Toch komen er uitgerekend nu bezuinigingen aan in de sportwereld. Tientallen topsporters deden er ondanks in een open brief in het AD hun beklag over. ‘Als de plannen van het nieuwe kabinet doorgaan, verliest de Nederlandse sport straks minstens 45 miljoen euro per jaar,’ zo heette het. ‘Dat zou rampzalig zijn voor onze sportclubs en verenigingen, de kraamkamer voor de topsport.’

Maar is dat wel zo? Hoeveel geld wordt in Nederland aan (top)sport besteed? En hoe riskant zijn de bezuinigingen?

Meer btw en meer kansspelbelasting

Het kabinet-Schoof is voornemens om op enkele categorieën de btw te verhogen. Naast de media, cultuur- en evenementensector, zal ook de sportsector eraan moeten geloven. Meer concreet: voor sporten bij sportondernemers, die nu met 9 procent btw zijn belast, zal per 1 januari 2026 21 procent btw betaald moet worden. Ongeveer 7 miljoen Nederlanders sporten bij zo’n ‘ondernemende sportaanbieder’ – denk aan schaatsbanen, fitnesscentra, zwembaden en commerciële sportscholen – en zullen dit dus waarschijnlijk in de portemonnee gaan voelen, al is het aan de ondernemingen zelf om de btw-verhoging gedeeltelijk of volledig door te belasten.  

Ook de kansspelbelasting zal vanaf 2025 worden verhoogd: van 30,5 naar 37,8 procent. Dat die verhoging daalt de afdracht van de loterijen aan de sportsector naar verwachting met 12,5 miljoen euro ten opzichte van 2023: van 52 miljoen naar 39,5 miljoen euro.

Het lijkt te gaan om grote bedragen. Maar afgezet tegen de enorme sommen geld die in de Nederlandse (top)sportsector omgaan, valt het reuze mee. 

Vooral geld van gemeenten

Zo besteedde het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in 2020 ongeveer 371 miljoen euro aan de ‘breedtesport’ in Nederland, lees: alle fysieke activiteiten die regelmatig op niet-professioneel niveau worden beoefend. Tellen we de ministeriële uitgaven aan de topsport mee (in 2020 zo’n 65 miljoen euro), dan komen we uit op een totaalbedrag van 436 miljoen euro. Van dit geld ging ongeveer 235 miljoen naar gemeenten, iets meer dan 80 miljoen naar sportverenigingen, 15 miljoen naar NOC*NSF in de vorm van subsidies en bijna 10 miljoen aan onderzoeksinstituten.

Toch komt het op opstand grootste bedrag dat jaarlijks wordt overgeheveld naar de sportsector niet van de rijksoverheid, maar van de gemeenten. In 2020 ging het om bijna 1,6 miljard euro. Onder dit bedrag vallen uitgaven voor sportstimulatie- en participatie, de kosten voor interne en externe exploitatie van sportaccommodaties en een klein deel overheadkosten (zoals personeelslasten).

Ondersteuning van profvoetbal

Gemeenten genieten daarnaast ook inkomsten dankzij sportbeoefening – denk aan huuropbrengsten van sportaccommodaties en entreegelden. In 2020 werd zo 423 miljoen euro verdiend. De netto-uitgaven van de gemeenten bedroegen dus bijna 1,2 miljard euro. Ook als je daar de personeelskosten en de (specifieke) uitkeringen van het Rijk uithaalt, blijft er nog altijd 1 miljard euro over.

We hebben het dan nog niet over de kosten die gemeenten maken wanneer ze voetbalstadions van profclubs opkopen of (goedkope) leningen verstrekken om stadions te (ver)bouwen. Zo gaf de gemeente Leeuwarden onlangs nog een lening van 6 miljoen euro aan voetbalclub Cambuur voor de bouw van een nieuw onderkomen. Denk ook aan de miljoenenleningen van de gemeente Enschede aan FC Twente, die de komende vijftien jaar nóg bezig is met aflossen.

Bij NOC*NSF kwam in 2020 in totaal 123 miljoen euro binnen. Daarvan kwam 45 miljoen euro van de Nederlandse Loterij en 55,5 miljoen euro van het ministerie van VWS. De rest is afkomstig van sponsoring en van verhuur en horeca. Van dit geld werd 67 miljoen euro geïnvesteerd in een bestedingsplan voor sportorganisaties: 39 miljoen specifiek naar de topsport, het overige deel naar de breedtesport.

Dan de stichtingen en fondsen, zoals het Jeugdfonds Sport en Cultuur, de Johan Cruijff Foundation en de Jantje Beton Fondsen. Zij ontvingen in 2020 samen 40,3 miljoen euro, hoofdzakelijk (23 miljoen) van de Nederlandse overheid, maar ook van loterijen, bedrijven en particulieren. Het geld wordt gebruikt voor onder meer sportevenementen en de aanleg van accommodaties.

Robuuste sector

Hoewel 2020 vanwege corona geen ‘gewoon’ jaar was voor menig sportvereniging, bedroegen hun totale inkomsten rond de 1,1 miljard euro. Daarvan was 668 miljoen afkomstig van contributie en les- en entreegelden, 159 miljoen van kantineverkopen, 125 miljoen van subsidies en bijdragen (vooral van het ministerie van VWS) en 125 miljoen van sponsor- en reclamegelden. De ‘ondernemende sportaanbieders’ op hun beurt genoten in 2020 ongeveer 2,8 miljard euro aan inkomsten, logischerwijs vooral dankzij abonnementen, lessen en entreegelden (2,1 miljard).

Sport is in Nederland een miljardenmarkt, die in 2022 goed was voor 1,2 procent van het bbp. CBS-cijfers bevestigen dit beeld. Zo gaven huishoudens in 2019 zo’n 11,7 miljard euro uit aan sportgoederen en -diensten. Het geld dat indirect naar de topsport gaat – denk aan uitzendrechten en ‘gratis’ politie- en ME-inzet tijdens profvoetbalwedstrijden – laten we dan nog buiten beschouwing. Er is maar één conclusie mogelijk: zo’n robuuste sector kan best een btw-verhoging aan.

Calvin Schukkink is masterstudent staats- en bestuursrecht aan de universiteit Utrecht. Hij komt uit Enschede en verdiept zich in politiek en filosofie. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Hoezo ‘rampzalig’? Onze florerende sporteconomie kan best een btw-verhoging aan verscheen eerst op Wynia's Week.

De ramingen zijn de bouwstenen voor de eerste begroting van minister Eelco Heinen (VVD) van Financiën én voor het regeerakkoord dat het kabinet nog moet schrijven. Op basis van het eerdere hoofdlijnenakkoord van de fractievoorzitters van PVV, VVD, NSC en BBB vaart hun kabinet financieel scherp aan de wind. Het begrotingstekort bleef in de eerste berekeningen net onder het Europese plafond van 3 procent.

Vrijdag moet blijken of dat in 2025 en de komende jaren blijft lukken. Zo niet, dan dreigen bezuinigingen. Daar hebben de partijleiders geen zin in. Hun plannen ademen: eerst het zoet (koopkracht) voor de kiezer, later komt misschien het zuur (bezuinigen) op tafel.

Somber beeld

De krimp van de economie en de malaise in de industrie, die de export remt, kleuren het beeld somber. Maar wie weet zorgen de banengroei en de hogere lonen voor voldoende compensatie (btw, loon- en inkomstenbelasting) op de begroting.

