Dat is een vreemd argument. Het digitale transactiesystem van de commerciële banken functioneert prima en bankrekeningen zijn tot 100.000 euro gegarandeerd.

De echte reden, die nooit wordt genoemd, is dat de monetaire autoriteiten meer grip willen op het financiële systeem. Centrale banken zijn steeds slechter in staat de geldhoeveelheid te sturen. De directe vorm van geldschepping, het printen van cash, heeft steeds minder impact. Contante betalingen zijn – vooral in Nederland – dramatisch teruggelopen. De meeste geldschepping komt tegenwoordig voor rekening van de commerciële banken.

Het opkopen van staatsobligaties is geen optie meer

De geldhoeveelheid kan ook worden gestuurd door centrale banken staatsobligaties te laten opkopen. Maar aangezien de totale berg aan opgekochte staatsobligaties in de eurozone inmiddels 5 biljoen euro bedraagt, is dat instrument nog maar beperkt bruikbaar. Nog meer opkopen is onverantwoord.

De centrale banken willen het evenwicht tussen hun geldschepping en die van de commerciële banken (was ongeveer 50/50 en is momenteel eerder 30/70) herstellen en hebben daarvoor een nieuw instrument nodig. Met een digitale euro kunnen centrale banken de commerciële banken omzeilen en met zogenoemd ‘helikoptergeld’ rechtstreeks de geldhoeveelheid verruimen.

Dat middel zal niet direct al worden ingezet. Het is de bekende werkwijze van de Europese Unie: eerst creëert men een onschuldig lijkend precedent, dat in de loop der tijd standaardbeleid wordt. Monetair econoom en voormalig directeur van De Nederlandsche Bank Lex Hoogduin noemt het ‘camel nosing’: eerst zie je in de kier van een deuropening alleen de neus van de kameel, later pas het hele beest.

De monetaire autoriteiten zijn bovendien bang voor de opmars van digitale cryptomunten, met name de bitcoin. Die zouden – als ze op grote schaal vertrouwen winnen en zo het betalingsverkeer overnemen – een einde kunnen maken aan de mogelijkheid van monetaire financiering. Dan is het afgelopen met het goedkope geldbeleid van de Europese Centrale Bank en met het uit de wind houden van de hogeschuldenlanden als Italië en Griekenland. Ook de optie om meer geld uit te geven dan er via belastingen binnenkomt – om zo de inflatie op te stuwen  – zou tot het verleden gaan behoren. Een eigen digitale munt lost dat probleem op.

Het aanstaande wetsvoorstel van de Europese Commissie is al grotendeels uitgelekt. Zodoende weten we dat de digitale euro niet alleen voor het bedrijfsleven beschikbaar komt, maar ook voor de burger.

De digitale euro wordt bovendien ‘legal tender’ en moet dus overal als betaalmiddel worden geaccepteerd, zowel online als offline (in de gedaante van een soort chipknip, die op termijn onderdeel wordt van de ‘European Digital Identity Wallet’). Voorlopig geldt een maximum van 3000 euro per rekening. Sparen heeft geen zin, want er wordt geen rente uitgekeerd.

De privacy is niet gegarandeerd

Bij hoog en laag wordt beweerd dat de digitale euro niet programmeerbaar is, hoewel transacties boven een bepaald bedrag onderhevig zullen zijn aan controle op witwas.

Software (die nog niet ontwikkeld is) moet ervoor zorgen dat centrale banken geen inzicht krijgen in de identiteit van de rekeninghouders. Hun privacy lijkt dus gegarandeerd. Die claim is echter niet geloofwaardig, zeker niet wanneer de digitale euro onderdeel wordt van de al genoemde ‘European Digital Identity Wallet’. Die komt er, ondanks een door de Tweede Kamer aangenomen motie, die door staatssecretaris van Financiën Alexandra van Huffelen (D66) naast zich neer werd gelegd.

Daarnaast is het de vraag of de autoriteiten de lonkende mogelijkheid om digitaal geld te ‘programmeren’ (manipuleren) weten te weerstaan. Dat zou kunnen door de digitale euro in te zetten voor politieke doeleinden, zoals het bestrijden van infectieziekten, ‘gezond’ eten, het stimuleren van de economie, het bevorderen van diversiteit en inclusiviteit, de woke-agenda of klimaatbeleid.

