Er bestaat kortom brede maatschappelijke en wetenschappelijke consensus dat biomassa het Klimaattakkoord van Parijs tegenwerkt, en bovendien enorme schade toebrengt aan de wereldwijde natuur. Daarom heeft de gesubsidieerde miljardenindustrie die erachter zit het inmiddels besmette woord ‘biomassa’ vervangen door de verhullende term ‘bio-energie’, alsof een nieuw woord het kappen en verbranden van bomen ‘groener’ zou maken. Zo wil die industrie doorgaan met het ontvangen van door ons allen opgehoeste belastingmiljarden, om op die manier hun ecocidale bomenkap en -verbranding te kunnen voortzetten.

De groene fabel die BECCS heet

Vervolgens heeft die gesubsidieerde miljardenindustrie een combinatie gelegd tussen bio-energie (BE) en Carbon Capture and Storage (CCS, ondergrondse CO₂-opslag). Die combinatie heet BECCS, en zou niet alleen CO₂-uitstoot reduceren maar zelfs ‘negatieve emissies’ realiseren. Dat is technisch gezien een onzinnig begrip, maar er wordt door commerciële en politieke belanghebbenden mee bedoeld dat het meer CO₂ uit de lucht zou halen dan erin wordt gestopt. Enig rekenwerk leert dat dit een groene fabel is, waarmee de machtige biomassa-industrie met onze overheden aan de leiband nog meer subsidies en markt naar zich toe wil trekken.

Nederland verbrandt jaarlijks zeven miljoen ton biomassa, goed voor 6 procent van onze energie. Dat is voornamelijk geïmporteerd hout uit Baltische en Amerikaanse bossen. Daarmee stoten we 12,5 miljoen ton CO₂ per jaar uit, ruim 8 procent van ons totaal.  Het aandeel in de CO₂-uitstoot is dus 33 procent groter dan het aandeel in de energievoorziening. Dat strookt met het feit dat het verbranden van bomen veel meer CO₂ uitstoot dan het verbranden van steenkool.

’s Lands grootste CCS-project Porthos moet gedurende vijftien jaar 2,5 miljoen ton fossiele industriële CO₂ per jaar ondergronds gaan opslaan. Met een fictief tweede Porthos-project voor alle CO₂ uit biomassa – dat er zeker niet kan zijn voor 2030 – zou er jaarlijks tien miljoen ton = tien miljard kilo CO₂-uitstoot van biomassa overblijven. Een jonge boom absorbeert in de eerste vijftien jaar ongeveer tien kilo CO₂ per jaar. We moeten dus in de komende jaren netto minstens een miljard bomen bijplanten om al onze CO₂-uitstoot uit biomassaverbranding te absorberen.

Er staan in Nederlandse bossen gemiddeld duizend bomen op een hectare. Met een miljard bomen erbij moeten we dus een miljoen hectare extra (laten) bebossen om onze CO₂-uitstoot van biomassa te absorberen. Dat is bijna drie maal zoveel als onze huidige 364.000 boshectares, en een kwart van ons totale landoppervlak. Dat is een volstrekte onmogelijkheid, met alle ruimtegebrek voor woningen, landbouw, industrie en infrastructuur. In andere landen gebeurt het ook niet, want bossen worden sneller gekapt dan dat ze bijgroeien.

Het effect van CCS is verwaarloosbaar

De wereldwijde CCS-opslagcapaciteit is momenteel ongeveer vijftig miljoen ton CO₂ per jaar. Er staat voor een vergelijkbare hoeveelheid in de planning, dus laten we voor het gemak aannemen dat we in 2030 in de hele wereld honderd miljoen ton CO₂ per jaar onder de grond kunnen stoppen. De natuurlijke jaarlijkse opname van menselijke CO₂-uitstoot door fotosynthese van alle levende biomassa wordt geschat op 25 tot 33 procent van het mondiale totaal. Dat komt neer op tenminste 25 procent van 38 miljard ton, bijna tien miljard ton natuurlijk opgenomen CO₂ per jaar. Dat is ongeveer honderd maal zoveel als de geplande CCS-opslagcapaciteit in 2030.

CCS voegt derhalve niets wezenlijks toe aan wat de natuur vanzelf doet, en is dus op zichzelf een schijnoplossing. Het voegt ook niks toe aan de schijnoplossing van bio-energie, de verhullende term voor het verbranden van bomen. De combinatie van die twee schijnoplossingen, BECCS, is derhalve eveneens een schijnoplossing. Voor zover menselijke CO₂-uitstoot door verbranding van wat dan ook (fossiele brandstoffen, biobrandstoffen, bomen) uit de atmosfeer wordt gehaald doet de natuur dat tenminste honderd maal sneller dan alle CCS-techniek die we nu en straks kunnen inzetten.

Wat overblijft is de 15 tot 20 procent extra CO₂-uitstoot van biomassaverbranding ten opzichte van steenkoolverbranding, en het verlies van natuurlijke bossen en biodiversiteit door grootschalige gesubsidieerde boskap. Dat verhoogt in plaats van verlaagt de CO₂-uitstoot in de komende dertig jaar. CCS en BECCS kunnen met miljardensubsidies hooguit 1 procent van die uitstoot verminderen, maar in de verste verte niet resulteren in negatieve emissies. Het simpelweg aanleggen van meer bosareaal is al veel effectiever, goedkoper en beter voor mens en milieu.

Bij dit hele BECCS fabeltje is de fossiele CO₂-uitstoot door het kappen, versnipperen en transporteren van bomen uit Amerika en de Baltische staten nog niet eens meegenomen. Het is bijzonder moeilijk om die uitstoot te becijferen, maar zeker is dat er jaarlijks miljoenen tonnen gekapte bomen over duizenden kilometers afstand door grote zeeschepen naar Nederland worden vervoerd. Dat kappen en vervoeren gebeurt voor 100 procent met door diesel en stookolie aangedreven machines, bulldozers en schepen.

Een klein beetje gezond verstand

Wat ook niet is meegenomen in deze absurditeit is de enorme hoeveelheid energie die CCS vergt. Dat is extra energieverbruik die hoofdzakelijk fossiel is, want hernieuwbare energie is schaars en nu al volop benut. Dat extra fossiele energieverbruik van CCS produceert ongeveer 10 procent extra CO₂ ten opzichte van wat er wordt opgeslagen. We verbruiken met CCS dus extra fossiele brandstoffen met extra CO₂-uitstoot om een hoeveelheid CO₂ op te slaan die hooguit 1 procent van de natuurlijke CO₂-opname is.

Ik vat dit bizarre verhaal nog even samen: biomassaverbranding is erkend slecht, dat vinden ook Kamer en kabinet. Een ander naampje zoals bio-energie verandert daar niets aan. CCS is een dure druppel op een gloeiende plaat, en bovendien lineair in plaats van circulair. De combinatie BECCS is derhalve dubbelslecht. Ik vind het bijzonder zorgelijk dat onze politici en ambtenaren zich laten inpalmen door deze groene fabel, en niet lijken te beseffen dat het de voorvechters van BECCS uitsluitend om financieel gewin is te doen.

Een klein beetje gezond verstand geeft al inzicht dat de BECCS-claim van negatieve emissies niet waar kan zijn. Wat nadere analyses en rekenwerk tonen vervolgens aan dat BECCS zelfs positieve emissies veroorzaakt. Kennelijk kunnen of willen politici en ambtenaren deze realiteit niet onder ogen zien, maar klampen ze zich vast aan elk verhaal dat misschien iets zou kunnen verbeteren in hun falende klimaatbeleid. Intussen blijven burgers en ondernemers hier miljarden belastingeuro’s voor betalen.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer. Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht BECCS: de nieuwe groene fabel van de biomassalobby verscheen eerst op Wynia's Week.

