Dat Lubbers betrokken was geweest bij een echtscheidingsaffaire leek elf jaar geleden een ongeloofwaardig verhaal. Was publicatie wel verantwoord? Ja, was mijn conclusie.

En dus stond het artikel op dinsdag 11 juni 2013 in De Telegraaf, op pagina 7. Geen chocoladeletters en zonder opsmuk. Vervolgens bleef het stil. Niemand meldde zich. Geen lezers, geen andere media, geen politici. Tot ik onlangs een verzoek kreeg van een journalist van een van onze ‘kwaliteitskranten’. In verband met de op stapel staande publicatie van de Lubbers-biografie wilde hij graag van mij weten waar hij de bedrogen ex-echtgenoot van Lubbers’ toenmalige affairette kon vinden. Voor een gesprek.

Twee caféboeken

De historici Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen, verbonden aan het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit, hebben in hun lijvige boekwerk drie van de achthonderd pagina’s uitgetrokken voor de zaak. De door de media jarenlang onder het tapijt geveegde episode uit het leven van de oud-premier werd daarmee officieel een feit.

Voor mij begon de zaak toen ik begin 2013, zittend in mijn luie stoel, twee boeken uit de serie Rotterdamse Cafés van Joris Boddaert raadpleegde: deel 2, verschenen in april 2009, en deel 3, uit oktober 2012. Standaardwerken van respectievelijk ruim 100 en 180 pagina’s, gebonden in een harde kaft en uitgevoerd in een groot, onhandzaam formaat. De auteur, werkzaam bij het huis-aan-huis-blad De Havenloods had ze mij toegestuurd, als bedankje.

De boeken nodigden in eerste instantie niet uit tot lezen, hooguit tot bladeren. De pagina’s ritselden door mijn vingers. Menig bekend en onbekend Rotterdams drankenetablissement trok in een flits voorbij, tot de naam van Ruud Lubbers als dissonant tussen al die innemende gelegenheden de aandacht trok. Want wat las ik:

‘Najaar 1994 raak ik bevriend met een erudiete fabriekseigenaar, woonachtig aan de Rotterdamse Rijweg in Overschie. Hij vertelt mij dat hij de buurman is geweest van een dame die innige contacten onderhield met Ruud Lubbers. Ruud kwam er regelmatig op zaterdagochtend in zijn auto aanrijden en enigszins schichtig spoedde hij zich dan naar de voordeur. Wel grappig, als er net mensen op straat liepen, zag je zijn kop naar beneden gaan in de auto, alsof hij iets zocht. Ik heb hem ook wel eens zogenaamd lezend in een breed uitgeslagen krant gezien. Het ging allemaal heel stiekem, wat logisch is, want heel Nederland herkent zijn gezicht.’

Het fragment kwam over als kroegpraat. Maar de ‘rode jonkheer’ Boddaert – hij is van adel en begon zijn journalistieke loopbaan bij het socialistische dagblad Het Vrije Volk – verzekerde mij, toen ik hem telefonisch aan de tand voelde, dat al zijn informatie over het vreemdgaan van Lubbers op waarheid berustte.  

Een vergeten vrouw

Op de vraag hoe het dan kon dat geen enkel medium zijn nieuws had opgepikt, legde Boddaert uit dat zijn boeken in een maximale oplage van duizend stuks werden uitgebracht, niet via de boekhandel werden verkocht, maar na inschrijving en vooruitbetaling door hemzelf werden geleverd. Dat had geen impact.

De kwestie was te intrigerend om voorbij te laten gaan. Ik begon een zoektocht die eindigde bij de bedrogen echtgenoot. Guus Drijver was zijn naam. Tijdens mijn ontmoeting met hem, die na de nodige overredingskracht plaatsvond, want wie wil graag vuile was opgehangen zien worden, haalde de gedupeerde een televisiecitaat aan van Ruud Lubbers over de drie belangrijkste vrouwen in zijn leven: zijn moeder, zijn echtgenote Ria en koningin Beatrix.