Eén inkomstenpost kan zomaar een tegenvaller laten zien. Dat is de belasting die bedrijven betalen over hun fiscale winst, de vennootschapsbelasting. Alleen vennootschappen betalen deze belasting: besloten en naamloze vennootschappen en coöperaties. Ik noem het in ’t vervolg winstbelasting. Daarnaast bestaat de dividendbelasting die beleggers moeten betalen over een dividenduitkering van een bedrijf, maar die blijft hier buiten beschouwing.  

Aan de opbrengst van de winstbelasting kun je aflezen hoe goed of hoe slecht het met het Nederlandse bedrijfsleven gaat. De conclusie van de afgelopen jaren moet zijn: het gaat hier fan-tas-tisch.

De vennootschapsbelasting is in vijf jaar verdubbeld tot 48 miljard euro, meldde statistiekbureau CBS enkele weken geleden. Dat is nogal wat. De opbrengst is de optelsom van de belastingaangiftes van meer dan 400.000 bedrijven. Dat cijfer komt uit een recent rapport van het ministerie van Financiën over de vennootschapsbelasting. De Belastingdienst mag niks zeggen over individuele belastingplichtigen, daarom richt ik me bij mijn zoektocht naar de grootste belastingbetalers op beursgenoteerde bedrijven, die in hun jaarverslag openheid van zaken moeten geven.

Eenmalige heffing

De verdubbeling van de winstbelasting heeft twee oorzaken: hogere winsten én toevalstreffers, zoals de gestegen olie- en gasprijzen. De prijsstijgingen deden consumenten en industriële pijn, maar energieproducenten konden de vlag uitsteken.

De overheid heeft een deel van hun extra winst in 2022 ‘wegbelast’ met een eenmalige heffing. Deze extra belasting zag je bijvoorbeeld terug bij staatsbedrijf EBN, dat namens de overheid participeert in gasvelden. De winst van EBN was omhoog gesprongen. Daardoor was EBN in 2022 het Nederlandse bedrijf dat de meeste winstbelasting betaalde: maar liefst 5,5 miljard euro, zo ontdekte ik vorig jaar voor Wynia’s Week.

Over het afgelopen jaar, 2023, was de winstbelasting ‘maar’ 75 miljoen euro. EBN keerde wel twee keer dividend uit aan de Nederlandse overheid en dat leverde 2,3 miljard euro op. EBN wint dus geen goud als belastingkampioen, wie dan wel?

Shell en Unilever

Als het om winstbelasting gaat liggen twee namen altijd voor op de tong vanwege de gemíste opbrengsten: energieconcern Shell en zeep- en ijsfabrikant Unilever. Zij sloten hun hoofdkantoren in Nederland en kozen voor Londen. Shell en Unilever publiceren – zoals steeds meer, ook Nederlandse multinationals – gedetailleerde cijfers over hun belastingbetalingen.

Multinationals liggen namelijk onder een vergrootglas in verband met belastingvermijding en het gebruik van belastingparadijzen. Daarom doet een groot aantal landen ook mee met een wettelijk vastgelegd minimumbelastingtarief.

Shell publiceert zijn belastingcijfers steevast in het najaar, Unilever heeft ze al. In het Verenigd Koninkrijk betaalde Unilever 8 miljoen pond (ruim 9 miljoen euro), in Nederland was dat 227 miljoen euro. Het bedrag valt hoger uit dan gebruikelijk, zegt Unilever, vanwege de betaling van aanslagen over eerder jaren én vooruitbetalingen. Fijn, maar geen goud.

Ook het feit dat een bedrijf een grote werkgever is, betekent niet dat men ook een belastingtopper is. Neem KLM, goed voor 26.194 voltijdbanen in Nederland (2023). Over 2023 betaalde de luchtvaartmaatschappij 32 miljoen euro winstbelasting plus een vooruitbetaling van 76 miljoen, samen 108 miljoen euro. In 2022 was het nul als gevolg van de geleden verliezen.

Wie het grote belastinggeld zoekt, moet – inderdaad – bij het grote geld zijn. De banken dus. ING betaalde (op kasbasis) vorig jaar 601 miljoen euro winstbelasting in Nederland. Leuk weetje: in Duitsland betaalde de geldgigant maar liefst 904 miljoen euro winstbelasting. ING is daar veel winstgevender dan in Nederland.

De Rabobank is echter nummer één in de bankensector. Zij betaalde (op kasbasis) vorig jaar 1.016 miljoen winstbelasting in Nederland.

Winnaar Wennink

Rabo’s miljard is goed een tweede plaats. De winnaar is chipmachinefabrikant ASML in Veldhoven. ASML betaalde 1.826 miljoen euro winstbelasting. Tel je daar de ingehouden loonbelasting voor de werknemers in Nederland bij op (763 miljoen euro) plus de ingehouden dividendbelasting voor buitenlandse beleggers (352 miljoen euro) dan is het bedrag al groter dan de investeringssteun à 2,51 miljard euro van het demissionaire kabinet-Rutte IV aan Brainport en de regio Eindhoven.

De steun kwam er nadat toenmalig topman Peter Wennink het kabinet eraan had herinnerd dat ASML de groei van het bedrijf ook buiten Nederland kan voortzetten. De nieuwe belastingkampioen ASML liet even zien waar het geld wordt verdiend. Brainport is niet alleen kennis, maar ook economische en politieke macht.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ASML is kampioen belasting betalen en heeft dus ook politieke macht verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is een uitspraak die soms aan de Amerikaanse auteur F. Scott Fitzgerald wordt toegeschreven – hij zou het hebben gezegd in een tweegesprek met Ernest Hemingway. Feit is: iedereen had deze wijsheid kunnen verkondigen.

Omdat de rijken meer geld hebben zijn ze een onderwerp van publieke fascinatie. Ze zijn moderne royalty. Superjachten, scheidingen, ruzies en kinderen die de weelde niet kunnen dragen. Denk aan de recente rechtszaak over het vermogen van de familie Blokker.

Maar miljardairs zijn ook politiek steeds relevanter. Als geldschieter van politieke campagnes, echt niet alleen in de Verenigde Staten. Ook in Nederland. En internationaal zijn ze de afgelopen jaren politiek om een andere reden nog interessanter geworden: je kunt de rijken extra belasten.

3.000 miljardairs

Vorige week stonden de ongeveer 3.000 allerrijkste burgers ter wereld op de agenda van de ministers van Financiën van de G20, het forum van de grootste industrielanden. Ze vergaderden in Rio want Brazilië is roulerend voorzitter. De ministers bespraken een rapport van vermogens- en belastingonderzoeker Gabriel Zucman over de beste manier om de 3.000 miljardairs fiscaal aan te slaan. Het rapport was een idee van de linkse Braziliaanse president Lula da Silva.

Deze allerrijkste mensen ter wereld heten in de formele beraadslagingen en overigens ook bij de vermogensbeheerders die hun geld beleggen nooit gewoon rijke mensen. Ze heten ultra high net worth individuals. Zeg maar: personen met de hoogst mogelijke financiële bezittingen (minus schulden). Alsof het te plat, te proletarisch of te oneerbiedig is om de allerrijksten de allerrijksten te noemen.

De politieke en maatschappelijke interesse in de allerrijksten komt in golven. In de jaren zeventig waren hoge vermogens en de daaruit voortvloeiende ongelijkheid ook een brandend politiek onderwerp. In de economische crisis van de jaren tachtig verdween de interesse. Er waren belangrijker zaken, zoals werkgelegenheid. In de daaropvolgende decennia draaiden de economie en de politiek om de middenklasse. Zeg maar: om gelijkheid.

De afgelopen jaren is ongelijkheid weer politiek relevant. Waarom?