De eis kwam in 2019 uitsluitend vanwege CO2-doelen in het Klimaatakkoord. Niet dus om Nederland mooier te maken of om de vogels en de variatie in de begroeiing van de sloten te promoten. En dus moeten we de eis van een hoger waterpeil daarop beoordelen. Het kan een heel goed idee zijn om hier en daar het waterpeil te verhogen om andere redenen, en dan moeten de waterschappen daar een kosten-baten analyse van maken, maar in het Klimaatakkoord was de enige reden om hoger water te eisen in Friesland, het Groene Hart enz. dat de uitstoot van CO2 daardoor iets afneemt. 

Parken en bomen zijn effectiever 

De scheikunde en de biologie kloppen, zij het dat het effect heel gering is. Een representatief cijfer uit recent Nederlands onderzoek is dat de uitstoot van CO2 per hectare veengrond daalt met 4,5 ton per jaar als we de waterstand in de sloten verhogen. Een hoger cijfer van 6,5 ton CO2 per jaar is ook mogelijk, maar dan moeten extra pompen en buizen worden aangelegd om de waterstand met het seizoen te variëren. Dat kost niet alleen geld, maar ook extra CO2 want metaal is geen eco-vriendelijk product (1000 kilo staat eist al 2 ton CO2 in de staalfabriek). Dus reken ik verder met de 4,5 ton per hectare per jaar.  

Om dat bedrag in perspectief te plaatsen: als we in een nieuwe woonwijk een klein park aanleggen levert dat per vierkante meter de dubbele CO2-reductie op, en dat houdt er dan rekening mee dat we het parkje niet alleen kunnen opvullen met CO2-opslurpende bomen, maar dat er ook wandelpaden, grasveldjes en speelplekken gewenst zijn. Parken en bomen zijn dus veel effectiever dan werken met het water.  

In het Klimaatakkoord is niettemin afgesproken dat de veenweidegebieden voor 2030 de uitstoot met één megaton CO2 per jaar moeten terugbrengen. Dat kolossale cijfer is daar terecht gekomen volgens de aanpak van de slechte koningin in Alice in Wonderland: ‘Eerst het vonnis, daarna het onderzoek.’ Het totaal van de CO2-uitstoot door boerenland is ongeveer vier megaton CO2 per jaar, en het klonk de vergaderaars in 2019 wel redelijk in de oren om daarvan een kwart te elimineren in de periode tot 2030 en de rest daarna.  

De tafelgenoten van Ed Nijpels hadden toen nog geen beschikking over de cijfers die pas dit jaar zijn gekomen, en konden dus niet weten dat daarvoor in elk van de elf jaar tussen 2019 en 2030 het water omhoog moet op 20.202 extra hectare grond, voor een totaal van bijna tweehonderdvijftigduizend hectare over de elf jaar. Een nachtmerrie, dus.  

Eis en dreigement 

Het Klimaatakkoord stipuleerde dat er binnen een jaar een goed plan zou komen om de waterstand te verhogen, en er is na 2019 zeker veel gepraat tussen waterschappen, provincies, gemeentes en (hopen we) boeren en tuinders, maar nog niets bereikt. Omdat er geen vorderingen waren, heeft het Rijk in een Kamerbrief van november 2022 de eis nog eens herhaald: ‘Voor laagveengebieden is de inzet een reductie van de CO2-uitstoot van 1 Megaton CO2-eq in 2030, [en] verdere reductie richting 2050…. Een peil van 20 cm onder maaiveld [is] optimum voor reductie van uitstoot van de broeikasgassen.’  

En dan een dreigement, typerend voor de stijl van Rutte-3 en 4: ‘Wanneer het peil van 40 naar 20 cm onder maaiveld beweegt, zal de huidige landbouwpraktijk steeds meer beïnvloed worden en zullen extensivering en aangepaste teelten onderzocht moeten worden. Dit betekent uiteraard niet dat overal een peil van 20 cm onder maaiveld gehaald moet of kan worden.’   

Beschermlaag verdwijnt 

Existentiële onzekerheid dus voor boeren en tuinders. Ik woon er zelf midden tussen en kwam deze week de manager tegen van een grote plantenkwekerij in Boskoop. ‘Ik ben er niet nerveus over’, zei hij. ‘Het waterschap weet dat de waterstand niet met meer dan een paar centimeter mag stijgen.’ 

In de Nessepolder (tussen Rotterdam en Zevenhuizen) zien de boeren al wel wat er dreigt. Hun waterschap is namelijk al begonnen met het verhogen van het waterpeil. Een boer legt uit: ‘Een goed bemeste grasmat is in het veenweidegebied van oudsher de beschermlaag van de veenmassa. … Door het hoge waterpeil wordt die beschermlaag poreus en kalven de bloemrijke slootkanten sterk af. Als je die laag eenmaal kwijt bent, is het heel lastig om die weer terug te krijgen.’ En een schapenhouder voegt er aan toe: ‘Als de grond natter wordt, lopen [de] dieren het land sneller kapot.’  

In de Nessepolder is het hogere water dus al controversieel. En dan beslist de provincie. ‘Eigenlijk voeren wij hier besluiten van provincie en gemeentes uit. Die bepalen welke functie er aan een gebied wordt toegekend’, verklaart Hoogheemraad Agnes van Zoelen. Dat wordt straks spannend in Boskoop, waar de tuinders rekenen op het waterschap, maar de gemeenteraad van Alphen a/d Rijn (waar Boskoop onder valt) en de provincie anders kunnen beslissen. 

Boskoop adverteert zichzelf als ‘het grootste aaneengesloten sierteeltgebied ter wereld’, maar misschien blijft Links bij ‘alles opofferen voor minder CO2’, en dat is dan het einde van Boskoop zoals we dat kennen.  

Een duidelijke instructie van minister Wiersma en de Tweede Kamer is daarom vereist om die onzekerheid op te lossen en officieel te bevestigen dat Nederland niet meer koploper wil zijn, en dat er nog meer is dan alleen minder CO2.  

Sluit biomassacentrales 

En intussen nog wat ammunitie voor de andere partijen in de Provinciale Staten (in NRC en Volkskrant bekend als ‘populistisch’ en ‘extreem rechts’). 4500 kilo CO2 valt inderdaad per hectare te verdienen door het grondwater van 40 cm tot 20 cm onder het maaiveld te laten stijgen en de ‘extensivering’ (ambtelijk eufemisme voor boeren wegjagen) op te leggen.  

 Maar er is nog een heel andere manier: door zo snel mogelijk te stoppen met de onzinnige verbranding van bomen in biomassacentrales. De stook van bomen spuit namelijk iedere twaalf minuten dat de verbranding aanstaat 4500 kilo CO2 in de atmosfeer – en doet daarmee dus waterwerk van een volle hectare te niet. En is ook nog heel slecht voor de natuur in de Baltische republieken, waar die bossen worden gekapt en verkocht. 

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.    

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER . Hartelijk dank! 

Het bericht Jaag geen boeren weg met hoger waterpeil maar stop met het verbranden van bomen verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Heel goed’, zegt het PBL in een belangrijk nieuw rapport van vorige week over de toekomst van de energievoorziening. Boomkap is de belangrijkste aanbeveling. Omdat het PBL geen serieuze rol wil zien voor nucleair (parallel aan de opvatting van  Frans Timmermans), maar extreem snel af wil van olie en gas, wil  het op enorme schaal bomen kappen en opstoken. De beoogde volumina zijn ongekend. Een Finse studie – het land dat het meest heeft te vrezen omdat het voor zeventig procent uit bossen bestaat – noemt met angst het cijfer van een  jaarlijkse kap van 15 miljoen kuub bos.

