De meeste explosies deden zich voor in de regio’s Rotterdam (195) en Amsterdam (154). Maar ook op andere plaatsen in Nederland vonden opvallende aanslagen plaats. Juweliers in onder meer Doetinchem, Vinkeveen, Haarlem, Rijssen en Bussum werden het slachtoffer van plofkraken.

Bij de explosies zijn, wonder boven wonder, geen doden of gewonden gevallen, wél was er grote materiële schade. Dit gegeven wekt de nieuwsgierigheid op, niet alleen van de politie en wetshandhavers, maar ook van criminologen.

Explosieven als pressiemiddel

Algemeen wordt aangenomen dat de explosies, veelal ’s nachts en met illegaal, zwaar vuurwerk (‘Cobra 6’) en zelfgefabriceerde bommetjes, het werk zijn van jonge plegers. Zij doen dit in opdracht van zware drugscriminelen. Er is een duidelijke trend in het criminele milieu waarbij explosieven worden gebruikt als pressie- en intimidatiemiddel bij onderlinge conflicten.

Die conflicten doen zich voor in verschillende criminele circuits, van drugshandel tot handel in illegale kleding. Ook worden explosieven ingezet bij pogingen om mensen af te persen, zo liet de politie weten aan het ANP. De methode is zeer effectief.

In hetzelfde bericht meldde de politie dat er ook sprake zou zijn van zogeheten copy cat-gedrag, bijvoorbeeld bij conflicten in de relationele sfeer. Dit zou inhouden dat andere mensen, geen hard core criminelen, door de bomaanslagen op een idee worden gebracht. De politie spreekt van brandbommen geplaatst bij kennissen, buurtgenoten en familie als potentiële doelwitten.

In het afgelopen jaar zijn alleen al in de regio Rotterdam 186 personen aangehouden in verband met de explosies. Meer dan de helft van de daders is jonger dan 23 jaar. De explosieven zorgen voor gevoelens van onzekerheid en onveiligheid in de buurten.

‘Het raakt mensen die er niets mee te maken hebben. Daar moeten we iets aan doen,’ zei de burgemeester van Vlaardingen onlangs tegen De Telegraaf, na wéér een explosie bij het bedrijfspand van de lokale loodgieter. ‘We zijn flink opgeschaald deze week, hebben er een groot rechercheteam opgezet,’ aldus een politiewoordvoerder tegen de NOS. ‘De buurt is er klaar mee, de gemeente zit ermee in de maag. Als we de verdachte van deze aanslag op beeld hebben, gaan we die tonen. Uiteindelijk moeten we bij de opdrachtgevers uitkomen.’ In de Rotterdamse buurt Crooswijk zijn zelfs informatie-avonden georganiseerd om de mensen voor te lichten en ze de mogelijkheid te geven inlichtingen te verstekken.

Over de aanslagen in Vlaardingen bestaat nog veel onduidelijkheid. De betrokken loodgieter, de 44-jarige Ron van Uffelen, is al enige tijd ondergedoken bij zijn familie. Er zijn drie verdachten aangehouden, maar hun ‘lips are sealed’. Als mogelijke opdrachtgever wordt de naam van de Schiedamse drugscrimineel Marco Ebben genoemd.

‘Soldaten’ in dienst van drug lords

Ebben (31), afkomstig uit een bekende criminele familie, is op dit moment een van de meest gezochte criminelen van Europa. Hij is op de vlucht vanwege een nog uit te zitten celstraf van zeven jaar en vier maanden voor de smokkel van vierhonderd kilo cocaïne uit Brazilië naar Nederland. Ebben is in korte tijd uitgegroeid tot een van de belangrijkste spelers in de cocaïnehandel. Hij zou beschikken over wat wordt genoemd ‘losse handjes’ en wordt zelfs gelinkt aan topcrimineel Jos Leijdekkers (32), alias Bolle Jos, de meest gezochte man van Nederland. Dat stellen bronnen in de opsporing en in het criminele milieu.

In maffiakringen zou men de zeer jonge plegers van de bomaanslagen beschouwen als ‘soldaten’ die handelen in opdracht van de grote jongens, in dit geval de drug lords. We kennen het fenomeen uit Chicago, waar La Cosa Nostra al in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw gebruikt maakte van de talloze jeugdbendes om het vuile werk op te knappen.

Binnen de Italiaanse en Amerikaanse maffia is geweld, chantage en intimidatie een beproefde methode om personen te dwingen gevolg te geven aan bepaalde eisen. In het boek The Godfather van Mario Puzzo werd het afgehakte hoofd van het zeer succesvolle renpaard Khartoum, met een waarde van tien miljoen dollar, geplaatst in het bed van de machtige en invloedrijke filmbaas Jack Woltz. Daar ging een dwingend gesprek van de consigliere (raadgever) van de peetvader, Tom Hagen, aan vooraf.

De drugseconomie dringt steeds dieper door

De dood van het paard en de bloederige bedscène was bedoeld als ultiem pressiemiddel om de wensen van maffiabaas Don Vito Corleone uit New York ingewilligd te krijgen. Woltz werd wakker in zijn bed met een grote plas bloed. Bij de aanblik van het afgehakte hoofd van Khartoum schreeuwde hij het uit, maar aan de buitenwereld liet hij niets weten over de ware oorzaak van de plotselinge dood van zijn geliefde renpaard.

Het bleek een zeer effectieve methode om Woltz te dwingen een prominente filmrol te geven aan Johnny Fontane, het petekind van de peetvader. Woltz deed nooit aangifte bij de politie: hij was bang voor de mogelijke gevolgen. Zo werkt de maffiaterreur.

Kennelijk vinden dergelijke maffiapraktijken nu ook op kleine schaal in Nederland plaats. De drugseconomie dringt steeds dieper door in de haarvaten van onze samenleving. Steeds meer burgers worden geconfronteerd met de gevolgen daarvan. De nestor van de Nederlandse criminologie Cyrille Fijnaut noemde deze trend ooit treffend ‘de maffianisering van Nederland’.                       

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is onder meer de biograaf van prof A.N.J. den Hollander: Den Hollander – Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Het boek is gepubliceerd door Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Steeds meer explosies en steeds vaker in woonwijken: de maffianisering van Nederland schrijdt voort verscheen eerst op Wynia's Week.

Met haar aanhouding en verlenging van het voorarrest is de bestrijding van de zware misdaad in Nederland in een nieuwe fase beland. Het lijkt erop dat het Openbaar Ministerie (OM) intensief heeft samengewerkt met de Italiaanse justitie. Na een verzoek van de Orde van Advocaten in Rotterdam is Weski door de Raad van Discipline geschorst van het tableau. 

Dit besluit viel hem zwaar, zei de Rotterdamse deken Peter Hanenberg in Nieuwsuur. ‘Mevrouw Weski is bijna 45 jaar advocaat en heeft een schoon tuchtrechtelijk verleden. Ze heeft met een bijna bovenmenselijke toewijding dat vak uitgeoefend. Maar je moet het onderzoek kunnen afwachten en pas op de plaats maken.’ Op 12 mei werd haar beperking opgeheven, zodat Weski weer contact mag hebben met de buitenwereld.

Het is interessant om de loopbaan van Inez Natali Weski (1955) in kaart te brengen. Ze was tot voor kort eigenaar van een klein familiekantoor. Ook haar zoon Guy (1981) en zus Miriam (1953) zijn advocaat. In een uitzending van Zomergasten in 2020 liet ze weten geen details over haar privéleven te willen delen. Wie de schaarse informatie over Inez Weski goed doorvlooit komt nog te weten dat ze vijf katten heeft, drie kleinkinderen en een zwarte Porsche. Ze vindt zichzelf een autodidact en ze is een workaholic.   

Geen drank en nooit met vakantie

In 2008 werd Weski in NRC Handelsblad geïnterviewd door de prominente journalist en oud-hoofdredacteur Folkert Jensma. ‘Ze werkt altijd, drinkt niet en gaat vrijwel nooit met vakantie,’ noteerde hij. ‘Vakantie is vluchtgedrag. Alleen op vrijdagavond werkt ze “meestal niet”. Maar dat is het dan wel. (-) Regelmatig is ze hele weekenden aan de slag. Een dossier doornemen, vakliteratuur bijhouden. Ze wil per se de laatste stand van de jurisprudentie kennen. Ze kan ook plezier beleven aan een juridische redenering.’

In contacten met cliënten houdt ze de regie strak in handen, zo liet Weski aan Jensma weten. ‘Ik ben daar dominant in, ja. Hoewel er ook zaken zijn waarin je meer samen bezig bent. Maar als ik iets niet wil, doe ik het niet. Doe wat u wilt, zeg ik dan. Maar niet met mij.’

Op de bijgaande foto zien we haar afgebeeld in een houding die sterk doet denken aan een Japanse Zen-leraar. Weski draagt tot op haar enkels een lange zwarte kimono, haar beide armen heeft zij licht gebogen over haar bovenlichaam. Haar ogen zijn traditioneel zwart omrand en het hoofdhaar heeft een zwarte spoeling gekregen. In haar donkere werkkamer wordt zij omgeven door Afrikaanse maskers. Ze is een bijzondere verschijning en stáát ergens voor. In een interview met het Advocatenblad zei Weski in 2020 dat ze ‘professionele afstand houdt tot haar cliënten’. Met elkaar lunchen is uit den boze.

Weski kreeg als adovcaat landelijke bekendheid dankzij de Ramola-zaak. In deze strafzaak uit 1993/1994 werd een groot aantal verdachten, behorende tot drie Marokkaanse families, in verband gebracht met grootschalige handel in cannabis. Het verdiende geld werd via de Rabobank doorgesluisd naar familie in Marokko. Vandaar de aanduiding Ramola: een samentrekking van ‘Rabobank’ en ‘money laundering’. Met de drugshandel in Nederland, Frankrijk en Duitsland zou in acht jaar tijd honderden miljoenen guldens zijn verdiend. In de afgeluisterde telefoongesprekken hadden de verdachten het over ‘cassettes’, ‘biggetjes’ en ‘tapijten’.

De zaak kwam aan het licht na een melding door de Rabobank van ongebruikelijke wisseltransacties. Aanvankelijk startte het onderzoek te Utrecht, maar op grond van aanwijzingen dat het geld werd ingezameld bij een aantal Rotterdamse adressen werd het onderzoek overgenomen door de regiopolitie Rotterdam-Rijnmond.

Het rechercheonderzoek, met niet minder dan zestien rechercheurs, nam meer dan achttien maanden in beslag. Vanwege het gesloten karakter van de criminele organisatie en de sterke familieverbanden werd noodgedwongen een (betrouwbare en geregistreerde) informant uit het criminele circuit ingezet, die vier keer heroïne en cocaïne van de groep kocht. Niet om bewijs tegen personen te verkrijgen, maar om het tactische onderzoek te sturen. In totaal achttien personen werden vervolgd. De afloop van de zaak stelde echter velen teleur.

Weski hield Marokkaanse drugscriminelen uit de cel

De Rotterdamse strafrechter verklaarde het Openbaar Ministerie (OM) op belangrijke punten niet ontvankelijk. De politie en het OM zouden in de opsporing oncontroleerbaar te werk zijn gegaan. Het OM wilde op een aantal vragen geen antwoord geven, omdat dan de identiteit van de informant bekend zou worden en zijn leven in gevaar gebracht. Wanneer dat het geval is, zo oordeelde de rechter, is het onmogelijk zelfstandig te toetsen of de wederpartij van de informant niet door de informant is uitgelokt. Consequentie van dit alles was dat de verdachten op vrije voeten werden gesteld. De twee geldwisselaars kregen slechts tweeëneenhalf jaar cel.

Het OM ging bij het Hof in hoger beroep en op grond daarvan werd de zaak heropend. Maar de verdachten waren toen al gevlogen: met Royal Air Maroc – eerste klas – naar hun Marokkaanse thuisbasis.

Weski was de advocaat van de Marokkaanse families. In haar pleidooi stelde ze de ‘illegitieme inbreng van een politie-informant’ nadrukkelijk en succesvol aan de orde. De verdachten waren dan ook vol lof over Weski. De afloop van de rechtszaak was voor haar een persoonlijke overwinning.

in 1995 vloog ik naar Nador, in het noordoosten van Marokko, vlakbij de grens met Algerije. Ik was benieuwd waar het misdaadgeld was gebleven. Met een gammele taxi werd ik naar Driouch gebracht, een dorp in het Rifgebergte waar de drie families in de Ramola-zaak vandaan kwamen.

Twee gebouwen trokken meteen mijn aandacht: de dependances van de Wafabank en de Crédit du Maroc. Boven de toegangsdeur van de Crédit hing een spandoek met de tekst: Bienvenue à nos ressortissants Marocains ’á l’étranger. Bij mijn wandeling stelde ik vast dat er recent enorme bouwactiviteiten hadden plaatsvonden. Een riante villa had zelfs een zwembad op het dak. Ook de moskee was compleet nieuw.                                                                           

Het kon niet anders of deze activiteiten waren gefinancierd met de vele miljoenen aan drugsgeld uit Nederland. In de hoofdstraat, de Rue Nador, zag ik ook enkele BMW’s uit de superklasse en gloednieuwe Mercedessen voorbijrijden – met Nederlandse kentekenplaten. Vragen stellen doe je niet in zo’n omgeving. Ik zag het al voor mij: ‘Waarom wilt dit weten? Waar komt u vandaan? Hebt u een vergunning om deze vragen zomaar te stellen?’

