Een wereldwijde computerpanne toonde onze afhankelijkheid van IT-systemen aan. ‘We mogen oude technologie niet te vroeg afschrijven’, zegt risico-expert Wim Schoutens.

Op 19 juli maakten we de grootste panne mee uit de geschiedenis van het IT-tijdperk. Eén kaduke update van het beveiligingsprogramma Crowdstrike volstond om wereldwijd 8,5 miljoen Microsoft Windows-machines te laten crashen. Ruim een week later lijkt iedereen verder te doen alsof er niets gebeurd is. Maar Wim Schoutens, hoogleraar aan de KU Leuven en gespecialiseerd in risicomanagement, vindt het hoog tijd om lessen te trekken.

De impact van de outage, zoals zo’n storing in IT-termen heet, was enorm. De economie kreeg een zware klap. Luchtvaartmaatschappijen, luchthavens, openbaar vervoer, banken, hotels, ziekenhuizen, productiebedrijven, beurzen, mediabedrijven, benzinestations en winkelketens deelden in de klappen. Maar ook overheden waren slachtoffer. Iedereen met een Windowsapparaat dat de beveiligingssoftware van Crowdstrike gebruikt, ging voor de bijl. De computers begonnen automatisch te herstarten en liepen vast op een zogenoemd blue screen of death. Door de specifieke architectuur van Microsoft moesten alle apparaten manueel heropgestart worden door iemand met de juiste rechten op het systeem. De totale schade wordt geschat op meer dan 10 miljard dollar. En dat is waarschijnlijk een schromelijke onderschatting.

Een systemisch risico

Voor Schoutens is dit het zoveelste incident waarover veel te licht wordt gedaan. Het toont de kwetsbaarheid aan van onze maatschappij, maar niemand lijkt bereid er de nodige lessen uit te trekken. ‘Het gaat hier om een systemisch risico, dat iedereen liever negeert’, zegt Schoutens.

‘We zien de laatste tijd met een verontrustende regelmaat dat kleine incidenten – al dan niet met kwaad opzet – enorm veel IT- en infrastructuursystemen kunnen platleggen. We zijn enorm afhankelijk geworden van die systemen. De schade die zo’n panne met zich meebrengt, is gigantisch.

‘Wat hier eigenlijk speelt, is de zogenaamde comonotoniciteit. Een moeilijk woord, dat in de wereld van de wiskundige modellen duidt op de sterkst mogelijke afhankelijkheid. Daarbij zijn heel veel zaken afhankelijk van één enkele factor. Bijvoorbeeld één bedrijf dat failliet gaat en dan alle anderen met zich mee trekt. Of één schaap draait een andere richting uit en de hele kudde volgt.

‘In de fysieke wereld zijn we al lang bezig met het onderzoeken en in kaart brengen van de risico’s voor de toeleveringsketens. In de virtuele wereld zie je iets gelijkaardigs. Daar heb je eigenlijk ook een toeleveringsketen, maar dan van allerlei software die er voor moet zorgen dat onze systemen blijven draaien. Tijdens de grote Crowdstrike-outage van 19 juli volstond één foute update om alle Windowssystemen te laten crashen. Maar er doen zich bijna dagelijks zo’n incidenten voor.’

Die problematiek is toch niet nieuw? Waarom trekt u nu aan de alarmbel?

‘Door de tendens bij overheden en bedrijven om in te zetten op digitalisering en elektrificatie, worden we steeds afhankelijker van dit soort technologie. Die is in handen van een klein select clubje van bedrijven en personen. Daar worden af en toe fouten gemaakt. Of ze worden geïnfiltreerd door individuen met slechte bedoelingen. Of een combinatie van beiden. We komen dus in een afhankelijkheidspositie die aardig in de buurt komt van de comonotoniciteit, waarbij één factor het hele systeem kan doen instorten.

Wereldwijde impact

‘De impact van dit soort storingen is enorm én wereldwijd. Wanneer we problemen hebben met de toeleveringsketen in de fysieke wereld, blijft de impact meestal beperkt tot één regio. Neem nu een staking in de haven van Antwerpen. Die heeft enorme gevolgen voor Vlaanderen. Daarbuiten is de impact kleiner, al zal die er ook zijn door de globalisering. Antwerpen blijft een toegangspoort voor heel Europa, maar er zijn andere manieren om goederen binnen te krijgen.

‘Wat we nu zien in de wereld van de IT, is een werkelijk globale impact. En dan vooral in de westerse wereld: Australië, Europa, de Verenigde Staten en Canada. Het valt op dat landen zoals China, Rusland en Iran weinig last hadden van de Crowdstrike-outage. Door alle sancties die het Westen tegen die landen heeft ingesteld, zijn zij veel minder afhankelijk van deze systemen. Ze hebben er simpelweg geen toegang toe en gebruiken alternatieve oplossingen. Maar ze beseffen ook het gevaar van die afhankelijkheid en willen die ook niet.

‘In Europa zijn we veel te naïef. Wij weten hier eigenlijk niet van waar alle software wordt aangeleverd. Onze systemen bestaan uit ontelbaar veel kleine onderdeeltjes die werkelijk van overal ter wereld kunnen komen. Bij Crowdstrike ging het over één fout in een update van een beveiligingsprogramma. De meeste gebruikers hebben geen idee van wat er eigenlijk op de achtergrond in hun systeem gaande is. Die kennis zit gecentraliseerd bij enkele grote spelers, zoals Microsoft, google en Apple.

‘Binnen de IT-wereld worden we geconfronteerd met een oligopolie. Dat heeft zijn voordelen. Het is handig als iedereen dezelfde programma’s gebruikt om bepaalde zaken uit te voeren. Dat zorgt voor homogeniteit. Aan de keerzijde van de medaille duikt dan wel het spook van die grote afhankelijkheid op, de comonotoniciteit die er voor kan zorgen dat een kleine fout of sabotage alles doet instorten.’

Hoe kunnen we ons wapenen tegen die afhankelijkheid?

‘We moeten goed werkende en beproefde systemen niet zomaar willen afschaffen. We zijn aan een razend tempo en op uiterst korte termijn overgestapt op een digitale samenleving, waarbij elektrificatie een almaar grotere rol speelt. We hebben de echt zware systeemcrashes die hier mogelijk mee gepaard gaan nog niet ten volle meegemaakt. Die komen ook niet zo vaak voor, maar de impact zal wel groter worden. En de economische schade loopt in de miljarden.

Oude systemen niet zomaar opdoeken

‘In een wereld waarin alles gedigitaliseerd en geëlektrificeerd is, zijn we te afhankelijk van elektriciteit. Als die uitvalt, werkt niets meer. Elektrische auto’s blijven stilstaan. Dus zeker voor de hulp- en ordediensten zullen we nog een wagenpark op fossiele brandstof achter de hand moeten houden. Maar ook ons betaalsysteem is heel kwetsbaar. Elektronisch betalen is makkelijk, maar ik zie toch een belangrijke reden om cash geld nog niet te snel af te schaffen. Als de paar elektronische betaalsystemen die we wereldwijd gebruiken uitvallen, kan niemand meer betalen. Cash is dan het beste alternatief om de dagelijkse economie toch nog draaiend te houden.