Wat mij betreft komt er geen digitale euro. Het risico van misbruik en privacyschending is gewoon te groot. Het huidige chartale en girale betalingssysteem – met contactloos betalen met de smartphone, tikkies en internetbankieren – is prima ingesteld op de moderne tijd. Daar is helemaal geen manipuleerbare digitale munt voor nodig.

Centrale banken kunnen hun functie prima uitoefenen met rentebeleid. Andere monetaire instrumenten zijn overbodig. Het overeind houden van de euro door de staatsobligaties van hoge schuldenlanden op te kopen (‘quantitative easing’) is kostbaar en nergens voor nodig. En met begrotingsbeleid en ‘fiscal policy’, bijvoorbeeld met helikoptergeld, hoeft de Europese Centrale Bank zich niet te bemoeien. Dat kan aan de regeringen van de lidstaten worden overgelaten. De Nederlandse belastingbetaler zit niet te wachten op een transferunie.

Cryptogeld is misschien wel een zegen voor de mensheid

En is het een ramp dat de bitcoin het klassieke ‘fiatgeld’ verdringt? Ik denk van niet. Cryptogeld zou over enkele decennia – in retroperspectief dus – wel eens als een zegen voor de mensheid kunnen worden beschouwd: vrij digitaal geld in plaats van de manipuleerbare en inflatiegenererende digitale euro.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht De digitale euro komt er, maar de echte reden wordt niet genoemd verscheen eerst op Wynia's Week.

Icesave, diens eigenaar Landsbanki en nog twee grote concurrenten van het eiland gingen in die dagen kopje onder. Het sprookje van onconventionele ‘Vikingen’ met hun razendsnel groeiende banken die miljardenkredieten gaven én hoge spaarrente betaalden, was in één klap uit.

De parallellen met cryptobeurs FTX op de Bahama’s die afgelopen week bankroet ging, liggen voor het oprapen. De verbijsterend snelle implosie. Het zelfvertrouwen van oprichter Sam Bankman-Fried, ook wel bekend als SBF, die tot het eind profeteerde dat het goed zou komen.

Politieke sponsor

De onverschilligheid waarmee hij in enkele dagen zijn eigen fortuin (20 miljard dollar) verspeelde. Het gemak waarmee hij het geld van zijn klanten en aandeelhouders verbrandde. De schimmige binnenwereld waarin hij werkte zonder de buitenwereld financiële informatie te verschaffen. Maar wel politieke relaties spekken. Hij gaf, volgens Amerikaanse media, de Democratische partij bij de recente congresverkiezingen 40 miljoen dollar.

Kortom: het echec van FTX en Bankman-Fried zijn de ondergang van een flamboyante nieuwkomer. Spectaculair, maar ook een financiële zeepbel zoals de beleggerswereld er door de eeuwen heen wel meer heeft gezien.

Fans tegen critici

Maar hé, nu gaat het om een beurs in cryptovaluta. Opeens zie je de temperatuur van het debat oplopen. Want crypto verdeelt de wereld in fans en critici. Gevestigde orde versus nieuwlichters. Kostuums versus Bahama shorts. De reacties lopen uiteen van, zie je wel: crypto is een vorm van oplichting want die munten die je zelf met veel kostbare energie kunt aanmaken vertegenwoordigen geen waarde. Tot: niks aan de hand, één rotte appel in de mand. Bitcoins blijven bakens van vrijheid in de overgereguleerde economie waarin overheden naar hartenlust de rente manipuleren en de waarde van geld op de bank altijd onzeker is. Kijk naar 2008: de ondergang van Icesave en de kredietcrisis leidden tot een bijna complete financiële implosie van Wall Street tot de Zuidas.

Was er een hack?

Alle ogen zijn nu gericht op de implosie van FTX, de uitwassen (had Bankman- Fried gouden kranen in z’n villa op de Bahama’s?), de spanning (was er een hack?) en de gevolgen. Maar je kunt ook een paar stappen achteruit zetten en het drama met meer afstand in ogenschouw nemen. Hoe kon dit gebeuren?

Allereerst: de rol van de rente. Zoals Icesave in 2008 honderdduizenden klanten in Nederland en Engeland wist te trekken met een kunstmatig hoge en niet te handhaven hoge rente, zo is de populariteit van cryptovaluta zoals bitcoin deels het gevolg van de kunstmatig láge rente van centrale banken die ook niet houdbaar is gebleken.