Weski wantrouwt de overheid en dan vooral het OM

In 2015 werd een zus van Taghi bijgestaan door een advocate van Weski’s kantoor. Het jaar daarop was Weski advocaat van Ridouan Taghi in een civiele zaak. In 2019 werd zij zijn spil-advocaat in het Marengo-proces, waarin hij hoofdverdachte is. Weski was in een eerdere fase al advocaat van Naouffel F., alias Noffel, die in nauw contact stond met Ridouan Taghi en Rico R., beter bekend als ‘Rico de Chileen’, die wordt gezien als een belangrijke partner van Taghi.

Weski, zo weten we, wantrouwt de overheid en dan vooral het Openbaar Ministerie. ‘Justitie belazert je waar je bij bent,’ zei ze in het eerdergenoemde NRC-interview. ‘Ze griezelt van een overheid die op allerlei manieren de burger bejaagt, beluistert en in de gaten houdt,’ voegde Folkert Jensma eraan toe.

Maar als burger zou je natuurlijk ook kunnen griezelen van criminelen van het type Ridouan Taghi. Dan gaat het over het laten vermoorden van mogelijke concurrenten en tegenstanders. In de woorden van Taghi: ‘Ze laten slapen’.

Dat advocaten onderdeel kunnen zijn van een criminele organisatie is voor Nederland een nieuw gegeven. De maatschappelijke impact van de zaak, en eerder van het strafbare handelen van media-advocaat Yoessef Taghi, is dermate groot dat door de Tweede Kamer inmiddels wordt aangedrongen op nieuwe regelgeving.

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is onder meer de biograaf van prof A.N.J. den Hollander: Den Hollander – Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Het boek is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal en HIER te koop.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht ‘Doe wat u wilt, maar niet met mij’: de zichtbare sporen van Inez Weski in het Rifgebergte  verscheen eerst op Wynia's Week.

Anonieme advocaten houden zich niet aan hun geheimhoudingsplicht of hun identiteit wordt door anderen onthuld. De ene na de andere advocaat pakt na een onverkwikkelijk incident zijn biezen. Het concept van de kroongetuige rammelt aan alle kanten, drie personen (gelinkt aan de kroongetuige) worden op klaarlichte dag afgeknald. Een rechter-commissaris stapt op na een poging tot wraking door de verdediging en advocaten worden ervan beschuldigd vertrouwelijke informatie te hebben doorgespeeld. De media-advocaat en neef van de hoofdverdachte wordt gearresteerd op beschuldiging te zijn opgetreden als doorgeefluik van de hoofdverdachte. Een rechter wil gedurende de rit opstappen, een groot aantal betrokkenen moet beveiligd worden.

Kers op de taart

De spreekwoordelijke kers op de taart is de recente aanhouding van Inez Weski, de gothic strafpleiter van de hoofdverdachte Ridouan Taghi. Weski wordt ervan verdacht gegevens te hebben doorgespeeld aan de criminele organisatie van Taghi. Na een verzoek van de Orde van Advocaten Rotterdam werd ze vorige week door de Raad van Discipline geschorst van het tableau.  

De eerste zitting in het  Marengoproces vindt plaats op 23 maart 2018. Er staan in totaal zestien verdachten terecht, onder wie de hoofdverdachte Ridouan Taghi. De aanklacht tegen de groepering rond Taghi is dat zij verantwoordelijk is voor zes moorden, vier pogingen daartoe, vier voorbereidingen tot moorden en het voorbereiden van een explosie in een spyshop in Nieuwegein. Taghi zou opdracht hebben gegeven tot de moorden en gaf leiding aan de criminele organisatie.   

Taghi is op 16 december 2019 op zijn geheime verblijfplaats in Dubai aangehouden, naar Nederland overgebracht en verblijft sindsdien in de speciale extra beveiligde EBI-gevangenis in Vught. Taghi zegt het document van zijn aanhouding te hebben getekend met ‘een zak half over zijn hoofd’: ‘Ik heb gezegd: stuur mij maar naar Marokko. Daar is geen mediacircus.’

Ondanks zijn opsluiting in de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught, die ook als Huis van Bewaring dienst doet, was Taghi in staat leiding te blijven geven aan zijn criminele organisatie. Een vluchtpoging werd verijdeld. Youssef Taghi fungeerde als media-advocaat, daaraan was een gesprek met de plaatselijke deken voorafgegaan. Die had hem geadviseerd niet als advocaat van een familielid op te treden. De neef zit nu een celstraf uit van 5,5 jaar.

Miljoenen PGP-berichten

Centraal in het Marengoproces staan de verklaringen van de kroongetuige Nabil B. Die markeren, in combinatie met de inhoud van miljoenen ontsleutelde PGP-berichten, in de zomer van 2017 de start van het strafrechtelijke onderzoek. Tijdens het proces zegt Ridouan Taghi dat hij Nabil B. niet kent. Door de hoge scheidingswand van de getuigen-cabine valt Nabil voor Taghi ook moeilijk waar te nemen. Hij kan hem niet recht in de ogen kijken. ‘Het enige wat ik zie is zijn leugenachtige puntneus,’ zegt Taghi.

De advocaat van Taghi in het proces is strafpleiter Inez Weski, een opvallende verschijning en volgens haar collega’s een kundig advocaat  Op 17 oktober 2019 maakt Weski bekend te overwegen te stoppen met de verdediging van Taghi, omdat ze van mening is dat justitie traineert en haar cliënt daardoor geen eerlijk proces kan krijgen. Na enig aandringen maakte ze bekend de verdediging van Taghi te willen voortzetten.

Er worden ook grote blunders gemaakt. Zo is de foto van de kroongetuige Nabil B. vier keer per ongeluk in de dossiers van alle verdachten beland. Het OM noemt het een ‘buitengewoon pijnlijke fout’, maar zegt dat zulke dingen nu eenmaal kunnen gebeuren waar mensen werken. Misdaadverslaggever Peter R. de Vries noemt het een ‘megablunder’. Ook blijkt dat Nabil B. in het geheim berichtjes heeft verstuurd op een Iphone die hij stiekem in zijn cel had. Al drie keer hebben de advocaten van de verdachten een wrakingsverzoek ingediend, omdat zij de rechters partijdig vinden. De wrakingskamer heeft alle verzoeken afgewezen. 

Lopende het proces worden nog eens drie moorden in de bovenwereld gepleegd. Op de broer van de kroongetuige Nabil B., op zijn advocaat Derk Wiersum en op de vertrouwenspersoon Peter R. de Vries. Er bestaat een sterk vermoeden dat Ridouan Taghi achter deze moorden zit. De boodschap van deze provocatieve moorden is dat niemand veilig is die optreedt in het belang van de kroongetuige. Nabil B. heeft nadrukkelijk gewaarschuwd voor dergelijke wraakmoorden. 

‘Een volkstribunaal waarbij we ons niet kunnen verdedigen,’ noemen de advocaten in augustus 2020 de grote Marengozaak. Op basis van ontsleutelde PGP-berichten stelde het Openbaar Ministerie dat strafrechtadvocaten Christian Flokstra en Leon van Kleef – werkzaam bij het kantoor Ficq & Partners – in 2015 vertrouwelijke onderzoeksinformatie hebben doorgespeeld aan handlangers van de destijds voortvluchtige Taghi. Uit die PGP-berichten viel ook op te maken dat zij grote contante geldbedragen zouden hebben aangenomen.                    

Het OM vroeg de deken – die toezicht houdt op de advocatuur – de zaak te onderzoeken. De deken stelde vast dat de advocaten tuchtrechtelijk niet verwijtbaar hebben gehandeld. Tegelijkertijd maakte de deken melding van het feit dat het advocatenkantoor Ficq & Partners niet langer contante betalingen mag aannemen en moet stoppen met het bijstaan van meerdere verdachten in dezelfde strafzaak. Het was het eerste noemenswaardige incident in het strafproces.

Aanklager, rechter en beul tegelijk

Volgens advocaat Flokstra stelde de zaaksofficieren zich op als aanklager, rechter en beul tegelijk. In hun belang moet alles wijken en worden ‘advocaten voor de bus gegooid zonder dat zij zich kunnen verdedigen’. Volgens hem is er sprake van ‘boze opzet’ waarbij ‘lastige mensen in toga doelbewust’ worden beschadigd. Misschien is het tegendeel eerder waar. Een rechter-commissaris stapte tussentijds op nadat zij (zonder succes) gewraakt werd door advocaat Meijering.

Een lid van het OM zou in het voorjaar van 2021 de naam van de anonieme advocaat die drie familieleden van Nabil B. bijstond, gelekt hebben aan Telegraaf-verslaggever John van den Heuvel. Deze anonieme advocaat was Royce de Vries, de zoon van Peter R. de Vries. Tegelijkertijd fungeerde Peter R. de Vries als vertrouwenspersoon van Nabil B., mede door het wegvallen van zijn advocaat Derk Wiersum. Je vraagt je af of hier niet sprake is van belangenverstrengeling.

Van den Heuvel deed zijn gewraakte uitspraak op de dag dat kroongetuige Nabil B. bekendmaakte dat hij geen verklaringen meer wilde afleggen. In een video daarover openbaart Van den Heuvel dat het kantoor van Royce de Vries ‘allerlei rekeningen’ naar het OM stuurde namens de familie van Nabil B. Met dit bericht kwam ook de naam van de zoon van De Vries in de openbaarheid, dus ook bij de hoofdverdachte Ridouan Taghi. Die voelde zich dubbel gepakt.

Een ‘misdadig lek’

Peter R. de Vries was furieus over het lekken van de naam van zijn zoon, die daarna persoonlijke beveiliging wilde hebben en zich gedwongen zag de verdediging van de familie van Nabil B. neer te leggen. ‘Je hebt niet overdreven toen je verleden week zei dat het OM alles zou lekken,’ aldus De Vries in een appje aan een contact bij de politie. Hij noemde de actie van het OM – in feite ging om het lekken uit ‘kringen rond het OM’ – zelfs ‘misdadig’. Zowel het OM als Van den Heuvel wilden op de kwestie niet reageren.

De Telegraaf werd vervolgens door de familie De Vries en het advocaten-kantoor De Vries & Kasem verweten de raadsman in gevaar te hebben gebracht. Met het verwijderen van de gewraakte passage was de zaak nog niet afgedaan. Op 23 juni 2021 deed Royce de Vries, namens de drie familieleden van Nabil B., aangifte tegen het OM wegens het schenden van het ambtsgeheim. Ze waren ervan overtuigd dat het OM de informatie aan Van den Heuvel heeft gelekt. ‘Kennelijk wordt anonimiteit met een vingerknip opgeheven en worden levens in gevaar gebracht,’ schreef Royce de Vries in de aangifte.

Op 6 juli 2021 werd een moordaanslag gepleegd op Peter R. de Vries. Daarmee liep de tragiek verder op. Op 18 juli zou hij aan zijn verwondingen overlijden. Het werd gezien als de ultieme wraak van Taghi. Heel Nederland was diep geschokt, maar onkundig over wat er allemaal aan was voorafgegaan.

Hoewel De Telegraaf – tot 1987 de werkgever van Peter R. de Vries – meende dat er ‘niet onrechtmatig’ was gehandeld, is er daarna onderhandeld over een vergoeding aan Royce de Vries. Onduidelijk is hoeveel geld er precies mee is gemoeid, maar volgens meerdere bronnen zou het gaan om een bedrag van meer dan 100.000 euro.

Royce de Vries heeft inmiddels de verdediging van de familie B. neergelegd. Khalid Kasem, kantoorgenoot van Royce de Vries, was advocaat van een andere verdachte in het Marengoproces. Ook hij heeft de verdediging neergelegd. Kasem is tegenwoordig presentator van de talkshow Khalid & Sophie bij BNN/VARA.   

Een krachtig signaal aan de moordenaars

Volgens de nieuwe advocaten van Nabil B., De Jong en Schouten, kan de rechtbank in de Marengozaak een ‘krachtig signaal geven aan de moordenaars van zijn broer, advocaat en adviseur’: door de kroongetuige op de dag van het vonnis vrij te laten. Zij menen dat Nabil B. recht heeft op een kortere straf dan geëist, omdat het Openbaar Ministerie en de overheid de belangen van de kroongetuige en zijn familie ernstig heeft geschaad.     

Sinds maart 2023 hebben beide advocaten de verdediging van Nabil B. neergelegd. Vanwege hun geheimhoudingsplicht kunnen zij over het motief niets zeggen. Behalve Nabil B. zijn ook Taghi en zijn medeverdachten Mao en Mario R. sinds de aanhouding van Inez Weski zonder advocaat.                