‘Ook voor communicatie zijn we te snel oude beproefde systemen aan het opdoeken. Radio is een beproefde technologie, die ook tijdens verschillende oorlogen haar deugdelijkheid heeft bewezen. Digitale communicatie is fantastisch, maar als die technologie uitvalt, moeten we nog kunnen terugvallen op de gewone radiogolven.’

Wie is er eigenlijk verantwoordelijk voor de economische en maatschappelijke schade van digitale centralisering?

‘Dat is een ander probleem. Firma’s als Crowdstrike hebben maar een minimale aansprakelijkheid. De schade die hun update heeft veroorzaakt, wordt geschat op meer dan 10 miljard dollar, maar de mensen gaan daar niet voor worden vergoed. In het beste geval krijgen ze het geld terug dat ze voor de software hebben betaald. De kosten worden dus gedragen door de hele maatschappij. Het zou een goede zaak zijn als die aansprakelijkheid beter en duidelijker wordt gedefinieerd. De verantwoordelijken zouden heel wat voorzichtiger zijn indien ze persoonlijk verantwoordelijk worden gesteld voor de aangerichte schade.

Apocalyptisch 

‘We zien hier een systeemrisico, waarbij een groot incident naar alle waarschijnlijkheid maar eens om de 40, 50 of 100 jaar zal voorkomen. Maar dat risico is er onweerlegbaar. En dat kan systeemontwrichtend werken. We zitten met een risico dat een zeer lage kans heeft om zich effectief te manifesteren, maar zich wel ooit eens zal manifesteren. Daardoor wordt dit risico maatschappelijk relevant en kan je het ook niet zomaar van tafel vegen.

‘Jammer genoeg zie ik op dit moment dat dit wel gebeurt. Veel mensen vinden het risico op zich veel te klein en kunnen er best mee leven als er binnen veertig jaar een grote ramp plaatsvindt. “Not my problem”, is hun redenering. Nu, het zou wel eens heel snel wél hun probleem kunnen zijn. Want zo’n ramp zou voor grote machtsverschuivingen op geopolitiek gebied kunnen zorgen.’

U klinkt nu wel wat apocalyptisch…

‘Denk als burger gewoon goed na over hoe ver je hier in wil meegaan. Niet alles moet verbonden zijn via het internet. Domotica is leuk, maar het is handig wanneer je je voordeur nog kan opendoen met een sleutel of je koelkast nog opengaat als de wifi uitvalt. Zet niet alles in de cloud, maar bewaar bepaalde zaken ook op een lokale harde schijf.

‘En om toch luchtig te eindigen: stel je de chaos eens voor wanneer plots alle grasmaairobots samen uitbreken wanneer het internet uitvalt (lacht).’

* Winfried Matheeussen publiceerde dit artikel op 30 juli op de opiniewebsite Doorbraak www.doorbraak.be.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Risico-expert Wim Schoutens (KU Leuven): ‘We zijn veel te afhankelijk van elektriciteit’ verscheen eerst op Wynia's Week.

De beslissing van Elon Musk om Twitter te vervangen door X heeft heel wat stof doen opwaaien, in het bijzonder bij marketeers. Zij vinden dat soort rebranding en bijhorende vernietiging van brand value maar niks: het lijkt volledig irrationeel. 

Een Vlaamse reclamemaker had het zelfs over ‘luchtkastelen bouwen’ en kondigde in een adem aan geen zin meer te hebben ‘om het spel van de multimiljardair mee te spelen’. Dat soort emotionele reacties schijnt courant te zijn bij brand pivots.  

Met zijn uitgesproken profiel stoot Musk natuurlijk wel meer mensen af. Bij maar liefst 91 procent van de Tesla-eigenaren die in de toekomst géén Tesla meer willen kopen, is de persoon van Musk de reden, zo bleek onlangs uit een enquête. 21,5 procent van de eigenaren die hun Tesla al verkochten, namen die stap wegens zijn ‘botte’ uitspraken. 

De inspiratiebron voor X komt uit China 

Bij zijn eerdere decimering van het werknemersbestand van Twitter werden trouwens ook al vragen gesteld en doem gepredikt. Tom Evens, professor media-industrieën aan de Universiteit Gent, wees erop dat de kracht van Musk ‘zit in ideeën uitwerken’ en niet in het leiden van een bestaand bedrijf. Nu blijkt dus dat hij Twitter effectief wil omvormen tot een nieuw bedrijf: X moet een app worden die je voor zowat alles kunt gebruiken. 

Linda Yaccarino, de ceo van X, omschreef het als volgt: ‘Ongelimiteerde interactiviteit, gecentreerd rond audio, video, berichten, betalingen en bankieren. We creëren een globale marktplaats voor ideeën, goederen, diensten en opportuniteiten. Aangedreven door AI zal X ons allemaal verbinden op manieren die we nog maar amper kunnen bevatten.’ 

De inspiratiebron is de Chinese ‘app voor alles’ WeChat. Ook dat was oorspronkelijk een sociaal medium. Gaandeweg groeide WeChat uit tot dé digitale assistent voor de Chinezen. Sociale interacties, betalen, chatten, spelletjes spelen, vakanties boeken, auto’s huren: via WeChat kan het allemaal. 

De sleutel tot het kopiëren van dat succesverhaal zou erin bestaan om een westers equivalent te vinden voor het in China bijzonder populaire digitaal uitwisselen van geld. Zoals een analiste jaren geleden al schreef: ‘Elk bedrijf dat daarin slaagt, zal zijn tegenstanders in het zand doen bijten’. 

Als medeoprichter van Paypal, destijds geconcipieerd als de ‘one-stop alles winkel voor alle financiële behoeftes’ of ‘de Amazon van financiële diensten’, voelt Musk zich duidelijk geroepen om in die ambitieuze missie te slagen. Kortom: ‘There is method to his madness.’ 

Dat geldt zeker ook voor de naam van het platform: Musk kocht de X.com domeinnaam al in 1999. De bedoeling was destijds om PayPal om te dopen tot X. Zijn ruimtevaartbedrijf heet SpaceX en Tesla heeft al geruime tijd een model X. Dan zijn er natuurlijk ook nog zijn pas opgerichte Ai-start-up X.AI en, niet te vergeten, zijn zoon j X Æ A-XII (X voor de vrienden). 