De eerste reden is de opkomst van een nieuwe generatie eigenzinnige Amerikaanse techmiljardairs en Chinese zakenlieden. Zij beklommen de vermogenspiramide dankzij gestegen aandelenkoersen. Verder spelen de grotere openbaarheid van inkomens én de onthullingen over fiscale vluchtrouters een rol. En de miljardairs trekken meer aandacht, bijvoorbeeld als mediatycoon. Elon Musk heeft X/twitter. Rupert Murdoch bezit kranten en Fox News. Verschillende miljardairs in Frankrijk beheersen de media. John de Mol zit in radio- en tv-zenders terwijl miljardair Chris Oomen persbureau ANP heeft gekocht om de onafhankelijkheid van de nieuwsvoorziening te continueren.

Het geld is al uitgegeven

De allerrijksten ter wereld staan erom bekend dat ze relatief weinig inkomen hebben, maar juist veel vermogen. Dat steekt politici, want inkomen wordt van oudsher aanzienlijk zwaarder belast dan vermogen. Inkomen is gebonden aan tijd en plaats en documenten (werkplek, loonstrook), terwijl financieel kapitaal internationaal mobiel is. Vandaar de roep om extra belastingen.

Ook in Nederland. Bijna de hele Tweede Kamer steunde in april een motie van Wendy van Eijk (VVD) en Folkert Idsinga (NSC, nu staatssecretaris fiscale zaken) dat Nederland zich moet blijven inspannen voor de invoering van een wereldwijde minimumbelasting voor de allerrijksten.

Hoeveel belasting? Onderzoeker Zucman bepleit 2 procent van het vermogen van miljardairs. Dat zou jaarlijks 200-250 miljard dollar opleveren.

En, raad eens… de extra belastingopbrengsten hebben al een besteding gevonden: klimaatinvesteringen. Dat stelt de ‘belast-de-rijken’-beweging in een ander daglicht. De allerrijksten zijn de kip met de gouden eieren die aangeslagen wordt voor investeringen waarvoor politici ‘gewone’ belastingbetalers niet durven aan te spreken.

De kans op invoering van de 2 procent vermogensbelasting lijkt me gering. Voorstanders van de heffing wijzen op de minimumbelasting op de winsten van multinationals die enkele jaren geleden is afgesproken. Er hebben, schreef NRC vorige week, 140 landen voor getekend en 60 hebben nu wetgeving of zijn er meer bezig. Dat loopt geen storm.

De grootste hindernis is precies dit: landen die niet meedoen zijn spekkoper. Daar willen de rijksten zich graag inschrijven.

Rijken steeds rijker?

De invoering van de fiscale heffing doet een beroep op emotionele argumenten, zoals: de rijken worden steeds rijker. Dan is de extra heffing een jaloeziebelasting. Vergeten wordt dan dat ook beleggingen soms kelderen, zoals in 2022. En overigens: lonen stijgen ook.

Een ander argument is de ongelijkheid. Vermogensongelijkheid op deze schaal is niet eerlijk, ja zelfs onrechtvaardig of slecht. Doorhalen wat niet van toepassing is. Dan is de extra heffing een belasting op succes, dan wel op geluk, voor wie het geld van (groot)ouders als erfenis in de schoot geworpen kreeg.

‘De allerrijksten betalen minder belasting dan de gemiddelde burger’ is ook een belangrijke drijfveer achter deze beweging. Draai het om en kijk dan nog eens. Wordt de gemiddelde burger juist niet te zwaar belast?

Wie de allerrijksten wil belasten trekt aandacht. Maar snijdt extra belasting hout? Of is het wensdenken en Don Quichot-politiek? Met het fiscale pikhouweel de vermogenspiramide bestijgen klinkt moedig, maar deze bravoure laat de mensen in de steek waar het om gaat. De laagste inkomens en de middenklasse kopen er niks voor.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Extra belasting voor de allerrijksten? Klinkt mooi, maar mensen met lagere en middeninkomens kopen er niks voor verscheen eerst op Wynia's Week.

Veel muziekliefhebbers hebben aan die beginregel genoeg om direct Stairway to Heaven te herkennen. Hoewel de uit 1971 daterende klassiekervan de Britse rockband Led Zeppelin nooit werd uitgebracht op single, staat het nummer elk jaar weer bij de bovenste tien van de Top 2000.

Bij Led Zeppelin, actief tussen 1968 en 1980, gaat het al gauw om superlatieven en records. In geen enkele opsomming van ’s wereld bestverkopende artiesten aller tijden ontbreekt hun naam en meestal zijn The Beatles dan de enige Britse groep die ze vóór zich moeten dulden. Van hun titelloze vierde album – met ook Stairway to Heaven – werden alleen al in Amerika 24 miljoen exemplaren verkocht.  

‘They’re the greatest rock & roll band of all time,’ schreef Dave Grohl (Nirvana, Foo Fighters) in 2011 en ook president Barack Obama was vol lof toen hij Led Zeppelin een jaar later vergastte op de prestigieuze Kennedy Center Honor, een prijs bedoeld voor kunstenaars en artiesten die met hun werk een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de cultuur van de Verenigde Staten. Gitaarvirtuoos Jimmy Page, tevens de belangrijkste componist van de band, wordt steevast in één adem genoemd met grootheden als Jimi Hendrix en Eric Clapton. John Bonham werd in 2016 door Rolling Stone uitgeroepen tot de beste drummer aller tijden – vóór Ginger Baker en Keith Moon – en Robert Plant was volgens de lezers van het blad ‘the best lead singer of all time’.

Heroïne, occultisme en groupies van 14

Maar Led Zeppelin heeft ook een donkere kant. Natuurlijk, voor leden van wereldberoemde rockbands was het in de jaren zeventig bijkans verplicht om zich te misdragen. Wie niet regelmatig een televisietoestel uit een hotelraam kieperde of een Rolls Royce in z’n privézwembad parkeerde, telde niet echt mee. Maar bij Led Zeppelin zat het venijn een paar laagjes dieper.

John Bonham veranderde, zodra hij had gedronken, in ‘The Beast’ en was dan levensgevaarlijk voor zijn omgeving. Hij overleed in 1980 op pas 32-jarige leeftijd – na het nuttigen van veertig glazen wodka.

Jimmy Page raakte rond 1975 verslaafd aan heroïne en oogde gedurende de laatste jaren van Led Zeppelin als een anorexiapatiënt. En hoewel wel meer muzikanten zich destijds lieten omringen door jonge groupies, ging Page nog een stapje verder: door seksuele betrekkingen aan te knopen met het amper 14-jarige fotomodel Lori Mattix. Ook zijn fascinatie voor occultisme mag niet onvermeld blijven. In 1970 kocht Page Boleskine House, het Schotse landhuis waar zijn held Aleister Crowley (1875-1947) menig duister ritueel had opgevoerd. Diens credo ‘Do What Thou Wilt’ liet hij graverenin de uitloopgroeven van Led Zeppelin III.

En dan was er nog ‘the man who led Zeppelin’: Peter Grant, de zwaarlijvige manager van de band. In 2018 werd hij door zijn biograaf Mark Blake uitgeroepen tot ‘the most notorious rock manager of all time’. De voormalige worstelaar intimideerde iedereen die hem voor de voeten liep, journalisten incluis, onderhield contacten met criminelen en liet Led Zeppelin tijdens optredens steeds vaker omringen door halve en hele gangsters.