Plant snel nieuwe bomen

De redenering van het PBL is dan als volgt: zo lang de bomen al in het Finse bos staan, slurpen ze CO2 uit de atmosfeer. Dat telt als een negatieve post in de CO2- boekhouding van het PBL. Zijn de bomen gekapt, en verbranden we ze in de elektriciteitscentrales, dan komt een beetje CO2 vrij door de verbranding, maar het PBL vindt het zelfs niet essentieel om al die CO2 af te vangen. De CO2 die vrijkomt bij de boomverbranding (+CO2) is immers zo veel geringer van omvang dan de CO2 die al eerder is geabsorbeerd (-CO2) tijdens de groei van de boom.

Daarom is de belangrijkste aanbeveling van het PBL om vanaf nu zo veel mogelijk elektriciteit op te wekken met het opstoken van omgekapte bomen. Daarna moeten we dan snel nieuwe, jonge bomen planten. Het PBL pleit voor ‘nieuw aangeplante bossen met snelgroeiende soorten’ (pagina 98).

Ziet u de fout in deze redenering? Het PBL kennelijk niet, want het gaat door met reclame voor houtkap – alles om maar niet op een serieuze manier te hoeven kiezen voor kernenergie. Een team van zes Finse researchers legt toch duidelijk genoeg uit waarom dit een crazy idee is. Het PBL doet alsof een groen, nieuw geplant boompje, zoals je die in Boskoop (de naam zegt het al) langs de N207 kunt kopen voor in de tuin, het CO2- slurpen van haar voorgangster in het bos direct volledig kan overnemen. Tere Vaden, Antti Majava (beiden van de universiteit van Helsinki) en hun vier medeauteurs leggen uit dat grootschalige kap van bossen netto de CO2 in de atmosfeer niet verlaagt maar juist verhoogt omdat de nieuwe bomen eerst moeten volgroeien voordat ze evenveel CO2 absorberen als de omgekapte oude bomen: ‘de bossen hebben tientallen jaren nodig om weer volledig te hergroeien… nog meer boomkap [zoals bepleit door het PBL] verslechtert de absorptie van CO2 voor de komende vijftig jaar.’

Hun artikel in Energy Strategy Review slaat daarom groot alarm en is in de twee jaar sinds publicatie al 37 keer aangehaald in de literatuur (maar niet door het PBL). Dit zal Finland nooit laten gebeuren.

Lelijke wonden

Zweden is de tweede EU-staat met nu nog heel veel bos. Boomkap betekent ook daar netto een toename van de CO2 in de atmosfeer, het omgekeerde van wat iedereen zou wensen. Zweedse actiegroepen protesteren ook om die reden deze maand op de jaarvergadering van het Zweedse staatsbedrijf Vattenfall (ook groot in Nederland) om te stoppen met boskap.

Gesproken met mijn Maleisisch-Chinese vriend, ondernemer dr Wee Chong, onder meer actief in de chemische industrie op Sarawak, de grootste provincie van Maleisisch Borneo met 77.000 vierkante kilometer oerwoud. Daar worden bomen gekapt, maar gelukkig veel minder dan vroeger, en nooit voor verbranding in electriciteitscentrales: ‘Bomen zijn veel waardevoller voor Ikea en vooral voor de luxe meubelindustrie dan om ze op te branden. Boomkap richt lelijke wonden aan in het oerwoud. Houtzagerijen gebruiken hun eigen zaagsel, afval en biomassa in de drooghutten voor net gekapte bomen, maar ik heb nog nooit gehoord van houtstook voor energie. Sarawak heeft waterkracht, er is veel olie en gas in de zee en wij zijn begonnen met een experiment met waterstof voor onze chemische fabrieken. Van houtverbranding voor energie heb ik nog nooit gehoord – misschien alleen nog in heel afgelegen delen van Myanmar; China is dat stadium ook al lang gepasseerd.’

Het PBL schrijft luchtig dat er slechts ‘beperkte ecologische effecten’ komen als we nog harder gaan kappen zolang we de nieuwe aanplant beperken tot ‘snelgroeiende soorten’. Uw columnist heeft lang in Zuid-Oost Azië gewerkt (hoogleraar in Singapore en Kuala Lumpur)  en kon langs de snelwegen en nog beter vanuit de lucht bij landing in Kuala Lumpur zien hoe saai en monotoon het landschap wordt als oerwoud wordt vervangen door strak in het gelid opgestelde rijen van oliepalmen. De hele milieubeweging was daarom erg tegen kappen van oerwoud voor het planten van oliepalmen en demonstreerde in Rotterdam bij het hoofdkantoor van Unilever.

Het PBL was het toen nog hartgrondig eens met de activisten tegen boskap in Maleisië en Indonesië. Een PBL-rapport uit 2016 schrijft:  in een paragraaf tegen palmolie dat de natuur er door achteruit gaat en ook dat minder CO2 wordt vastgehouden: ‘Door … ontbossing gaan natuurlijk kapitaal en de diensten die het levert verloren.’  

Ramp voor natuur

Ondanks dit alles wil het PBL nu de Finse en Zweedse bossen kappen en vervangen door ‘snelgroeiende soorten’. Wat is dat anders dan de  uiterste consequentie van het dogmatisch afwijzen van kernenergie? Triomf voor Timmermans die PvdA en GroenLinks bij elkaar wil houden en daarom tegen kernenergie moet zijn; een definitieve blamage voor het PBL en – belangrijker – een ramp voor de natuur.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.   

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER . Hartelijk dank!   

Het bericht Uit afkeer van kernenergie wil het Planbureau voor de Leefomgeving de bossen in Finland en Zweden opofferen verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland heeft veruit de hoogste prijsstijgingen

Overal in het land wordt de noodklok geluid, van Amsterdam en Rotterdam tot Nijmegen en Bergen op Zoom. Burgers krijgen jaarlijks honderden euro’s hogere energierekeningen, en kunnen nergens anders heen. Ze voelen zich machteloos en onzeker over de toekomst van hun huisverwarming. TNO heeft uitgezocht dat onze stadswarmteprijzen in de afgelopen vier jaar met 62 procent zijn gestegen. Dat is drie keer zoveel als de gemiddelde landelijke inflatie, en ook twee tot drie keer zoveel als in andere Europese landen.

Nederland staat met die 62 procent prijsstijging torenhoog bovenaan in Europa. Finland volgt als tweede op grote afstand met 28 procent. Wethouders en woningcorporaties willen terecht pas op de plaats maken, vanwege duizenden klachten van wanhopige burgers over honderden euro’s jaarlijkse prijsstijgingen. Energieleveranciers als Eneco en Vattenfall willen op hun beurt ook pas op de plaats maken, omdat al die maatschappelijke en politieke weerstand en onzekerheid hun verdienmodel onderuit haalt.

Klimaatminister Jetten probeert deze ellende van honderdduizenden mensen af te doen als ‘weeffouten’. Heeft de minister enig idee hoe dat klinkt in de oren van zoveel belastingbetalende burgers die al jaren geconfronteerd worden met gebroken beloftes, voortdurende onzekerheden, onbetaalbare rekeningen en kou in huis? Hij werkt nu aan een ‘spoedwet’ die stadswarmte per 1 januari 2025 enkele tientjes goedkoper zou moeten maken. Dat is veel te laat en veel te weinig.

De structurele oplossing zou moeten komen van Jettens nieuwe Wet Collectieve Warmte, die de huidige Warmtewet uit 2014 moet gaan vervangen. De nieuwe wet gaat komende zomer naar de Tweede Kamer, maar garandeert volgens de Autoriteit Consument & Markt (ACM) allerminst verbetering. In de Wet Collectieve Warmte wordt de huidige koppeling van stadswarmteprijzen aan aardgasprijzen vervangen door een koppeling aan werkelijke kosten.