Falende beveiliging

Het Marengoproces is, tegen wil en dank, een carrousel van fouten, blunders en incidenten geworden, waar iedereen zijn steentje aan bijdraagt, waar partijen rollebollend over het gerecht gaan en waar familieleden en advocaten van de kroongetuige op klaarlichte dag worden vermoord. De ene na de andere advocaat gooit het bijltje erbij neer. De ene na de andere betrokkene en zijn familieleden moeten worden beschermd. Begin maart kwam een vernietigend rapport uit van de Onderzoeksraad voor Veiligheid over de beveiliging van mensen die zijn vermoord. Op grond hiervan draagt de hoofdofficier van het OM, Rutger Jeuken, de beveiliging van de familie van Nabil B. over aan een ander.

Aan de belangen van de gemiddelde burger wordt volledig voorbij gegaan. Het Marengoproces heeft de schatkist inmiddels een vermogen gekost. Geen probleem, de belastingbetaler betaalt. 

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is de auteur van het boek ‘De ongelijke strijd tegen de zware misdaad. Opsporing, bestrijding en vervolging’. Walburg Pers, 2023. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Het Marengoproces: flaters, stommiteiten en ongelukken op kosten van de belastingbetaler verscheen eerst op Wynia's Week.

Dit type crimineel beschikt zelfs over invloed en slagkracht als hij gevangen zit in een Extra Beveiligde Inrichting (EBI), zoals die in Vught. Er bestaat een redelijk vermoeden dat Taghi vanuit  de gevangenis opdracht heeft gegeven tot de moorden op de broer van de kroongetuige Nabil B., op zijn advocaat Derk Wiersum en de vertrouwenspersoon Peter R. de Vries.  

De broer

‘Als ze me niet te pakken krijgen, pakken ze een broer’, zo laat Nabil B. aan justitie weten als hij in 2017 besluit om kroongetuige te worden in het grote Marengoproces. Het Openbaar Ministerie wijst Nabil B. twee gesprekspartners toe. Met de ene officier van justitie moet hij zijn kroongetuigendeal sluiten, met de ander een overeenkomst over de bescherming van hemzelf en zijn familie. Dat heeft geleid tot onwerkbare afspraken. Zo heeft ook de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) onlangs in een snoeihard rapport vastgesteld.

Na de moord op de broer van de kroongetuige hebben de Nederlandse opsporingsautoriteiten, en ook de huidige minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz, diverse keren advies gevraagd aan hun Italiaanse collega’s, te beginnen na de moord op Redouan B., de broer van kroongetuige Nabil B.

Volgens de Italiaanse onderzoeksrechter Nicola Gratteri moest Nederland speciale wetten aannemen en daar geen tijd mee verspillen. Minister Yeşilgöz kwam met het voorstel om de kring van kroongetuigen uit te breiden.  Dat kwam haar op harde kritiek te staan van advocaten.

Na de moorden op Derk Wiersum en Peter R. de Vries krijgt Nederland wederom veel kritiek over zich heen. ‘Nederland onderschat de maffia,’ aldus boevenvanger Gratteri. Zwaardere straffen, een betere toe- en uitrusting van de recherche, verdergaande regelgeving, complete isolering van de gevangengenomen maffiosi en meer mankracht zijn ‘de Italiaanse lessen’.

Pas na de moordaanslag op Peter R. de Vries krijgt het hogere kader van het OM in de gaten dat we in ons land te maken hebben met een ander type crimineel. Er zijn maatregelen genomen, zo meldt de hoogste baas van het OM, Gerrit van der Burg. Het OM zegt dat kroongetuigen voortaan streng worden gescreend op zaken als motivatie, psychische weerbaarheid, gedrag, toekomstmogelijkheden en beveiliging.

Bij de ‘intake’ wordt ook gekeken naar de kring rond de kroongetuige. Zo kunnen personen uit de omgeving van de getuige worden weggehaald voor de deal kan beginnen. Wie in Italië bescherming nodig heeft, kan en mag dat niet weigeren. Er wordt een zwaar advies- en toetsingstraject doorlopen voordat een deal met een kroongetuige tot stand komt.

Waarom werd beveiliging geweigerd?

Blijft de vraag waarom de dringende verzoeken van Nabil B. om persoonsbeveiliging van zijn familie tot twee keer toe zijn afgewezen. Na de moord op zijn broer zou het OM spreken over ‘een verkeerde inschatting’. Maar wat zijn toezeggingen aan een kroongetuige waard als de staat een kroongetuige, zijn familie en vertrouwenspersonen niet kan of wil beschermen?              

De Nederlandse misdaadbestrijders zouden van de Italiaanse misdaadbestrijding veel kunnen leren. De belangrijkste les is om je als misdaadbestrijder in hun positie te verplaatsen. Dat vereist grondige kennis over het functioneren van de georganiseerde misdaad en de maffia. Daar gaat het al mis, die kennis is er niet. Als officier van justitie op je vakantie het boekje Gommorra van Roberto Saviono lezen, zet geen zoden aan de dijk.

Naïviteit en onderschatting

Lange tijd was ook sprake van complete naïviteit en onderschatting. Dat blijkt wel uit de reactie van procureur-generaal Theo Hofstee in zijn afscheidsinterview in NRC (9 november 2022): ‘De dood van de broer van Nabil B. was een mokerslag voor iedereen die bij zijn deal en de totstandkoming daarvan betrokken is geweest. Wij kennen dit helemaal niet in ons professionele handelen: iemand die naar we aannemen wordt vermoord omdat hij de broer van een kroongetuige is. Het is vreselijk voor zijn familie. En het heeft grote gevolgen gehad voor onze manier van werken.’ Wat precies die gevolgen zijn komen we niet te weten.

Het OM heeft ook weinig zicht en controle op de beveiliging van getuigen en advocaten. In het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) wordt opgemerkt dat door miscommunicatie en geblunder cruciale signalen niet tijdig op de goede plek terecht kwamen. In Nederland wilden zowel Derk Wiersum als Peter R. de Vries hun eigen bescherming regelen. Zij stoorden zich aan de amateuristische fouten van de beveiligers. De Vries wilde ook geen bodyguards om zich heen omdat hij dan zijn confidentiële werk niet kon doen.

In De Volkskrant meldde De Vries dat structureel sprake is geweest van ‘escalerende tegenwerking van OM-medewerkers’. Zo was het niet mogelijk om tot basale afspraken te komen. Vanuit het oogpunt van zijn eigen veiligheid, en het feit dat De Vries geen bodyguards om zich heen duldde, had het OM moeten concluderen dat De Vries niet zou mogen optreden als vertrouwenspersoon van de kroongetuige. Wederom een blunder. En van voortschrijdend inzicht is tot nu toe weinig gebleken.

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij publiceert regelmatig in Wynia’s Week. Zijn jongste boek is De Ongelijke Strijd tegen de Misdaad.

Wynia’s Week heeft een unieke formule. Iedereen kan kennis nemen van de inhoud. Dat wordt mogelijk gemaakt door de betalende abonnees, lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Ophouden naïef te zijn: Italiaanse lessen voor Nederlandse misdaadbestrijders verscheen eerst op Wynia's Week.

Al langer is bekend dat Van den Heuvel op een dodenlijst van het netwerk van Ridouan Taghi stond, en wellicht zelfs staat. Na de moord op De Vries spoorde ik het Openbaar Ministerie aan om te onderzoeken of de daders vervolgd konden worden voor moord met een terroristisch oogmerk. Nu de vermoedens steeds sterker worden dat Van den Heuvel ook het slachtoffer van zo’n daad kan worden, is het zinnig dat debat wederom te voeren.

Verschil tussen moord op Van Gogh en De Vries

Wat is het verschil tussen de moorden op Theo van Gogh en die op Peter R. de Vries? In beide gevallen betrof het een moord op een bekende Nederlander, op journalisten en opiniemakers. Beide moorden vonden overdag plaats, op straat, in de nabijheid van omstanders.

De impact op de bevolking was immens. Mensen waren gechoqueerd en veel Nederlanders betuigden in tranen steun op de plaatsen delict. De collectieve verontwaardiging was groot en er heerste angst. Wie zal de volgende zijn?

Na de moord op Peter R. de Vries viel John van den Heuvel de georganiseerde misdaad aan: ‘hoe godvergeten slecht moet je zijn om dit te flikken?’ Hij impliceerde dat Ridouan Taghi – de vermoedelijke opdrachtgever – waarschijnlijk dacht dat misdaadjournalisten nu uit angst hun werk nu zouden neerleggen. Van den Heuvel en de meeste van zijn moedige collega’s deden dat niet.

Een primair verschil tussen de twee moorden is de intentie van de dader. Mohammed Bouyeri vermoordde Theo van Gogh vanuit het idee dat hij het goede deed, vanuit het idee dat hij Allah’s wet – die hij perfect en eeuwig acht – uitvoerde. Deze moord is een triest voorbeeld van het gevaar van extremistisch fundamentalistisch denken.

De intentie van de opdrachtgever van de moord op De Vries laat zich slechts raden maar het zal om eigen gewin gaan, of dat nu om zijn financiële situatie gaat of om zijn status. Beide moorden behoren tot de ergste gewelddaden uit de recente Nederlandse geschiedenis, maar wat is erger? Degene die iemand vermoordt vanuit het absurde idee dat een hogere wet of entiteit dit vereist en dat de moord ‘het goede’ is, of iemand die willens en wetens een ander vermoordt om er zelf beter van te worden?

Terrorisme

De moord op Theo van Gogh wordt als ‘terroristisch’ geclassificeerd, maar wat maakt iets tot terrorisme? Volgens de wetgever gaat terrorisme over een doel dat ziet op (a) het aanjagen van ‘ernstige vrees’ bij (een deel van) de bevolking, op (b) het een overheid of internationale organisatie wederrechtelijk ‘dwingen iets te doen, niet te doen of te dulden’, of op (c) het ernstig ontwrichten of vernietigen van ‘de fundamentele politieke, constitutionele, economische of sociale structuren van een land of internationale organisatie’ (artikel 83a Wetboek van Strafrecht).

Bij zowel Mohammed Bouyeri als bij de verdachte Ridouan Taghi zou beargumenteerd kunnen worden dat aan alle drie de juridische voorwaarden van terrorisme wordt voldaan.

De AIVD en NCTV voegen daaraan de eis van een ideologisch motief toe. Voor de wetgever is het motief achter de drie doelen van het terroristisch oogmerk niet zozeer relevant, wellicht omdat het voor de politie, het OM en de rechter vaak moeilijk is om het motief van een daad te achterhalen. Maar afgezien van die praktische reden, is een ideologisch motief nodig om van terrorisme te kunnen spreken?

De overkoepelende vraag is wellicht wat de meerwaarde van een label zoals terrorisme is. Dat label kan de staat bijzondere bevoegdheden geven bij daden, en wellicht zelfs bij groeperingen, die het voortbestaan van onze samenleving proberen te bedreigen. Geldt dat laatste niet voor zowel Mohammed Bouyeri als Ridouan Taghi? En zo bezien, in hoeverre is het wenselijk om Taghi anders te behandelen dan Bouyeri?

Ontwrichting van de democratische rechtsstaat

In 2017 wilde Nabil B. verklaringen afleggen over een reeks liquidaties in de onderwereld. Die strafzaak, Marengo, richt zich op de opdrachtgevers daarvan, Ridouan Taghi en diens rechterhand. Sindsdien wordt Taghi verdacht van allerlei nieuwe bedreigingen en moordopdrachten.

Hoe zijn de moord op de broer van de kroongetuige Nabil B. in maart 2018, de moord B.’s advocaat Derk Wiersum in september 2019, de moord op Peter R. de Vries in juli 2021, de bedreigingen richting minister-president Mark Rutte en prinses Amalia in september 2022, en het nieuws dat John van den Heuvel een potentieel doelwit was of is, te duiden? Gaat daar niet de boodschap van uit dat wie vijanden van het netwerk van Taghi wil bijstaan het met diens leven zal bekopen? Staat dit een eerlijke procesgang niet in de weg?

Daarnaast lijkt er ook sprake te zijn van politieke beïnvloeding door intimidatie. Welk doel kan het dienen om de minister-president en een prinses te bedreigen? Het is hoogst onwaarschijnlijk dat zulke dreigingen leiden tot vrijspraak voor de bende van Taghi, maar denkt zijn organisatie wellicht toch dat politici, officieren van justitie of rechters zullen bezwijken onder zulke druk?

En wat als de premier of de prinses ontvoerd zou zijn geweest? Zou Nederland dan zijn overgegaan tot een ruiling van de gedetineerde Taghi voor de ontvoerde? Het zijn allerlei voorbeelden van wat als een ontwrichting van onze democratische rechtsstaat kan worden gezien.  

De verdenkingen tegen Taghi lijken aan alle vereisten van terrorisme te kunnen voldoen. Er wordt angst bij een groot deel van de bevolking gecreëerd, er gaat een politieke druk van uit en het ontwricht de samenleving. De meest extreme vormen van georganiseerde misdaad moeten daarom als terrorisme kunnen worden geclassificeerd.