In 1977, tijdens een Amerikaanse tournee, liep de zaak volledig uit de hand toen Grant en leden van zijn entourage in Oakland (Californië) op de vuist gingen met medewerkers van concertpromotor Bill Graham en een van hen het ziekenhuis in sloegen. De doorgesnoven vechtersbazen (‘They were ready to kill at the slightest provocation,’ verklaarde Graham later) en ook Bonham werden gearresteerd en kwamen pas vrij na het betalen van een borg.

Van Yab Yum naar Mazzo

Met Nederland had Led Zeppelin zo op het eerste oog geen innige relatie. Zeker, Stairway to Heaven werd een evergreen, maar anders dan Bob Dylan en The Rolling Stones speelde de band hier in de jaren zeventig niet in voetbalstadions, maar in de (oude) RAI of in Ahoy. Na een veelbelovende start begon ook de platenverkoop van Led Zeppelin al snel te stagneren. Zo haalde hun laatste album In Through The Out Door (1979) – twee weken nummer één in Groot-Brittannië, zeven weken nummer één in Amerika – bij ons niet eens de top 20.

Tjerk Lammers, destijds vertegenwoordiger van de Nederlandse tak van hun platenmaatschappij, vertelde in 2003 in Aloha het tragikomische verhaal van Led Zeppelins laatste bezoek aan ons land, in juli 1980:

‘In Ahoy stond de volumeknop zo wagenwijd open, dat het publiek lamgeslagen in de stoelen zat. Het magere applausje van de weinige diehards die de decibellenorkaan konden weerstaan, ontlokten aan Robert Plant de onvergetelijke uitspraak: “Thank you… both of you.” Led Zeppelin speelde hard, maar leefde net zo hard. Na de show werd ik gevraagd of ik een bordeel wist. Natuurlijk wel. Snel Yab Yum gebeld, alwaar de dienstdoende “telefoniste” vertelde dat de zaak wegens een privéfeest helaas was gesloten – op de achtergrond hoorde ik een ingehuurde volkszanger “Hij was maar een clown” galmen. Het alternatief was een club nabij het Leidseplein. De bandlimousine paste maar net op het grachtje, de chauffeur liep mee naar binnen en ik kon het toen gigantische bedrag van tweehonderd gulden per persoon neertellen. Waarop een der bandleden de aangeboden kamers inspecteerde en het hele avontuur afblies wegens gebrek aan kwaliteit. Ik kreeg mijn geld (gedeeltelijk) terug en het hele gezelschap klom in de limo, waar ondertussen de autoradio uit gestolen was. Onder luid geklaag over glasscherven en tocht door het ingeslagen raam werd koers gezet naar discotheek Mazzo op de Rozengracht. Ook dit bezoek duurde slechts een luttel aantal minuten, omdat Robert Plant onmiddellijk ruzie kreeg met een barjuffrouw en daarop plompverloren de zaak werd uitgezet.’

Een van de employees die Plant over de dansvloer naar de uitgang werkte, was de toen nog niet beroemde Michiel Romeyn, zo weten we dankzij zijn biografie Bepaal jij dat? (2021). Hij had geen idee welke ‘langharige Brit’ hij op straat zette.

Toch is Romeyn bij lange na niet de merkwaardigste link tussen Led Zeppelin en Nederland.

De zaak kwam onlangs aan het licht dankzij de Britse journalist James Cook van de website LedZepNews, sinds 2012 ‘the leading unofficial and independent source of news about Led Zeppelin’. Het gebeurde toen Cook zich verdiepte in de juridische nasleep van het zojuist genoemde incident in Oakland.

Drie slachtoffers van het geweld eisten in 1977 een schadevergoeding van 2 miljoen dollar. De claim werd neergelegd bij S&L Entertainment Enterprises, het bedrijf dat destijds stond vermeld op concertkaartjes en in advertenties van Led Zeppelin. Zowel de vier bandleden als manager Grant waren sinds oktober 1976 officieel in dienst van S&L. Het bedrijf maakte deel uit van een internationaal netwerk van firma’s dat was bedoeld om het Led Zeppelin-imperium zo weinig mogelijk belasting te laten betalen. Op zich niets bijzonders in de muziekwereld.

Op de loonlijst in Spijkenisse

Wel opvallend was dat S&L Entertainment Enterprises officieel was gevestigd in Spijkenisse en dat de vijf werknemers een Nederlands salaris kregen uitbetaald: het waarschijnlijk vooral symbolische bedrag van 125.000 gulden per jaar, rekening houdend met inflatie nu een kleine 200.000 euro. Maar, zo ontdekte LedZepNews, er was nog méér Nederlandse betrokkenheid.

Uit nog niet eerder openbaar gemaakte stukken blijkt namelijk dat S&L in 1978, in het kader van de juridische afwikkeling van de schadeclaim, gedwongen werd te onthullen wie er zitting hadden in de directie.

Acht personen, zo bleek, onder leiding van – hoe kan het ook anders – een Zwitserse advocaat. Maar in het gezelschap bevond zich ook de veel minder voor de hand liggende Russische ballerina Irina Baranova en… ‘two Dutch radio hosts’.

Beschaafde heren

De eerste: Willem Duys, bekend van het zondagse easy listening-programma Muziek Mozaïek, maar natuurlijk ook muziekproducent, tenniscommentator en welbespraakt gastheer van de veelbekeken AVRO-talkshow Voor de vuist weg.

De tweede: Duys-intimus Pim Jacobs, befaamd jazzpianist, tv-presentator (Music-All-In, Babbelonië), Gevleugelde Vriend van mr. Pieter van Vollenhoven en echtgenoot van Europe’s First Lady of Jazz Rita Reys.

Kort en goed: twee beschaafde heren van vóór de oorlog, altijd keurig in het pak en – hoewel niet vies van geld verdienen – lichtjaren verwijderd van het door heroïne, geweld en minderjarige groupies gedomineerde universum van Led Zeppelin. Toch stond de band op hun loonlijst en waren Duys en Jacobs – waarschijnlijk zonder dat ze aan de knoppen zaten – op die manier betrokken bij een internationale tax structure van twijfelachtig allooi.

Waarom namen beide heren dat risico? Welke verdiensten stonden er tegenover? Wie bracht ze met S&L in contact?

Navragen bij Duys en Jacobs kan helaas niet meer. Robert Plant, 75 inmiddels, leeft gelukkig nog wel. Iemand zou eens bij hem moeten informeren of dat ‘Thank you… both of you’ in Ahoy misschien niet sloeg op de ‘two Dutch radio hosts’ die zijn belastingontwijking hielpen faciliteren. 

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht Britse ontdekking: Led Zeppelin stond op de loonlijst van… Willem Duys en Pim Jacobs verscheen eerst op Wynia's Week.

De strekking van het arrest was pijnlijk voor het demissionaire kabinet RutteVier en voor de Eerste en Tweede Kamerleden die het laatste decennium de belastingwetten hebben aangenomen. De Hoge Raad concludeerde eind 2021 al dat de belastingheffing in box 3 niet deugde. De belasting, die uitgaat van een fictief rendement op sparen en beleggen, was in strijd met het eigendomsrecht in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Lelijke tegenvaller

Dat was een lelijke financiële tegenvaller, want de overheid rekent op het belastinggeld uit box 3 van jaarlijks ongeveer 4 miljard euro. Er kwam een wetswijziging die erop neerkwam dat spaargeld niet langer belast werd op basis van het fictieve rendement van 4 procent, maar dat het werkelijke rendement telde (rond 1 procent in 2023). Voor beleggingen en vastgoed veranderde niks. De fictieve rendementen bleven. De Hoge Raad zette daar nu ook een streep door.