Met de letter X kun je alle kanten uit 

De letter X heeft onwaarschijnlijk veel betekenissen.  Voor sommigen staat hij zowat gelijk met porno, wat een van de redenen was waarom PayPal geen X werd. Verder wordt de letter geassocieerd met enigma (de x in algebraïsche problemen), buitenbeentje (het prefix ‘xeno’ is afgeleid van het Griekse xénos, vreemdeling) en wetenschap en technologie. En dan is er nog Descartes’ gebruik van de letters x, y en z voor zijn revolutionair coördinatensysteem. 

Verder zijn er ook Röntgens X-stralen, het X-chromosoom en de negentiende-eeuwse X club (1864-1892), een Britse ‘dining club’ met een wetenschappelijke missie. Het gezelschap sprong onder meer in de bres voor ene Charles Darwin. Zijn vermeende ‘bulldog’, Thomas Huxley, was er dan ook een eminent lid van, net zoals Joseph D. Hooker, zijn beste vriend.  

Een en ander verklaart ook waarom de letter X in de jaren negentig van de vorige eeuw populair was bij de Silicon Valley-geeks en gebruikt werd voor zowel het besturingssysteem MAC OS X als voor Microsofts Xbox. 

Wat Musk betreft is er meer aan de hand, veel meer. Hij lijkt met name een bijzondere affiniteit te hebben met de X-men van de gelijknamige ‘comic strip’ (1963): een bonte groep van met de nek aangekeken buitenbeentjes (mutanten) en superhelden, geleid door Professor X (Charles Francis Xavier). Hij vergeleek George Soros onlangs trouwens met Magneto, X’s nemesis. 

Als ooit gepeste techneut en science-fiction-fan, behept met het syndroom van Asperger, voelt hij zich allicht verwant met X. Zeker omdat zijn grootvader, Joshua Haldeman, op wie hij lijkt, in de jaren dertig zelf leider was van een organisatie van technocraten. De idee was dat enkel een leger van ingenieurs en wetenschappers (‘superhelden’) de wereld zou kunnen redden van een dreigende catastrofe. 

In het promotiemateriaal van deze ‘Technocracy movement’ stond een afbeelding van een tram centraal. Passagiers beboeten voor de gevaarlijke gewoonte om mee te rijden op de externe platforms van de tram zette volgens de libertaire technocraten geen zoden aan de dijk. De juiste oplossing was een technologische ‘fix’: vervang de platforms door opvouwbare opstapjes. Een beetje zoals de Tesla, genoemd naar de legendarische uitvinder, een technologische ‘fix’ is: voor CO2-vervuiling. 

Musk verdient het predicaat ‘visionair’ 

Persoonsnamen vonden de technocraten maar niks. Een lid noemde zichzelf 1x1809x56. Ook dat klinkt natuurlijk bekend. Haldeman en co wilden verder onder meer banken en het prijsmechanisme afschaffen alsook een universele munt creëren: bitcoin avant la lettre. Vandaar dus die obsessie met financiële diensten. 

Mars koloniseren en omtoveren tot toevluchtsoord voor aardbewoners stond níet op het programma, maar het zit wel in dezelfde sfeer. Musks utopisch Mars-project doet trouwens ook een beetje denken aan een serie van door zijn grootvader geleide, maar jammerlijk mislukte expedities om de mythische Verloren Stad van de Kalahari te vinden (Haldeman belandde in Zuid-Afrika na een conflict met de Canadese autoriteiten). 

Neen, Mars koloniseren zie ik Musk niet meteen doen, maar waar zijn grootvader veeleer als fantast gezien moet worden, verdient hij wel degelijk het predicaat ‘visionair’. Zijn X-app zomaar afdoen als een luchtkasteel is dan ook te kort door de bocht: de controversiële multimiljardair is nog lang niet uitgespeeld. 

*Dit artikel verscheen op 3 augustus op www.doorbraak.be  

Wynia’s Week neemt nooit vakantie. Wynia’s Week is er het hele jaar door, minstens 104 keer per jaar. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. En Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Wie X niet begrijpt, begrijpt Elon Musk niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik zeg: Leve de vrijheid om domme dingen te zeggen. Want censuur treft nooit de machtigen van het moment maar altijd hun tegenstanders die net iets minder machtig zijn. Dat maakt censuur terecht verdacht. Sommige Westerse progressieve denkers hebben nu plotseling een grote sympathie voor de techreuzen. Waar is de tijd dat ze, geheel terecht, tegen de overdreven macht van multinationals waren?

Vrijheid van meningsuiting betekent ook het recht op een heel foute mening. Dat was een principe van de alom geprezen Verlichting dat we vandaag, stap voor stap, weer opgeven. Maar de kracht en elasticiteit van een samenleving blijken uit de reikwijdte van de uiteenlopende opvattingen die ze verdraagt zonder hen meteen te ridiculiseren of te veroordelen.

Telecombedrijven als KPN en Vodafone en postbedrijven als Post.nl stellen zich principieel op als communicatiedragers. Ze bemoeien zich niet met de inhoud van de gevoerde telefoongesprekken en sms’jes en de verzonden brieven. De techreuzen uit Silicon Valley, als Google, YouTube, Twitter, Facebook en Linked in, gedroegen zich lange tijd net als de Telecom- en postbedrijven. Maar die tijd van het vrije open internet is voorbij.

De techreuzen censureren nu de communicatie van mensen en verbieden sommigen zelfs hun platform te gebruiken, omdat ze het niet eens zijn met hun meningen. De voormalige Amerikaanse president Donald Trump dreigde in 2020 Twitter, Facebook, LinkedIn en andere sociale media hun status als ‘neutraal platform’, vastgelegd in Section 230, te ontnemen, en hen de status van ‘publisher’ op te leggen.

Trump wilde de sociale media platforms hun status ontnemen omdat ze volgens hem als uitgever handelen en redactionele beslissingen nemen over de content op hun platform, en ze hun status dus misbruiken voor ‘misleidende handelingen of handelingen onder valse voorwendselen om meningen te onderdrukken waar ze het niet mee eens zijn’.

De techreuzen toonden subiet hun spierballen. Trump werd verwijderd van Twitter, Facebook en YouTube (eigendom van Google). Twitter, Facebook en Google kregen daarom de wind van voren van Republikeinse senatoren die de bedrijven ervan beschuldigden partijdig te zijn.

De senatoren dreigen op hun beurt met aanpassing van de wet die momenteel sociale media beschermt, de eerder genoemde Section 230. ‘Wie in vredesnaam heeft u verantwoordelijk gemaakt voor wat de media mogen berichten en de Amerikanen mogen horen,’ fulmineerde de Republikeinse senator Ted Cruz tegen Jack Dorsey, toen nog de topman van Twitter.

Facebook, Twitter en Google zijn nu nog beschermd tegen rechtszaken over de inhoud die gebruikers plaatsen op hun platformen. Volgens de drie bedrijven is die bescherming, vastgelegd in Section 230, een wet uit 1996, cruciaal voor de vrijheid van meningsuiting. Maar veel senatoren willen wel paal en perk stellen aan mogelijke censuur door Twitter, Facebook en Google. ‘Het is tijd dat ze niet langer een vrije hand hebben.’