Bart Collard is criminoloog en publiceert regelmatig in Wynia’s Week. Hij schrijft een proefschrift over de rol van ideologie bij islamitisch terrorisme.

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Is er nog onderscheid tussen drugsboeven en terroristen? verscheen eerst op Wynia's Week.

Kees Sietsma is opgegroeid in een groot gereformeerd onderwijzersgezin uit Nijkerk. Hij werkte hard, was slim en energiek. Sietsma kreeg landelijke bekendheid door zijn rol als recherchechef bij de ontvoering van bierbrouwer Alfred Heineken en zijn chauffeur. Die zaak duurde drie weken; ingewikkelde opsporingszaken namen daarentegen meer dan twee jaar in beslag.       

Eén zaak is heel bijzonder: De moord op een Japanse toerist die geen moord blijkt te zijn. De recherche heeft werkelijk alles uit de kast gehaald, zelfs hypnose, om de zaak op te lossen. De toerist bleek uiteindelijk te zijn overleden aan een overdosis heroïne. De hartverscheurende brief van de vader van het slachtoffer heeft Sietsma bewaard en gekoesterd.

Bekentenis is geen bewijs

De jonge Sietsma leerde het politievak vooral uit de praktijk: het verslag leggen van omvangrijke zaken in processtukken, het op touw zetten van een pseudokoop-actie, onderhandelen met criminelen, een misdaad reconstrueren en de stelregel dat een bekentenis nog geen bewijs is.                 

In 1976 werd Sietsma chef van de narcoticabrigade. Daar kreeg hij te maken met discutabele opsporingsmethoden. Rechercheurs moesten op eieren lopen, want de pseudokoop mocht in de rechtszaal niet bekend worden. Het was daarom nodig het elastiek van de wetgeving zodanig op te rekken dat een zaak de rechterlijke toets kan doorstaan.

Hoge Toorenaars

Sietsma kwam ook hard in aanraking met zijn baas Gerard Toorenaar. In de jaren zeventig was Toorenaar een icoon. Hij was de eerste autoriteit die stelde dat drugshandel de voedingsbodem is van alle ernstige criminaliteit. Bij de opsporing hanteerde Toorenaar een eigen interpretatie van het Wetboek van Strafvordering: ‘Is het niet verboden, dan is het toegestaan’. Hij werd zelfs ‘corrumptief’ genoemd.

Mede vanwege zijn solistisch optreden en het gebruik van dubieuze informanten werd Toorenaar overgeplaatst naar het Bureau Lijnbaansgracht, waarna hij de eer aan zichzelf hield. Tijdens zijn afscheidsreceptie, met als gasten Pistolen Paultje en Frits van de Wereld,  vloog een vliegtuigje boven de hoofdstad, met op de sleep de tekst ‘Hoge Toorenaars vangen veel wind.’        

Sietsma wordt gezien als de architect van de pseudokoop en infiltratie als opsporingsmiddelen. Het heeft hem veel inspanningen gekost. Naar zijn inzicht was het onvermijdelijk dat een infiltrant over de schreef ging. Bij undercover-activiteiten mocht een infiltrant echter nooit initiatiefnemer zijn, wel katalysator. Die twee activiteiten liggen echter niet ver van elkaar. Een verkeerde opsporingsmethode en onwettige acties van infiltranten kunnen leiden tot verboden resultaten en door de rechter worden beschouwd als onrechtmatig bewijs.

IRT-affaire

In 1974 wees de Rotterdamse politiecommissaris Jan Blaauw al op moreel-ethische bezwaren en onvoldoende formele en wettelijke dekking rond het gebruik van infiltranten. De pseudokoop bleef een Amsterdamse methode.

De kwestie rond opsporingsmethoden krijgt landelijke bekendheid door de IRT-affaire. Het Interregionaal Rechercheteam (IRT) was een samenwerkingsverband van de politiediensten Amsterdam, Haarlem en Utrecht. Het team werd in 1988 opgericht om de randstedelijke georganiseerde misdaad te bestrijden. Het team maakte gebruik van bijzondere opsporingsmethoden, criminele informanten en undercovers.

De recherche hoopte met het gelegitimeerd doorlaten van grote hoeveelheden soft- en harddrugs de leiding van de misdaadorganisatie in beeld te krijgen. Dat mislukte volledig omdat de zogeheten ‘groei-informanten’ dubbelspel speelden. Na strubbelingen tussen de verschillende politiekorpsen werd het team in 1993 opgeheven. Al het bewijsmateriaal, verzameld door zo’n tachtig rechercheurs over een periode van drie jaar, werd nietig verklaard.

Alle opsporingsmethoden behoeven wettelijke basis

De Parlementaire Enquêtecommissie Opsporingsmethoden was van mening dat de zogenoemde Delta-methode onverantwoord was. Ook werd vastgesteld dat veel verantwoordelijken, onder wie procureurs-generaal, hoofdofficieren en officieren van justitie, alsmede de leiding van de verschillende politiekorpsen hun verantwoordelijkheden hadden verzaakt. Er was sprake van onvoldoende sturing en niemand heeft ingegrepen. Het gros van de korpschefs had beperkte ervaring met rechercheonderzoek en al helemaal geen verstand van de Delta-methode.

De commissie stelde aan de orde waarom wetgeving en richtlijnen zo lang op zich hebben laten wachten. Dat plaatste dienders voor grote dilemma’s, want wat moet je doen als de gebruikelijke opsporingsmethoden niet blijken te werken. Een aantal rechercheurs ging zelf het wiel uitvinden, met in hun achterhoofd de richtlijn van oud-commissaris Toorenaar: ‘Wat niet bij wet is verboden, is toegestaan.’ De IRT-affaire heeft ertoe geleid dat alle opsporingsmethoden een wettelijke basis moeten hebben. Ook de bevoegdheden van opsporingsambtenaren moeten expliciet in de wet worden vastgelegd.

Stilstand en verkramping

In zijn terugblik op deze woelige jaren zegt Sietsma: ‘De rechercheurs kregen de dreunen, niet de betrokken korpschefs.’ In het Tijdschrift voor Politie (2014)  is hij veel stelliger: ‘Je kunt wel roepen dat het nooit had mogen gebeuren en wie er allemaal fout zijn geweest, maar de vraag moet zijn: zijn er toentertijd de juiste vakbekwame mensen ingeschakeld om dat te managen?

Was het toezicht goed geregeld? Werd elke avond, voordat de infiltrant naar huis ging, proces-verbaal opgemaakt over wat er die dag gebeurd was? Zaten ze er bovenop? Het antwoord is nee. Het was te vrijblijvend geworden, was verworden tot het verzamelen van inlichtingen in plaats van bewijzen. Ik neem het mezelf kwalijk dat ik het estafettestokje niet goed heb doorgegeven.’

In het boek van Leistra en Jimmink zegt hij, niet bepaald bescheiden: ‘Als ik er destijds bij had gezeten, was er mogelijk geen IRT-affaire geweest.’ De lange nasleep van de IRT-affaire, de nadruk op de pas opgerichte wijkteams en het verplicht rouleren van dienders in verschillende functies, heeft geleid tot  stilstand en verkramping en nog veel grotere achterstanden in de opsporing.

Michiel Princen

De auteurs hadden Sietsma moeten confronteren met de inhoud van het boek (2015) van ex-rechercheur Michiel Princen. Princen is meer dan tien jaar als financieel analist werkzaam geweest bij de Amsterdamse recherche. Aan de hand van veel voorbeelden heeft Princen overtuigend aangetoond dat de Amsterdamse recherche zeer matig presteert.

Rechercheurs zijn ambtenaren. Ze hebben een ‘negen-tot-vijf’-mentaliteit, een aanzienlijk aantal wil vooral het eigen bureau schoon houden en ’s avonds thuis eten. De recherche is ‘gekooid’, gevangene van zijn eigen organisatie, is de mening van Princen. Veel liquidaties zijn nooit opgelost. Dit alles staat in schril contrast met wat Sietsma te berde brengt.              

Inmiddels had Sietsma de overstap gemaakt naar het bedrijfsleven. De reden voor zijn vertrek was dat hij onvoldoende steun kreeg van de pas benoemde politiechef Eric Nordholt. Die wilde wijkteams en basispolitiezorg. De Recherchedienst kwam op het tweede plan. Nordholt vond hem star en te weinig flexibel. Sietsma kreeg niet het vertrouwen en voelde zich behandeld als een trekpop. In het kader van wederhoor had ik graag de reactie van Nordholt willen lezen.

In 1988 werd Sietsma bij Philips Security Manager met als primaire opdracht de beveiliging- en bewakingsdienst in Nederland. Hij heeft het er vier jaar vol gehouden, maar Philips was niet echt wat hij zocht.                               

‘Morele binnenspiegels’

In 1992 begon hij aan een nieuwe job. Sietsma werd senior consultant bij de Britse firma Control Risks. Voor zijn klussen vloog hij de hele wereld over. Hij kreeg te maken met zaken als persoonsbeveiliging, afpersing, gijzelingen, ontvoeringen, stalking en andere dreigingen. Sietsma haakt af op het moment dat het hem duidelijk werd dat zijn werkgever gebruik maakte van dirty diggers om illegaal gegevens te verzamelen. Dat streek hem tegen de haren.

Ook Control Risks liet hem vallen want het bedrijf had geen behoefte aan principiële scherpslijpers. Achteraf is hij blij dat hij zijn rug heeft rechtgehouden. De waarden van zijn in de oorlog omgekomen halfbroers en zijn oom waren nog altijd zijn ‘morele binnenspiegels’                                        

In 2005 begon Sietsma zijn eigen beveiligingsbureau. How can I help you?  Wederom was hij wereldwijd actief om op te treden in crisissituaties. Interessant was zijn rol bij de kapingen van vrachtschepen in de Golf van Aden door Somalische zeepiraten. Ze vroegen hoge sommen losgeld, waarover onderhandeld moest worden met de rederijen. Als consultant heeft hij acht gijzelingen begeleid.  

Hagiografie

In het boek wordt Sietsma geportretteerd als ‘een natuurlijke autoriteit’, ‘warm en begripvol’, ‘een man met een missie’, ‘een man van principes’, ‘dominant en autonoom’,  ‘allesbehalve een man van grootspraak’, ‘behalve bescheiden en gedegen is hij integer,’ en tot slot ‘zijn dossierkennis is indrukwekkend’. Volgens de ondertitel van het boek schrijft hij zelfs geschiedenis. Door het continu bewieroken van een ongetwijfeld goede vakman en de weinig kritische bejegening maakt het boek op mij wel teveel de indruk van een hagiografie.                                          

Gerlof Leistra en Patricia Jimmink, Kees Sietsma uit de schaduw. Een Amsterdamse politiecommissaris schrijft geschiedenis, Amsterdam: Querido Facto, 2022.

Criminoloog en antropoloog Hans Werdmölder schrijft voor Wynia’sWeek over misdaad en misdaadbestrijding. Hij publiceerde een reeks boeken, waaronder recentelijk ‘Kansparels, mocro’s op het scherpst van de snede’

Wynia’s Week heeft een unieke formule. Ons online magazine is voor iedereen kosteloos beschikbaar. Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Wordt u ook donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Met oud-politiechef Kees Sietsma terug in de tijd: toen de politie onderhandelde met drugsbazen verscheen eerst op Wynia's Week.

Reporter Teun Voeten

Teun Voeten reist de wereld over en zoekt conflictgebieden op. Hij sliep met daklozen in New York, bezocht Afrikaanse oorlogsgebieden, fotografeerde ganggeweld in Honduras en komt al jaren in Mexico, waar het geweld van de drugskartels hem fascineert. Hij schuwt bloedige beelden niet en wil de rauwe werkelijkheid waarnemen en vastleggen, zo lijkt het. Voeten promoveerde op zijn boek The Mexican Drug Violence. Op verzoek van de lokale overheid schreef hij Drugs. Antwerpen in de greep van Nederlandse Syndicaten. Voor zijn nieuwste boek, Drug van de Duivel, reisde Voeten weer naar tal van conflictgebieden.

Drug van de Duivel behandelt de geschiedenis van methamfetamine en wijdt hoofdstukken aan wereldwijde speeltonelen van de handel: de Verenigde Staten van Amerika, Afghanistan, Myanmar, Thailand, Laos, Tsjechië, België en Nederland. Voeten spreekt met gebruikers, koks, politieagenten, bestuurders en rechters. Hij legt uit hoe hij in veel landen geen medewerking van de overheid krijgt wanneer hij vertelt dat hij bezig is met een boek over dit onderwerp. Over Afghanistan stelt hij: ‘Op het ministerie van Volksgezondheid daar word ik met alle egards behandeld, maar eenvoudige vragen stellen is een probleem.’

Ontmoeting met de auteur

Het Mexicaanse drugsgeweld heeft ook al jaren mijn interesse. In januari 2016 werd de leider van het Sinaloakartel, Joaquín ‘El Chapo’ Guzmán Loera in Mexico gearresteerd en uiteindelijk uitgeleverd aan de Verenigde Staten. In de maanden daarvoor was hij voortdurend op de vlucht. Hij bouwde tunnels in en rondom safe houses en trof veiligheidsmaatregelen.