Dat is het eind van de sprookjes in box 3. Wat de wetgever niet lukte, namelijk belastingheffing op basis van werkelijk gerealiseerde rendementen, duwt de Hoge Raad de regering en de Belastingdienst nu door de strot. Dat klinkt wat cru, maar de hoogste rechter zegt: wie niet horen wil, moet maar voelen.

Ongeveer 1,6 miljoen belastingplichtigen doen aangiftes in box 3. Zij mogen nu aantonen dat zij teveel belasting hebben betaald omdat hun werkelijk behaalde rendementen lager waren dan de ficties van de Belastingdienst.

Hoe pakt dat in de praktijk uit? Het oudere echtpaar voor wie ik de fiscale aanslag doe, een vriendendienst, ik ben geen expert, had vorige week de voorlopige belastingaanslag 2023 ook gekregen, las over het Hoge Raad-arrest en vroeg meteen: zit er voor ons een meevaller in?

Een strop van tegen de 4 miljard euro

De Hoge Raad heeft namelijk een formule ontworpen voor de becijfering van het werkelijke rendement. Het voert te ver om deze formule hier te herhalen, maar ik moest het eerder genoemde echtpaar teleurstellen. Althans: over 2023. Zij hebben conservatieve beleggingen: spaargeld, wat groene beleggingen en een vakantiewoning.

Maar het kan best zo zijn dat de becijferingen voor burgers met beleggingen in aandelen en obligaties juist wél een meevaller opleveren. In 2022 kelderden bijvoorbeeld de aandelen- én de obligatiekoersen, terwijl de fictie van box 3 was dat er wel geld was verdiend. Dat kan over 2022 een strop voor de fiscus van tegen de 4 miljard euro worden.

Vermijdbare debacles

Het wordt dus werk voor belastingplichtigen. Zij moeten aantonen dat zij teveel hebben betaald. Vervolgens wordt het een berg werk voor de toch al overbelaste Belastingdienst die ook het kostbaarder toeslagenschandaal moet oplossen. Wat, in het geval van box 3, op individueel niveau kan uitpakken als een financiële meevaller, is op maatschappelijk niveau een debacle en een miljardentegenvaller voor het beoogde kabinet-Schoof.

En waarom? Het waren vermijdbare debacles, als…. de regering en de Kamers eerder hadden ingegrepen. Het toeslagenstelsel is een steeds complexere opeenstapeling van inkomenssteun geworden die zowel burgers als Belastingdienst hoofdbrekens geeft. Het belastingstelsel met box 1, 2 en 3 dat in 2001 onder leiding van het links-liberale kabinet (Paars II) is ingevoerd was een poging om belastingheffing te versimpelen.

Toeslagenkerstboom

Maar de vernieuwing die moest versimpelen is sinds vorige week definitief uitgedraaid op een miljarden verslindende hersteloperatie. Het toeslagenstelsel net zo. Het zijn twee voorbeelden van de verborgen gebreken die beleidsmakers liever niet onder ogen willen zien als zij een nieuw plan lanceren: de kosten van complexiteit. De cost of complexity zoals dat in de Angelsaksische managementliteratuur heet.

Geen enkele grote organisatie is immuun voor deze kostenpost, maar de overheid is bij uitstek kwetsbaar. Er is altijd wel een argument of een lobbygroep om een uitzondering te maken op een regel of daar weer een uitzondering op. Of iets toe te voegen aan een toeslagenkerstboom.

Belastingdienst

Waarom is het aantal ambtenaren bij de rijksoverheid zo gegroeid de laatste jaren? Zij moeten de gegroeide complexiteit (wetgeving, uitzonderingen, steeds meer politieke bemoeienissen) in goede banen leiden.

Het coalitieakkoord wil het aantal rijksambtenaren drastisch reduceren, maar uitvoeringsdiensten, zoals de Belastingdienst, daarvan uitzonderen. Dat is een goed begin, maar meer is nodig. Aan de Belastingdienst kun je zien wat jarenlange onderinvesteringen betekenen. Het piept en het kraakt, maar moet er wél voor zorgen dat de overheid jaarlijks ruim 400 miljard euro belastingen en premies int.

Toekomstige schade

Voor de ambtelijke leiding van de uitvoeringsdiensten en de ministeries is de opgave de komende jaren simpel: het uit de wind houden van bewindspersonen moet niet langer prioriteit nummer 1 zijn. De robuustheid en continuïteit van uitvoerende diensten moeten voorop staan. Het parlement moet uitvoeringsorganisaties die toch al bijna bezwijken onder complexiteit niet opzadelen met nieuwe regels én uitzonderingen.

De debacles met toeslagen en box 3 zorgen er helaas ook voor dat politici en Belastingdienst zo druk zijn met puin ruimen van de schade van de Rutte-jaren dat men de focus en de moed verliest om de belastingen te hervormen en te versimpelen. De schade uit het verleden veroorzaakt daardoor ook toekomstige schade, omdat vernieuwing moet wachten.      

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Puin ruimen na de Rutte-jaren. Miljardentegenvaller Belastingdienst smoort dringende hervormingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Heeft het zin om in een week waarin oorlogen in Oekraïne en Gaza, een spannende kabinetsformatie en onthutsend agressief islamo-gauchisme het nieuws domineren, aandacht te vragen voor zoiets ‘kleinburgerlijks’ en pre-politieks als het gezin? Toch wel, want het is de basiseenheid van de samenleving: wat daar mis gaat, komt niet snel weer goed.

Veel Europese landen hebben een minister voor gezinszaken. In Duitsland, België en Italië bijvoorbeeld, en natuurlijk in Hongarije. In Nederland hebben we er ook één gehad. Maar dat was niet zo’n succes. André Rouvoet van de ChristenUnie was in het vierde kabinet-Balkenende de eerste en tevens de laatste minister ‘voor jeugd en gezin’ in Nederland. Officieel was het zijn taak om ‘een integraal beleid mogelijk te maken in alle zaken die met jeugd en gezin hebben te maken’. Maar als een soort onderminister zonder portefeuille op het ministerie van Volksgezondheid kwam het er niet van.

Een subsidie op trouwen

In genoemde landen om ons heen is de aanpak voortvarender. Het gezin wordt daar beschouwd als een belangrijke eenheid binnen de samenleving en vooral de demografische ontwikkelingen baren de politici daar zorgen. Zoals bekend reproduceren wij onszelf niet meer. De gemiddelde autochtone vrouw in Europa krijgt al decennia hooguit anderhalf kind en dat zouden er dik twee moeten zijn. Tekorten op de arbeidsmarkt zijn dan ook het gevolg, en arbeidsmigratie natuurlijk.

Om gezinnen te steunen zijn er in Duitsland en België bijvoorbeeld belastingkortingen voor gezinnen en wordt er veel (en steeds meer) geld aan kinderbijslag uitgegeven. In Hongarije gaat men het verst. Daar zijn er zelfs voordelige leningen om een huis of auto te kopen. Ouders van grote gezinnen komen er in aanmerking voor vrijstelling van inkomstenbelasting en er is zelfs een subsidie op trouwen. Het heeft erin geresulteerd dat het geboortecijfer in Hongarije in de afgelopen tien jaar van 1,23 naar 1,58 per vrouw is gestegen.

In Nederland is de situatie dus anders. Heel verwonderlijk is dat niet, omdat we onszelf hebben geleerd dat niet het gezin maar het individu centraal moet staan. In het liberalisme zijn waarden als zelfbeschikking en zelfontplooiing het belangrijkst, en in pleidooien voor deze gedachte is het gezin steevast verdacht gemaakt.