Twitter deinst terug

Twitter blokkeerde tijdens de presidentsverkiezingen van 2020 een voor presidentskandidaat Joe Biden schadelijk krantenartikel over zaken van zijn zoon in Oekraïne, waar Biden destijds als vicepresident bij betrokken zou zijn geweest. Het bedrijf wil nu voorzichtiger zijn met dergelijke blokkades op basis van vermoedens van gehackte informatie.

‘Twitter zal niet langer gehackte inhoud verwijderen, tenzij die rechtstreeks wordt gedeeld door de hackers zelf of medeplichtigen,’ schrijft Vijaya Gadde, hoofd juridische zaken en veiligheid. Twitter zal wel berichten classificeren ‘om context te bieden in plaats van te blokkeren’, aldus Gadde. Alle andere richtlijnen van het bedrijf blijven onverminderd van kracht, beklemtoonde ze.

Later noemde de – toen nog – baas bij Twitter, Jack Dorsey, het blokkeren van het artikel van The New York Post ‘onacceptabel’. Maar de techreuzen zorgden met hun gedrag wel voor een presidentswissel. Ze hebben de Democraten en de regering Biden nu volledig in hun zak en hoeven niet te vrezen voor opsplitsing, vanwege hun te grote macht. Eerder in de geschiedenis splitste de Amerikaanse regering multinationals als Bell en het olieconcern van de Rockefellers wel op, omdat ze te groot en te machtig waren geworden.

Pas op voor politiek correcte censuur

Duitse media meldden: ‘Angela Merkel vindt dat rechter moet beslissen dat Trump definitief van Twitter wordt verbannen, niet het bedrijf zelf’. Een volkomen juist standpunt dat jammer genoeg in onze samenleving niet langer vanzelfsprekend is. Het is moeilijk te begrijpen dat sommigen in het quasi-monopolie van techreuzen, hun gebruik van algoritmen en hun impliciete politionele bevoegdheden op sociale media geen enkel gevaar voor de vrijheid van meningsuiting zien.

De Democratische denker Zbigniew Brezinski, voormalig nationale veiligheidsadviseur onder president Jimmy Carter, waarschuwde zijn partijgenoten en de techreuzen al vanaf de jaren ’70 van de vorige eeuw voor politiek correcte censuur. Volgens hem zouden internet en sociale media het wereldwijd politiek ontwaken van de massa gaan veroorzaken. En elites zouden dat gewoon moeten laten gebeuren en niet censureren. Het Westen heeft immers een grote creativiteitsmacht opgebouwd, dankzij de Verlichting en de daaruit voortkomende vrijheid van meningsuiting.

Brezinski vreesde dat het Westen door censuur zou inboeten aan creativiteit en daarmee de wereldheerschappij zou verspelen, ten gunste van China, Rusland en andere stakeholders die het Westen van binnenuit zouden willen uithollen. In dergelijke niet-westerse landen buigen de Westerse techreuzen ondertussen voor de overheden en ook daar werken ze actief mee aan het onderdrukken van de vrijheid van meningsuiting.

Turkije, bijvoorbeeld

In 2020 introduceerde de regering van de Turkse president Erdoğan bijvoorbeeld een nieuwe wet voor sociale mediabedrijven. Daarin staat dat als zij een melding van ‘illegale content’ ontvangen, dit bericht verplicht binnen 48 uur van hun platform moeten verwijderen. Als ultieme middel om druk uit te oefenen op sociale mediabedrijven die geen gehoor geven aan de internetwet, kan de Turkse overheid het internetverkeer afknijpen.

De meest beruchte Turkse blokkade komt op naam van Wikipedia. Turkije blokkeerde de internetencyclopedie 991 dagen, omdat enkele pagina’s suggereerden dat de regering nauwe banden had met Islamitische Staat (IS) en de staat terroristische organisaties steunde. Wikipedia weigerde deze teksten offline te halen en aan te passen. Ook via de rechter lukte het niet om Wikipedia aan te pakken. Daarop besloot Erdoğan om de online encyclopedie volledig te blokkeren.

Big Tech domineert de beurs

Sinds enige tijd kunnen we niet meer negeren hoe groot de politieke macht van Big Tech is geworden. Het debat over de vraag of deze platformen teveel politieke macht hebben, is pas net op gang gekomen. Wat niet ter discussie staat, is dat ze buitensporig veel economische macht hebben. De gecombineerde beurswaarde van de vijf grootste Amerikaanse techplatformen – Alphabet (Google), Amazon, Apple, Facebook en Microsoft – steeg in 2020 met $ 2,7 biljoen.

Na de toevoeging van Tesla aan de S&P 500 zijn de Big Six-techbedrijven goed voor bijna een kwart van de hele indexwaarde. En door de verspreiding van COVID-19 zijn de grote digitale platformen de facto essentiële dienstverleners geworden die een massale transitie naar een geïsoleerd leven op afstand mogelijk hebben gemaakt.

De druk neemt toe

De politieke druk op Big Tech blijft ondertussen wel toenemen. Er is in toenemende mate een consensus dat platformen hun macht hebben misbruikt en winsten maken door de privacy van consumenten uit te buiten, concurrentie de kop in te drukken en potentiële rivalen op te kopen. In Duitsland heeft een voorlopige uitspraak van het federaal gerechtshof tegen Facebook een precedent geschapen om gegevenswinning als businessmodel in algemenere zin onmogelijk te maken.

In het Verenigd Koninkrijk is een deskundigenpanel een onderzoek aan het afronden over de vraag of reuzen als Google moeten worden gesplitst en hoe men wetgevende instanties kan verstevigen en de mogelijkheden kan uitbreiden om Big Tech te beteugelen. En in Australië werkt de regering aan een aantal wetgevingsvoorstellen die moeten zorgen voor een nieuwe kijk op de branche. De vraag is niet alleen hoe een betere platformeconomie eruit zou kunnen zien, maar ook welk soort innovatief ecosysteem er nodig is om die te bouwen.

Bovenstaand artikel van Adjiedj Bakas is een bewerking van een hoofdstuk uit zijn nieuwe boek ‘Het tijdperk van chaos’.  Het boek kost 22,95 en is HIER te bestellen.

Het bericht Opstaan tegen de techreuzen verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Human rights’, ‘value led company’, wat is dit? Ze zijn toch een fabrikant van ijs? Wordt dat niet erg ingewikkeld voor Ben & Jerry, er zijn nogal wat landen die human rights schenden. Waarom opeens Israël?