‘Ik wil de heer Lubbers erop wijzen dat hij een vrouw is vergeten,’ zei Drijver. ‘Degene met wie ik jarenlang was getrouwd, van wie ik drie kinderen kreeg en met wie hij een buitenechtelijke relatie aanging die eindigde in mijn scheiding. Omdat Ruud Lubbers in de openbaarheid heeft gesproken over zijn drie vrouwen, zonder de waarheid te vertellen over de vierde, doorbreek ik mijn stilzwijgen.’

Hoe Drijver achter de affaire kwam, stond hem nog helder voor de geest. ‘Een buurman stelde tijdens een borrelavond dat mijn huwelijk niet goed zat. Dat kwam voor mij als een donderslag bij heldere hemel. De hele buurt wist ervan, dat er iemand langskwam als ik niet thuis was. Die iemand was Lubbers. Ik, de echtgenoot, was de enige die dat niet wist.’

De verhouding tussen Lubbers en Drijvers echtgenote Ellen begon bij de hockeyclub waar ze beiden lid van waren. Nadat de affaire rond 1982 was uitgekomen, kwam Lubbers zich verontschuldigen voor het feit dat het overspel had plaatsgevonden ten huize van de bedrogen echtgenoot. ‘Het excuus was, dat hij en mijn vrouw vanwege zijn algemene bekendheid moeilijk naar een hotel konden gaan.’

Het gesprek nam een bijzondere wending toen Lubbers Drijver op het hart drukte om vooral geen ruchtbaarheid aan de affaire te geven. ‘Het heeft mij weleens moeite gekost om ondanks dat verzoek tóch niet de bladen te bellen. Die scheiding hakte er immers behoorlijk in. Zeker voor de kinderen, die mijn vrouw bij haar vertrek bij mij achterliet.’

Een soort jeugdzonde

Toen het moment daar was om Lubbers te benaderen voor commentaar, verliep dit contact minder soepel dan voorheen. In de periode dat de premier nog met vrouw Ria in een jarendertigwoning in Rotterdam-Kralingen woonachtig was, stond hij gewoon in het telefoonboek met de vermelding ‘econoom’ en was hij voor iedereen rechtstreeks bereikbaar.

Nu hield een secretaresse rechtstreeks contact af. Lubbers ontkende of bevestigde via haar helemaal niets omtrent de liefdesperikelen en deed het gebeuren af als ‘een veertig jaar oude zaak’. Als een soort jeugdzonde, zo leek het wel. ‘Onzin, natuurlijk,’ reageerde Drijver. ‘Alsof ik niet zou weten in welke periode mijn huwelijk door hem ten einde kwam. Het was in de tijd dat het kabinet dat zijn naam zou gaan dragen, moest worden geformeerd.’

In de politieke geschiedenis van ons land is de affaire-Lubbers niet uniek. De Amsterdamse PvdA-wethouder Rob Oudkerk haalde in 2002 het nieuws met escapades op een tippelzone. Zijn Nijmeegse collega en partijgenoot Paul Depla kwam in 2007 in opspraak na seksuele handelingen met een VVD-raadslid in de fietskelder van het stadhuis. In 2018 pakten ‘de bladen’ breed uit met de buitenechtelijke relatie van D66-leider Alexander Pechtold met een gemeenteraadslid uit Meppel, die hij ook nog eens zou hebben gedwongen tot een abortus.

Het deed het maatschappelijk aanzien en de carrières van de betrokken politici geen goed. Oudkerk schuift nog weleens aan in talkshows, maar staat verder op een zijspoor. Depla werd burgemeester van achtereenvolgens Heerlen en Breda, nadat eerst zijn sollicitatie in Groningen jammerlijk was mislukt. Pechtold heeft sinds 2019 een kantoorbaan als algemeen directeur van het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR). Zonder seksrel had er vast wel een commissariaat van de Koning ingezeten.

