Video

In dit videogesprek voor WWTV praat SYP WYNIA met Bomhoff over zijn nieuwe boek, over zijn ervaringen in Den Haag en over de politiek en de economie van nu, met veel aandacht voor de ambtenaren die al te vaak de politiek bepalen in plaats van andersom.

Klaas Knot

Een absolute hoofdrol in het boek is weggelegd voor Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank, door Bomhoff gezien als de kwade genius achter het nieuwe pensioenstelsel en achter het introduceren van politieke hypes (zoals klimaat en biodiversiteit) in het beleid van de bank. Wynia’s Week TV is ook als podcast te beluisteren!

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en met vele tientallen video’s en podcasts, ook in het nieuwe jaar 2025. Dat wordt mogelijk gemaakt door de duizenden donateurs, sponsors en andere sympathisanten. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER.

Eduard Bomhoff is niet alleen vooraanstaand econoom en was ook – heel even – politicus maar is ook al decennia een gewaardeerd en gevreesd columnist, eerst van NRC en sinds 2019 van Wynia’s Week. Sommige van de voor dit nieuwe boek geselecteerde columns komen uit NRC en Het Financieele Dagblad, de meest actuele uit Wynia’s Week.

‘Het Casinopensioen – en andere brandende kwesties’ is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal, telt 222 pagina’s, kost € 22,50, zal overal te koop zijn en is nu onder meer voor te bestellen in de winkel van Wynia’s Week

Het bericht ‘Het nieuwe pensioenstelsel kost veel geld en niemand kan vertellen waarom het zou moeten’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Het debat kantelde

Het boek kantelde zo het migratiedebat in de media, dat tot dan toe werd gedomineerd door enkele hoogleraren – bijgevallen door columnisten en andere opiniemakers – die alleen maar zonnige aspecten van de grootscheepse immigratie naar Nederland wensen te zien. Er werd en wordt dan ook niets nagelaten om Van de Beek en zijn boek in een kwaad daglicht te stellen. De vileine aanvallen lopen echter vast in een foutenmoeras.

Migratiemagneet op tournee

In aansluiting op het grote succes van Migratiemagneet Nederland gaat Van de Beek kort na de jaarwisseling op tournee langs zalen en boekhandels in Nederland en België. Van donderdag 23 januari tot en met zaterdag 1 maart 2025 is Van de Beek op alle donderdagen, vrijdagen en zaterdagen te boeken als spreker over Migratiemagneet Nederland. Ook signeert hij dan zijn boek.

Boekhandels, organisaties en zaalhouders die Jan van de Beek willen boeken kunnen zich – liefst voor half december 2024 – melden via info@demo-demo. Er wordt dan zo snel mogelijk contact met u opgenomen.

Migratiemagneet Nederland is overal te koop of te bestellen. Het boek telt 467 pagina’s en kost €23,50 (geen verzendkosten). Het is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal. U kunt het boek onder meer bestellen in de winkel van Wynia’s Week.

Het bericht Migratiemagneet Nederland gaat op tournee! verscheen eerst op Wynia's Week.

De coronapandemie heeft de wereld zo’n twee jaar in de greep gehouden. Het leverde de nodige ergernissen en frustraties op, maar bracht ook positieve zaken uit onverwachte hoek. Zo is bijvoorbeeld het online vergaderen en zelfs het (deels) online lesgeven niet meer weg te denken uit ons leven.

Sander van Dam vulde de tijd die hij noodgedwongen thuis moest doorbrengen met het veelvuldig bezoeken van Twitter (nu X). Het digitale dorpscafé met globale aspiraties biedt genoeg stof voor uren leesplezier of – wellicht net zo vaak, zo niet vaker – leesfrustratie. Het gemak waarmee twitteraars zonder erg diep na te denken hun mening spuien op het medium is alom bekend. Van Dam zag er vooral de humor van in, zeker wanneer hij uitspraken van twitteraars beter ging bekijken en ging vergelijken met eerdere uitspraken van dezelfde persoon. Het viel hem op dat het spreekwoord ‘de pot verwijt de ketel’ wel erg vaak van toepassing is.

Eigenlijk uit verveling en vermaak besloot Van Dam personen op Twitter te confronteren met hun eerdere quotes. Hij verzon hiervoor het vierluik-format, waarbij hij een tweet samen met drie eerdere tweets van dezelfde persoon plaatste. Het resultaat was niet alleen een erg vermakelijk tentoonstelling van hypocrisie, maar ook een vorm van humor die veel mede-twitteraars aantrok. In korte tijd bouwde Van Dam een enorme schare volgers op die steeds reikhalzend uitkeken naar zijn dagelijkse vierluikjes.

De twitteraars die hij op de hak nam, waren vaak onbekende of anonieme personen, maar ook BN’ers konden op zijn belangstelling rekenen. Met name wanneer ze anderen moreel de les probeerden te lezen kregen ze er met vierluikjes stevig van langs.

Gerrit Hiemstra en Sander Schimmelpenninck waren gemakkelijke doelwitten, want hun narcistische tweets stonden vaak bol van morele superioriteitsgevoelens. De meelezers op Twitter smulden van de vierluikjes en van de woedende reacties van Hiemstra en Schimmelpenninck. Laatstgenoemde ging regelmatig wild tekeer tegen Van Dam, waarbij – hoe voorspelbaar – veelvuldig de kreten ‘domrechts’ en ‘domme lul’ klonken.