Multi-stakeholder kapitalisme

Praktisch ieder Amerikaans bedrijf doet hetzelfde, ze zijn de belangenbehartigers geworden van de misstanden op onze planeet. Het Amerikaanse bedrijfsleven is woke geworden. Een nieuwe vorm van kapitalisme is ontstaan, het ‘multi-stakeholder kapitalisme’, waar niet langer de aandeelhouder centraal lijkt te staan, maar maatschappelijke waarden.

Dat heeft nogal wat consequenties, het maakt grote internationale bedrijven tot hoeders van onze waardensfeer. Om daar zicht op te krijgen hebben we iemand nodig die dit fenomeen van binnenuit kent. En integer genoeg is om dat te beschrijven. Die ondernemer is Vivek Ramaswamy.

Een briljante immigrantenzoon

Vivek Ramaswamy kwam met zijn ouders uit India, ging naar een Amerikaanse highschool en vervolgens naar Harvard om moleculaire biologie te studeren. Hij studeerde af als een van de beste van zijn lichting, en verliet vervolgens in 2007 de Universiteit voor een baan bij een hedgefonds, en startte zijn carrière met het investeren in biotechnologie. In 2010 raakte hij geïnteresseerd in een rechtenstudie, en ging naar Yale. Na deze studie richtte hij Roivant Sciences op, een privaat gefinancierd biotech-bedrijf dat aansluit op zijn studies.

Zijn bedrijf deed onder andere onderzoek naar de ziekte van Alzheimer, en produceerde medicatie die uiteindelijk mislukte. Andere medicijnen die ze produceerden doen het uitstekend. Hij leerde van zijn fouten, zo schrijft hij, en ging verder met het opzetten van andere bedrijven. Hij is financieel onafhankelijk. Hij vergelijkt de Amerikaanse economie met de wervelende show van een illusionist. De laatste acte is: pretendeer dat je je betrokken voelt bij andere waarden dan winst en macht, en gebruik dit om meer winst te maken en macht te verwerven.

Woke polariseert maatschappij en bedrijf

En daarmee is de richting van zijn boek duidelijk. Ramaswamy is zijn vertrouwen in de Amerikaanse economie kwijt, en verkeert dankzij zijn eerdere activiteiten in de positie om ons een inkijkje te geven in de boardrooms waar ‘sociale rechtvaardigheid’ voorgestaan wordt omwille van de winst.

Dit woke rechtvaardigheidsidee ruïneert niet alleen de bedrijven, maar polariseert maatschappij en politiek. Het concentreert de invloed om huidige maatschappelijke waarden te bepalen in handen van een zeer selecte groep industriëlen en CEO’s. Het woke-idee dat afkomstig is uit de zwarte gemeenschap om alert te blijven op racisme, is overgenomen door de progressieve links-liberale voorhoede in Amerika, en daarbuiten.

Het is zinloos om de woke-ideologie rechtstreeks aan te vallen, die slag is al verloren voor je er aan begint, zo schrijft Ramaswamy. De enige mogelijkheid is om een nieuwe Amerikaanse identiteit op te bouwen die woke irrelevant kan maken. Die nieuwe identiteit lijkt me ook voor Europa de oplossing, maar we zijn er wel erg ver van verwijderd met de huidige holle politieke retoriek, en de universiteiten die veel te gemakkelijk meelopen met de Amerikaanse trend.

Politieke statements

Toen Ramaswamy een kritisch artikel schreef in The Wall Street Journal ondervond hij datgene wat veel critici van woke op dit moment ondervinden. Twee adviseurs van zijn bedrijf Roivant Sciences stapten door de kritiek per direct op, een derde stuurde hem bericht dat hij ontslag nam. Hij verloor vrienden en klanten. Een aantal mensen in zijn bedrijf steunden hem, maar zonder daar openlijk voor uit te durven komen. Hij kreeg door zijn personeel te maken met Black Lives Matter.

De dilemma’s die hij beschrijft vanuit zijn eigen positie als CEO, en zijn familieachtergrond in India, lijken me een verplichte casus voor iedere managementopleiding. Begin 2021 droeg hij zijn CEO-schap over. Het was voor hem niet langer mogelijk om zijn bedrijf te runnen zonder in loze politieke statements te vervallen.

Wokeconomics

We zijn tegen het einde van 2018 aangekomen in het land van het ‘multi-stakeholder kapitalisme’. Het kapitaal krijgt er een nieuwe taak bij: alert zijn op discriminatie, vrouwenquota, gender en holisme, met andere woorden – woke.

Maar het begon al eerder, Ramaswamy ziet de Wokeconomics ontstaan na de grote bailout na de bankencrisis. Het publiek was furieus over de bailout, en op dat moment geeft een nieuwe multi-stakeholder kapitalisme de oplossing. Hetzelfde kapitalisme maar nu met waarden. En niemand heeft het daarna nog over de bankencrisis.

Goldman Sachs

Unilever is inmiddels een bekend voorbeeld. En soms pakt dat verkeerd uit, zoals met Ben & Jerry dat geen ijs meer wil verkopen in de bezette gebieden in Israël. In een aantal Amerikaanse staten leidt dat tot het afstoten van hun beleggingen. En dat was ook weer niet de bedoeling. Het multi-stakeholder kapitalisme wordt ingezet voor hogere bedrijfswinsten.

Goldman Sachs liet medewerkers bomen planten in Harlem. Dit werd breed uitgemeten in de pers, maar uiteindelijk ging het om de beeldvorming, niemand bleef langer dan een uur, nadat de foto genomen werd stapte iedereen op en ging het café in.

Goldman Sachs pleitte voor meer vrouwen in de boardroom, maar op het moment dat ze dit wereldkundig maken was dat voor een belangrijk deel al gerealiseerd. En in dezelfde periode betaalde Goldman miljarden aan schadeloosstelling voor malversaties in Maleisië. Dat werd dan weer mooi afgedekt.

De Goldman regel

Ramaswamy noemt het de Goldman Rule, het zijn de jongens met het grote geld die de markt regeren, en niet alleen de markt, ze bepalen ook de huidige waarden. En precies daar zit het probleem. Hij ziet er een directe bedreiging in van de Amerikaanse democratie.

Het is prima om als CEO een mening te hebben over het klimaat, maar niet als bedrijf. Want waarom zou een bedrijf daar beter voor uitgerust zijn dan de politiek? Werk je eenmaal in zo’n bedrijf en je hebt een andere mening, dan loop je het risico je baan te verliezen, of je houdt je mond en loopt mee. Niet veel verschillend van de situatie in de universiteit op dit moment, lijkt me. De ‘diversity officer’ heeft niet alleen invloed op het aanstellingsbeleid, maar bepaalt mede de universitaire cultuur.

Interessant is dat Ramaswamy een vergelijking maakt met conservatief Europa, waar van oudsher minder waarde gehecht wordt aan het democratisch proces, en veel meer aan de ideeën van welwillende elites, of die nu politiek, kerkelijk of maatschappelijk zijn.