Het zou een onderdrukkende structuur zijn, waar mannen hun vrouwen eronder houden, waar kinderen worden geïndoctrineerd en al te vaak misbruikt, een gesloten bastion dat moest worden opengebroken. De traditionele definitie van het huwelijk werd geschrapt met de introductie van de openstelling van het huwelijk voor paren van hetzelfde geslacht en straks misschien voor ‘polyamoureuze’ relaties. Kinderen moesten in vrijheid worden opgevoed en hun eigen keuzes maken. Niet het gezin was een kernwaarde, maar het individu.

Contragewicht tegen risicofactoren

Uit onderzoek na onderzoek blijkt ondertussen hoe belangrijk een gezond gezin is voor de vorming en het goede functioneren van mensen. Zelfs de economie vaart er wel bij. In een gezinsnota (uitgebracht door de Parlementaire Monitor) staat bijvoorbeeld het volgende te lezen: ‘Een goed functionerend gezin levert een positieve bijdrage aan de samenleving. Zo’n gezin is niet alleen een stabiele en evenwichtige basis voor de erin opgroeiende kinderen, maar bijvoorbeeld ook voor de bredere omgeving van (familie, vrienden) straat, wijk, school en sport. Het gezin is ook een belangrijke plaats om elkaar waarden en normen te leren en die in het belang van de hele samenleving naar anderen uit te dragen. Goed functionerende gezinnen hebben voldoende contragewicht tegen eventuele risicofactoren. Dat bespaart de samenleving ook maatschappelijke kosten van uitval en ontsporing.’

We begrijpen allemaal eigenlijk wel – ondanks alle progressieve, negatieve framing – van welk een doorslaggevend belang het gezin is. Gezinspolitiek zou er daarom op gericht moeten zijn om het gezin te beschermen (bijvoorbeeld door het belang van het gezin grondwettelijk te verankeren, zoals recent is voorgesteld) en maatregelen te nemen om het leven in het gezin te doen bloeien. Als het belang van het gezin ook in Nederland, zoals in zovele Europese landen, in de Grondwet wordt vastgelegd, kan dat ertoe leiden dat toekomstige wetgeving ook getoetst gaat worden op de consequenties die wetten hebben voor het gezin.

Het gezinsbeleid in Nederland is gefragmenteerd en soms ook tegenstrijdig. We willen zoveel mogelijk arbeidsparticipatie en tegelijk ook meer mantelzorgers. Het beleid wordt gedragen door de gedachte dat de overheid de keuzes die mannen en vrouwen maken actief moet aansturen. Bepaalde keuzes (werken) worden gestimuleerd, andere keuzes (zorg voor kinderen of ouders) worden fiscaal afgestraft. Kostwinnersgezinnen wordt het daardoor niet gemakkelijk gemaakt. Bij een modaal inkomen (€ 40.000 bruto per jaar) betalen deze gezinnen bijna tien keer zoveel inkomstenbelasting als wanneer datzelfde salaris over twee mensen verdeeld zou zijn. Dat grote verschil wordt slechts zeer ten dele gecompenseerd door toeslagen. De keuze voor kinderen wordt daarmee een soort luxe, die niet alle mensen zich (in dezelfde mate) kunnen permitteren.

Het zou daarom goed zijn als de overheid het belastingstelsel rondom het gezin zou vereenvoudigen en tegelijk werkelijke keuzevrijheid zou honoreren. Er zijn nu tal van toeslagen, maar de vormgeving van dat stelsel is nodeloos complex. De overheid zou de keuze moeten maken om te faciliteren en keuzevrijheid te bieden. Het beste is daarom om in al die inkomensafhankelijke steun te snoeien, en het kindgebonden budget en de kinderbijslag samen te voegen. Geef iedereen één bedrag per kind en laat aan iedereen de vrije keuze hoe dat bedrag wordt gebruikt: voor de opvang van het kind of voor de keuze om er zelf voor te zorgen.

Een verdwijnend taboe

Het taboe op het ter sprake brengen van dit soort zaken lijkt langzaam maar zeker te verdwijnen in Nederland. Steeds meer partijen beginnen het belang van een gezond en stabiel gezinsleven te erkennen – mede als gevolg van de confrontatie met de stijgende vraag naar jeugdzorg. Zeker binnen de nieuwe politieke verhoudingen komt er weer aandacht voor een positief gezinsbeleid.

De Stichting voor Werkende Ouders, geleid door Marjet Winsemius, presenteert volgende week in de Tweede Kamer de Staat van het Gezin, een jaarlijkse peiling naar het welbevinden van gezinnen in Nederland. Dat rapport zou een mooi uitgangspunt voor verdere gedachten- en besluitvorming kunnen zijn.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt altijd, twee keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoezo ‘kleinburgerlijk’? Met gezonde en stabiele gezinnen kunnen we flink besparen op de jeugdzorg   verscheen eerst op Wynia's Week.

Een bizarre hellingshoek

Die hellingshoek ligt vaak vast op 6,75 procent. Vraag me niet waarom, dat is misschien vijftig jaar geleden zo besloten, en laat zich kennelijk niet meer veranderen, want de ambtenaren en hun ministers missen de politieke moed om over te schakelen op nieuwe systemen. Want stel je voor dat die overschakeling vanwege hoge kosten dan zelf ook weer een schandaal wordt.

De hellingshoek van 6,75 procent betekent dat zodra een huishouden 10.000 euro per jaar meer gaat verdienen, de toeslag daalt met 675 euro. Dat levert bizarre resultaten op met het zogenoemde kindgebonden budget (kgb), een van de acht (!) heffingskortingen en toeslagen voor huur, zorg en kinderen. Voor 2024 hebben de ambtenaren namelijk de hoogte van het kgb belangrijk verhoogd in een goedbedoelde maar onhandige actie tegen kinderarmoede. In de grafieken waarin het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de nieuwe toeslagen illustreert, is de top van de heuvel drie keer zo hoog als vroeger, maar de helling naar beneden is hetzelfde gebleven.

Dat is een onverwachte bonus voor de alleenstaande met twee kinderen die met een inkomen van ‘slechts’ 120.000 euro per jaar sinds januari 2024 bovenop de kinderbijslag ook nog 2000 euro netto extra krijgt (zie de grafiek). De ambtenaren schrijven zonder blozen: ‘Door de beleidsmatige verhogingen van de kindbedragen en de alleenstaande ouderkop [dat is de extra inkomensondersteuning voor alleenstaande ouders] is het kindgebonden budget (-) pas afgebouwd bij een inkomen van circa € 247.000 in 2024. (-) Ook gezinnen met middeninkomens hebben dus voordeel van het kindgebonden budget.’ Ja, noem het maar ‘middeninkomens’, zodat de minister er makkelijker reclame voor kan maken op de televisie.

Tot dit jaar kregen ouders met twee of meer kinderen via het kgb minder geld per ‘extra’ kind dan voor hun eerste kind. Nu is het bedrag voor elk kind identiek. Dat is nieuw. Waarom? In bijvoorbeeld Groot-Brittannië is het bedrag het hoogst voor het eerste kind, en krijgen tweede en volgende kinderen per kind twee derde van het bedrag voor het eerste kind. De regerende Conservatieven gaan de volgende Britse verkiezingen waarschijnlijk verliezen, maar Labour-leider Keir Starmer heeft al aangekondigd dit niet te willen veranderen. Het lijkt ook logischer dan de Nederlandse regeling. 