Toen Van Dam in 2023 aankondigde dat een honderdtal van zijn vierluikjes in boekvorm zouden verschijnen, sloeg bij velen de vlam in de pan. Dreigementen om het boek direct na verschijnen uit de handel te laten nemen wanneer er eigen tweets in zouden staan, waren niet van de lucht. Deugen voor de bühne verscheen niettemin en prijkte meteen in de toptien van de Bestseller60. De status van Van Dam als ‘Twitter-cabaretier’ was daarmee een feit, zeker toen De Telegraaf een paginagroot artikel wijdde aan de vierluikjes en de bedenker ervan.

Het succes van het boek werd later dat jaar dunnetjes overgedaan met het uitkomen van Deugen voor de bühne 2.

Komende maandag, 11 november 2024, verschijnt de derde bundel, getiteld 20X24, waarin dit keer geen vierluikjes zijn opgenomen, maar de honderd meest hilarische commentaren van Van Dam op actuele tweets van anderen.

Opnieuw komen tweets voorbij van BN’ers als Sander Schimmelpenninck en Jan Paternotte, maar ook van minder bekende X-gebruikers. ‘Je zult hier geen levenslessen vinden, geen verheven adviezen of diepzinnige bespiegelingen,’ schrijft Van Dam is zijn voorwoord. ‘Ik ben hier niet om je leven te veranderen; ik ben er gewoon om een glimlach op je gezicht te toveren.’

De bundel ‘20X24’ verschijnt maandag 11 november bij Uitgeverij Blauwburgwal en is overal te koop, bijvoorbeeld bij Bol.com

Het bericht Sander van Dam: ‘De X/Twitter-humor ligt voor het oprapen’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is zo jammer dat Knot zich gedraagt als dictator in plaats van als open toezichthouder, en dat ons parlement niet de guts heeft om hem te corrigeren. Overal in West-Europa, behalve in Nederland, is er een aparte toezichthouder voor pensioenfondsen. In al die andere landen is het toezicht op banken scherp, maar toezicht op pensioenfondsen meer collegiaal en met respect voor wat werknemers en bedrijven hebben gespaard.

Slecht geïnformeerd

Knot is helaas ook nog een slecht geïnformeerde dictator. Dit najaar moeten de pensioenfondsen opnieuw 10.000 scenario’s voor de komende honderd (!) jaar doorrekenen om aan DNB te laten zien dat ze robuust genoeg zijn om slecht nieuws over rente, beurs en inflatie te kunnen overleven. Maar ook dit keer deugen die scenario’s niet en is eerdere kritiek van ervaren oud-pensioenbestuurders genegeerd (en van uw columnist, zelf ook oud-bestuurder van twee grote pensioenfondsen en frequent auteur in Amerikaanse toptijdschriften over inflatie, rente en koersen).

De meest fundamentele fout gaat over de inflatie. Als de inflatie in de toekomst nog weer eens zo hoog wordt als in 2022 – 10 procent – is het niet alleen de vraag of de pensioenfondsen de bijbehorende hoge rente en dalende beurskoersen kunnen overleven, maar vooral ook of ze alle pensioenen met 10 procent kunnen compenseren.

Die vraag is echter geen onderdeel van de scenario-exercitie omdat DNB niet beseft dat inflatie een veel groter kwaad is voor pensioenfondsen dan schommelingen in de rente. Over de afgelopen tien jaar hebben pensioenfondsen door een foute obsessie van DNB met de korte rente gokproducten moeten aankopen bij Goldman Sachs en andere investment bankers. Zo werden tientallen miljarden vergokt, terwijl het echte risico – langdurig hoge inflatie – wordt genegeerd. Dat wordt straks alleen nog maar erger omdat de fondsen van DNB op een andere manier moeten gaan beleggen en daarmee nóg kwetsbaarder worden voor toekomstige inflatie.

(lees verder onder het kader)

Ook in de details zijn de 10.000 scenario’s die DNB dwingend oplegt idioot en niet behulpzaam bij risicomanagement. Ik geef ter illustratie twee rekenvoorbeelden met hulp van de scenario-bestanden voor het derde kwartaal van 2024.

De eerste vier jaren van de honderd (!) toekomstige jaren in de scenario’s zijn een mix van prognoses van DNB en van het Centraal Planbureau (CPB). Ik kijk daarom naar jaar vijf, dat is puur DNB. Dan blijkt dat in alle 10.000 scenario’s de inflatie in Nederland iets lager is dan gemiddeld in de eurozone. Dat zou mooi zijn, maar het hele idee van scenario’s is natuurlijk dat we mooie en tegenvallende cijfers allebei opnemen en analyseren.

De meest recente cijfers voor de inflatie zijn: eurozone 1,7 procent; Nederland 3,3 procent. En helaas zijn er krachten die een aanhoudend hogere inflatie in Nederland aannemelijk maken. Eerst waren er de D66-ministers Rob Jetten en Sigrid Kaag die kozen voor de duurste energie van heel Europa om maar de ‘transitie’ te versnellen. Nu blijkt Nederland nog eens 50 miljard euro extra nodig te hebben voor elektriciteitskabels en waterstoffabrieken als we die ‘transitie’ geforceerd willen doorzetten. Dus nóg duurdere energie. Dan is het toch absurd om in 10.000 scenario’s allerlei economische grootheden te variëren, maar 10.000 keer te rekenen dat de inflatie in Nederland beslist iets láger wordt dan in de Eurozone.

Weinig inflatie, zelfs als de beurs instort

Tweede ontwerpfout in de scenario’s: toekomstige schommelingen op de beurs. Ik keek ter controle naar het allerslechtste scenario voor de beurs uit de 10.000. De aandelenkoersen kelderen dan met driekwart in één jaar, maar omdat de voorspelformules voor beurs en inflatie niet goed zijn gekoppeld, gebeurt er in dat rampjaar niets bijzonders met het prijspeil.