Maar Amerika had altijd een andere opvatting over democratie, het zijn de burgers die bepalen waar het land heen moet. En precies dat wordt meer en meer problematisch. Ze krijgen een meritocratisch ‘pre-Amerikaans Old World model’ van een nieuwe woke generatie van CEO’s.

De overheid behagen

En het betaalt uit. Toen Black Rock zijn Sustainability Accounting Standards Board opzette gedurende de Covid-19 pandemie, kregen ze geruisloos de financiële administratie toegeschoven van het omvangrijke economisch stimuleringspakket van de overheid.

Toen AstraZeneca op het World Economic Forum in Davos aankondigde dat ze voor tien jaar een investering zouden aangaan van 1 miljard dollar om klimaatverandering tegen te gaan, ontvingen ze een paar maanden later een schenking, niet een lening, van 1.2 miljard dollar van de Amerikaanse belastingbetaler, met andere woorden van de Amerikaanse overheid.

Het loont om de overheid te behagen met je plannen. De Democraten kunnen met Jo Biden een radicale klimaatagenda doorvoeren middels het bedrijfsleven, via het Congres zou dat niet lukken. Dat is Europese politiek middels het bedrijfsleven, het meritocratisch ‘pre-Amerikaans Old World model’. Aangezwengeld door Klaus Schwab, de baas van het World Economic Forum in Davos en geestelijk vader van het stakeholder kapitalisme, die in 1973 het Davos Manifesto schreef, met de uitdrukkelijke claim van een ‘Code of Ethics for Business Leaders’.

Sociaal activisme is risicoloos

Ramaswamy wil de bedrijven in eerste instantie verantwoordelijk houden voor de producten en diensten die ze leveren, maar ook voor de wat hij noemt ‘externe effecten’. Maar het bedrijfsleven is niet verantwoordelijk voor ‘systemic racism’.

Zijn betoog luidt om de beperkte aansprakelijkheid van de grote ondernemingen in te perken, en zo bedrijven zoals Black Rock en Al Gore’s Generation Investment Management (beiden aanhangers van het woke stakeholder kapitalisme), aansprakelijk te kunnen stellen.

Net als iedere activist die sociaal activisme predikt, lijkt me dit ongekend voor het huidige kapitalisme. Zoals het nu gaat kan Black Rock’s sociaal activisme risicoloos blijven, dat wordt anders als het schild van de ‘limited liability’ wegvalt, en verantwoording afgelegd moet worden over hun uitspraken. Dat zal onmiddellijk hun positie en bedrijfsprofiel veranderen.

Coca-Cola is mede verantwoordelijk voor een epidemie aan obesitas onder de zwarte bevolking. Het bedrijf zou moeten beslissen om de ingrediënten te veranderen, en niet om hun employees te verplichten een cursus te volgen om ‘minder wit’ te worden, gerund door ‘diversity consultants’ die er een fortuin aan overhouden.

Want dat is de Goldman Rule. Na de dood van George Floyd waren Tim Cook van Apple en Dara Khosrowshahi van Uber de eersten die zich solidair toonden met Black Lives Matter.

Khosrowshahi verklaarde omstandig dat Uber een ‘anti-racistisch bedrijf’ was en schonk miljoenen aan BLM. In dezelfde tijd was Uber actief om Proposition 22 te promoten in California zodat hun chauffeurs als zelfstandigen gezien konden worden, en niet als werknemers van de organisatie. Wat uiteraard nadelig uitpakt voor de chauffeurs.

Volkswagen en de schone diesel

Een ander voorbeeld dichter bij huis is Volkswagen. In 2015 haalde Volkswagen zijn tien jaar eerder gestelde doel om Toyota voorbij te streven in de verkoopcijfers. Ze hadden echter een relatief beperkt deel van de Amerikaanse markt in handen.

Dat veranderde met de ‘clean diesel’ marketing, waar hun diesels als milieuvriendelijk in de markt geplaatst werden. Dat werkte uitstekend, in datzelfde jaar werden ze nummer één in de Dow Jones Sustainability Index.

Martin Winterkorn de CEO van Volkswagen had in pakweg tien jaar tijd een heel bedrijf omgevormd tot ‘milieuvriendelijk’. Maar korte tijd daarna kreeg Volkswagen een formele waarschuwing van de Environmental Protection Agency (EPA) dat ze de norm voor uitstoot ver overschreden hadden. De software was zo afgesteld dat de computer niet door had of het om een testsituatie ging of om lekker doorrijden op de snelweg.

De uitstoot was 40 maal hoger dan opgegeven, en het ging om zo’n 590.000 auto’s. De aandelen kelderden met zo’n 50 percent. Het punt is dat het hier niet ging om snelle winsten voor de aandeelhouders, het ging om de ‘clean diesel’, het woke stakeholder kapitalisme had gefaald.

Stakeholderisme in de Universiteit

Ramaswamy noemt het ‘stakeholderism’ omdat hij dit ook ziet bij andere maatschappelijke geledingen zoals de Universiteit. De sociaal bewogen managers hebben hun invloed in de universiteit uitgebreid naar minderheden, vrouwenemancipatie, seksuele minderheden, het milieu en de uiterst vage en voortdurend aangeroepen groep van de ‘toekomstige generatie’.

In Amerika werden tussen 1987 en 2012 meer dan een half miljoen mensen als administratief personeel aangesteld bij de universiteiten. In vergelijking met de wetenschappelijke staf is dat een verdubbeling. De sterkste groei zit bij de ‘diversity officers’. En ze zijn zonder uitzondering links georiënteerd. De verhouding is 12 staat tot 1. Om zijn of haar baan te houden moet er steeds waakzaam opgetreden worden tegen te weinig ‘diversiteit’.

Wie legt er nog verantwoording af?

In Nederland wordt dit gestimuleerd door het Ministerie van OCW, geldstromen worden meer en meer afhankelijk van de juiste terminologie, de juiste vraagstellingen en dergelijke. Deze verstrengeling is typisch Europees, zo schrijft Ramaswamy. Zijn grootste zorg is dat Amerika via de achterdeur een soort slechtere versie van Europa wordt.

Terecht zegt Ramaswamy dat dit niet een meer algemeen elite probleem is. Ook hoogleraren en wetenschappelijke staf behoren tot de elite, dit is een probleem van het hoger management, niet behorend tot de wetenschappelijke staf, en niet behorend bij de studenten, maar een eigen klasse die zich waar moet maken binnen de organisatie. Het probleem van dit ‘stakeholderism’ in zowel bedrijfsleven als universiteit is dat men amper verantwoording hoeft af te leggen als de zaak in het honderd loopt. Hoogste tijd voor verandering.

Arie Graafland publiceert in Wynia’s Week regelmatig over opvallende ontwikkelingen in wetenschap en bedrijfsleven, vooral aan de hand van nieuwe boeken. Steunt u deze kritische, onafhankelijke berichtgeving? Doneren voor Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Grote bedrijven doen zich woke voor, voor geld en macht verscheen eerst op Wynia's Week.