Billenknijperij

In 2005 werd Lubbers, destijds Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen, van seksueel overschrijdend gedrag beschuldigd. Hij zou een Amerikaanse medewerker op het hoofdkantoor in Genève in haar billen hebben geknepen. Dat was jaren ná zijn buitenechtelijke relatie die een zwangerschap met abortus opleverde, en leidde nu wél tot veel rumoer in de pers. De oud-premier kwam vervolgens slecht uit een onderzoek, hield de eer aan zichzelf en trad terug.

De Nederlandse media berichtten over al deze affaires zonder de terughoudendheid die werd betracht toen Boddaert in zijn Rotterdamse caféboeken openheid van zaken gaf over de buitenechtelijke activiteiten van Lubbers. De vraag is daarom gerechtvaardigd of de oud-premier ook op anderen dan Guus Drijver druk uitoefende om vooral geen ruchtbaarheid aan zijn echtscheidingsaffaire te geven.

De stier van Kralingen

Boddaert achtte het vrije woord hoog. Onder de prikkelende titel ‘De stier van Kralingen’ schilderde de jonkheer in 2013 in HP/De Tijd alle smeuïge details van het vreemdgaan van de oud-premier. In een poging er alsnog een landelijke affaire van te maken. Tevergeefs.

‘Ik schrijf op wat ik lees en wat ik hoor en iedere letter die ik beroepsmatig schrijf, publiceer ik ook. Writing the true facts is mijn enige taak,’ poneerde Boddaert. ‘Daarom spreekt, juist heel tegenstrijdig, het levensmotto van de grote Rotterdamse woordkunstenaar Koos Speenhoff mij zo aan: ’t is anders!’

Dat Ruud Lubbers op de cover van zijn biografie staat met de wijsvinger voor de lippen, het ‘sssttt, niet-verder-vertellen-gebaar’ makend, zal toeval zijn, evenals de ondertitel Een slag anders. Maar het is wel heel toepasselijk.

‘Lubbers werd gepiepeld’

Voor oud-minister en PvdA-prominent Jan Pronk bestaat er geen enkele twijfel aan, zo zei hij woensdag bij de officiële boekpresentatie, doelend op de billenknijpaffaire: ‘Ruud Lubbers werd gepiepeld’. Tom-Jan Meeus, voormalig parlementair verslaggever van NRC, reageerde uiterst verbaasd: ‘Gepiepeld? Kom nou toch. Het was een serieuze klacht van een serieuze mevrouw.’

Samen met oud-VVD-minister Pieter Winsemius en voormalig CDA-voorlichter en campagnemanager Jan Schinkelshoek blikten Pronk en Meeus terug op de bewogen loopbaan van Lubbers. In de zaal tal van oud-bewindslieden uit de drie kabinetten waaraan Lubbers tussen 1982 en 1994 leiding gaf. Hoofdzakelijk mannen dus.

Eén van de weinige vrouwen in de zaal was de trotse dochter Heleen Lubbers. Zij mocht een herinnering ophalen om de nauwe band tussen de Oranjes en haar familie te illustreren. ‘Ik zal een jaar of twaalf zijn geweest toen we in Italië een middag doorbrachten in het zwembad van de koninklijke familie. In het water werd tikkertje gespeeld. Ik vond het wel iets, toen ik als tikker achter de koningin aan moest gaan.’

Eerder op de dag had Dick Stoof in het Catshuis het eerste exemplaar van de biografie in ontvangst mogen nemen. De premier merkte op hij zijn studentenjaren, net als zijn verre voorganger Lubbers, had doorgebracht in Nijmegen, maar zag ook grote verschillen. ‘Hij was een van de jongste regeringsleiders, toen hij begon. Ik ben een van de oudste in die positie.’

Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen: Ruud Lubbers. Een slag anders, Boom, 800 pagina’s, € 49,90.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Ruud Lubbers (2): Hoe de vierde vrouw van ‘de stier van Kralingen’ jarenlang onzichtbaar bleef verscheen eerst op Wynia's Week.

Valt er nog wat nieuws te schrijven over Ruud Lubbers?