De lage, soms zelf negatieve rente heeft de afgelopen jaren de huizenprijzen tot recordhoogte opgejaagd. Beleggingen in technologiebedrijven (Meta/Facebook, Alphabet/Google, Amazon, Tesla, in Nederland ASML en Adyen) waren een El Dorado. Wat is de overtreffende trap van tech? Crypto. Dat is de tweede reden van het succes: fans die het gemaakt hebben. Tech-mekka Silicon Valley is er dol op, met voorop Elon Musk (Tesla, Twitter). Vandaar dat Bankman-Fried kapitaal voor FTX kon krijgen bij de meest professionele financiers uit Silicon Valley, zoals durfinvesteerder Sequoia. Of toch niet zo professioneel?

Leuk weetje: ongeveer 2 miljoen Nederlanders beleggen in cryptovaluta. Hun gemiddelde belegging, volgens onderzoeksbureau Multiscope afgelopen week: 1180 euro.

Verveling

Derde reden voor het succes: corona. Zonder al dat thuiswerken én de bijkomende verveling was de opkomst van crypto’s als bitcoin nooit zo spectaculair geweest. Vierde factor in combinatie met de vorige: de jaloersmakende koerswinsten. Snel geld verdienen, wie wil dat niet? Vijfde factor: het sport- en spelgevoel. Crypto is een massaal gespeelde game. Dat spreekt mannen overigens meer aan dan vrouwen.

Zes: crypto voelt als een vrijplaats, vanwaar je een lange neus kunt maken tegen de gevestigde financiële orde. De ‘kleine’ man tegen het grootkapitaal. Zoals een horde particuliere beleggers het begin 2021 op internetforum Robinhood opnam tegen professionele geldbeheerders. En won. En, ironie: wilde Bankman-Fried zelf ook het grootkapitaal op de korrel nemen? Hij kocht in mei bijna 8 procent van de aandelen van internetforum Robinhood.

Als je de zes succesfactoren overziet, zijn corona en snel geld verdienen er niet meer bij. Of de laatste toch wel? Kopen als de koers gekelderd is… De gestegen rente en de inflatie zijn verder een puik argument dat de ware liefhebbers kunnen omdraaien: kijk zo onbetrouwbaar is het officiële geld. Hou moed in crypto.

Alles zal gemaakt worden

De vraag of het FTX-debâcle het einde is van crypto ligt voor de hand. Maar het is net zo’n vraag als op 19 oktober 1987 na de grootste val, bijna 23 procent, van de koersen op Wall Street. Is dit het einde van aandelenbeleggingen? Of in 2001 toen de internetzeepbel leegliep. Is dit het einde van internet? Of in 2008 toen overheden banken nationaliseerden. Is dit het einde van het kapitalisme?

Dus nee, dit is niet het einde van bitcoin. Maar zelfs áls dit het einde zou zijn, dan komt er iets nieuws. Alles wat technologie kan maken en waar een markt voor is, zal gemaakt worden.

Econoom en journalist Menno Tamminga was redacteur en columnist voor NRC Handelsblad en het Financieele Dagblad. Sinds de zomer van 2022 staat zijn wekelijkse columns in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar. De betalende lezers maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Is dit wel/niet het begin van het einde van bitcoin? verscheen eerst op Wynia's Week.

Pogingen om Bitcoin-gebruik onder de bevolking tegen te gaan

Ook toezichthouders en beleidsmakers droegen bij aan de volatiliteit. Zo kondigde de Bank for International Settlements (BIS), ook wel de bank der centrale banken genoemd, aan dat Bitcoin en andere crypto-valuta de hoogste risicoweging krijgen op bankbalansen. Dit betekent dat een bank voor elke Bitcoin die het voor een klant aanhoudt, voor 100% moet zijn gedekt. De BIS calculeert dus in dat de waarde Bitcoin volledig kan instorten.

En dan was er nog China, dat aankondigde dat bedrijven die Bitcoin ‘delven’, door complexe algoritmes te berekenen, moeten sluiten. Het is een poging om het Bitcoin-gebruik onder de bevolking tegen te gaan. Hier in ons eigen land riep de baas van het CPB, Pieter Hasekamp, zelfs op het gebruik van Bitcoin en andere crypto-valuta maar helemaal te verbieden.