Stadswarmte wordt deels met biomassa opgewekt

Ik vrees dat de ACM gelijk gaat krijgen. Ik vrees zelfs dat de Wet Collectieve Warmte aansluiting op een warmtenet duurder zal maken in plaats van goedkoper, om twee redenen. De werkelijke kosten blijven stijgen, en monopolisten weten heel goed hoe ze ook met ACM-toezicht de van hen afhankelijke klanten extra geld uit de zak kunnen kloppen. Het wordt nog erger als we beseffen dat stadswarmte voor een deel met houtige biomassa wordt opgewekt. Dat stoot per warmte-eenheid ruim twee keer zoveel CO₂ uit als aardgas.

Biomassa-uitstoot telt alleen niet mee in de officiële CO₂-boekhouding. David Smeulders, hoogleraar energietechnologie aan de Technische Universiteit Eindhoven, heeft eerder aangetoond dat dit onterecht is. Het duurt zeker 30 tot 50 jaar voordat de CO₂-uitstoot van een verbrande boom is opgenomen door een nieuwe boom, dus alle bomen die we tot aan 2050 verbranden dragen bij aan CO₂-toename in de atmosfeer. En zolang we meer bomen verbranden dan erbij groeien verhoogt dit ook na 2050 de hoeveelheid CO₂ in de atmosfeer.

Technocratische marktverkrachting

Het faillissement van ’s werelds grootste houtpellet-leverancier Enviva is in dit verband goed nieuws voor milieu en klimaat, maar slecht nieuws voor stadswarmteklanten. Een dreigend tekort aan houtige biomassa kan deze brandstof voor stadswarmtenetten duurder maken, en dit zal in Jettens nieuwe Wet Collectieve Warmte als werkelijke kosten doorwerken in een prijsverhoging van stadswarmte.

Onze bestuurders schijnen maar niet te kunnen of willen begrijpen dat een schaars en gewild product als huisverwarming zelfs met miljardensubsidies niet kunstmatig goedkoop kan worden gehouden. Oude of nieuwe warmtewetten en toezichthouders zoals ACM kunnen de internationale prijsstijgingen van aardgas, biomassa en warmtenet-installaties niet tegenhouden. Tien jaar ervaring leert ons dat gedwongen monopolistische stadswarmte structureel duurder is dan aardgasverwarming, en ook nog eens minder comfort en zekerheid biedt voor bewoners.

Het blijkt zeer moeilijk te achterhalen hoeveel houtige biomassa er wordt verbrand in stadswarmte-installaties. Dat is wel van groot belang, want bij houtverbranding komt veel CO₂ vrij. Met een ruwe schatting kom ik op tientallen procenten houtige biomassa, mogelijk zelfs de helft van alle stadswarmte. Dat zou betekenen dat stadswarmte helemaal geen CO₂ bespaart ten opzichte van aardgaswarmte, omdat houtverbranding per warmte-eenheid ruim twee keer zoveel CO₂ uitstoot als aardgasverbranding.

‘Tijd voor de pauzeknop’, zegt professor David Smeulders. Een beter advies kan ik niet bedenken voor minister Jetten. Werkelijk alle seinen voor stadswarmte staan op rood: Torenhoge prijsstijgingen, protesterende wethouders, weerspannige woningcorporaties, terughoudende energiebedrijven, wurgende onzekerheden, wanhopige burgers en contraproductieve CO₂-emissies. Hoeveel signalen willen we hebben om een volkomen misplaatst warmtenetbeleid en aardgasverbod eindelijk te stoppen?

Help eerst belastingbetalende burgers uit de brand

Jettens spoedwet en nieuwe Wet Collectieve Warmte kunnen wachten, net als alle onderzoeken en procedures over toeslagenleed en aardbevingsschade. Het is voor een dienende overheid eerst en vooral zaak om mensen die in het hier en nu gemangeld worden door overheidsbeleid vlot uit de brand te helpen. Vervolgens moeten op korte termijn alle uitbreidingsplannen van warmtenetten voor onbepaalde tijd worden uitgesteld. Nederland heeft belangrijker zaken te doen dan doorgaan met de onbetaalbare schijnoplossing van stadswarmte waar mens en milieu niet beter van worden.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde onlangs ‘Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer’.  Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Stadswarmte is duurder en onzekerder dan aardgasverwarming en bespaart geen CO2 verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar hoe waarachtig zijn we door Russisch gas te reduceren en wapens te sturen naar Oekraïne, terwijl we Poetin via de achterdeur financieren met miljarden euro’s aan ‘duurzame energiesubsidies’ voor grootschalige import van, onder meer, Russische houtpellets voor energie?

De energiesector veroorzaakt driekwart van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Volgens Frans Timmermans, vicevoorzitter Europese Commissie, betekent dit dat Europa afscheid moet nemen van zijn ‘extreme afhankelijkheid van Russisch gas’ en in plaats daarvan ‘door moet met biomassa’ om zo de gewenste CO2-vrije energiemix te behalen in Europa, zoals afgesproken in het Parijs-akkoord.

Zowel Rusland als Wit-Rusland zijn sterk afhankelijk van de export van hout naar Europa. In 2021 bedroeg het totaal aan Russische houtexport 13 miljard euro. Hout van (kaal)gekapte bossen dat gebruikt wordt om gebouwen, papier, kleding en meubels te maken maar ook houtpellets om Europese energiecentrales, naast die in Japan en China, van brandstof te voorzien (FutureMetrics geeft aan dat jaarlijks 0.34 miljoen ton houtpellets uit Rusland naar NL komen).

Volgens Eurostat haalde Europa in 2020 22% van de verbruikte energie uit hernieuwbare bronnen. Hiervan maakte biomassa, volgens het Joint Research Centre (JRC), circa 60% van het totaal uit waarvan in 2020 en 2021 meer dan de helft uit hout afkomstig was. Belangrijkste reden voor deze ongekende vlucht van biomassa is dat deze ‘business’ onder het mom van ‘groene energie’ wordt aangejaagd met miljarden euro’s aan subsidies, te weten 17,5 miljard Europees (belasting)geld op jaarbasis.

Biomassasubsidie spekt Russische oorlogskas

Met de financiële middelen die Russische en Wit-Russische regeringen verkrijgen uit de houtexport via, onder meer, Nederlandse ‘stimuleringssubsidies hernieuwbare energie’ (SDE) worden dus feitelijk de Russen geholpen om hun tanks van brandstof te voorzien.

In de praktijk betekent dit dat zolang de bulkcarriers, twee keer per maand, blijven af- en aanvaren (tussen de Waalhaven in Rotterdam en Riga/ Letland en Immingham/UK en St. Petersburg/Rusland met aan boord per keer ca. 50.000 vermalen bomen voor onze kolen- en biomassacentrales) Nederland Rusland ondersteunt in de oorlog in Oekraïne. Met name de RWE-kolencentrale Amer (Noord-Brabant) doet een behoorlijke duit in het zakje van Poetin.

Jaarlijks 13% extra CO2 emissies als uitstoot biomassa zou worden meegeteld

Het is een publiek geheim dat voor de inzet van houtige biomassa, Frans Timmermans en Diederik Samsom zich politiek laten gebruiken door de lobby van de Noordelijke, hout producerende landen en de bosbouwindustrie. Die landen wilde het akkoord van Parijs alleen tekenen als de uitstoot van biomassa via een rekentruc niet zou worden meegerekend.

Maar in Nederland is het aandeel biomassa inmiddels met 54% de grootste bron van ‘hernieuwbare energie’, gevolgd door wind (23%) en zon (14%). Het bij- en meestoken van biomassa in kolencentrales nam vorig jaar met bijna 150% toe. Voor deze vorm van biomassagebruik worden bossen gekapt in onder meer de VS, de Baltische staten, Scandinavië, Roemenië, Polen en Rusland.