Er is al een stapel Lubbers-boeken, inclusief de postuum gepubliceerde memoires Haagse jaren (2020) van de staatsman zelf. Toch is de lijvige biografie van Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen, verbonden aan het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit, geen overbodige luxe.

De titel Een slag anders is namelijk meer dan alleen een zegswijze die Ruud Lubbers graag in de mond nam. Het is ook de formulering van de ambitie van de auteurs om in debat te gaan met tijdgenoten die er een beetje of helemaal naast zaten.

Eigen draai

De belangrijkste persoon die door Merriënboer en Steenbergen terecht wordt gewezen, is Ruud Lubbers zelf. Die blijkt in zijn memoires steevast een eigen draai aan zijn avonturen te hebben gegeven. Meestal gaat om een te geflatteerde voorstelling van zaken. Maar op pagina 316 valt de kwalificatie ‘zijn eigen verslag is erg subjectief, grenzend aan geschiedvervalsing’. Het gaat dan over een gloeiend heet hangijzer: het voorbehoud van de CDA-fractie inzake het NAVO-besluit tot plaatsing van nieuwe kernwapens.

Lubbers beweerde in zijn memoires Haagse jaren onomwonden dat het kabinet de afspraak om dat voorbehoud in de NAVO-raad van 12 december 1979 in te brengen niet was nagekomen. Hij zou ‘genomen’ zijn door premier Dries van Agt. Het kabinet zou uiteindelijk zijn gered doordat Lubbers een smeekbede hield die de meerderheid van de ‘loyalisten’ (de CDA-dissidenten die tegen het kabinet- Van Agt/Wiegel waren) wist te overtuigen tegen een PvdA-motie te stemmen.

Het zat heel anders, weten we nu dankzij de biografie. In werkelijkheid spraken tien CDA’ers zich uit voor een motie-Stemerdink (PvdA) die stelde dat ‘in het komende NAVO-overleg niet ingestemd dient te worden met een positieve beslissing over productie en plaatsing van de Pershing II en kruisraket, hetgeen tevens inhoudt dat Nederland thans niet kan instemmen met plaatsing op zijn grondgebied.’

De motie werd op 6 december aangenomen. Daarop formuleerden Van Agt en zijn kabinet het voorbehoud: uitstel van de beslissing tot plaatsing tot eind 1981.

Op 12 december 1979 viel inderdaad het roemruchte dubbelbesluit tot plaatsing van de kernwapens in de Europese NAVO-landen in combinatie met het openen van onderhandelingen met de Sovjets. Het Nederlandse voorbehoud werd buiten het NAVO-communiqué gehouden. Maar het bleek wel degelijk ingebracht door Nederland; het was verstopt in een voetnoot.

Redding van het CDA

Vervolgens begon op 19 december het Kamerdebat over het NAVO-besluit. In de nacht diende het PvdA-Kamerlid Bram Stemerdink opnieuw een motie in die aansloot bij zijn vorige. Premier Van Agt sprak daarop uit dat moties die ‘instemming onthouden aan hetgeen de regering heeft gedaan of een trap na geven aan de NAVO, bij de regering onoverkomelijke bezwaren oproepen’.

In de schorsing die volgde was het niet fractievoorzitter Lubbers, maar loyalist Hans de Boer die het voortouw nam. Hij zorgde ervoor dat de CDA-fractie als een gesloten front tegen de tweede motie-Stemerdink stemde. En daarmee werd niet alleen het kabinet-Van Agt gered, maar ook het CDA zelf. Een jaar later werd de partij in wording officieel opgericht.

Ruim 200 pagina’s verder verhalen de auteurs over de ‘rancune’ van Lubbers jegens de Duitse bondskanselier Helmut Kohl. In het spoor van de Britse collega Margaret Thatcher had premier Lubbers na de val van de Muur in 1989 bedenkingen tegen de voortvarendheid van Kohl met de hereniging van Duitsland. Was het niet beter om daar een jaartje of tien te wachten? Lubbers deed niet lang daarna ook nog een poging om de op te richten Europese Centrale Bank naar Amsterdam te halen, in plaats van Frankfurt. Kohl concludeerde daarop dat Lubbers ‘nicht deutschfreundlich’ zou zijn. Hij blokkeerde in 1994 de benoeming van Lubbers tot voorzitter van de Europese Commissie.