Elementaire ontwerpfouten

Mijn voorstel: maak de kinderbijslag allereerst zo hoog dat we het ingewikkelde kgb niet meer nodig hebben. Dat is urgent want in dat kgb zitten sinds dit jaar drie elementaire ontwerpfouten. Eén: het loopt door tot boven de twee ton gezinsinkomen per jaar, dat is verspilling. Twee: kinderen nummer twee, drie en volgende ontvangen per kind evenveel als het eerste kind. Drie: de afbouw met die hellingshoek van 6,75 procent begint al bij 27.000 euro voor alleenstaanden of bij 36.000 euro voor paren (dat bedrag is dit jaar nota bene met 6000 euro verlaagd). Die afbouw raakt precies de miljoenen gezinnen die al te maken hebben met andere toeslagen en belastingkortingen die ook zo’n afbouw hebben. Het resulteert in een idioot hoge belastingdruk waarbij mensen bijna alles weer verliezen wat ze extra verdienen bij een periodieke verhoging, door meer uren te werken, of door van baan te veranderen.

Houd daarom alle bedragen liever constant tot een inkomen van 75.000 euro, zodat de ‘marginale druk’ voor iedereen tot aan dat bedrag serieus lager wordt. Betaal dat deels door het tweede en derde kind minder te betalen dan het eerste kind en door vanaf 75.000 euro sneller af te toppen dan nu.

Snellere afbouw voor hogere inkomens

Nog een paar details: maak de kinderbijslag voor het eerste kind 300 euro per maand voor kleine kinderen en 400 euro per maand voor middelbare scholieren (drie keer zo hoog als nu). Geef per volgend kind 250 euro per maand voor kleine kinderen en 325 euro per maand voor middelbare scholieren. Zo wordt het kgb overbodig en kan het dus worden afgeschaft. Betaal dat deels met een snellere afbouw voor de hogere inkomens. Het is veiliger om het verminderen van de kinderbijslag pas te starten bij een inkomen van bijvoorbeeld 75.000 euro, maar dan wel sneller. Dat is gunstiger voor alle inkomens onder die grens. Dan is er geen hinderlijke interactie meer met de afbouw van de huurtoeslag en de zorgtoeslag. Verminder dan de betalingen alleen voor hogere inkomens.

Er is ook een meer robuust protocol voor die afbouw denkbaar. Als we het slimmere Britse systeem hier kopiëren, dan stuurt de Belastingdienst aan iedereen met een inkomen hoger dan 120.000 euro een brief met de vraag of de geadresseerde misschien voor het gemak liever wil afzien van kinderbijslag om zo een terugbetaling achteraf te voorkomen. Bij een inkomen hoger dan 75.000 euro moet de belastingplichtige die kinderbijslag ontvangt voor elke duizend euro inkomsten bóven die 75.000 zelf de verschuldigde inkomstenbelasting op het aangiftebiljet verhogen met 150 euro, en wel tot aan het bedrag van de totaal ontvangen kinderbijslag (en waar van toepassing de alleenstaande ouderkop).

Het slimme van dit systeem is dat de Belastingdienst en de ontvanger niet zelf een schatting hoeven te maken van het inkomen vóórdat een inkomensafhankelijke toeslag wordt uitbetaald. Iedereen krijgt in eerste instantie immers precies hetzelfde bedrag dat uitsluitend afhangt van het aantal kinderen en van de mogelijke status als alleenstaande. Schattingen van het inkomen van te voren worden overbodig. Achteraf moeten sommigen met een hoog inkomen hun eigen aangifte voor de inkomstenbelasting verhogen.

Maximale kosten: 2 miljard euro

Als we daarmee kunnen leven, dan schat ik de totale kosten van het afschaffen van het kgb en vervanging door een veel hogere kinderbijslag op maximaal 2 miljard euro (0,2 procent van het bbp). Voordelen: veel simpeler, dus minder fraude en minder controleurs, en een eerste grote aanval op de idiote belastingdruk van miljoenen gezinnen.

We kunnen er direct op 1 januari 2025 mee beginnen, want we hebben de oude computers met die stomme 6,75 procent niet meer nodig. En de maximaal 2 miljard euro aan kosten smelten goeddeels weg als het makkelijker en aantrekkelijker wordt om meer uren te werken.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.   

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER . Hartelijk dank!   

Het bericht Waarom maken we de kinderbijslag niet zo hoog dat we het ingewikkelde kindgebonden budget kunnen afschaffen?   verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat kan de overheid doen om het tij te keren? Een aantal beleidsthema’s hebben de laatste tijd de nodige aandacht gekregen.

Er bestaan bijvoorbeeld verschillende subsidies die onderzoek door bedrijven moeten stimuleren, zoals de Innovatiebox en het Nationaal Groeifonds. Maar zijn deze werkelijk het beste middel? Bedrijven zullen immers een goede prikkel voelen om te investeren in innovatie als – ten eerste –  een robuuste bescherming van intellectueel eigendom bestaat (in het bijzonder, patenten), en – ten tweede – het rendement op innovatie niet te hoog wordt belast.

Een andere subsidie is de 30%-regeling voor hoogopgeleide buitenlandse werknemers. Uiteraard maakt dit het gemakkelijker om expats naar Nederland te halen. Maar als de belastingen voor buitenlanders te hoog zijn, dan zijn ze toch zeker ook voor Nederlanders te hoog? Veel mensen vinden deze regeling terecht een vorm van oneerlijke concurrentie. Vergeet ook niet dat voor veel soorten werk fysieke aanwezigheid niet vereist is. Bedrijven kunnen er dus ook voor kiezen om buitenlanders in dienst te nemen in het buitenland.

Ten slotte is er een discussie over de voertaal op Nederlandse universiteiten: moet deze Nederlands of Engels zijn? Ik zeg: laat universiteiten dit zelf beslissen. Als sommige studenten geloven dat een Engelstalige opleiding gunstiger voor hen is dan een Nederlandse, bijvoorbeeld omdat ze een baan ambiëren in een internationaal bedrijf, dan zullen universiteiten op deze vraag inspelen. Als andere studenten daarentegen liever in het Nederlands onderwezen worden, dan zullen universiteiten colleges in het Nederlands aanbieden. Kortom, deze kwestie vergt geen top-down oplossing.

In plaats van meer overheidssturing, subsidies, en doekjes tegen het bloeden, stel ik een drietal eenvoudige veranderingen voor die een aantal spaken uit het wiel van onze economie kunnen verwijderen. Deze aanpassingen zullen de druk op investeren verlagen en het bedrijfsleven meer lucht geven.

Loop voorop met betere winstbelasting

Ten eerste: Een aanpassing van de vennootschapsbelasting, namelijk een overgang naar een zogenaamde kasstroombelasting. Dit betekent simpelweg dat bedrijven haast alle investeringen direct mogen aftrekken voor de belasting, en niet (zoals nu) moeten spreiden over een aantal jaren. Deze aanpassing zal de druk op investeringen in Nederland aanzienlijk verlagen. En met meer investeringen komt meer kapitaal, hogere arbeidsproductiviteit, en dus stijgende lonen. Het Verenigd Koninkrijk is onlangs overgestapt op dit systeem, zij het op een tijdelijke basis. Ook de Verenigde Staten hanteren al een aantal jaren een dergelijk stelsel. Het is niet ondenkbaar dat andere landen deze trend zullen volgen. Nederland zou er dus goed aan doen om voorop te lopen in deze trend, en zo haar concurrentiepositie te versterken.