De voorstellingen heten L’Allegoria ed Effetti del Buono e del Cattivo Governo, een allegorie over goed en slecht bestuur. De fresco’s dienden om de Raad van Negen van Siena op het goede bestuurlijke pad te houden. Laten we zien wat er afgebeeld wordt.

Het goede bestuur wordt geleid door voorzichtigheid, geduld en grootmoedigheid. Vrouwe Justitia heeft een prominente plaats met haar weegschaal. Boven het hoofd van de heerser staan de goddelijke deugden: Geloof (Fides, met kruis), Liefde (Caritas, met vlammend hart) en Hoop (Spes). Ook de ridders zijn aanwezig, ook goed bestuur dient gehandhaafd te worden. De burgers staan eveneens afgebeeld, ze maken deel uit van het goede bestuur.

Aan de andere, nogal beschadigde, muur zien we het slechte bestuur, een duivelse tiran die hoorns draagt. Hier wordt hebzucht, hoogmoed en ijdelheid afgebeeld. Justitia heeft niets meer in te brengen, haar weegschaal is kapot. Wreedheid, bedrog, tweedracht en oorlog staan aan de kant van de tiran met de hoorntjes. Bij het eerste fresco is er welvaart, een florerende samenleving, hoop en prachtige architectuur. Bij slecht bestuur is de maatschappij in verval, tweespalt en defaitisme vieren de boventoon. De Renaissance stad is eveneens in verval.

Renaissance

Dat is een mooie opening om iets te zeggen over de huidige politieke situatie. Of, toch niet? We leven immers niet meer in de Renaissance? Klopt het wel wat Omtzigt zegt?

Ik denk van wel. Wat we moeten doen is niet zozeer de uiterlijke karakteristieken bekijken, maar meer een structurele overeenkomst. Je kijkt dan naar andere verschijnselen maar in dezelfde samenhang. Wat we dan zien, zijn een aantal parallellen die onze huidige maatschappij binden aan het feodalisme wat in de tijd van Lorenzetti nog steeds bestaat.

Feodalisme was een leenstelsel dat vanaf de val van het West Romeinse Rijk tot ver in de Renaissance in Europa aanwezig was. Joel Kotkin, een Amerikaanse hoogleraar in urbane studies met de nodige kwalificaties als onderzoeksdirecteur schreef er een mooi boek over, The Coming of Neo-Feudalism (2020). Hij ziet een nieuwe vorm van feodalisme ontstaan, en licht dat toe met een groot aantal voorbeelden. Er is wel wat op zijn boek af te dingen, want veel komt niet overeen, maar daar gaat het me nu niet om.

Feodalisme

Feodalisme in een nieuwe vorm komt terug, aldus Kotkin. Een nieuwe aristocratie in onze postindustriële maatschappij doet zijn intrede. Feodaliteit is een hiërarchisch en statisch systeem van een geordende maatschappij gekenmerkt door persoonlijke relaties. Dat zagen we al bij Lorenzetti in de latere Renaissance. Dat lijkt op wat we nu zien, meer geld in minder handen.

De tweede helft van de twintigste eeuw kende economische welvaart en groei. Een Britse studie laat zien dat tegen 2030 de top 1-procent in het bezit is van twee-derde van het kapitaal wereldwijd. Een nieuwe oligarchie, en net als in de Middeleeuwen en Renaissance een cognitieve elite, die Kotkin in navolging van Coleridge, de intelligentsia (clerisy) noemt. Deze intelligentsia of literati die in feite seculier is, bestaat op dit moment uit de culturele elite, de Universiteit en de media. Zij zijn de huidige smaakmakers van onze cultuur en politiek.

De literati

Deze literati delen veel ideeën met de nieuwe oligarchen, de globalisering en het milieu bijvoorbeeld. Kotkin vergelijkt ze met de Franse Eerste Macht, de Koning en de Clerus, en de Tweede Macht, de Adel. De burgers en boeren vormden in het Ancièn Regime de Derde Macht. Nu is dat de middenklasse, vaak zelfstandigen met een zeker kapitaal en de arbeidende klasse die steeds minder invloed heeft.

Deze langzaamaan verdwijnende middenklasse is een belangrijke inzet voor het schrijven van zijn boek. De Koning speelt uiteraard geen rol meer, het is vooral de tweede macht die nu een belangrijke rol speelt. De Kerk speelt eveneens geen rol meer. Maar er is een nieuwe kerk ontstaan, aldus Kotkin, de kerk van de social justice.

Bidden, vechten, en werken

De middeleeuwse en Renaissance-orde was opgebouwd uit drie groepen, diegenen die bidden, diegenen die vechten, en die werkten. We zien ze allemaal terug in Lorenzetti’s fresco’s. Volgens John of Salesbury (1180) correspondeert de Koning met het hoofd, de kerkelijke macht met het hart en de ziel, de edelen met de wapenen, en de boeren met de handen en voeten.

De katholieke kerk had aanzienlijke invloed over politieke en morele kwesties, lezen en schrijven was vaak voorbehouden aan de clerus. De Kerk was vrijwel uitsluitend gericht op spirituele gelijkheid onder de bevolking, de materiele omstandigheden deden er weinig toe. Alles stond in het licht van wat komen ging.

Het liberale kapitalisme

Het liberale kapitalisme heeft miljoenen mensen vrij gemaakt van deze horigheid, wreedheid en willekeur van de veel oudere regimes. Zeg maar Lorenzetti’s tweede fresco over slecht bestuur. Materiële condities zijn sinds 1800 oneindig veel beter geworden.

Het liberale kapitalisme heeft de feodale orde doen verdwijnen. Betere en efficiëntere agrarische werkmethodes brachten groei in de veelal statische economieën. Nieuwe technologieën, een veel intensievere handel, nieuwe ideeën en zich ontwikkelende instituties veranderden de feodale maatschappij voorgoed. De nieuwe economische ondernemers ontwikkelden een andere wereld.

China

Zeker de Europese naoorlogse periode kende een aanzienlijke groei, maar de trend nu is steeds meer kapitaal in steeds minder handen. Communistisch China is niet anders, de top 1 procent heeft ongeveer een derde van het totaal aan kapitaal in handen.

Marx’ droom van een ‘wetenschappelijk socialisme’ heeft zich inmiddels gerealiseerd, alleen niet zoals hij het voorzag met een opstand van de arbeidersklasse. Wat we nu hebben is een nieuwe aristocratie van technologisch intellect dat de historische rol van de oudere Mandarijnenklasse weerspiegelt.