Een jaar later spuide Lubbers in zijn memoires Haagse jaren zijn gal over Kohl: ‘Van iemand met een charmant minderwaardigheidsgevoel is hij uitgegroeid tot een man met een irritant superioriteitsgevoel (…) Hij is in de loop der jaren op weg gegaan naar een Duits Europa. Of preciezer gezegd: naar een Europa van Kohl. Hopelijk duurt dit niet te lang, omdat anders de Europese melk al te zuur zal worden.’

Een aantal meelezers van Haagse jaren vond deze passages over een bevriend staatshoofd – Kohl was in 1995 nog in functie – absoluut niet voor publicatie vatbaar. Volgens Van Merriënboer en Steenbergen was dit ‘een van de hoofdredenen’ dat de memoires 25 jaar in de kluis zijn blijven liggen.

Deze schermutselingen doen evenwel niets af aan de oprechte bewondering van de biografen voor de politicus Lubbers. Die haalde alles uit de kast om resultaten te boeken. Niemand in zijn omgeving werkte zo hard en zo snel als hij, niemand beheerste de dossiers zo compleet en niemand communiceerde zo intensief met mede- en tegenspelers als Lubbers. Vooral in het bedenken van varianten, compromissen en alternatieven om vastgelopen zaken vlot te trekken was de CDA-leider ongeëvenaard flexibel.

54 zetels

De eerste twee kabinetten-Lubbers stonden in het teken van economisch herstelbeleid. Het financieringstekort was gedaald van 9,4 procent in 1982 tot 5 procent in 1990. Het aandeel van de collectieve uitgaven in het nationaal inkomen was ook fors gedaald. Het concurrentievermogen van het bedrijfsleven was sterk toegenomen, evenals de productiviteit. Minpunten waren het oplopen van de staatsschuld en de hardnekkige werkloosheid van 12,5 procent.

‘De sturende en stuwende kracht van Lubbers was een belangrijke factor voor het ingezette herstel’, schrijven Van Merriënboer en Steenbergen. Ze wijzen daarbij op de recordscore van 54 zetels voor het CDA bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1986 en 1989. En dat terwijl – ook in de ogen van Lubbers zelf – de oprichting van het CDA een defensieve actie was geweest om een dam op te werpen tegen de ontkerstening van de natie.

Dat de ontzuiling een keerzijde heeft, namelijk dat een christelijke partij voortaan ook voor mensen zonder kerkelijke binding aantrekkelijk kan zijn, wordt vaak vergeten. Lubbers profileerde zich als professioneel manager en waakte zorgvuldig voor ethische scherpslijperij over vraagstukken als euthanasie, abortus of gelijke behandeling van homo’s.

Sterker nog: juist op deze terreinen werden door actieve bemoeienis van Lubbers als fractievoorzitter (abortus) en als premier van zijn derde kabinet met de PvdA (euthanasie en antidiscriminatiewet) klinkende resultaten geboekt.

Als het politieke management in gebreke blijft, verliest de ontvoogde kiezer al gauw zijn geduld. Zo hadden zowel Lubbers als PvdA-leider en vicepremier Wim Kok het in 1993 – een jaar voor de verkiezingen – hun krediet al ruimschoots verspeeld. Waar de sociaaldemocraten werden afgerekend op de koude sanering van de arbeidsongeschiktheidsregeling, was het CDA ten prooi gevallen aan chaos.