In augustus 2015 patrouilleerden de Belizean Defence Forces in de jungle, net ten zuiden van Mexico, omdat veel migranten illegaal de grens overstaken in dat gebied. In een volledig onbewoond gebied in het regenwoud troffen zij een kleine plek aan waar de bomen gekapt waren. In het midden stond een helikopter met een waarde van 3 miljoen Amerikaanse dollars, gevuld met jerrycans met brandstof. De helikopter, vermoedelijk een nogal prijzig vluchtmiddel van El Chapo, werd in beslag genomen.

Enkele maanden later nam een militaire piloot me mee naar een afgesloten militaire hangar en toonde me het voertuig. Dit verhaal bracht me in contact met Teun Voeten en resulteerde in een afspraak in café Barrera in Leiden. Voeten blijkt scherpe analyses te hebben omtrent het Mexicaanse drugsprobleem.

Megamethlabs in Nederland

Voeten legt uit dat de ‘ultieme laboratoriumsubstantie’ crystal meth voortkomt uit de ‘zeedruif Ephedra sinica’. De werkzame stof in die plant is efedrine. In Drug van de Duivel gaat Teun Voeten in op de voordelen van het productieproces van methamfetamine ten opzichte van andere harddrugs. Hij onthult daarbij geen geheime methodes; die staan al jaren openlijk op het internet.

Hoewel crystal meth op vele wijzen gemaakt kan worden, noemt Voeten benzyl methyl keton (BMK) als belangrijkste precursor van crystal meth. BMK kan worden gemaakt vanuit de ‘pre-precursor’ APAAN. Soms wordt APAAN geïmporteerd, maar soms wordt gewerkt met nog niet illegale ‘pre-pre-precursoren’ die worden bewerkt tot een soortgelijke stof. Deze handelingen vinden ook plaats in Nederland.

Voeten wijst erop dat ook in Nederland regelmatig ‘megamethlabs’ worden aangetroffen. Harde-kernsupporters van een Nederlandse voetbalclub bleken tussen 2009 en 2013 ook bezig te zijn met het vervaardigen van BMK uit APAAN, dat zij importeerden uit het buitenland. Terecht wijst Voeten op de lage pakkans doordat een lab gevestigd kan zijn ‘in een gewone keuken’.

Dealers weigeren meth te verkopen

Volgens Voeten is crystal meth in de Verenigde Staten ‘een epidemie geworden’. In veel landen is het de ‘drug of choice’ en gelet daarop ook ‘de aanjager van het geweld’ in Mexico. Voeten spreekt van ‘een onderklasse van consumenten bij wie zeer snel een behoefte en afhankelijkheidsrelatie te creëren is’. Soms ‘draait eenmalig gebruik onmiddellijk uit op een verwoestende verslaving’.

Er zijn allerlei motieven te onderscheiden waarom mensen methamfetamine gebruiken, maar hij wijst erop dat de drug ‘letterlijk ‘opium van het volk’ [is], een middel dat niet alleen troost en kicks levert, maar vooral de energie om steeds maar weer door te ploeteren totdat de gebruiker is opgebrand en als wegwerpproduct terzijde wordt geschoven’. Het gebruik van crystal meth kan leiden tot een paar dagen niet slapen. Voor sommigen is die verslaving ‘een elke dag opnieuw beleefde hel’. Sommige speeddealers – speed is ook een amfetamine – weigeren echter om crystal meth te verkopen ‘uit principiële overwegingen (…); omdat het de drug van de duivel is’.

Geen slachtofferloos delict

Nederlanders in allerlei soorten en maten gebruiken de drug: van werklozen tot burgemeesters, van criminelen tot rechters, zo stelt Voeten. Gebruikers kopen hun drug niet zo gauw op straat, maar eerder via het darkweb en vertrouwde dealers. Het gebruik ligt hier ogenschijnlijk echter nog niet zo hoog omdat het ‘een soort kaviaar is onder de amfetaminen’. Hier zijn zoveel andere vormen van amfetamine beschikbaar voor lagere prijzen dat gebruik van crystal meth minder interessant is. Het zou vooral genuttigd worden onder ‘gays die in de chemsexscene zitten’. Voeten wijst, zich baserend op onder andere rioolwatermetingen, echter op een toenemend gebruik.

In Michigan, ‘Meth Capital van Amerika’, stelt plaatselijke rechter Jason Elmore dat methamfetamine geen slachtofferloos delict is. Sterker nog, gebruikers plegen veelal andere strafbare feiten zoals inbraken, mogelijk om hun verslaving te financieren. Toch laat de internationale aanpak te wensen over. Voeten wijst erop dat sommige overheden liever hebben dat jongeren zich verdoven met drank en drugs, dan dat zij de regering bekritiseren. ‘Een gedrogeerde jeugd is beter dan een revolutionaire jeugd.’

Opmars in Nederland?

Volgens Voeten kent Nederland ‘mondiaal gezien de allerlaagste strafmaat en allerhoogste productie’. Hij wijst erop dat winsten bij methamfetamine twee- tot tienmaal hoger liggen dan bij xtc, waardoor het niet vreemd is dat ‘de productie en handel van synthetische drugs onderhand de handel in de klassieke drugs [beginnen] te overtreffen.’ Voeten wijst op een ogenschijnlijke toename van het aantal aangehouden Mexicanen die werkzaam zijn in Nederlandse methlabs. Mogelijk, zo volgt uit zijn boek, worden de koks ingehuurd als uitzendkrachten. Er wordt dan betaald voor hun kennis en vaardigheden.

Of er ook in Nederland Mexicaanse taferelen te verwachten zijn is moeilijk te voorspellen. Ondanks de moorden op bijvoorbeeld Derk Wiersum en Peter R. de Vries en de zware beveiligingsmaatregelen voor allerlei politici, advocaten en journalisten is het zo ver nog niet. Maar Voeten wijst er terecht op dat dit wel een reëel scenario wordt als gewelddadige subculturen, zoals die van jongeren in Rotterdam-Zuid en Amsterdam Zuidoost, zich gaan mengen in de handel in meth. We dienen ervoor te waken dat het vestigingsklimaat voor drugscriminelen niet steeds aantrekkelijker wordt.

Narcistisch superioriteitscomplex

Wanneer ik ten slotte met Voeten bel over Drug van de Duivel vraag ik hem wat Nederland ervan moet leren, mocht hij één punt kunnen maken. Hij wijst op het gevoel van onaantastbaarheid dat ons land nog steeds lijkt te hebben als het gaat om de georganiseerde drugsmisdaad: ‘Nederland heeft een narcistisch superioriteitscomplex. Wij denken dat we boven de natuurwetten verheven zijn, omdat we moreel voortreffelijk zijn.’ Nieuwe taboes, zoals  ‘drugsconsumptie aan de kaak stellen’, hebben zijn intrede gedaan, zo meent hij. Voeten noemt drugs ‘het smeermiddel van een kapitalistisch systeem’. De houding dat het hier wel zal blijven meevallen is naïef en gevaarlijk. Nederland, wees alert op de opkomst van de drug van de duivel.

Teun Voeten, Drug van de Duivel, uitgeverij Pelckmans, 2022, ISBN 978-94-6401-550-8, 22,50 euro.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. Ons online magazine wordt volledig mogelijk gemaakt door de bijdragen van de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nederland moet waken voor de Drug van de Duivel verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo liet premier Rutte, in antwoord op vragen van het Tweede Kamerlid Lilian Helder (PVV), bij de Algemene Politieke Beschouwingen na Prinsjesdag van 2021, het volgende weten: ‘Harddrugs zijn het vergif van onze samenleving. Dat betekent dus ook dat wij ons moeten realiseren dat iedereen die harddrugs gebruikt medeverantwoordelijk is voor de ellende die over ons land wordt uitgestort, en dat de drugshandelaren, de Taghi’s van deze wereld, de Mocro-maffia, de Nederlandse maffia of wie dan ook die in drugs handelt, alleen maar kunnen bestaan bij de gratie van de gebruikers. De overheid heeft de taak om de gebruikers keihard aan te pakken.’

Naar aanleiding hiervan vroeg Lilian Helder in 2022 aan de pas aangetreden minister van Justitie en Veiligheid, Dilan Yesilgöz, waar die maatregelen tegen de gebruikers blijven. Helder zei het antwoord al te kennen: ‘Het bezit van kleine hoeveelheden harddrugs wordt niet vervolgd omdat gebruikers zich veilig moeten voelen om hulp te zoeken. En, ten tweede, het is qua capaciteit voor de politie en het OM ondoenlijk om gebruikers met kleine hoeveelheden coke of andere harddrugs te vervolgen. Ze vond beide redenen niet doorslaggevend. Helder: ‘We moeten het druggebruik niet normaliseren, dus kap ook meteen met het wietexperiment.’ Het wietexperiment is de gesloten coffeeshopketen, waarbij de overheid streng selecteert op het aantal coffeeshops binnen een gemeente en de aanbieders van cannabis. Het experiment, een initiatief van D66, is nog steeds niet van start gegaan.

Veroorzaken de gebruikers het geweld?

Moeten de drugsgebruikers nu wel of niet verantwoordelijk worden gesteld voor de verharding van de misdaad? Is dat niet de schuld van de criminelen, het gebruik van wapens, het gevolg van de ripdeals en de onderlinge concurrentie binnen het drugsmilieu? De verharding van de misdaad is naar mijn mening vooral toe te schrijven aan de vele vetes in het milieu.

Wel houdt de stabiele vraag naar soft- en harddrugs het aanbod in stand. Dat is al jaren zo. Maar de enorme handel in cocaïne en de internationaal prominente positie die Nederland inneemt in de drugshandel is niet alleen en ook niet zonder meer op het conto te schrijven van de gebruikers in Nederland. Zo wordt in Nederland methamfetamine geproduceerd, terwijl er in ons land maar een heel kleine gebruikersmarkt is. Ruim 85 procent van de in Nederland geproduceerde XTC-pillen, meer dan kaas en bloemen, is bestemd voor de export.        

Je kunt de gebruikers ook niet als kop van jut aanmerken als het gaat om de miljardenwinsten die mede mogelijk zijn door het verbod op drugs, dat mede door de Nederlandse overheid in stand wordt gehouden. Producenten en handelaars gedijen juist met een verbod op drugs, iets dat al veel eerder is opgemerkt door de gerenommeerde hasjimporteur Stanley Esser in zijn antwoord op toenmalig PvdA-kamerlid Maarten van Traa.

De bon vivant Stanley ‘Kai’ Esser werd de in de jaren tachtig en begin jaren negentig ‘De Van Gend & Loos van de onderwereld’ genoemd. Hij begon zijn criminele carrière als overvallertje en sigarettensmokkelaar. Dat bleek een gouden handel. Als je goede contacten had en de juiste kanalen kende, werd je nooit gepakt met de smokkel van sigaretten. Esser was verantwoordelijk voor grote transporten cannabis en heeft er vele miljoenen mee verdiend.

Esser liet in 1995 een geschokte Van Traa weten dat het Nederlandse gedoogbeleid de oorzaak is dat Nederlanders de meest gevraagde vervoerders van drugs ter wereld zijn. Immers, alleen in Nederland heeft de cannabis een zeer grote handelswaarde omdat de politie hier de handel in softdrugs, vanwege de gedoogpolitiek, jarenlang ongemoeid heeft gelaten. Het gedoogbeleid werd door een veroordeelde crimineel onderuit gehaald, dat was schokkende informatie voor het Kamerlid.

Eenzijdige aandacht voor de volksgezondheid

De astronomische bedragen die met de drugshandel werden verdiend moesten op den duur wel tot maatschappelijke ontwrichting en corruptie leiden. Hierover zou Van Traa graag geïnformeerd willen worden. Wie waren er in Nederland allemaal corrupt? Van Traa wilde ook namen horen. Esser liet het daarbij, want kwijtschelding van zijn gevangenisstraf zat er niet in. Niettemin kreeg hij toch strafvermindering.

Het Nederlandse gedoogbeleid heeft de voorwaarden gecreëerd voor de groei en bloei van de georganiseerde misdaad. Het beleid was vooral gericht op het belang van de volksgezondheid. Preventie en beheersing van het gebruik van drugs was het ultieme doel van het gedoogbeleid.

Dat is niet gelukt. Begin jaren tachtig had Nederland 30.000 heroïneverslaafden. Het hasjgebruik was zelfs normale business geworden. En met de komst van de huisteelt en nederwiet is ook het schadelijke THC-gehalte met sprongen omhoog gegaan. Wat de wetgever zich niet realiseerde: waar moest de cannabis vandaan komen, als productie en handel illegaal bleven? Dat werd de problematiek van de illegale aanvoer via de achterdeur van de bestaande coffeeshops.

De eerste avontuurlijke transporteurs van cannabis, onder wie Frits van de Wereld, Klaas Bruinsma, Johan Verhoek en Jackie Stroek, hebben vele miljoenen verdiend met de grootschalige handel in hasj, zonder dat ze door justitie een strobreed in de weg zijn gelegd.