Maar denk even na: als de aandelenkoersen wereldwijd zó verschrikkelijk instorten, dan moet er sprake zijn van een unieke ramp. Een kernoorlog misschien, of een enorme meteorietinslag of een nieuwe pandemie. Wie dan nog leeft, gaat hamsteren. Paniek leidt dan tot hoge inflatie, maar daar zien we niets van – de inflatie kabbelt rustig verder, zelfs in zo’n rampscenario, en in Nederland gegarandeerd iets lager dan elders.

Dat is niet serieus. 10.000 scenario’s ontwerpen is geen geringe opgave, maar de statistici bij DNB hebben kennelijk geleden onder de handicap dat bij het bewind van Knot alle opbouwende adviezen van buiten al vele jaren worden doodgezwegen. Niet alleen uw columnist in Wynia’s Week, maar ook de talrijke insiders van pensioenfondsen die na hun pensionering vrij konden schrijven. DNB wil de Nederlandse discussie onder controle houden, richtte daarvoor een eigen research-platform Netspar op, betaalt jonge researchers tienduizenden euro’s per artikel, maar houdt vast aan consequent doodzwijgen van critici en negeert hun opbouwend bedoelde commentaar over fouten in de wet, de scenario’s en het toezicht. Ook de dringende waarschuwingen van actuaris en Tweede Kamerlid Agnes ‘Cassandra’ Joseph (NSC) in haar maidenspeech uit januari 2024 zijn ter zijde gelegd.

Het enige wat DNB nu nog kan doen om de nieuwe pensioenwet voor de ondergang te behoeden, is frequent herhalen dat aanpassing van de pensioenen aan de inflatie onder de vigerende wet weliswaar kantje boord is, maar dat de gepensioneerden kunnen hopen op een mooie eenmalige bonus wanneer hun pensioenfonds ‘invaart’. Het kernwoord is hier ‘eenmalig’. De pensioenen worden omgerekend in een individueel ‘casinopensioen’ en dat vereist een herschikking van de beleggingen: minder in bedrijven en gebouwen en meer in staatsschuld.

Dat dempt het casino-effect maar gaat ten koste van het rendement op de langere termijn. In de woorden van Jelle Mensonides, directeur ABP-beleggingen in de goede tijd: ‘Het gevolg is een risicoavers beleggingsbeleid en voor de deelnemers slechte uitkomsten’. Mijn collega’s Coen Teulings, Arnout Boot en Paul de Beer schatten het verlies in 2021 op 2 procent per jaar. Over dertig jaar cumuleert dat verlies tot een heel veel lager pensioen (of hogere premies).

Een lastig beroep

Het presidentschap van DNB is een lastige functie. Je moet buitenlandse banken toelaten om in Nederland spaarrekeningen aan te bieden, want dat houdt ABN Amro, ING en Rabobank hopelijk scherp, maar dan luister je niet naar waarschuwingen en ontstaan ongelukken zoals met de IJslandse internetspaarbank Icesave. Je denkt dat het een goed idee is om ABN Amro en ING aan te moedigen tot een fusie – want dan word jij toezichthouder over een van de grootste banken in Europa – maar dan gaan ABN Amro en ING ter voorbereiding veel te riskant lenen, vallen om en moeten tegen hoge kosten worden gered door de belastingbetalers. Knot heeft die twee missers van zijn voorganger Nout Wellink vermeden, maar zijn foute pensioenwet en dictatoriaal toezicht hebben nog veel meer geld gekost.

Ik hoop nog steeds dat de Tweede Kamer luistert naar Agnes Joseph en andere critici, zodat het casinopensioen niet doorgaat, en vertrouw erop dat Knot dan ook een conclusie zal trekken.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.      

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Eduard Bomhoff:  Eindspel van het Casinopensioen verscheen eerst op Wynia's Week.

Het optimisme overheerste nog in begin van het uitbundige decennium, waarin de toon werd gezet door oorlogskinderen en babyboomers. De twintigers en dertigers zetten zich af tegen het in hun ogen kleinburgerlijke conformisme van de ouderen.

Na de naoorlogse jaren van tucht en ascese werd Nederland in de jaren zestig in snel tempo welvarend, consumptief en losser van zeden en tradities. De swinging sixties werden als het ware gepolitiseerd in het tijdvak dat volgde.

Actievoeren met de wind in de rug

Voor 1970 was echtscheiding aan strenge regels gebonden, was abortus verboden, evenals het verstrekken van voorbehoedsmiddelen aan minderjarigen. Seks tussen meerderjarigen en partners van hetzelfde geslacht onder de 21 was strafbaar, net als het gebruik van cannabis. Vrouwen kregen voor hetzelfde werk minder loon dan mannen.

Die bevoogding en ongelijke behandeling zouden inzet worden van strijd tussen actievoerders met de wind in de rug en aan zichzelf twijfelende autoriteiten op de terugtocht.

Zo zien we actievoerende Dolle Mina’s voorbehoedsmiddelen uitdelen aan leerlingen van de modeacademie en de secretaresseopleiding. De krant sprak van de ‘condoomina-actie’. De actie had succes; het verbod op anticonceptie voor minderjarigen werd opgeheven.

Fotogeniek waren ze wel, de jaren van emancipatie en polarisatie, van acties en stakingen. De sociale spanningen namen als gevolg van fabriekssluitingen en oplopende werkloosheid vanaf 1973 snel toe. Het ludieke optimisme maakte plaats voor doemdenken en extremisme. De beelden van de Slag om de Nieuwmarkt – de verkrotte Amsterdamse buurt die in 1975 deels moest wijken voor de aanleg van de metro – maken nog eens duidelijk dat wat nu ondermijning van de rechtsstaat wordt genoemd, niks voorstelt vergeleken met het linkse geweld van toen.