De strijd is begonnen

Er was echter ook positief nieuws. Zo kondigde het midden-Amerikaanse land El Salvador aan dat het Bitcoin gaat accepteren als wettig betaalmiddel. Aan de ene kant worden dus pogingen gedaan om gebruik van de munt te ontmoedigen of zelfs te verbieden, aan de andere kant wordt Bitcoin omarmd als officieel betaalmiddel. Het markeert een bijna schizofrene houding ten aanzien van het fenomeen digitaal geld. Er staat dan ook veel op het spel.

De opkomst van het digitale geld en het ecosysteem dat hier omheen wordt gecreëerd is te beschouwen als het wilde westen van finance. Het heeft ook al een naam gekregen: Decentralized Finance (DeFi).

Wind in de zeilen voor Bitcoin

Wat de toekomst gaat brengen weten we natuurlijk niet, maar er zijn wel twee ontwikkelingen die DeFi en crypto-valuta als Bitcoin veel wind in de zeilen geven:

Ten eerste vertoont het mondiale financiële systeem slijtage. Het verstoort evenwichtige economische groei.

Ten tweede is er sprake van een sluipende erosie van onze klassieke burgerrechten. Dit kreeg vaart bij het bezweren van de corona-crisis.

Privaat geld

De opkomst van nieuw geldsystemen is geen onbekend fenomeen. Het gebeurt echter bijna altijd uit onvrede met de gevestigde orde of bij het ontstaan van nieuwe (ongereguleerde) economische initiatieven.

De opkomst van DeFi lijkt bijvoorbeeld op de groei van het geldwezen in het Europa van 1450 tot 1600. Het was de opkomst van een nieuwe interregionale economie gedragen door geldhandel en wisselbrieven. Door de vrijheid en de mogelijkheden die het bood genereerde het een enorme opbloei van handel en economie.

Eurodollar geldmarkt

De groei van DeFi doet ook denken aan de opkomst van de ongereguleerde eurodollar geldmarkt in London City vanaf 1955. Banken werden in de nasleep van de grote depressie nog streng gereguleerd. Maar offshore in belastingparadijzen ontstonden nieuwe mogelijkheden.

De nieuwe geldmarkt ontwikkelde zich razendsnel, omdat er geen sprake was van regulering. Pas toen toezichthouders de markt in het vizier kregen, bleek die al dermate te zijn verweven met mondiaal opererende banken, dat ze besloten de markt dan maar te omarmen.

Globalisering en schaduwbankieren

De eurodollar geldmarkt staat aan de basis van de onstuimige globalisering vanaf de jaren negentig, maar ook van de instabiele wereld van schaduwbankieren. De kredietcrisis van 2008 maakte duidelijk dat de financiële wereld te snel te groot was geworden.

Sindsdien is er dan ook sprake van een langzame terugtocht van grootbanken. Vooralsnog springen schaduwbanken in het gat, maar hierdoor is het financiële systeem er niet stabieler op geworden. Integendeel zelfs.

Centrale banken voeren nu snel eigen digitaal geld in

Er is sprake van een monetair en financieel systeem dat vergaande slijtage vertoont. Centrale banken moeten steeds forser ingrijpen om het financieel systeem niet uit de rails te laten lopen.

Dit staat steeds sneller opeenvolgende crises en fricties echter niet in de weg. Integendeel, het blijkt steeds vaker dat de forse ingrepen door centrale banken zelf tot fricties leiden.

Omdat centrale banken weten dat het systeem op z’n laatste benen loopt en de private initiatieven in de DeFi-wereld in hun nek hijgen, komen ze nu versneld met digitale varianten van hun eigen valuta: digitaal centrale bank geld.

Beknotting burgerrechten

Dan is er nog de sluimerende onvrede over het overheidsbeleid rondom de aanpak van de Corona-crisis. Om te beginnen is er de afname van vrijheden. In diverse landen zijn noodwetten aangenomen die overheden de macht hebben gegeven om vergaand in te grijpen in het leven van mensen.

Vrijheden krijgen we pas terug in het ‘nieuwe normaal’ als we voldoen aan de door de overheid gestelde eisen. Het is de testsamenleving, waar je pas weer volledig toegang hebt tot oude vrijheden als je kunt bewijzen dat je negatief bent getest of bent gevaccineerd.

Krijgen we onze vrijheden wel terug?

Het gemak waarmee overheden klassieke burgerrechten met voeten treden is een veeg teken. Onlangs gaf de Estlandse premier Katja Kallas in een interview met de Financial Times aan er niet gerust op te zijn dat de vrijheden snel weer zullen worden teruggegeven.