Met de handel in drugs verscheen ook het geweld op het toneel, met als gevolg vele afrekeningen binnen het criminele circuit. Op een illegale markt is geweld tegen personen, oftewel de dreiging ermee, het ultieme middel om zakelijke conflicten te beslechten. Criminelen kunnen bij een hoog oplopend geschil moeilijk een deurwaarder, een advocaat of de politie in de arm nemen. En de Nederlandse drugsindustrie werd zelfs een zeer succesvolle bedrijfstak, met de provincie Brabant als de spreekwoordelijke ‘pillenschuur van Europa’.

Dat Nederland ook een ideaal land is voor de import van cocaïne was de Colombiaanse cocaïnesmokkelaars ook niet ontgaan: een bedrijvig land met een goede infrastructuur, prima verbindingen naar andere landen en geen zware straffen. In de jaren negentig waren de controlesystemen in de Rotterdamse haven ook geen probleem. Integendeel, smokkelaars smokkelden juist graag via Rotterdam omdat de afhandeling van de containers er zo snel verliep en de controle zo beperkt was. De havenautoriteiten waren er zelfs op gebrand het tempo van afhandeling te verhogen. 

Tot 1 januari 2022 kregen de ‘uithalers’ van coke, vaak Marokkanen of Albanezen, slechts een boete van 95 euro en een gratis ritje naar het centrum van Rotterdam. Veel cocaïne werd overgeslagen naar containers bestemd voor diverse landen in Europa. Het was ook niet nodig om iemand te corrumperen, al wil dat niet zeggen dat er geen verhalen waren over corruptie in de haven. In de loop der jaren is de controle op de containers via scanners aanmerkelijk uitgebreid. De straffen voor de uithalers zijn weliswaar opgehoogd, maar de rechters zijn niet geneigd om gevangenisstraffen op te leggen. Het blijft bij lichte taakstraffen.

Overheid systeemverantwoordelijk

Niet de vele tienduizenden gebruikers van soft- en harddrugs, maar de Nederlandse overheid is verantwoordelijk voor het in stand houden van het systeem: het lucratieve en gewelddadige drugscircuit. Het verantwoordelijk stellen van mensen die drugs gebruiken voor het drugsgeweld leidt af. Het aanwijzen van de Nederlandse drugsgebruikers als veroorzakers van het geweld in het zeer internationale Nederlandse drugscircuit helpt niet of niet noemenswaard bij het beperken van de drugscriminaliteit.

Ondertussen gaat de discussie over de aanvoer van softdrugs via de achterdeur van coffeeshops gewoon door. Het experiment met een gesloten coffeeshopketen wordt in het buitenland met argusogen gevolgd. Men is terecht bevreesd dat de in Nederland geproduceerde ‘staatswiet’ ook in Duitsland of België op de markt komt. De drie betrokken grensgemeenten moeten de buitenlandse afnemers in de coffeeshops gaan weren. Het ligt in de bedoeling dat het experiment in het tweede kwartaal van 2023 van start zal gaan. 

Het antwoord van minister-president Rutte op de Kamervragen van het Tweede Kamerlid Lilian Helder zijn daarom lege woorden: slechts goed voor de Bühne.

Criminoloog en antropoloog Hans Werdmölder schrijft voor Wynia’sWeek over misdaad en misdaadbestrijding. Hij publiceerde een reeks boeken, waaronder recentelijk ‘Kansparels, mocro’s op het scherpst van de snede’

Wynia’s Week heeft een unieke formule. Ons online magazine is voor iedereen kosteloos beschikbaar. Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Wordt u ook donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Het helpt niet om de drugsgebruikers de schuld te geven van het drugsgeweld verscheen eerst op Wynia's Week.

Klassieke opsporingsmethoden werken niet of nauwelijks, omdat professionele criminelen gebruikmaken van geavanceerde afschermingstechnieken en zich bij hun aanhouding beroepen op het zwijgrecht. De inzet van de kroongetuige is een reactie op de falende misdaadbestrijding tegen de ‘zware jongens in de misdaad’.

In de jaren tachtig is in Duitsland, Italië en Frankrijk de kroongetuige-regeling tot stand gekomen, in eerste instantie als reactie op het gewelddadig terrorisme in die landen. In Duitsland was dat het de strijd tegen de linkse terreurbeweging, de Rote Armee Fraktion. De wet ’kroongetuigeregeling’ werd in 1989 ingevoerd. Dat ging gepaard met veel verzet uit academische kringen, maar dat waren, aldus de voorstanders, ‘deskundigen met weinig praktijkervaring’.

In Italië was de moord op de Italiaanse staatsman Aldo Moro in 1978 een belangrijke reden om het wapen van de kroongetuige in te zetten in het kader van de strijd tegen de Rode Brigades. In 1982 kwam de Pentitiewet tot stand. Daarna is het een zeer effectief middel gebleken bij de bestrijding van de Maffia en ‘Ndrangheta, zoals eerder in mijn bijdrage in Wynia’s Week is vastgesteld.  

In Frankrijk is de kroongetuigeregeling geïntroduceerd in 1986, ook in het kader van de anti-terrorismewetgeving. Een jaar later, eind 1987, werd in Frankrijk de kroongetuigeregeling in het kader van de drugsbestrijding ingevoerd. Ook daar bleek het een zeer effectief middel.

Introductie van de kroongetuige in Nederland

In Nederland is de kroongetuigeregeling niet zonder slag of stoot tot stand gekomen. De voorzitter van de Parlementaire Enquêtecommissie Opsporingsmethoden, Maarten van Traa, was zelfs een verklaard tegenstander van dit middel. Er waren immers in Nederland geen, wat hij noemde, ‘Italiaanse toestanden’. Pas op 1 april 2006 is de regeling ingevoerd in het Nederlandse Wetboek van Strafvordering. Dit is neergelegd in art. 226g Sv.

De introductie van een kroongetuige in een strafproces is alleen toegestaan bij criminaliteit die binnen georganiseerd verband wordt gepleegd en een ernstige inbreuk op de rechtsorde oplevert, en waarop een gevangenisstraf staat van acht jaar of meer. Tussen 2001 en 2008 zijn er in 21 strafzaken toezeggingen gedaan aan kroongetuigen.

Kroongetuigen zijn goud waard voor het Openbaar Ministerie. Dankzij hun medewerking is het mogelijk om sluitend bewijs tegen de opdrachtgevers van liquidaties in handen te krijgen. Het parool luidt voortaan: ‘Boeven moet je met boeven vangen’. Daar hangt wel een prijskaartje aan.                                

Niet onbelangrijk is, dat het Openbaar Ministerie (OM), bij monde van de officier van het Landelijk Parket, van tevoren afspraken met kroongetuigen maakt en dat die afspraken schriftelijk worden vastgelegd. De inhoud van de gesprekken met de kroongetuige, de strafbare feiten en toezeggingen worden schriftelijk vastgelegd. Dit heet de verklaringsafspraak. Voor de inhoud van de voorgenomen afspraken met de kroongetuige wordt steevast advies gevraagd bij de landsadvocaat.

De processen Passage, Marengo en Eris

Tot nu toe zijn in Nederland drie megaprocessen bekend met één of meerdere kroongetuigen. In de drie processen, Passage, Marengo en Eris, gaat het om georganiseerde opdrachten tot moord, de uitvoering van liquidaties en pogingen tot moord. Alle moorden vonden plaats in het criminele milieu. In deze processen is sprake van een groot aantal verdachten, die zich allen beroepen op het zwijgrecht. De beveiliging in dit soort processen vereist heel veel politie en zelfs de inzet van defensiepersoneel.

Het Passageproces is begonnen op 9 juli 2009 en is een van de omvangrijkste en langstdurende strafprocessen in de Nederlandse geschiedenis. Het gaat om 7 liquidaties en 5 pogingen tot moord, allen binnen het criminele milieu. In hoger beroep staan 10 verdachten terecht, twee verdachten zijn inmiddels overleden. In deze megazaak zijn voor het eerst kroongetuigen toegelaten. Er zijn in totaal 130 getuigen gehoord.      Het aantal ordners in deze megazaak is niet meer te tellen. De twee kroongetuigen in dit proces zijn Peter la Serpe en de ‘moordmakelaar’ Fred Ros. Uiteindelijk zijn vier verdachten tot levenslang veroordeeld, onder wie de topcrimineel Dino Soerel. Ook Willem Holleeder, eerder veroordeeld vanwege de ontvoering van Alfred Heineken en zijn chauffeur en vanwege afpersing,  is mede op grond van verklaringen van de kroongetuigen, La Serpe en Ros, tot levenslang veroordeeld. Een hoger beroep in zijn zaak loopt nog.

De eerste zitting in het Marengoproces vindt plaats op 23 maart 2018. In dit proces staan in totaal zeventien verdachten terecht, onder wie de hoofdverdachte Ridouan Taghi. De aanklacht tegen Taghi is dat hij opdracht zou hebben gegeven voor minimaal vier liquidaties. Taghi is op 16 december 2019 op zijn geheime verblijfplaats in Dubai aangehouden en verblijft sindsdien in de speciale extra beveiligde EBI-gevangenis in Vught. Daar smeedt hij, samen met zijn neef en advocaat Yoessef Taghi, plannen voor een uitbraak. Die plannen konden op tijd worden verijdeld.      

De kroongetuige in dit proces is Nabil B. Nabil B. was zelf betrokken bij een ‘vergismoord’. Het proces wordt begonnen met algemene ondervragingen door de rechtbank. De andere verdachten mogen ook vragen stellen aan de kroongetuige. Ridouan Taghi zegt Nabil B. niet te kennen. Door de hoge scheidingswand van de getuigencabine valt Nabil voor Taghi moeilijk waar te nemen. Hij kan hem niet recht in de ogen kijken. ‘Het enige wat ik zie is zijn leugenachtige puntneus,’ aldus Taghi.

Lopende het proces worden drie moorden in de bovenwereld gepleegd: op de broer van de kroongetuige Nabil B., op zijn advocaat Derk Wiersum en op de vertrouwenspersoon Peter R. de Vries. Er is een sterk vermoeden dat Ridouan Taghi achter deze moorden zit. De achterliggende boodschap van deze provocatieve moorden is dat niemand die optreedt in het belang van de kroongetuige Nabil B. veilig is. Vele personen die een rol spelen in het Marengoproces worden inmiddels streng beveiligd. De moord op de advocaat van Nabil B. heeft de zaak ook behoorlijk vertraagd. Er worden ook blunders gemaakt. Zo is de foto van de kroongetuige Nabil B. per ongeluk in de dossiers van alle verdachten beland.

Het proces Eris is gestart op 4 september van 2021 tegen 21 leden van de motorclub Calog Wagoh. Hoofdverdachte in deze zaak is Delano L., de president van de motorclub. Zij worden ervan verdacht op bestelling een vijftal moorden te hebben gepleegd. In 11 gevallen is sprake van moordpogingen. Ook de slachtoffers waren actief in het criminele milieu. Er wordt gerekend op 64 zittingsdagen.

Opdrachtgever voor deze moorden zou ook Redouan Taghi zijn, maar die staat al in het Marengoproces terecht. Verdachten kunnen in Nederland niet tweemaal tot levenslang worden veroordeeld. Vandaar dat Taghi maar in één proces terecht staat. Eigenlijk zouden de twee zaken moeten worden ineengeschoven, maar geen rechtszaal zou, gezien het grote aantal verdachten, hiervoor geschikt zijn.

De kroongetuige in de Eris-zaak is Tony de G., een voormalig lid van de motorbende. Hij heeft bekend een moord te hebben gepleegd en geldt als een spijtoptant. In januari 2022 is vijf keer levenslang geëist, onder wie tegen de hoofdverdachte Delano S.

De kroongetuigenregeling

Op 1 april 2006 is het getuigenbeschermingsprogramma met de kroongetuige ingevoerd in het Wetboek van Strafvordering, artikel 226g Sv. In ruil voor opening van zaken wordt een kroongetuige, die tevens een verdachte of al veroordeeld is, strafvermindering, een nieuwe identiteit, werk en een nieuwe woonplaats in het vooruitzicht worden gesteld.

Voor een effectieve kroongetuigenregeling is het noodzakelijk dat het Openbaar Ministerie (OM) ruime bevoegdheden heeft om toezeggingen te kunnen doen, alleen dan zal een ‘criminele getuige’ bereid zijn opening van zaken te geven. Hij zet immers heel veel op het spel. Toch is het gevaar niet denkbeeldig dat het Openbaar Ministerie aan de leiband gaat lopen van de kroongetuige, die in de regel een dubieuze crimineel dan wel een spijtoptant is. Immers, zonder de kroongetuige is er geen wettig en overtuigend bewijs tegen de andere verdachten te verkrijgen. Kroongetuigen zijn zich zeer bewust van hun macht en invloed.