Een halve eeuw geleden begonnen demografische ontwikkelingen die nog steeds de maatschappelijke agenda bepalen. Rond 1970 had Nederland ruim 12 miljoen inwoners. Driekwart van de Nederlanders vond toen al dat er sprake was van ‘overbevolking’. Ondanks het snel dalende aantal kinderen per gezin als gevolg van anticonceptiva als de pil, steeg de bevolking gestaag door.

De samenstellers van Het Grote Jaren 70 boek besteden veel aandacht aan het nieuwe verschijnsel van de ‘aanzwellende migratiegolven’. Na de opheffing van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger in 1950 vertrokken veel KNIL-militairen, onder wie 4000 Molukkers met hun gezinnen, naar Nederland. De geforceerde onafhankelijkheid van Suriname in 1975 leidde tot massale immigratie van ‘rijksgenoten’.

Vanaf de jaren zestig werden tienduizenden gastarbeiders uit onder andere Spanje, Italië, Marokko en Turkije geworven. Tegen de verwachting in gingen ze niet terug, maar lieten ze in de jaren zeventig hun gezinnen overkomen. ‘Begeleiding en inburgering schoten tekort’, concluderen de auteurs.

Op de vuist met gastarbeiders

Bert Verhoeff fotografeerde de hevige rellen tussen jonge Rotterdammers en Turkse gastarbeiders in de Afrikaanderwijk in de zomer van 1972. ‘Aanleiding is de hoge concentratie van woningen en pensions van Turken in de sterk vervallen buurt (…) Ingezonden brieven in de krant verraden de werkelijke stemming onder de Rotterdammers. Het bedrijfsleven heeft geprofiteerd van de goedkope arbeidskrachten en de overheid zorgt voor getto’s in de armere buurten.’

De babyboomgeneratie, inmiddels toe aan het stichten van gezinnen, keerde de stad de rug toe. Inwoners van de vier grote steden trokken naar Purmerend, Spijkenisse, Zoetermeer en Nieuwegein. Maar ook de rest van het land was in de ban van wat de samenstellers van Het grote jaren zeventig boek een ware ‘bouwdrift’ noemen. Die telde verschillende fasen. Het begon met rijtjes eengezinswoningen en lage flatgebouwen. Vervolgens kwamen de hoge galerijflats met groenvoorzieningen en speelmogelijkheden.

Stedenbouwkundigen zagen de Bijlmermeer (met 18.000 woningen) als de ideale stad van de toekomst. Het was meer een ‘wildernis van zand, bagger en beton’. Tot de komst van de metro in 1977 was de Bijlmer een ‘onbereikbaar paradijs’.  Om een boodschap te doen was je al gauw een half uur onderweg. ‘Overdag is het hier net zo doods als een kerkhof’, vertelt een bewoonster. Jonge Amsterdamse gezinnen gaven de voorkeur aan nieuwbouw in de omringende gemeenten. De leegstaande flats worden gevuld met migranten, vooral uit Suriname.

Humane woonerven

Architecten als Aldo van Eyck, Piet Blom, Herman Herzberger, Theo Bosch en Jan Verhoeven trokken uit het Bijlmerdrama de les dat de stedenbouw ‘humaner’ moest worden, dat wil zeggen: kleinschalig. Het woonerf deed zijn intrede als tegemoetkoming aan ‘het welbevinden’ van de bewoners. Die leefden zich vooral uit in het interieur van hun nieuwe doorzonwoning. Bruin, paars en oranje waren de kleuren van de jaren zeventig, schrootjes en plavuizen de stoffering.

René Kok, Erik Somers en Paul Brood: Het Grote Jaren 70 boek, WBOOKS i.s.m. Nationaal Archief, 336 pagina’s, € 34,95.

Hans Wansink is historicus en journalist en publiceert over boeken in Wynia’s Week. Hij was redacteur van NRC Handelsblad, Intermediar en de Volkskrant.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Emancipatie en polarisatie in bruin, paars en oranje: geen tijdvak zo fotogeniek als de 70’s   verscheen eerst op Wynia's Week.

Van de Beek: ‘Mijn boek “Migratiemagneet Nederland” laat zien dat de asielcrisis waarvan in Den Haag sprake is wel degelijk bestaat. Het is eigenlijk een integratiecrisis, die er uit bestaat dat we ieder jaar weer veel mensen met een grote culturele afstand tot Nederland binnenlaten die we heel moeilijk kunnen integreren en waarvan je kunt vaststellen dat die heel vaak in de armoede terechtkomen. En waarvan de kinderen vervolgens ook weer in armoede opgroeien.’

Voorspelbaar kansarm

De kansen op het mislukken van immigratie laten zich goed voorspellen, zegt Van de Beek. Bepaalde groepen immigranten – Scandinaviërs, bij uitstek – doen het uitstekend. Asielmigranten, vooral uit Afrika en het Midden-Oosten, onderscheiden zich van de meeste andere migranten juist omdat ze doorgaans laag opgeleid zijn en andere culturele patronen, waarden en religies hebben en zich dikwijls afwijzend opstellen ten opzichte van de samenleving. Dat hindert hun integratie.

Zo stelde Van de Beek vast,  dat zelfs studiemigranten uit Afrika en het Midden-Oosten het opvallend vaak slecht doen en vaak in een uitkering belanden. Dat verklaart Van de Beek uit de culturele afstand die ze delen met veel asielmigranten met dezelfde achtergrond, maar ook uit het feit dat ze van alle studiemigranten al de slechtste vooropleiding hebben. Daarbij: wie het het slechtst doet, blijft juist vaak in Nederland en dat weer opvallend vaak in een uitkering.