We moeten deze observatie ter harte nemen. Als premier van een land dat decennialang gebukt ging onder het juk van de totalitaire Sovjet-Unie heeft Kallas misschien een wat scherpere kijk op deze materie.

Belangenverstrengelingen

Een ander problematisch aspect van de corona-crisis is de belangenverstrengeling tussen publieke en private partijen. Voor Wynia’s Week schreef ik eerder al over de dieper liggende oorzaak hiervan.

Het wordt steeds duidelijker dat de maatregelen die de overheden hebben genomen om de corona-crisis te bezweren in belangrijke mate zijn gebaseerd op deze belangenverstrengelingen. In dit geval gaat het om de gedeelde belangen tussen wetenschappers, toezichthouders, farmaceuten en media.

‘Lab-leak’-theorie was eerst complotdenken

Opvallend snel na het begin van de corona-crisis lieten invloedrijke wetenschappers weten dat het virus niet uit het Chinese Wuhan virus-laboratorium was ontsnapt. Er was geen diepgaand onderzoek aan vooraf gegaan, maar de consensus was snel gevonden.

In een brief in het toonaangevende tijdschrift The Lancet deden 27 wetenschappers de ‘lab-leak’-theorie in februari 2020 af als complotdenken. Overheden en media schikten zich in de zienswijze van de wetenschappers. De initiatiefnemer van deze belangrijke brief, Peter Daszak, bleek echter zelf een belangrijke speler in het niet ongevaarlijke onderzoek naar corona-virussen.

Maar nu is de wind gaan draaien

Meer dan een jaar lang deden de mainstream en social media aan (zelf)censuur. Er kwam geen onderzoek naar de dubbele petten en de oorsprong van het virus. Inmiddels groeien echter de aanwijzingen dat het virus wel degelijk uit het lab is ontsnapt.

De wind is gaan draaien nadat de Wall Street Journal wees op mogelijk bewijs van een ‘lab-leak’. The Lancet heeft de dubbele petten van Daszak inmiddels erkend. Het tijdschrift heeft een verklaring aan het oorspronkelijke artikel toegevoegd.

Daszak is inmiddels wegens ‘belangenverstrengeling’ ook verwijderd uit de commissie die onderzoek doet naar de oorsprong van het virus.

Waarom geen generieke medicijnen tegen corona?

Een ander controversieel onderwerp waar steeds meer licht op wordt geworpen is het feit dat Corona mogelijk goed behandelbaar is met goedkope generieke medicijnen. Toch kiezen overheden nog steeds onverkort voor de dure en nog in de testfase verkerende inentingen.

En zowel de mainstream media als de tech-giganten die grip hebben op de belangrijkste social media-kanalen censureren met goedkeuring van overheden nog altijd artsen en politici die pleiten voor meer onderzoek naar de potentieel effectieve generieke medicijnen.

Dit alles geeft een nogal ongemakkelijk gevoel. Het is dan ook niet vreemd dat er een beweging op gang is gekomen van mensen die kritisch is en verandering wil. De opkomst van DeFi landt dan ook in vruchtbare aarde.

Vrijheid en economische groei lonken

De twee drijvende krachten achter de opkomst van Bitcoin en DeFi zijn de strijd voor vrijheid en de zoektocht naar economisch perspectief. Het is het spiegelbeeld van twee belangrijke observaties in onze huidige tijd: het beknellende en inconsistente overheidsbeleid roept steeds meer wantrouwen op en een inherent instabiel financieel systeem beknot stabiele economische groei.

Zeker is echter dat vrijheid op de langere termijn altijd beter scoort dan onvrijheid. En ook veelbelovende economische vooruitzichten doen het beter dan stagnatie. De generatie die Bitcoin heeft omarmd is zich er scherp van bewust dat beide aspecten worden verenigd in de groei van DeFi.

Terug naar de vraag in de titel van dit artikel. Is de forse waardedaling van Bitcoin het begin van het leeglopen van een bubbel? Wellicht. Het zou echter zomaar kunnen dat het een teken is van groeipijn in een verder rooskleurige toekomst.

Sander Boon maakt deel uit van de vaste kring van auteurs van Wynia’s Week. Wilt u als donateur bijdragen aan Wynia’s Week? Graag! Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Is de val van Bitcoin aanstaande? Of juist niet? verscheen eerst op Wynia's Week.