Op jaarbasis gaat het in Nederland om 3,5 miljoen ton houtpellets voor bijstook in 3 kolencentrales. Daarnaast wordt 1,5 miljoen ton hout per jaar aan zgn. Nederlands ‘resthout’ in biomassacentrales verbrand en nog eens 1 miljoen ton hout per jaar in houtkachels van particulieren. In totaal gaat het om 6 miljoen ton hout per jaar dat wordt verbrand voor energie. Dit komt overeen met 60.000 hectare gekapt bos per jaar. Dat is drie maal de oppervlakte van Amsterdam.

Deze hoeveelheid resulteert in ca 18 miljoen ton per jaar meer uitgestoten broeikasgas (CO2), naast stikstof en (ultra)fijnstof, dat – vanwege een politieke rekentruc – niet hoeft te worden meegerekend. Dat is jaarlijks ca 13% meer CO2 uitstoot als deze uitstoot (terecht) zou worden meegeteld.

Biomassa-opportunisme

Illustratief voor deze lobby is de publicatie vanuit de Zweedse bosbouwindustrie die zich, daags na de Russische inval in Oekraïne, haastte te melden dat met ‘biomassa de Europese afhankelijkheid van Russische olie en gas zal verminderen’.

Maar ook de Nederlandse biomassalobby liet er geen gras over groeien. Het biomassa-opportunisme vierde hoogtij bij monde van, onder meer, Olof van der Gaag, directeur Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) en koploper stimuleringssubsidies duurzame energie (SDE). In menig interview, waarin hij zich presenteerde als ‘energie-deskundige’, herhaalde hij in de afgelopen weken nog maar eens het lobbymantra dat we ‘biomassa keihard nodig hebben’.

Maar Brussel, met Nederland voorop, zal op de ingeslagen weg succesvol noch duurzaam zijn. Continuering en grootschalige herinvestering in houtige biomassaverbranding, inclusief de gesubsidieerde houtimport uit Rusland, betekent enkel meer zwarte sneeuw voor Europa bovenop de ellende in Oekraïne…

Brandbrief 120 Oost-Europese mensenrechten- en milieuorganisaties

Om deze reden werd begin deze maand een brandbrief verstuurd door een groep van meer dan 120 mensenrechten- en milieuorganisaties, voornamelijk uit Oost-Europa (waaronder Oekraïne en Wit-Rusland), waarin regeringen worden opgeroepen om per onmiddellijk alle invoer van hout- en houtproducten uit Rusland en Wit-Rusland te verbieden.

Nederland staat, naast Denemarken en Engeland, in de top 3 van grootste importeurs van houtpellets. De meeste houtpellets worden vanuit Rusland naar Denemarken verscheept en verhandeld door CM Biomass, met drie vestigingen in Nederland, in Moerdijk, Vlissingen en Waspik.

Maar de houtcampagne van de maatschappelijke organisaties is niet de enige poging om import vanuit Rusland te stoppen. Het Oekraïense ministerie van Milieu en Natuurlijke Hulpbronnen roept de EU ook op om Russische bosbouwproducten te verbieden. Energiebedrijven en producenten van houtpellets wereldwijd zullen blijven proberen te profiteren van de gascrisis veroorzaakt door de oorlog. Maar Brussel moet een energietransitie stimuleren die energiebesparing voorstaat en echte, uitstootvrije hernieuwbare energie.

Publieke opinie biomassa omgeslagen

In Nederland is de publieke opinie over biomassa sinds de presentatie van het SER-advies in de zomer van 2020 omgeslagen. De stikstofcommissie van Johan Remkes, voormalig VVD-minister, stelde eerder dat biomassa ’ten onrechte’ als CO2-neutraal wordt gezien en de Tweede Kamer nam een jaar geleden (feb 2021) een motie aan om geen nieuwe subsidietermijnen voor biomassa open te stellen totdat het kabinet een afbouwpad heeft opgesteld, conform het SER advies.

In het nieuwe coalitieakkoord staat te lezen: ‘We bouwen gebruik van biomassa voor energie z.s.m. af, rekening houdende met de kosteneffectiviteit’. Desondanks, werd eind vorig jaar een nieuwe subsidietermijn (SDE++) geopend op de website van de Rijksoverheid!

Wynia’s Week stelt de vragen bij het nieuws. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? Doneren voor Wynia’s Week kan via de bankrekening van Wynia’s Week NL94 INGB 0006 3945 08 of HIER. Hartelijk dank!

Het bericht We sponsoren Poetin rijk met onze ‘duurzame energiesubsidies’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Sindsdien draait de gemeentelijke verwarming van Purmerend op het stoken van hout, vaak ‘biomassa’ genoemd. Dat heet schoon en klimaatvriendelijk te zijn, maar is juist vies, slecht voor het klimaat en slecht voor de natuur. De gemeente Purmerend is de grootste houtstoker van Nederland.

En Purmerend gaat maar door met die biomassa en wil het gemeentelijke warmtenet bovendien uitbreiden naar wie nu nog gas heeft. Het net wordt ook uitgebreid naar de aangrenzende gemeente Beemster, waar Purmerend per 1 januari mee fuseert.

Ondertussen is de proeftuin ‘aardgasvrij’ die Purmerend wilde zijn – en waarvoor miljoenen subsidie uit Den Haag werd gehaald – een debacle aan het worden. Minister Ollongren, de minister van de aardgasvrije wijken, heeft zodoende ook een probleem met Purmerend, in het bijzonder met haar D66-partijgenoot Paul van Meekeren, die als verantwoordelijk wethouder halsstarrig de mislukkingen blijft verdedigen.

Ter gelegenheid van de tussentijdse gemeenteraadsverkiezingen van Purmerend en De Beemster (22, 23, 24 november) publiceert Wynia’s Week een combinatie van nieuwe en eerdere rapporten en artikelen over het turbulente energiebeleid van Purmerend, dat een koploper is van het hele Nederlandse klimaatbeleid.

Hier eerdere artikelen op Wynia’s Week over (vooral) Purmerend:

Hoe het klimaatbeleid strandt in Purmerend.

Michael Moore moet naar Purmerend.

Ook Purmerend wil klimaatkampioen worden.

Stadsverwarming op biostook draait op subsidie.

Rapport over het energiebeleid van Purmerend [pdf]

Rapport over biomassa [pdf]

Steunt u de onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week ook in 2022? Doneren kan HIER

Het bericht Houtstookkampioen Purmerend houdt verkiezingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar ook onze premier en de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat lopen aan de leiband van de industrie. Terwijl Mark Rutte, namens Nederland, dagenlang weigerde te tekenen om af te zien van overheidssteun aan fossiele brandstofprojecten, circuleerde een foto op Twitter van onze klimaatstaatssecretaris Dilan Yesilgöz in een gezellig onderonsje met de Estse minister van Klimaat met de begeleidende tekst ‘Estland en Nederland moeten de handen ineen slaan om biomassa te beschermen in EU-regelgeving’.

‘Afbouwpad’ kwam er niet

Toch leek er, begin dit jaar even sprake van een omwenteling met de mededeling van het kabinet te stoppen met het rondpompen van subsidies (Stimuleringssubsidies Duurzame Energie, SDE) voor biomassastook. Dit in navolging van het SER-advies om subsidies voor ‘laagwaardige toepassingen’ van hout, ofwel biomassaverbranding, zo snel mogelijk af te bouwen middels een zogenaamd ‘afbouwpad’. Want, zo luidde het advies, anders komen de ‘klimaatdoelen in de knel’. De wereldwijde beschikbaarheid van duurzame biogrondstoffen is immers beperkt. Nederland mag daar, volgens de SER, niet langer een onevenredig groot beslag op leggen.

Maar hoe stoer het ook klonk, het afbouwpad kwam er niet. Zowel minister Eric Wiebes als zijn opvolgers op EZK traineerden de boel net zolang totdat de Tweede Kamer ingreep. Geen afbouwpad? Dan ook geen subsidies meer, noch een nieuwe openstelling van biomassasubsidies (SDE++) in het najaar van 2021.