‘Doorbroken taboes’

Van de Beek noemt de 17 hoofdstukken van zijn boek ‘een verzameling doorbroken taboes’. Zoals het taboe op het berekenen van de kosten van (vormen van) immigratie. Van de Beek is wiskundige en cultureel antropoloog, maar promoveerde op historisch onderzoek naar het economisch onderzoek naar de gevolgen van immigratie. Daar leerde hij al van dat onderzoek naar migratie en cijfers in Nederland steevast op tegenwerking stuit. Daar heeft hij zich niet door laten tegenhouden. Uiteindelijk kon Van de Beek voor zijn wetenschappelijk onderzoek ook gebruik maken van heel gedetailleerde data van statistiekbureau CBS.

De media-aandacht rond migratie wordt in Nederland veelal gedomineerd door de socioloog Hein de Haas en de historicus Leo Lucassen, die beiden een nogal rozig beeld hebben over de wenselijkheid van migratie naar en de maakbaarheid van de integratie in Nederland. Van de Beek: ‘Ik denk dat ik migratiekritischer ben dan die twee.’ De Haas laat vooral zijn blik op de wereld op Nederland los. ‘En Lucassen is niet sterk op de cijfermatige component.’ Glimlachend: ‘Het is toch meer een historicus.’

Gesubsidieerde immigratie

Opvallend is, dat alle vormen van immigratie naar Nederland per saldo geld kosten of worden gesubsidieerd. De duurste categorie is asiel en voor familiemigratie geldt dat die extra kostbaar is omdat het om zo’n talrijke groep gaat. Arbeidsmigranten dragen óf weinig bij aan de verzorgingsstaat óf ze krijgen een stevige belastingkorting. En met name bij de EU-studenten moet er ook geld bij. Waarom doen we dat eigenlijk allemaal?

Van de Beek stelt dat het kostbare immigratiebeleid enerzijds het product is van hardnekkige en succesvolle lobby’s en anderzijds van ‘politieke kosten’. Veel bedrijven, instellingen en belangengroepen ijveren voor immigratie, omdat zij er beter van worden – ook al wordt de samenleving als geheel er niet beter of slechts slechter van. Tot dusver taxeerden veel politieke partijen dat hun reputatie er onder leed als ze ijverden voor het verminderen van de toestroom van asielzoekers. Van de Beek: ‘Maar nu zijn de politieke kosten van het doorgaan met de bestaande praktijk juist aan het toenemen, in heel Europa – en ook voor politici van links. De rationaliteit is aan het toenemen en het sentiment is aan het wegebben. Daar draag ik met mijn boek natuurlijk materiaal voor aan.’

Migratiemagneet Nederland van dr Jan van de Beek omvat 480 bladzijden, wordt uitgegeven door Uitgeverij Blauwburgwal en kost 23,50.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER

Het bericht Jan van de Beek: ‘Wat de asielcrisis is? Steeds weer grote aantallen nieuwe mensen, die niet goed kunnen integreren’ verscheen eerst op Wynia's Week.

We danken ook al onze lezers, kijkers, luisteraars, abonnees, donateurs en andere supporters voor wat er in vijf jaar is bereikt. Wynia’s Week is het broodnodige onafhankelijke en ongebonden medium dat verder kijkt en niet anderen napraat. Zonder de steun van de duizenden supporters was dat uiteraard niet mogelijk geweest. Sinds september 2024 verschijnt Wynia’s Week ook niet meer twee, maar zelfs drie keer per week. Nog geen abonnee? Abonneren is simpel.

De formule van Wynia’s Week is even uniek als baanbrekend. Alle artikelen, columns, video’s en podcasts van Wynia’s Week zijn vrij beschikbaar, voor iedereen. We rekenen er op dat de lezers voor kwaliteit en toegevoegde waarde willen betalen: de een meer, de ander minder – naar eigen inzicht, naar draagkracht, eens per jaar of liever eens per maand. Doet u ook mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Blijf ons volgen! Hartelijk dank.

Het bericht Wynia’s Week wordt gedragen door de donateurs verscheen eerst op Wynia's Week.

In dit videogesprek – ook te beluisteren als podcast – met SYP WYNIA vertelt Eppink over wat hij meemaakte, van de vroege waarschuwingen van Frits Bolkestein tot de campagne van Donald Trump en, zoals hij zegt: ‘de bonkige rit met Thierry Baudet in Europa.’

Kwetsbare partijen

Wynia en Eppink volgen in de video en de podcast de stormachtige ontwikkeling van rechts ook aan de hand van de persoonlijke ontwikkeling van Eppink, van behoudend PvdA’er naar economisch liberaal en cultureel behoudend. Hij zat zowel in België als in Nederland in de politiek en constateert: ‘Partijen zijn zeer kwetsbare constructies die meestal zelf hun ondergang bewerkstelligen.’ In dat verband heeft hij ook behartenswaardige woorden voor Joost Eerdmans (JA21) en vooral voor Thierry Baudet (Forum voor Democratie.

Eppink sluit af met lessen voor zowel links als rechts, ook met het oog op straatrellen zoals afgelopen zomer in Engeland. ‘Links is toe aan zelfonderzoek op het gebied van immigratie. En rechts moet effectief en coherent leren besturen, want anders staat de gewone man weer met lege handen.’