De nieuwe machthebbers

Net zoals de kerk de macht deelde met de aristocratie tijdens het feodalisme, zien we nu een relatie tussen de intelligentsia en de kapitaalkrachtige oligarchie. Hun kinderen gaan naar dezelfde scholen en ze wonen meestal in dezelfde buurten. Deze machtsrelatie wordt mogelijk gemaakt door technologieën die in aanvang een democratisch effect hadden, maar nu instrumenten van surveillance en machtsconsolidatie vormen.

Onze nieuwe machthebbers hebben geen hoge hoed meer op maar dragen jeans, t-shirts en hoodies. Ze vervangen de burgerlijke idealen van autonomie, het gezin, de gemeenschap en de overheid door ‘progressieve’ ideeën over globalisering, milieu, klimaat en nieuwe gender rollen, en leunen op de autoriteit van experts en wetenschap.

De helft van Europa is echter van mening dat toekomstige generaties slechter af zijn dan zijzelf. In Frankrijk is het pessimisme overal aanwezig. Maar ook Amerika en Canada kennen dit pessimisme. In Japan is ongeveer driekwart van de bevolking er van overtuigd dat de nieuwe generaties slechter af zullen zijn.

Frankrijk

Er lijkt een overeenkomst te bestaan tussen de prerevolutionaire tijd in Frankrijk en onze situatie, de derde stand heeft eveneens de buik vol van de arrogantie en hypocrisie van de huidige machthebbers. De economisch lagere regionen van de bevolking zien de nieuwe bourgeoisie enorme financiële giften doneren voor groene energie, terwijl deze ‘verlichte’ politiek hun energiekosten en woonkosten alleen maar opschroeft.

De effecten zie je om je heen, protest stemmers, demonstraties en onvrede alom. Net als Guilluy in mijn vorige bespreking in Wynia’s Week verwijst Joel Kotkin naar Frankrijk, waar globalisering door driekwart van de bevolking als bedreiging wordt ervaren, en dezelfde globalisering als prachtige kans wordt gezien door de elites.

Een nieuw politiek perspectief

Kortom: we hebben een nieuw politiek perspectief nodig. De huidige ‘progressieve alliantie’ die gericht is op ‘social justice’ en milieu en klimaat zijn stevig ingebed in de centrale overheid en versterken vooral de intelligentsia.

En dat is ook Omtzigts probleem, zijn samenwerking met Renske Leijten van de SP die de huidige Derde Stand vertegenwoordigt is geen toeval. Het CDA is teveel verbonden met de Tweede Macht. We hebben de mogelijkheid om dit nieuwe feodalisme te verslaan, maar daarvoor is wel eerst inzicht nodig in wat er precies aan de hand is, aldus Kotkin.

Artificiële intelligentie

Was technologie ooit een van de belangrijkste motors van economische ontwikkeling, de huidige automatisering en gebruik van artificiële intelligentie maken de scheidingen in de maatschappij alleen maar groter. De huidige leiders van de tech-sector zijn net als de feodale leenheren een exclusieve klasse geworden met uitzonderlijk machtige bedrijven.

Facebook heeft in korte tijd Instagram, WhatsApp, en Oculus overgenomen, Google neemt ongeveer een ander bedrijf per week over. Ze beheren 90 percent van alle zoekopdrachten. Amazon heeft 75 percent van alle boekverkopen in Amerika in handen. De acties vanuit de antitrust wetgeving zijn sinds de jaren 1980 met zestig procent afgenomen.

De nieuwe techreuzen beheersen de digitale media volledig, ze modereren de inhoud, en lijken steeds meer op de Kerk in de Middeleeuwen hoewel die bij lange na niet die invloed kon uitoefenen.

Oligarchisch socialisme

De nieuwe tech-top is hooggeschoold, veel hebben een PhD, in een technisch vak uiteraard, ze komen van de elite-universiteiten en zijn afgestudeerd of gepromoveerd in engineering, computerscience, of aan een Harvard business school. Uit onderzoek van Gregory Ferenstein blijkt dat de meeste oligarchen aan de top voor een grotere verzorgingsstaat zijn.

Mark Zuckerberg, Elon Musk, Travis Kalanick, de vroegere baas van Uber, en Sam Altman zijn voor een gegarandeerd jaarlijks inkomen. Hun eigen vermogen blijft uiteraard zo veel mogelijk buiten de belastingheffingen. De middenklasse komt in hun perspectief niet voor. Kotkin noemt het een oligarchisch socialisme. De nieuwe oligarchen scheppen niet alleen economische waarde, maar bouwen volgens eigen zeggen een betere wereld.

Nieuwe kansen voor de techsector

De tech-industrie heeft haar oog laten vallen op de entertainment industrie, de financiële sector, Universiteit en de retail, ze zien brood in de zelf rijdende auto industrie, drones, ruimtevaart, en vooral artificiële intelligentie. China ziet zichzelf niet ten onrechte als de opvolger van Silicon Valley.

Artificiële intelligentie reguleert de Chinese maatschappij tot aan toestemming voor een huwelijk aan toe. Gezichtsherkenning en ‘sociaal krediet’ gaan hand in hand. Het is inmiddels een export product, vooral naar Afrika.

Wat we kunnen verwachten is een voortdurende krimpende middenklasse, omdat veel mensen afhankelijk worden van de zogenaamde ‘gig economy’. Tussen 2005 en 2014 is het percentage van gezinnen met een stabiel of minder wordend inkomen gestegen tot meer dan 60 percent in de vijfentwintig meest geavanceerde economieën ter wereld.

Social justice

Probleem is, dat de alfa-intelligentsia in de landen met hogere inkomens bezig zijn de traditionele waarden te ‘deconstrueren’ die hen jarenlang economische voorspoed gaven. In plaats dat ze zich bezig houden met de stagnering in de economie, sociale immobiliteit en klasse conflict zijn ze geïnteresseerd in social justice.

Opwaartse mobiliteit wordt gezien als een overblijfsel uit het recente verleden, de nieuwe taak is vooral het beschermen van het milieu. En in een aantal gevallen de ‘noodtoestand’ uitroepen wat direct tot economische stagnering leidt.

De krimpende middenklasse

Dit is geen boek voor links of rechts, zo schrijft Kotkin. Het is een poging de maatschappij te analyseren die steeds hiërarchischer wordt en steeds meer stagneert, net als ten tijde van de feodaliteit. Het is tegelijk een waarschuwing voor een krimpende middenklasse.

Niemand zit te wachten op een bevroren situatie in de maatschappij waar welvaart en macht bij steeds minder en steeds machtiger mensen terecht komt. Dit is niet alleen een Amerikaans probleem, het geldt net zo goed voor de UK, Europa, Australië en Canada. Opwaartse mobiliteit komt overal in het gedrang.

Joel Kotkin, The Coming of neo-Feudalism, A Warning to the global middle class (Encounter Books 2020)

Het bericht Onze nieuwe machthebbers dragen jeans, t-shirts en hoodies verscheen eerst op Wynia's Week.