Hoe groot is de verrassing als afgelopen maand de nieuwe subsidietermijn toch weer opduikt op de website van de Rijksoverheid voor, onder meer, biomassaverbranding? Maar eerst terug naar vorig jaar zomer.

PBL leverde vooraf gedicteerde conclusies

In het lang verwachte rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), vorig jaar zomer, ‘in opmaat naar een duurzaamheidskader biomassa’ dat volgens de toenmalige minister Wiebes ‘antwoord zou geven op alle vragen over biomassa’ bleken wat hiaten. Zo ontbraken diverse peer reviewed prakijkrapportages over verwoesting en kaalkap in Estland, veroorzaakt door de gesubsidieerde houthonger vanuit Europa.

In een reactie daags na publicatie, gaf Bart Strengers, hoofdonderzoeker PBL, aan ‘geen financiële armslag meer te hebben voor onderzoek in de Baltische Staten’ (een van de kerngebieden waar kaalkap plaatsvindt voor biomassa) en ‘kaalkap’ af te doen met ‘slechts anekdotisch bewijs’.

Dat was opmerkelijk, omdat het kabinet RutteDrie haar koers bepaalde op basis van dit rapport waarbij biomassaverbranding nog ‘noodzakelijk werd geacht voor het behalen van de klimaatdoelen’. Het PBL leverde feitelijk vooraf gedicteerde conclusies vanuit politiek en industrie.

Scheuren in de biomassadoctrine

Hoe anders was het advies van de Sociaal Economische Raad een maand later. Zij stelde dat houtverbranding voor warmte zo snel mogelijk diende te worden afgebouwd. Wat was hier aan de hand? Een politieke en door industrie bepaalde werkelijkheid versus een maatschappelijk geluid?

Advies of niet, er kwam geen afbouwpad. Het laat zich raden waar het regeringsstandpunt over biomassa op was gebaseerd. Met de oproep vanuit Tweede Kamer te stoppen met nieuwe subsidies voor biomassa, beginnen de eerste scheuren zich af te tekenen in de, voor lange tijd onbetwist gebleven, biomassadoctrine.

Consumenten en kleine ondernemers vullen biomassasubsidiepot

De nieuwe staatssecretaris Yesilgöz van Economische Zaken (VVD) liet er geen gras over groeien. Ze waarschuwde direct voor hoge kosten. Het stoken van grotendeels uit het buitenland geïmporteerd hout is volgens haar de goedkoopste manier om op tamelijk eenvoudige wijze de klimaatboekhouding op orde te krijgen. De alternatieven zijn, volgens haar, duurder en verhogen de energierekening.

Immers, consumenten en kleine ondernemers vullen de pot voor biomassasubsidies via een speciale belasting op elektriciteit en gas. Het subsidiesysteem is gekoppeld aan de energienota. Toch blijken haar uitspraken niet waterdicht.

Staatssecretaris maakt nieuw beleid

In 2021 worden door de Kamer twee moties aangenomen over biomassa: 1. De motie Van Esch c.s. over ‘geen nieuwe subsidies voor houtige biomassa tot het afbouwpad met de Kamer is gedeeld’ en
2. de motie Van Raan en Leijten over ‘voortaan de uitstoot meten van bijstook met biomassa’.

De staatssecretaris reageert met drie brieven aan de Kamer. Over uitvoering van de motie Van Esch c.s. geeft de staatssecretaris aan een onderscheid te zullen maken tussen houtige biomassa voor lage temperatuur en hoge temperatuur. In de motie wordt dit onderscheid echter niet gemaakt. Het betreft dus een toevoeging van de staatssecretaris waarmee nieuw beleid wordt gemaakt – niet overeenkomstig de motie.

Wel gemeten, niet gepubliceerd

In de brief over uitvoering van de motie Van Raan en Leijten, gaf de staatssecretaris vervolgens aan niet ‘aan de schoorsteen te willen meten’, maar voornemens te zijn de uitstoot ‘vanaf volgend jaar’ te gaan berekenen. Toegevoegd wordt dat er in 2019 15 PJ aan houtige biomassa werd verbrand, corresponderend met 1,7 Mton. Deze 15 PJ is echter maar een deel van de totale hoeveelheid houtige biomassa.

Ten slotte schreef de staatssecretaris, in haar brief van 8 november – de afgelopen week dus: ‘De uitstoot door bijstook van biomassa wordt reeds gemeten maar nog niet op een toegankelijke manier gepubliceerd’. Wel wordt er dus gemeten maar antwoorden over de uitstoot met betrekking tot de totale verwachte hoeveelheid biomassa t/m 2032, zoals wel vermeld in de Klimaatnota (de KEV2021), worden niet gegeven.

‘Klik hier om direct uw subsidie aan te vragen’

Hoe groot is de verrassing als afgelopen maand de nieuwe subsidietermijn toch opduikt op de website van de Rijksoverheid voor, onder meer, biomassaverbranding? Op de webpagina biomassasubsidie van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO, een dienst van het ministerie van EZK) wordt echter met geen woord gerept over de biomassa-Kamermoties van dit jaar of andere relevante brieven.

Onderaan de lijst met categorieën voor biomassatoepassingen bevindt zich wel een opmerkelijke alinea. Het lijkt een ‘disclaimer’ waarin gesteld wordt dat er geen subsidie ​​wordt verleend aan lage temperatuurwarmte. Wel wordt biomassasubsidie ​​toegekend aan hoge temperatuurwarmte in de industrie.

De vraag is waarom alle lage temperatuurwarmte-toepassingen niet van de webpagina zijn verwijderd. Zo kunnen bijvoorbeeld nog steeds subsidies aangevraagd worden voor biomassacentrales in de glastuinbouw voor zowel warmte als elektriciteit. Ook worden andere biomassatoepassingen ten onrechte aangeprezen. Zoals subsidie voor de categorie ‘Ketel op vaste of vloeibare biomassa tussen de 0,5 en 5 MWth’. Die was in het najaar van 2020 niet opgenomen. In de SDE++ 2021 blijkt deze opnieuw opengesteld.

Subsidies voor kleine biomassaketels, die in 2020 waren komen te vervallen, zijn dus in de ronde 2021 opnieuw opengesteld. Dit alles terwijl de biomassasubsidies voor 2021 door de Tweede Kamer waren stopgezet. Ook bestaat nog de mogelijkheid om na afloop van de periode van 12 jaar biomassasubsidie een verlenging van de subsidie aan te vragen. Gezien het SER-advies over afbouw is het onbegrijpelijk dat deze verlenging toch is opgenomen. 

Ficties van de RVO

Een van de redenen waarom biomassasubsidies door de mazen van de wet lijken te glippen is een kabinet dat zich keer op keer voor het karretje laat spannen van de industrie. Eenmaal ‘binnen is behouden’ conform het mantra van voormalig minister Wiebes in het televisieprogramma De Hofbar: Onder ‘ondernemers aan wie beloftes zijn gedaan’ (lees ‘subsidies toegekend’) ‘kan niet meer het kleed vandaan worden getrokken’.

Vattenfall ziet toegekende subsidie als bedrijfseigendom

Een voorbeeld is ‘Vattenfall’. Totale toegekende subsidie: 500 miljoen euro. Voor een biomassacentrale in Diemen die niemand meer wilde. De bewoners niet. De gemeente niet, noch de politiek (met uitzondering van GroenLinks in Amsterdam). ‘Compenseren’ dus, zei de SER ‘als het afbouwen van subsidies sneller gaat dan bedrijven hebben voorzien’.

Eenvoudig, zou je denken, de biomassacentrale is nog niet gebouwd. Compenseren van gemaakte kantoorkosten zijn slechts een fractie van het beloofde grote (subsidie)geld. Maar daarmee ging Vattenfall niet akkoord.