Op 9 oktober 2024 verschijnt van Derk Jan Eppink zijn nieuwe boek ‘Rechtsomkeert’, waarin hij in heldere taal schetst wat er zich afspeelt in de achterkamers van de actuele rechtse ommekeer in Europa, de VS en vooral  in Nederland. ‘Rechtsomkeert’ verschijnt bij Uitgeverij Blauwburgwal. Het boek kost 22,95 en is HIER te bestellen. Informatie voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER www.wyniasweek.nl/doneren

Het bericht ‘Rechtsomkeert’: Derk Jan Eppink over Wilders, Bolkestein, Trump en Baudet. VIDEO! PODCAST! verscheen eerst op Wynia's Week.

Mijn promotor, hoogleraar monetaire economie Pieter Korteweg, bezocht in die zeventiger jaren, toen er door het aardgas geld genoeg was voor zulke gekkigheid, eens een Rotterdamse kunstenaarsparty. Hij legde uit dat als kunstenaars niet konden rondkomen van de verkoop van hun kunst in de galerie, ze misschien beter ander werk konden zoeken. Dat klonk slecht en kapitalistisch.

Een paar jaar later had Korteweg de universiteit alweer verlaten om – op verzoek van het kabinet – als thesaurier-generaal op het ministerie van Financiën verantwoordelijkheid te nemen voor financieringstekort en staatsschuld. In 1982, het derde jaar van de recessie, was er echt geen geld meer en werd de BKR stapje voor stapje buiten werking gesteld. Twee keer demonstreerden de kunstenaars nog met bezettingen van het Rijksmuseum, maar de objectieve omstandigheden waren veranderd en dus kwam er ruimte voor een strengere visie op zelfbenoemde kunstenaars.

Verschuilen achter Brussel en de Raad van State

Veertig jaar later is het wachten op een strengere visie op asiel. Vanwege het voorspelbare gevolg dat een aantal oprechte, wanhopige asielzoekers het dan niet meer in Ter Apel zullen proberen maar in een ander land, zijn de ambtenaren in Den Haag nu nog massaal tegen versobering en aanscherping. Vorige week ging het in de Tweede Kamer om diverse juridische hindernissen, maar dat is niet het echte gevecht. De complicerende factor is evenmin dat aanscherping van asiel juridisch niet zou kunnen vanwege de EU. Wat voorzitter Ursula von der Leyen en haar nieuwe Commissie ook vinden van strenger asielbeleid, belangrijk voor haar is vooral om Nederland binnenboord te houden bij alle politieke instabiliteit in Duitsland en Frankrijk.

Ambtenaren, politieke partijen zoals NSC, en de ‘elitemedia’ NRC, Volkskrant en Trouw verschuilen zich ook graag achter speculaties over wat de Raad van State wel zou kunnen vinden van een strenger beleid, of wijden uit of de uitvoerende macht wel het recht heeft om een ‘noodsituatie’ uit te roepen en die pas daarna aan het parlement voor te leggen. Waar het echt om gaat is dat ambtenaren en de journalisten bij de elitemedia bang zijn dat vrienden en collega’s hen moreel slecht en racistisch zullen vinden wanneer ze niet alle asielzoekers evenveel gunnen als de mensen in hun nabije omgeving.

We weten uit het werk van de Turks-Amerikaanse politicoloog en econoom Timur Kuran dat zo’n mening, die vooral wordt aangehangen omdat het subject meent dat ieder fatsoenlijk mens die hij tegenkomt die mening deelt, plots instabiel kan worden en dan omslaat in een andere collectieve mening. Dan krijgen we – zoals bij de Fluwelen Revolutie in Tsjechoslowakije (1989) – een ‘cascade’ waarin de consensus heel snel verandert.

Kurans nadruk op zo’n wankel evenwicht in de publieke opinie is ook de beste verklaring waarom geen enkele politicoloog die Fluwelen Revolutie had voorspeld, en waarom we nu ook best mogen hopen op een plotselinge omwenteling in Iran, waar bijna heel Teheran genoeg heeft van de ayatollahs en slechts een minderheid nog praktiserend religieus is.

‘Onchristelijke’ voorstellen

Ook de schrille toon van de ambtenaren en de elitemedia is een teken dat het niet gaat om een juridisch steekspel, maar om de strijd tussen goed (zijzelf) en kwaad (Geert Wilders en ‘extreemrechts’). Een groep van 843 ‘vooraanstaande christenen’, voornamelijk predikanten en theologen, ging vorige week ook meedoen en beweerde: ‘De profetische stem (daarmee bedoelen ze zichzelf – EB) mag niet verstommen uit angst voor polarisatie.’ Dat is dus: bestrijd Wilders en zijn onchristelijke voorstellen zo krachtig mogelijk. Ook schreef NRC in een hoofdartikel, terugblikkend op de Algemene Politieke Beschouwingen: ‘Premier Dick Schoof, die de agenda van Wilders uitvoert (dat zal nieuws zijn voor Wilders! – EB), zat erbij als een gegijzelde die met oogbewegingen omstanders vraagt om gered te worden.’ Als gezegd: geen juridisch steekspel, maar een strijd van goed tegen kwaad – en dus bangmakerij.

Letten we ondertussen ook op de publieke opinie in Duitsland. Terwijl de kiezers bij deelstaatverkiezingen in hoog tempo afscheid nemen van de regeringspartijen, wordt de Duitse autoproducenten staatssteun toegezegd. Of wij Duitsland snel gaan volgen met onze eigen Nederlandse cascade is onvoorspelbaar, maar ik geef – met een blik op de 843 bezorgde christenen – graag een zetje in de goede richting:

‘Je naaste liefhebben’ betekent volgens de Bijbel niet dat we iedereen identiek moeten behandelen. Naaste familie helpen we natuurlijk – desnoods ook financieel – als er plotseling iemand ernstig in de knel komt. Bij vrienden en buren gaan we vaak al wat minder ver. Voor landgenoten die we niet persoonlijk kennen hebben we extra consideratie om drie redenen: (één) we hopen dat ze geen destructieve politieke keuzes maken, (twee) we beseffen dat we samen verantwoordelijk zijn voor stabiliteit en welvaart en dat het leven voor sommige medeburgers en mede-belastingbetalers moeilijk kan zijn en (drie) we waarderen het dat sommige Nederlanders ten behoeve van onze veiligheid zwaar en (levens)gevaarlijk werk doen, bijvoorbeeld bij de politie of als militair.   