De strafzaak en het getuigenbeschermingsprogramma worden door justitie als twee los van elkaar staande trajecten beschouwd. De officier van justitie die belast is met de opsporing en de strafzaak kan daarom geen toezeggingen doen. Deze ‘zaaksofficier’ is alleen verantwoordelijk voor de strafzaak. De Hoge Raad heeft bepaald dat de beschermingsovereenkomst onderdeel is van de verklaringsafspraak en los staat van de strafzaak.   

De bescherming van getuigen die als gevolg van het verlenen van hun medewerking aan de opsporing en vervolging in een levensbedreigende situatie verkeren is, aldus de rechtsgeleerden Bleichrodt en Korten in een artikel in het Nederlands Juristenblad in 2012, ‘ook in nevelen gehuld’. ‘Toch komt de wijze waarop de getuigen worden beschermd af en toe in de schijnwerpers te staan,’ schrijven deze juristen. Doorgaans komt die publiciteit voort uit onvrede van een individuele getuige over de wijze waarop de bescherming plaatsvindt. Die zal hij ventileren tijdens de strafzaak, maar dat is niet het juiste podium. Immers, zowel de rechter als de zaaksofficier zijn niet op de hoogte van de gemaakte afspraken.

Een aantal praktische zaken is door de wetgever niet of onvoldoende geregeld. Dat geldt bijvoorbeeld voor de zorgplicht van het OM voor de familieleden van een kroongetuige. Moeten zij ook, en allemaal, beveiligd worden? En voor hoe lang?

Op 29 maart 2018 werd de broer van kroongetuige Nabil B. op de NDSM-werf in Amsterdam-Noord neergeschoten. Redouan B. was een succesvol ondernemer en had niets te maken met de criminele handel en wandel van zijn jongste broer. Het Openbaar Ministerie spreekt in dit verband over ‘voortschrijdend inzicht’, maar dat inzicht kwam wel als mosterd na de maaltijd.

Had het OM kennis genomen van het al jaren bestaande getuigenbeschermingsprogramma in Italië, dan had men kunnen weten dat niet alleen de kroongetuigen, maar ook advocaten en familieleden moeten worden beschermd, ook in het geval zij daar geen prijs op stellen.

Presentatie van de kroongetuige in de strafzaak

De problemen rond de kroongetuige komen voor het eerst naar voren in de Passagezaak, later ook in het Marengoproces. De verdachten in deze processen beschouwen de kroongetuige als een ‘laffe overloper’. Men vindt dat de rechten van de verdediging worden aangetast en dat de verklaring van een kroongetuige in principe onbetrouwbaar is. De kroongetuige heeft immers met zijn belastende verklaring tegen de hoofdverdachte en andere verdachten een eigen persoonlijk belang bij zijn getuigenis, dit in tegenstelling tot een gewone getuige. Hun advocaten worden door hun collega’s zelfs met NSB’ers vergeleken.

 In deze rechtszaken wordt gewoonlijk gestart met de presentatie en inhoudelijke ondervraging van de koongetuige door de rechtbank. Hun betrouwbaarheid en geloofwaardigheid kunnen vervolgens worden getoetst door uitgebreide ondervragingen door de officier van justitie, zijn raadsman en het team van advocaten en ook door medeverdachten. De Hoge Raad kent grote waarde toe aan de mogelijkheid van de verdediging tot ondervraging van de (kroon)getuige. Hiermee kan de betrouwbaarheid van de kroongetuige worden getoetst. De kroongetuige zit, samen met zijn advocaat, in een getuigencabine. Hij of zij is voor journalisten niet zichtbaar.

Er is ook ondersteunend bewijs nodig en de uitspraken van de kroongetuige moeten worden getoetst aan de uitspraken van andere getuigen. In de Passagezaak werden ook de twee zussen van Willem Holleeder als getuigen gehoord. Zij hebben, op advies van Peter R. de Vries, in het geheim bandopnames gemaakt van de belastende gesprekken met hun broer. Ook kwamen in deze zaak de gesprekken op de achterbank door de criminele inlichtingendienst met de inmiddels vermoorde Willem Endstra, de Endstra-tapes, als steunbewijs aan de orde. Daarnaast was er de verklaring van cafébaas Tomas van der Bijl, die ook in opdracht is vermoord. De rechters hebben de plicht de aangevoerde bewijsmiddelen grondig te onderzoeken. Uiteindelijk moet niet alleen sprake zijn van wettig, maar ook van overtuigend bewijs.       

De kroongetuigeregeling is alleen van belang, aldus de Hoge Raad, als er concrete toezeggingen worden gedaan, en alleen in het kader van artikel 226g Sv. In de regel gaat het om een toezegging tot strafvermindering, bescherming van de kroongetuige, zijn familie, het aanbieden van werk en een nieuwe identiteit.                                   

Geen financiële toezeggingen

De rechtmatigheid van de beschermingsovereenkomst ligt volledig in handen van het OM en hoeft dus niet getoetst te worden door de rechter-commissaris of de zittingsrechter. Er mogen nadrukkelijk geen financiële toezeggingen als een vorm van ‘gunstbetoon’ worden gedaan, omdat dit de indruk zou wekken dat de verklaringen worden gekocht.

Het Openbaar Ministerie heeft deze regel weten te omzeilen door ‘leningen’ aan kroongetuigen te verstrekken. Zo kreeg de kroongetuige Fred Ros in het Passageproces een lening van niet minder dan 1.8 miljoen euro. De andere kroongetuige, Peter la Serpe, kreeg 1.4 miljoen als lening, dit om zijn eigen veiligheid te regelen en een eigen onderneming te starten. Het Openbaar Ministerie is hierover met opzet zeer vaag gebleven.

Ook het ‘niet-ontnemen van de criminele beloning voor het vermoorden van de crimineel Houtman’ was voor het Hof geen reden om te komen tot een andere beslissing. Ook de kroongetuige Nabil B. in de Marengozaak ziet zichzelf als ‘de gouden kip’. Hij eist een bedrag van 1.8 miljoen als lening. Nabil B. zegt erbij dat hij die lening toch niet kan terugbetalen.      

Staat het geven van leningen en het ‘niet-ontnemen van beloningen’ niet haaks op het principe dat onder geen beding financiële toezeggingen mogen worden gedaan die tot resultaat hebben dat de bereidheid tot verklaren door de criminele getuige wordt beïnvloed?

In de Passagezaak oordeelde de zittingsrechter van het Gerechtshof een dergelijke constructie, opmerkelijk genoeg, niet als onrechtmatig. Waarom, zo vraag ik mij af, is dit omstreden punt niet voorgelegd aan de Hoge Raad? Indien bewezen wordt dat het OM met het verstrekken van leningen, die nooit terugbetaald worden, zijn boekje te buiten is gegaan dan zou dit moeten leiden tot niet-ontvankelijkheid van het OM.

Kroongetuige, niet meer weg te denken uit het strafproces

Het is duidelijk dat de grootschalige handel in soft- en harddrugs de oorzaak en kern is van de vele moorden en liquidaties in de onder- en bovenwereld. Sinds 1969 zijn dat meer dan 300 moorden.

De kroongetuige is inmiddels niet meer weg te denken bij grootschalige rechtszaken tegen de georganiseerde misdaad waarin sprake is van moorden op bestelling. De vraag is echter hoe deze kostbare en langdurige zaken kunnen worden ingekort en hoe justitie moet omgaan met moorden op familieleden van de kroongetuige die tijdens het proces worden gepleegd. Het blijkt dat het OM, na de liquidatie van de broer van de kroongetuige, advies heeft gevraagd aan de Italiaanse justitiële autoriteiten. Over de inhoud van het advies wil justitie niets zeggen.

De vraag kan worden gesteld in hoeverre dit soort kostbare processen niet de misdaadbestrijding op andere terreinen in de weg staat. Het is duidelijk dat het instellen van een strafproces gebaseerd is op een keuze door het Openbaar Ministerie, het zijn ook misdaden van een buitencategorie. De Nederlandse overheid kan niet toestaan dat doorgewinterde criminelen ongestoord hun gang kunnen gaan.

Zonder de kroongetuigeregeling zouden de criminelen Dino Soerel, Willem Holleeder en Ridouan Taghi nog steeds op vrije voeten zijn. De rechter heeft in de processen levenslange vrijheidsstraffen opgelegd. Dat heeft ook een afschrikkingseffect.     

Dat het Passageproces zo lang heeft kunnen duren heeft alles te maken met het feit dat justitie voor het eerst gebruik heeft kunnen maken van het middel van de kroongetuige en de bonte stoet van getuigen. In 2009 waren nog veel zaken ‘in nevelen gehuld’. Het gerechtshof spreekt in haar uitspraak van een ‘kolkende rivier’.                                                                                     

Inmiddels zijn een groot aantal onduidelijkheden rond de kroongetuige opgelost. Maar nog niet alle zaken, zoals het toelaten van advocaten bij de verdachten. Zo is gebleken dat de hoofdverdachte in het Marengoproces, mede dankzij de medewerking van zijn neef en advocaat Yoessef Taghi, voorbereidingen heeft gedaan voor een ontsnapping en mogelijk opdrachten heeft gegeven voor een drietal moorden. Men wil nu met een proef starten om alleen twee advocaten tegelijkertijd bij de hoofdverdachte toe te laten, dit om te voorkomen dat verdachten en advocaten misbruik maken van het recht op bijstand.

De megazaken zijn bovendien zeer complexe zaken met verdachten die zich stelselmatig beroepen op hun zwijgrecht. Het heeft ook geleid tot veel verzet van betrokken advocaten, vertragingen en tot het regelen en oplossen van processuele zaken die nog onduidelijk waren. Bepaalde kwesties, die voor verschillende interpretaties uitlegbaar waren, zijn aan de Hoge Raad voorgelegd.

De verwachting is dat de lopende processen, Eris en Marengo, aanzienlijk korter zullen zijn. Men probeert de rechtszaken ook beter te managen en de kosten te besparen door vooraf vast te leggen hoeveel procesdagen de zaak zal gaan tellen en door het aantal oproepbare getuigen te beperken. Toch kunnen er in een proces nog altijd onverwachte dingen gebeuren.

Dit is aflevering 6 van een serie waarin criminoloog Hans Werdmölder onderzoekt of de Nederlandse misdaadbestrijding wel werkt.

Wynia’s Week stelt de vragen bij het nieuws. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? Doneren voor Wynia’s Week kan via de bankrekening van Wynia’s Week NL94 INGB 0006 3945 08 of HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Het bestrijden van de grote misdaad kan niet meer zonder kroongetuigen verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij de misdaadbestrijding in Duitsland hebben politie en justitie steeds te maken met een groot aantal overtreders van de Duitse Opiumwet (BtMG). In een recent rapport wordt opgemerkt dat cannabis goed is voor bijna 59 procent van alle Duitse drugsmisdrijven in 2020. De drugshandel in cocaïne nam in 2020 ook toe, een stijging van 9,6 procent in vergelijking met 2019.

Het cannabisgebruik onder jongvolwassenen (18 tot 25 jaar) steeg met 9 procent, van 15,5 tot 24,1 procent. Ook het cocaïnegebruik is populairder geworden onder de categorie jongvolwassenen, van 1,2 tot 2,9 procent. De meeste transacties vinden niet langer op straat, maar online plaats. In een rapport wordt gewaarschuwd dat Duitsland niet, zoals het buurland Nederland, een knooppunt moet worden voor de internationale drugshandel. Maar de zorgen zijn in ons buurland wel groot. Het Bundeskriminalamt in Wiesbaden (deDuitse landelijke recherche) behandelde in 2019 161 zaken die allemaal naar Nederland verwezen.

In oktober 2021 liet zowel Der Spiegel, in een coverstory van maar liefst negen pagina’s, evenals de Frankfurter Allgemeine Zeitung weten dat Duitsland niet de weg moet opgaan van Nederland. De FAZ noemt de Nederlandse handelsmentaliteit en lage straffen voor drugsbezit als belangrijkste reden voor de uit de hand gelopen drugsoorlog in Nederland. De vicevoorzitter van de Bond van Duitse misdaadrechercheurs meent dat Nederland de strijd tegen de georganiseerde misdaad zwaar heeft onderschat. Er is naar zijn mening te weinig geïnvesteerd in veiligheid.

De grensregio’s van Nederland, België en Duitsland, meer in het bijzonder de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen, werken al sinds 2013 samen bij het opsporen van grensoverschrijdende criminaliteit, zoals rondtrekkende criminele groepen, drugscriminaliteit, mensenhandel en criminele motorbendes. Dat houdt onder meer in: het uitwisselen van informatie en het gemakkelijker maken van de vele rechtshulpverzoeken.

Sinds 2009 bestaat er een zeer succesvol Duits-Nederlands grensoverschrijdend politieteam in Bad Bentheim, bestaande uit medewerkers uit Nedersaksen, Noordrijn-Westfalen en Nederland. De opleiding en training van de politiemensen wordt gefinancierd met EU-gelden.

De Duitse grenspolitie wil veel meer samenwerken met Nederland, met het oog op de bestrijding van de grensoverschrijdende criminaliteit. De Duitse politie maakt zich met name zorgen over de enorme toename van de hoeveelheden harddrugs die vanuit Nederland naar Duitsland worden vervoerd.