De reconstructie van de anarchie in de CDA-gelederen neemt in Een slag anders zo’n tachtig pagina’s in beslag. Het was veel meer dan alleen de animositeit tussen Lubbers en zijn kroonprins Elco Brinkman. Zo kwam ook de senaatsfractie onder leiding van de eigenzinnige Zeeuw Ad Kaland herhaaldelijk in opstand tegen Lubbers III. Kaland wilde helemaal geen samenwerking van het CDA met de socialisten, terwijl Lubbers vond dat Kaland en zijn senatoren hun boekje verre te buiten gingen door Tweede Kamertje te spelen.

Ook in het partijbestuur was de regie zoek. Voorzitter Wim van Velzen had Brinkman veel te vroeg als nieuwe leider gelanceerd, waarna zijn opvolgster Tineke Lodders probeerde Brinkman weer weg te werken. Tevergeefs. Oudgediende Frans Andriessen werd gepolst om Brinkman te vervangen als kandidaat-premier.

Dodelijk vermoeid

Ten einde raad ging Lubbers zelf zich met de campagne bemoeien. Hij overwoog zelfs zijn eigen kabinet op te blazen en terug te komen op zijn besluit de politiek te verlaten. Uiteindelijk liet hij ook naar buiten toe blijken dat hij Brinkman ongeschikt vond als zijn opvolger.

De verkiezingen van 3 mei 1994 brachten een aardverschuiving teweeg als nooit vertoond in onze parlementaire geschiedenis. Het CDA verloor 20 zetels, de PvdA 12. De VVD (plus 9) en D66 (plus 12) waren de grote winnaars. Gedesillusioneerd en dodelijk vermoeid verliet de 54-jarige Ruud Lubbers de politiek. Het zou nog tot 16 augustus duren voordat Elco Brinkman aftrad als fractievoorzitter van het CDA. Een week later werd het kabinet-Kok (PvdA, VVD, D66) beëdigd. Onder leiding van Ennëus Heerma begon het CDA aan een nieuw leven: als oppositiepartij.

Van Merriēnboer en Steenbergen typeren Lubbers als ‘de eerste van de echte minister-presidenten’. Lubbers was inderdaad veel meer dan voorzitter van de ministerraad. Hoewel hij te maken had met eigenzinnige collega’s als Hans van den Broek (Buitenlandse Zaken) en Onno Ruding (Financiën), die helemaal geen zin hadden in bemoeienis van de premier, wist Lubbers toch de regie naar zich toe te trekken. Dat had te maken met zijn persoonlijkheid, maar meer nog met nog het feit dat de positie van regeringsleiders op het wereldtoneel vanaf midden jaren tachtig steeds dominanter werd.

‘Most impressive’

Zo kon Lubbers het goed vinden met de Amerikaanse president George H.W. Bush en werd hij, naar eigen zeggen, door Sovjetleider Michail Gorbatsjov geprezen om zijn pogingen ‘verbindingen te leggen tussen West en Oost’. Thatcher omschreef Lubbers in een brief aan koningin Beatrix als ‘a most impressive, shrewd and friendly person’. Ze had hem ontmoet in de Europese Raad van staatshoofden en regeringsleiders. Die was in 1974 in het leven geroepen om het algemene politieke beleid van de Europese Gemeenschap te bepalen.

Met de toetreding van Spanje en Portugal in 1986, het einde van de Koude Oorlog in 1989 en het Verdrag van Maastricht over de invoering van de monetaire unie in 1992 kwam het proces van Europese integratie in de hoogste versnelling. Zo groeide de Europese Raad uit tot een soort regering van de Europese Unie – met als logisch gevolg dat Lubbers en zijn opvolgers als de bazen van hun land aan tafel zaten.

Dat dat staatsrechtelijk niet helemaal in de haak was – de Nederlandse premier is immers niet meer dan de eerste onder zijn gelijken – beschouwde Lubbers als een niet ter zake doend detail.

Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen: Ruud Lubbers. Een slag anders, Boom, 800 pagina’s, € 49,90.

Hans Wansink is historicus en journalist en publiceert over boeken in Wynia’s Week. Hij was redacteur van NRC Handelsblad, Intermediar en de Volkskrant.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Ruud Lubbers (1): een manager in de politiek verscheen eerst op Wynia's Week.