Geen van deze drie redenen is van toepassing op buitenlanders. Dat betekent uiteraard niet dat we hen niet ook het beste wensen en daaraan naar vermogen een bijdrage leveren, maar de 843 dominees en theologen hebben het mis wanneer ze suggereren dat iedereen die méér over heeft voor landgenoten dan voor vreemdelingen, een racist is.

De Israëlische filosoof en hoogleraar Avishai Margalit schreef het al (in The Decent Society, 1996): een welvaartsstaat is een groot goed, maar brengt onvermijdelijk met zich mee dat zo’n staat streng en niet naïef moet zijn. Als iedereen zichzelf kan uitroepen tot ‘kunstenaar’ verstikt Rotterdam in ongewenste kunstwerken. Als Nederland begeleiding van inkomende asielzoekers in handen geeft van Stichting Vluchtelingenwerk – een ngo die natuurlijk vrijwilligers aantrekt die zoveel mogelijk willen helpen – wordt ons toelatingspercentage hoger dan in landen waar de staat zulke taken níet uitbesteedt.

Bonuspunten aan de hemelpoort

Extra aardig zijn voor de asielzoekers geeft dominees – denken ze – een bonuspunt bij Sint Petrus aan de hemelpoort en ambtenaren een warm welkom bij hun collega’s, maar diezelfde Sint Petrus kon straks weleens bedroefd zijn over de keerzijde. Lees: gebrek aan medeleven en begrip voor autochtone Nederlanders die alles betalen en die door de overspannen woningmarkt geen huis kunnen vinden.

Nu dreigt met de asielcrisis ook nog een culturele crisis. Komen bijvoorbeeld in Tilburg grote groepen asielvragers uit Somalië, of wonen heel veel conservatieve Turken in de Kolenkitbuurt van Amsterdam (bekend van Lale Gül), dan is dat zwaar voor andere Tilburgers en andere Amsterdammers. Die zien dat hun buurtschool achteruit gaat wanneer veel kinderen thuis geen Nederlands spreken, weten niet of de school nog onbevreesd Sinterklaas mag vieren en zijn bang om hun dochters alleen over straat te laten gaan.

Ambtenaren en dominees die maar naar één kant van de balans willen zien en asielvragers zo sympathiek mogelijk willen ontvangen, maken zichzelf zo verantwoordelijk voor het afkalven van een cultuur die door Nederlanders van voorgaande generaties is opgebouwd en gefinancierd. Dat getuigt van minachting. Laat die houding maar snel omslaan, voor de crisis – zoals in 1982 – nog veel groter wordt.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.      

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Eduard Bomhoff: Ambtenaren en dominees zijn hard toe aan een nieuw asielperspectief verscheen eerst op Wynia's Week.

Pontificaal sociaal is de goed gekozen titel van een levensbeschrijving die de markante hoofdpersoon bij wijze van spreken van dag tot dag volgt. Dat was nog niet zo eenvoudig, want Dales was een vrouw van weinig woorden. Ze had een pesthekel aan journalisten, hield geen dagboek bij, schreef nooit zelf een tekst en weigerde consequent iets prijs te geven over haar privéleven.

Hoogmoed was dan ook aangewezen op archieven, literatuur, verslagen in de media en bovenal interviews met ruim zestig vrienden, vriendinnen, collega’s en bekenden. Speculaties over de beweegredenen van zijn heldin zijn dan ook niet van de lucht: de tekst staat vol met kwalificaties als ‘waarschijnlijk’, ‘hoogstwaarschijnlijk’, ‘ongetwijfeld’ en ‘blijkbaar’. Toch is zijn portret van Dales een belangrijke bijdrage aan de geschiedschrijving van levensbeschouwelijk en politiek Nederland.

Van jeugdwerker tot directeur

Voordat Dales zich in navolging van haar leermeester dominee Willem Banning aansloot bij de Partij van de Arbeid was zij ruim twintig jaar actief bij het legendarische vormingsinstituut Kerk en Wereld in Driebergen. Ze begon daar als jeugdwerker, klom op tot cursusleidster en hoofd vormingswerk en eindigde als directeur. In die rol moest zij in 1975 ontslag nemen omdat haar staf het vertrouwen in haar had opgezegd.

Dales was bekneld geraakt tussen de geradicaliseerde marxistische vormingswerkers, de Hervormde Kerk en andere elkaar bestrijdende gremia. Hoogmoed wijst erop dat verlichte despoot Dales haar deconfiture voor een groot deel aan haar eigenzinnige karakter en autoritaire stijl te danken had. Wel had ze een imposant netwerk opgebouwd van politici, wetenschappers en leiders van allerlei maatschappelijke, kerkelijke en culturele instellingen opgebouwd. Werkelijk iedereen die ertoe deed, kwam op Dales’ uitnodiging in Driebergen langs om te spreken of te doceren.

Haar kordate manier van optreden kwam wel goed van pas bij het saneren van de Gemeentelijke Sociale Dienst van Rotterdam. Directeur Dales verzamelde de juiste mensen (onder wie geestverwant Jan Schaefer) om zich heen om de in de bureaucratie zoekgeraakte uitkeringsgerechtigden weer centraal te stellen in de organisatie. Ze had oprechte belangstelling voor de problemen van haar cliënten, naar wie ze als gewezen vormingswerkster goed kon luisteren. Tegelijkertijd zette Dales de bestrijding van fraude, tot dan toe een taboe, op de agenda.