Toegezegde subsidies worden beschouwd als ‘bedrijfseigendom’. Kom daar maar onderuit. En dus voeren de Vattenfalls van deze wereld de druk flink op: ‘Politiek is aan zet.’ En zo bleek.

En de Tweede Kamer? Die reageerde niet. Niet op de brieven van de staatssecretaris noch op de heropende subsidietermijn voor biomassaverbranding. Kamerleden zowel als ondertekenaars van de motie (D66, Partij voor de Dieren en ChristenUnie) laten desgevraagd weten niet op de hoogte te zijn van de brieven en evenmin van de heropenstelling van de SDE++ 2021 afgelopen maand. Meer onderzoek en schriftelijke vragen worden in het vooruitzicht gesteld.

Onderzoek handel en wandel van het kabinet

Het is niet meer uit te leggen. ‘Bevroren biomassasubsidies? Wij ontdooien terwijl u wacht.’ Gezien de omvang van het biomassaprobleem – het gaat om miljardenbedragen en verstrekkende gevolgen voor natuur (bossen) en luchtkwaliteit – lijkt een parlementaire enquête naar de ‘handel en wandel’ van de Nederlandse regering omtrent biomassa het enige antwoord dat nog past.

Het Comité Schone Lucht heeft een serie korte documentaires over het biomassabeleid van de Europese Unie (en van Nederland) gemaakt. Meer informatie HIER

Het bericht Biomassasubsidies glippen door de mazen van de wet verscheen eerst op Wynia's Week.

In mijn herinnering begon deze arrogante reactie van de overheid op tegenstand van burgers in juni 2005. Nederland zei toen in meerderheid ‘nee’ tegen de Europese grondwet, in ons eerste referendum sinds ruim 200 jaar. Premier Balkenende zei daarop dat het verhaal beter moest worden uitgelegd aan burgers.

Pardon?! Vanwaar de veronderstelling dat burgers het verhaal niet goed hadden begrepen? Wellicht was de uitleg adequaat, hadden burgers het goed begrepen en op grond daarvan ‘nee’ gezegd. Die mogelijkheid kwam kennelijk niet op bij de premier. Deze ‘verwend kind reactie’ heeft sindsdien opgang gevonden in de politiek. Als burgers te hoop lopen tegen windparken, biomassacentrales en aardgasloze huizen zeggen voorstanders van het beleid dat burgers beter betrokken moeten worden bij de plannen.

Schoffering

Dit is dezelfde ‘verwend kind reactie’ als 16 jaar geleden na het referendum over de Europese grondwet. Het is om te beginnen een schoffering van de voorlichters, ambtenaren en lokale bestuurders die het beleid uitdragen. Alsof ze hun werk niet goed zouden doen. Het is ook een schoffering van burgers. Alsof ze de verstrekte informatie niet goed zouden begrijpen.

Het kan zomaar zijn dat de plannen wel goed zijn uitgelegd maar niet deugen, en dat burgers dat heel goed begrijpen. Onze succesvolle democratie (we zijn al 50 jaar een van de welvarendste landen ter wereld) is gebouwd op beleidsvorming en -uitleg, gevolgd door stemgedrag van burgers. Daarbij krijgt niet iedereen zijn zin, noch in de bevolking noch in de politiek. Dan gaat het niet aan om te roepen dat jouw standpunt beter moet worden uitgelegd om alsnog je zin te krijgen.

Middelen worden tot doelen verheven

Een onderliggende oorzaak van dit fenomeen is het verwarren van doelen met middelen. Veel burgers, waaronder ik, onderschrijven doelen van Europese samenwerking en verduurzaming. Diezelfde burgers, ook ik, hebben daarentegen kritiek op de beleidsmiddelen die daartoe worden aangewend. Kritiek op de middelen is niet een ontkenning van de doelen.

Een additionele onderliggende oorzaak is dat beleidsmakers kritiek op de door hen voorgestelde middelen persoonlijk opvatten. Alsof zij de wijsheid in pacht hebben, en hun middelen de enige manier zouden zijn om de doelen te bereiken.

Als je je verbindt aan de doelen zouden kritiek op bestaande middelen en voorstellen voor alternatieve middelen welkom zijn. Als je je verbindt aan bepaalde beleidsmiddelen, jouw middelen, wordt kritiek daarentegen onwelkom. Aldus worden middelen tot doelen verheven, en verdwijnen de eigenlijke doelen uit zicht.

Beleidsmiddelen zoals elektrisch rijden, aardgasloze huizen, biomassacentrales, waterstoffabrieken en wind- en zonneparken zijn tot doelen verheven die nietsontziend worden nagestreefd. Ook als blijkt dat het eigenlijke doel, CO₂-reductie, daarmee niet is gediend. Het lijkt alsof dat eigenlijke doel, CO₂-reductie, steeds meer naar de achtergrond raakt.

Het is wel begrijpelijk dat de middelen tot doelen worden voor ambitieuze en gespecialiseerde onderzoekers en bedrijven, maar overheden zouden zich niet moeten laten meesleuren in de daaruit voortkomende lobby, en de oorspronkelijke doelen leidend moeten laten blijven.

Leren overheden wel van fouten?

We hebben door schade en schande geleerd dat overheden het gruwelijk mis kunnen hebben. We kennen de toeslagenaffaire, en het regent in binnen- en buitenland excuses voor van alles en nog wat dat in de afgelopen decennia verkeerd is gedaan.

Ik vind het onbegrijpelijk dat huidige overheden daar geen lering uit trekken, en geen rekening lijken te houden met de mogelijkheid dat hun huidige daden door een volgende generatie evenzeer kunnen worden veroordeeld. De enige manier om dat te voorkomen lijkt mij het afleggen van het eigen gelijk, en het openstaan voor kritiek. Dat zet aan tot zelfreflectie en zelfkritiek, waarbij de doelen overeind kunnen blijven maar de middelen niet langer als doel gelden.

Nieuw leiderschap?

Er is kritiek van formaat op middelen in het energie- en klimaatbeleid, om te beginnen op biomassa en boskap. Diverse politieke partijen, milieugroeperingen, specialisten, individuele wetenschappers en koepels van wetenschappers – KNAW en EASAC – bepleiten afbouw van houtige biomassa voor energievoorziening.

Bestuurders die desondanks volharden in deze en andere middelen om hun doelen te behalen, riskeren een harde veroordeling in de toekomst. Niet eens zozeer omdat ze het nu mis hebben, maar omdat ze doof en blind blijven voor gefundeerde maatschappelijke en wetenschappelijke kritiek, en met overweldigende aanwijzingen van het tegendeel in hun eigen gelijk blijven geloven. Wat mij betreft betekent nieuw leiderschap dat ingezette beleidsmiddelen worden omgebogen of afgebouwd, als blijkt dat die op basis van nieuwe inzichten niet aan de gestelde doelen bijdragen.

De waterstofmythe leidt slechts tot energieverspilling

Waterstof is ook een beleidsmiddel dat tot doel is verheven, en zelfs geïdealiseerd en verheerlijkt wordt. Het doel, CO₂-reductie, wordt echter niet gediend. Integendeel. Waterstofgas komt in tegenstelling tot aardgas vrijwel niet voor op aarde.

Het is dus geen energiebron, het is alleen een drager van energie van elders. We moeten het eerst maken, en daarvoor is veel energie nodig. Dat geldt voor zowel blauwe als groene waterstof. Het maakproces is bovendien zeer inefficiënt, ruwweg de helft van de energie gaat erbij verloren.

Blauwe waterstof wordt van aardgas gemaakt. Daarbij komt CO₂ vrij, net zoveel als bij het rechtstreeks verbranden van aardgas. Het energieverlies tijdens het maakproces betekent dat de waterstof uiteindelijk minder energie zal opleveren dan het oorspronkelijke aardgas.