Vergelijking met Noordrijn-Westfalen: het onderzoek Tak-Fiselier

In Nederland worden acht op de tien misdrijven nooit opgelost. In Duitsland is het ophelderingspercentage van misdrijven stukken hoger. In 2002 verschijnt een vergelijkend onderzoek naar de resultaten van het opsporingsonderzoek en afdoening in strafzaken tussen de Duitse deelstaat Nordrhein-Westfalen en Nederland. De auteurs van dit geruchtmakende onderzoek, dat in eigen beheer is uitgevoerd, zijn de Nijmeegse strafrechtjurist Peter Tak en zijn collega de criminoloog Jan Fiselier.     

Uit het onderzoek met als titel – Duitsland – Nederland en de afdoening van stafzaken – blijkt dat het gemiddelde ophelderingspercentage van misdrijven in de Duitse deelstaat driemaal zo hoog is dan in Nederland. Het verschil kan niet tot worden herleid tot een verschil in omvang en sterkte van de recherche in beide landen. Ook is de omvang van de criminaliteit die ter kennis komt van de politie in beide landen vergelijkbaar. Beide landen hebben in 2002 ongeveer hetzelfde inwonertal en dezelfde gebiedsgrootte.      

Beide landen verschillen zeer in de wijze waarop het vervolgingstraject is ingericht. Dat maakt de vergelijking met cijfers ook lastiger. In Nordrhein-Westfalen kent men de sepot als afdoeningsmiddel, zelfstandig toegepast door de politie en de officier van justitie, niet. Het OM in Duitsland doet weliswaar veel zaken zelf af, maar in veel gevallen kan dit alleen met toestemming van de rechter.

Het blijkt ook dat de Duitse rechter minder vaak een onvoorwaardelijke straf oplegt, maar de straf voor vergelijkbare delicten is in Duitsland beduidend hoger dan in Nederland. In tegenstelling tot Nederland blijkt de Duitse strafrechter ook intensief betrokken bij de ten uitvoerlegging van de vrijheidsstraffen. Niet alleen de pakkans, maar ook de strafkans is in de Duitse deelstaat veel hoger.

Nederlandse recherche matig, kleine pakkans

De uitkomsten van het vergelijkende onderzoek in Nederland heeft veel aanleiding gegeven tot discussie en repliek. Immers, men zou uit het onderzoek kunnen afleiden dat de Nederlandse politie en recherche, in vergelijking met die van de Duitse deelstaat, zeer matig presteert. Door een beter functionerende recherche is de pakkans is in de Duitse deelstaat veel hoger. En, ten tweede, dat het Duitse justitieapparaat beter is georganiseerd en beter presteert dan het justitieapparaat in Nederland.         

Als verweer wordt opgemerkt dat Duitsland niet het politiesepot kent, waardoor veel meer zaken worden ingestuurd naar het Duitse parket. Toch worden in Duitsland meer zaken geseponeerd dan in Nederland. Die beslissing vergt in Duitsland wel veel meer tijd. In de meeste gevallen is er de toestemming van de Duitse rechter voor nodig.

Een sepot naar Duits recht is geen uitvloeisel van de toepassing van de discretionaire bevoegdheid, waarbij de officier van justitie naar eigen inzicht mag handelen, maar is een rechtsbeslissing. De rechter neemt die beslissing. De Duitse deelstaat beschikt ook niet over de transactiebevoegdheid, waarbij de verdachte kan kiezen tussen een boete of veroordeling. Wel kent het Duitse rechtssysteem de mogelijkheid van het Strafbefehl. Ondanks de inhoudelijk juridische verschillen zijn de beide sanctiemiddelen wel vergelijkbaar.

Ook de tenlastelegging kost het Duitse OM meer tijd, omdat het Wetboek van Strafvordering (StPO) een omschrijving eist van de verboden gedraging, de opsomming van de bewijsmiddelen, de weergave van de resultaten van het opsporingsonderzoek, informatie over de persoon van de verdachte en de wijze van uitvoering en het gedrag van de dader na het plegen van delict.

Al met al wordt de strafrechter in Duitsland veel uitvoeriger en beter geïnformeerd dan in Nederland. De rechter is hierdoor ook beter in staat is om een gewogen oordeel uit te spreken, dat wettig en overtuigend kan worden bewezen. Zogeheten kop-staart vonnissen van meervoudige kamerzaken zijn in Duitsland onbekend.   

Het vervolgingsbeleid in Duitsland wordt niet gemaakt door het Openbaar Ministerie, maar door het ministerie van de Duitse deelstaat. Het Duitse Openbaar Ministerie kent ook geen driehoeksoverleg, geen adviescommissies en geen beleidsoverleg. Officieren van justitie houden zich alleen bezig met de behandeling van de strafzaken. Er gaat in Duitsland dus ook geen tijd verloren aan een uitgebreid vergadercircuit zoals in Nederland.    

Hoger beroep is mogelijk tegen de vonnissen van het Amtsgericht, die worden behandeld door het Landgericht. Anders dan in Nederland is tegen vonnissen van de meervoudige kamer  van het Landgericht geen hoger beroep mogelijk. Het aantal hoger beroepszaken en beroepen in cassatie is verhoudingsgewijs lager dan in Nederland.

Ik kan mij herinneren dat het opzienbarende rapport in Nederland veel voedsel heeft gegeven tot discussie en repliek, maar dat het niet heeft geleid tot structurele verbetertrajecten in Nederland op het terrein van de recherche en het gerechtelijk apparaat. Zoals zo vaak gebeurt in dit soort zaken: men dronk een glas, deed een plas en alles bleef zoals het was.

Bij ons worden veel minder misdaden opgehelderd

In 2008 vergeleek de politieonderzoeker Caroline Liedenbaum de recherche in Utrecht met die van het Duitse Münster. Beide steden hebben hetzelfde aantal recherche-agenten in dienst, zo’n 400. Liedenbaum constateerde dat het algemene ophelderingspercentage in Utrecht (20 procent in 2004) beduidend lager is dan in Münster (43 procent in 2004).

In Nederland verdwijnen talloze aangiftes (zo’n 150.000 zaken) ‘op de plank’ omdat er geen capaciteit voor is. In Duitsland kent men geen plankzaken. In geweldszaken is het contrast in opheldering nog zelfs pijnlijker: in Utrecht 37 procent en in Münster 82 procent.

Achter deze verschillen zit volgens Liedenbaum een belangrijke verklaring: nergens heeft de politie zo weinig recherche als in Nederland. De onderzoeker Liedenbaum zegt (De Correspondent, 2014) erbij dat het aantal rechercheurs tussen 1994 en 2009 bijna is verdubbeld tot 3.236, maar de zaken staan er nog steeds slecht voor. Nog steeds gaan de ophelderingspercentages van misdrijven niet omhoog.  

In 2009 bepleitte Jan Struijs, voorzitter van de Nederlandse Politie Vakbond (NPV) voor de aanstelling van nog eens 2000 (!) rechercheurs. In een eerder artikel in Wynia’s Week https://www.wyniasweek.nl/het-lage-prestatieniveau-van-de-nederlandse-recherche-2/ ‘Over de ‘zeer matig presterende recherche’, meldde ik al dat de recherche minder verdient dan het Uniform Blauw, dat sprake is van veel bureaucratie, te weinig opleiding en bijscholing en dat de recherche volgens ingewijden niet bekwaam genoeg is.       

Onze politie blijft de cijfers manipuleren

Wat de zaak ernstiger maakt, is dat de politie de cijfers willens en wetens blijft manipuleren. Zo worden de ophelderingspercentages bij woninginbraak gunstiger voorgesteld, mede omdat de politie dit soort cijfers is gaan registreren als een inbraak in schuren en/of garages. Inbraak is immers een prioriteit waarmee gescoord moet worden.

Om maar te voldoen aan de Haagse prestatienormen worden in sommige politiekorpsen zaken toegewezen aan fictieve medewerkers en eenheden. Zo lijkt het erop dat de zaken hard worden aangepakt, terwijl de stapels aangiftes op de plank blijven liggen. Toen de leiding van de politie hier achter kwam, is de truc expliciet verboden.

De lage pakkans wordt ook vastgesteld bij de aanpak van de georganiseerde misdaad. In het onderzoek van Kleemans, Brienen en Van de Bunt naar Georganiseerde criminaliteit in Nederland (WODC, 2002) werd opgemerkt dat het plegen van misdrijven betrekkelijk lang kan duren alvorens tegen de plegers een opsporingsonderzoek wordt gestart.

Zij schreven: ‘Gelet op de lange pleegperiode is de opsporingskans dus betrekkelijk klein en is het gevoel van onkwetsbaarheid dat sommige daders aan de dag leggen misschien niet onterecht’ (2002, p. 85). Van de 81 onderzochte zaken waren er 18 zaken waarbij het meer dan 48 maanden duurde voordat de politie een opsporingsonderzoek startte. Sommige criminelen konden zelfs langer dan tien jaar onder de radar blijven.

Sterke afname van geregistreerde criminaliteit

Een meevaller is dat het aantal door de politie geregistreerde delicten tussen 2010 en 2018 met één derde is gedaald. Het aantal vermogensdelicten daalde in deze periode van 715.000 naar 458.000; de geweldsdelicten daalden van 116.00 naar 83.000 en de verkeersovertredingen gingen van 144.000 naar 118.000. De daling zet zich in de daaropvolgende jaren voort. Deze dalende trend is ook waar te nemen in de Noord- en West-Europese landen. Ook het zelfgerapporteerd slachtofferschap is in deze periode gedaald, maar minder spectaculair.

In een meer recente publicatie van het WODC uit 2021 wordt gesproken van ingeschreven misdrijfzaken bij het OM. Daarbij is in de meeste gevallen sprake van een duidelijk aanwijsbaar slachtoffer. In 2010 zou het gaan om 211.000 zaken en in 2020 174.000 ingeschreven zaken. De geconstateerde verschillen in aantallen tussen het aantal vermogensdelicten en bij het OM ingeschreven misdrijfzaken moet worden gezocht in de lage ophelderingspercentages. Slechts één derde van de aangiften wordt door het OM van de plank gehaald en gaat de strafrechtketen in.

De geconstateerde daling van de geregistreerde criminaliteit werkt door in de hele strafrechtsketen. In elke fase van de strafrechtsketen vindt er bovendien verdere selectie plaats. De straffen op overtredingen zijn als minderjarige minimaal, meestal een vermaning, een formele berisping, een ‘Summier Rapport’ of een boete. Bij een meerderjarige verdachte volgt in de regel bij een tweede keer een voorwaardelijke straf, pas na herhaling van een ernstig delict wordt een onvoorwaardelijke straf opgelegd.      

Volgens de rechtspsycholoog Peter van Koppen is dit ongeveer de beste manier om criminelen te leren dat misdaad loont. Het financieel of emotionele voordeel uit het misdrijf wordt aanvankelijk niet gecompenseerd door straf, maar de langzame toename in strafintensiteit wordt gecompenseerd door gewenning van de gestrafte aan de straf. Weinig effectief dus.

Het zou naar Van Koppens oordeel veel effectiever zijn om meteen bij een eerste overtreding te straffen en bij de volgende keren voor hetzelfde misdrijf steeds dezelfde straf op te leggen. Die straffen hoeven niet extreem zwaar te zijn, maar ze moeten wel consequent worden toegepast. Vroegtijdig ingrijpen, waarbij de eerste klap een daalder waard is, zou volgens Van Koppen de samenleving heel wat ellende besparen (Advocatenblad, 3 april 1998).

Een deel van de delicten eindigt in het opleggen van een sanctie. Dat kan gebeuren via een transactie met de politie, een strafbeschikking of een Halt-verwijzing. Een ander deel eindigt met een schikking door het OM of door een schuldigverklaring bij de rechter, die een straf oplegt. Dit kan een veroordeling zijn in de vorm van een vrijheidsstraf, een taakstraf of een boete. Van de 174.000 misdrijfzaken in 2020 werden in totaal 77.000 straffen opgelegd, 40 procent minder dan in 2010. 

Is Nederland echt veiliger geworden?

Is Nederland met de sterke daling in de door de politie geregistreerde delicten veiliger geworden? Naar de mening van strafrechtadvocaat André Liebergh wel. Dit zou het gevolg zijn van de verhoging van de pakkans. Hoogleraar criminologie Jan van Dijk vindt dit onzin. Zo effectief is de recherche niet.

Van Dijk meent dat er geen monocausale verklaring is voor ‘Het mysterie van de verdwenen criminaliteit’. De betere beveiliging van woningen en eigendommen door burgers is een betere verklaring. Ook heeft de Covid-19 epidemie effect gehad op de instroom van verdachten en de tijdelijke sluiting van de gerechtsgebouwen tijdens de eerste lockdown.

Wynia’s Week stelt de vragen bij het nieuws. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? Doneren voor Wynia’s Week kan via de bankrekening van Wynia’s Week NL94 INGB 0006 3945 08 of HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Waarom komen boeven in Duitsland niet zo makkelijk weg als in Nederland? verscheen eerst op Wynia's Week.