De godvruchtige Dales was niet erg tevreden over de steun die ze ondervond van haar geloofsgenoten in de stad. ‘Voor de mensen in de kerk is de werkloosheid iets dat in de krant staat, maar ze hebben er zelf niets mee te maken en komen er ook niet mee in aanraking.’

Ook dominee Hans Visser van de Pauluskerk vond Dales op zijn weg. Toen hij een keer tijdens een debat uitriep ‘Jezus is solidair met de buitenlanders!’ was haar antwoord: ‘Je zal maar een Kaapverdiaan boven je hebben zonder vloerbedekking. Dan ga jij bij dat gebonk zeker roepen: “Jezus zit boven”’.  Visser moest zich maar eens inleven in autochtone bewoners die steeds meer begonnen te klagen over de verkleuring van de oude wijken.

Intussen richtte Dales een speciale desk in voor de Surinamers die na de onafhankelijkheid massaal naar Rotterdam waren gekomen. Ze hadden weliswaar een Nederlands paspoort en spraken de taal, maar hoe Nederland werkte was voor hen een geheel nieuwe ervaring.

Geen loodgieterstassen

Dales, inmiddels vooraanstaand lid van de PvdA, had weinig op met de vakbondsvleugel in haar partij. Die lag dwars bij de broodnodige sanering van de sociale zekerheid, een klus die zij moest klaren als staatssecretaris in het onzalige vechtkabinet Van Agt-Den Uyl (1981-1982). Het duurde te kort om spijkers met koppen te slaan.

Opmerkelijk was wel haar weigering de beruchte loodgieterstassen met dossiers mee naar huis te nemen. Tijdens vergaderingen had ze er plezier in de enveloppen met de benodigde stukken ter plekke open te scheuren. Het kwam haar niet ten onrechte te staan op verwijten van luiheid en botheid. Dankzij haar scherpe intelligentie, intuïtie, mensenkennis en doelgerichtheid was ze haar omgeving over het algemeen gemakkelijk de baas. Mensen op wie ze kon bouwen trakteerde ze rond half vijf in de middag graag op een borreltje.

Het lidmaatschap van de Tweede Kamer en het burgemeesterschap van Nijmegen duurden zo kort dat Dales de verdenking op zich laadde alleen maar in de wachtkamer te zitten voor het echte werk: het ministerschap.

Sylvester Hoogmoed laat overtuigend zien dat Dales als minister van Binnenlandse Zaken (1989-1994) belangrijk is geweest. Met haar beroemde uitspraak ‘een beetje integriteit kan niet’, opende zij het debat over de moraal in het openbaar bestuur. Ze verwelkomde de agendering van de gebrekkige integratie van minderheden door oppositieleider Frits Bolkestein met wie ze kon lezen en schrijven. Ze beklonk de reorganisatie van de politie die zich twintig jaar had voortgesleept.

Ook de Wet Gelijke Behandeling, de uitwerking van artikel 1 van de Grondwet, liet al jaren op zich wachten. Een verbod op discriminatie van homoseksuelen botste met het vermeende recht om wel te discrimineren op grond van de vrijheid van godsdienst en van onderwijs. Dales had als Kamerlid meegewerkt aan een initiatiefwetsvoorstel van de PvdA waarin de vrijheid van onderwijs ondergeschikt was aan het verbod op discriminatie. VVD en CDA kwamen met een wetsvoorstel dat confessionele schoolbesturen toestond homoseksuele leerkrachten te weren.

Bij de formatie was afgesproken dat de PvdA haar initiatiefvoorstel zou intrekken. Aan Dales de taak om een Wet Gelijke Behandeling tot stand te brengen die homo’s en lesbiennes in het bijzonder onderwijs even veel rechten zou geven als hetero’s. Dales zegevierde in een Kamerdebat vol mijnenvelden, waarin ook haar CDA-collega van Justitie Ernst Hirsch Ballin het nakijken had.

Heldin van de homobeweging

Zo werd Dales de heldin van de homobeweging. Die probeerde haar vervolgens in te lijven als hun eigen lesbo in de Trêveszaal. De minister, die aan het Utrechtse Wilhelminapark een kapitaal pand bewoonde met enkele vriendinnen, moest maar eens uit de kast komen. Dales was toch de partner van Elizabeth Schmitz, de burgemeester van Haarlem? Zelfs premier Lubbers was daarvan overtuigd, bleek na het overlijden van Dales. Sylvester Hoogmoed wijst erop dat Dales zelf het altijd betreurd heeft dat zij de ‘ware man’ nooit had ontmoet. Ook Schmitz was erg boos op Lubbers.

Een andere vriendin, Clan Visser ’t Hooft, die enige tijd inwoonde aan het Wilhelminapark, had nooit iets gemerkt van een lesbische relatie. ‘Ik zou bijna zeggen integendeel. Ze raakten elkaar ook nooit aan. Ien kon ontzettend warm en hartelijk zijn, ongelofelijk, maar het had nooit een fysieke component.’

Sylvester Hoogmoed: Pontificaal sociaal. Ien Dales 1931-1994, Prometheus, 431 pagina’s, € 32,50.

Hans Wansink is historicus en journalist en publiceert over boeken in Wynia’s Week. Hij was redacteur van NRC Handelsblad, Intermediar en de Volkskrant.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Toen sociaaldemocraten nog praktisch, kordaat en populair waren verscheen eerst op Wynia's Week.