Voorstanders betogen dat de vrijkomende CO₂ onder de grond kan worden gestopt. Los van de eindigheid en niet-duurzaamheid van CO₂-opslag (CCS) geldt dat in principe ook voor rechtstreekse verbranding van aardgas. De daarbij vrijkomende CO₂ in bijvoorbeeld elektriciteitscentrales en industriële processen kan ook worden afgevangen en opgeslagen. Wat er netto onder de streep overblijft van blauwe waterstof is kortom een grote verspilling van energie, en geen CO₂-reductie

Groene waterstof is niet groen

Hetzelfde geldt voor groene waterstof. Dat wordt gemaakt van groene stroom, via elektrolyse van water. Daarbij gaat een groot deel van de energie verloren, en als we de waterstof later weer omzetten in stroom gaat nogmaals een groot deel van de energie verloren. Van elke kilowattuur die wordt verbruikt om groene waterstof te maken, levert die waterstof zodoende naderhand minder dan een halve kilowattuur op.

Groene stroom is schaars, zeker als je biomassa niet meetelt. Wind en zon produceren momenteel ongeveer 20% van onze stroomvoorziening, en slechts 4% van ons totale energieverbruik. Die kostbare groene energie moeten we dus vooral niet verbruiken om waterstof te maken, want dan gooien we meer dan de helft weg.

In het algemeen leidt elke energie-omzetting, bijvoorbeeld van stroom naar waterstof en vice versa, tot energieverliezen. Dat is een natuurkundige wetmatigheid die geen enkele technologie kan veranderen. In de waterstofketen (blauw en groen) gebeurt dat twee keer, bij de productie en bij het verbruik van waterstof. Onderaan de streep blijft in alle gevallen minder dan de helft van de energie over, is geen CO₂ bespaard, en wel veel geld uitgegeven.

Laten we zo snel mogelijk stoppen met deze en andere contraproductie beleidsmiddelen, die het doel van CO₂-reductie niet dienen. Laten we er pas weer op terugkomen als we een overvloed aan duurzame stroom hebben, en we het ons misschien kunnen permitteren om een deel daarvan te verkwisten. Ik ben al heel nauw betrokken bij waterstof, biomassa en aardgasloze huizen. Ik luister daarbij goed naar deskundigen in allerlei maatschappelijke geledingen, en ik kijk goed naar de wetenschappelijke feiten. Nog meer betrokkenheid gaan die feiten niet veranderen.

Maarten van Andel publiceert met enige regelmaat in Wynia’s Week. Steunt u deze onafhankelijke, kritische berichtgeving? U kunt HIER donateur worden. Hartelijk dank!

Het bericht Zinloos klimaatbeleid wordt echt niet beter als je burgers er bij betrekt verscheen eerst op Wynia's Week.

Het verstoken van hout is ooit, in een vlaag van naïviteit – als dat het was – door de Europese Unie CO2-neutraal verklaard: op de plek van een omgehakte boom kan weer een nieuwe boom groeien, zo is het idee, waarbij die net zo veel CO2 uit de lucht opneemt als is vrijgekomen bij het verbranden van de vorige boom.

Kansloze pijler

Anno 2020 is wel duidelijk dat die vlieger zelden op gaat. Het kan in de praktijk een eeuw of langer duren eer de CO2-schuld van een verstookte boom volledig is ingelost. Bovendien stoot hout per opgewekte kilowattuur méér CO2 uit dan kolen, en veel meer dan gas. En ook het arbeidsintensieve oogsten en transporteren van biomassa stoot extra CO2 uit. Hoewel duurzame biomassastook in zeer beperkte mate wel mogelijk is, kan het nooit een van de pijlers onder de Nederlandse energievoorziening worden.

Niettemin is biomassa een hoeksteen van het Nederlandse subsidiestelsel voor duurzame energie, de SDE+ (Stimuleringsregeling Duurzame Energietransitie). De SDE+ keert een subsidiebedrag uit per opgewekte kilowattuur elektriciteit (of gigajoule warmte). Dit bedrag compenseert in theorie het verschil tussen de goedkoopste manier om die kilowattuur te produceren (met kolen of gas), en de werkelijke kosten. Per goedgekeurd project geldt die subsidie voor het verwachte aantal geproduceerde kilowatturen over een periode van 12 of 15 jaar.  

Er gaat niet minder, maar juist meer subsidie naar houtstook

Elk jaar waren er voor de SDE+, en zijn voorloper MEP, meerdere indieningsrondes, en met elk goedgekeurd project legde de staat zich dus voor 12 à 15 jaar vast om jaarlijks subsidie uit te keren. 

Sinds 2010 is zo 9,8 miljard euro uitgekeerd aan ‘duurzame’ energieproducenten. Na windenergie was biomassa de grootste ontvanger, met bijna drie miljard euro.

De massale kritiek op biomassa, waar dit jaar ook een groot deel van de milieubeweging in mee ging, kan aan bestaande SDE+- verplichtingen niets veranderen, die zijn juridisch afdwingbaar. En die dwingen de staat om steeds meer subsidie aan biomassa-projecten uit te keren, waardoor het in de periode tot 2030 zelfs de grootste slokop wordt, met in totaal een aanspraak van bijna 18 miljard euro.

Die verplichtingen lopen zelfs door tot ruim na 2030. Want als een project in 2019 is goedgekeurd, heeft de aanvrager nog vier jaar om het te bouwen, waarna die vanaf 2023 tot 2038 de afgesproken subsidie incasseert.

Het totaal van 18 miljard euro kan alleen lager uitvallen als geplande projecten worden afgeblazen – zoals voorlopig is gebeurd met de biomassa-centrale van Vattenfall in Diemen – , of als de energieproductie van een project onder de raming blijft.

Het goede nieuws is, dat de SDE+-regeling in 2019 afliep. Het staat wel nog te bezien of het goed nieuws is, dat die per 2020 is vervangen door de SDE++, waarvan de eerste indieningsronde dit najaar was. Hoewel de insteek van de SDE++ net iets anders is dan die van de SDE+, zal dat voor de bestaande categorieën duurzame energie in de praktijk niet veel uitmaken.

Het verstoken van biomassa staat gewoon weer in de lijst met subsidiabele categorieën – zelfs zonder subsidieplafond, terwijl voor zon- en wind-energie wel zo’n plafond geldt. Onder de SDE++ gaat de staat zich onvermijdelijk vastleggen op nog meer subsidies voor biomassa, bovenop de bestaande aanspraak van 18 miljard euro.  

Biomassa is geen innovatie, integendeel

Wat bezielt verantwoordelijk minister Eric Wiebes om nu toch weer in te zetten op biomassa? Nog los van de grotendeels fictieve CO2-neutraliteit, is het ook wezenlijk in strijd met waar SDE voor staat: Stimuleringsregeling Duurzame Energietransitie. De bedoeling van al die subsidiemiljarden is, dat het een duurzame, dat wil zeggen blijvende, transitie naar een nieuw type energievoorziening stimuleert.

Biomassa verstoken doen we echter al sinds we jager-verzamelaars waren; er gaat geen enkele innovatie-impuls van uit. En vanwege de hoge kosten van stookhout vallen biomassacentrales stil zodra de subsidie ophoudt. Dat heeft niets te maken met het geven van een kick-start aan nieuwe technologie die een bijdrage levert aan een maatschappelijke transitie en ooit op eigen benen moet kunnen staan.     

In het nieuwe jaar publiceert Arnout Jaspers in Wynia’s Week een uitvoerig artikel over de energiesubsidies SDE+ en SDE++. Wilt u deze onderzoeksjournalistiek mogelijk maken? Steunt u dan Wynia’s Week. Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Biomassa blijft nog wel tien jaar de grootste subsidieslurper verscheen eerst op Wynia's Week.