Voer geen dubbele belastingen in

Ten tweede: Schaf zowel de dividendbelasting als de belasting op de inkoop van eigen aandelen af. Hier moeten we niet kinderachtig over doen. Gegeven de aanstaande hervorming van box 3 zullen Nederlanders binnenkort al belasting gaan betalen over ontvangen dividenden (en gerealiseerde vermogenswinsten); waarom is nog een belasting dan nodig? Bovendien levert de dividendbelasting relatief weinig op (ongeveer 0,2% van ons bruto nationaal product), maar maakt die Nederland geheel onnodig tot een onaantrekkelijke vestigingslocatie. Het is zelfs aannemelijk dat afschaffing de algehele belastingopbrengst zou kunnen verhogen.

Laat burgers vrijwillig afzien van regels

Ten slotte: Verlaag de regeldruk. Uiteraard zijn regels belangrijk, mits zij voorkomen dat mensen elkaar schade toebrengen (hoofdzakelijk letsel en fraude). Maar helaas voldoen veel regels niet aan dit criterium, en dienen daarentegen enkel om de voorkeuren van het collectief op te leggen aan het individu. Eén mogelijkheid is om dit type regels simpelweg af te schaffen. Maar dit is wellicht te ambitieus. Ik stel daarom iets eenvoudigers voor, namelijk dat mensen op eigen initiatief een verklaring van vrijwaring mogen tekenen, waarna zij niet langer onderhevig zijn aan een regel.

Neem als voorbeeld het arbeidsrecht. Iemand zou kunnen besluiten dat hij bereid is om te werken onder het minimumloon, of buiten een CAO, of met een soepele ontslagregeling. Let wel: mensen die de bestaande regels prettig vinden hoeven dus niets te vrezen. En voor populaire regels zullen weinig mensen een dispensatie aanvragen. Maar voor diegenen die dat willen, komt er een soort ‘noodluik’. Een samenleving die individuele vrijheid serieus neemt zal haar burgers zulke kansen niet willen ontnemen. Immers, wie bang is voor zijn eigen vrijheid hoeft toch niet bang te zijn voor andermans vrijheid?

Het is van dringend belang dat het Nederlandse vestigingsklimaat aantrekkelijker wordt. Door een overgang naar een kasstroombelasting, afschaffing van de dividendbelasting, en vermindering van de regeldruk kunnen we een belangrijke stap in deze richting zetten.

Gideon Magnus is econoom en Bayesiaanse statisticus met een Ph.D. van de University of Chicago. Hij heeft ruim tien jaar in de financiële sector gewerkt en is nu bezig een eigen bedrijf op te zetten. Hij woont in New York.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. Plus video’s en podcasts. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Drie eenvoudige voorstellen voor een beter vestigingsklimaat verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar omdat er voor vereenvoudiging genoeg steun is onder burgers is het een gemiste kans als de formerende partijen voor het volgende kabinet dat onderwerp laten liggen. Belasting betalen zal nooit een populaire bezigheid worden, maar vereenvoudiging is een kans voor open doel. Het is boter-bij-de-vis-politiek waar centrum-rechtse en populistische partijen brood in moeten zien. Ter linkerzijde kijken partijen juist naar extra overheidsuitgaven, niet naar belastingpolitiek met lagere tarieven.

Belastingbetalers zijn burgers met stemrecht

De bedragen waar het om gaat zijn kolossaal. De totale opbrengst van belastingen (BTW, inkomstenbelasting) en premies (zorg, AOW) raamt het ministerie van Financiën dit jaar op 402.943.000.000 euro. Gezien dat bedrag is het niet vreemd dat het ministerie zo nu en dan laat onderzoeken wat u vindt van belastingen. En of u nog wensen heeft.

Vorige week stuurde het ministerie de uitkomsten van het laatste onderzoek naar de Tweede Kamer. Belastingbetalers zijn geen klanten, maar burgers met stemrecht. Dat maakt de uitkomsten politiek relevant.

Wat u wilt is duidelijk en vrij constant, blijkt uit een vergelijking met eerdere onderzoeken. Prioriteit 1: eenvoud, eenvoud, eenvoud. Bijna driekwart van de ondervraagden wil dat, waarbij een aanzienlijk aantal mensen zelfs zegt: absoluut noodzakelijk. Hoe zou de vereenvoudiging eruit moeten zien? Een overweldigende meerderheid (78 procent) vraagt bijvoorbeeld om inzicht in de winst van een extra uur werken. Wat levert het netto op? Gezien de tekorten op de arbeidsmarkt en de roep van werkgevers en ministers dat deeltijdwerkers meer uren maken, is deze behoefte aan duidelijkheid niet te negeren.

Nog een uitkomst die moet aanzetten tot politieke actie. Het verbeterpunt van het belastingstelsel met de meeste fans is deze: werken moet meer lonen. Werknemers moeten netto meer overhouden. Dat vindt 46 procent. Onder de mensen in loondienst is dat zelfs 54 procent.

Big bang

Aan de formatietafel moeten de partijen ook letten op een ander recent onderzoek. Het Centraal Planbureau (CPB) onderzocht eind vorig jaar de gevolgen van zes substantiële fiscale wijzigingen. Dat gaat van één uniform BTW-tarief, in plaats van het huidige hoge en lage tarief, tot het afschaffen van subsidies voor een eigen woning en hogere belastingtarieven op het ondernemingsvermogen in box 2.

Als je de zes wijzigingen in één keer uitvoert, zeg maar: een fiscale big bang, gaat tweederde van de huishoudens er (enigszins) op vooruit. Deze invalshoek van het CPB van een ambitieuze ommezwaai moet politieke partijen inspireren. Waarom?

Het is meer dan twintig jaar geleden dat de laatste grote belastingherziening werd uitgevoerd onder leiding van Gerrit Zalm en Willem Vermeend, respectievelijk toenmalig VVD-minister en PvdA-staatssecretaris op Financiën. Inmiddels kraakt hun stelsel. Dat zie je in de uitvoering (de toeslagen ‘kerstboom’), de uitgangspunten (de afwijzing door de rechter van vermogensbelastingtarieven) en de onmacht om dat falen op te lossen

Vijf punten plan

Hoe zou mijn vijf punten plan voor de formatietafel eruit zien? Het is nog geen half A4-tje, want wie wil vereenvoudigen moet beginnen met prioriteiten stellen.

1. Ga niet piekeren en pokeren over kleine wijzigingen, maar pak zoals het CPB juist de grote thema’s. Daar is serieus geld te verdienen. Bij een belastingherziening gaan de meeste burgers er in sommige opzichten op vooruit, maar bij andere regelingen misschien juist op achteruit. Hoe breder de aanpak, hoe gemakkelijker de uitruil tussen deze voor- en nadelen is.   

2. Vereenvoudigen is niet alleen populair bij kiezers, maar is ook slim beleid. Het biedt de overbelaste Belastingdienst nieuw perspectief. Minder uitvoeringskosten. Minder kans voor de volgende staatssecretaris van Financiën op een uitglijer. Een eenvoudiger systeem dwingt fiscale adviseurs om te zien naar ander werk dat maatschappelijk productiever is. Jammer, maar het is niet anders.

3. Kijk niet alleen naar wat een belastingherziening oplevert, maar ook naar hoe de eventuele opbrengst wordt teruggegeven aan de burger, is het advies dat het CPB meegeeft. Neem de rente-aftrek en het huurwaardeforfait op eigen woningen. Als je dat afschaft, levert dat miljarden op. De maatregel treft de midden- en hogere inkomens, want zij domineren het eigen woningbezit. Het scheelt enorm in hun belastingdruk hoe je de opbrengst ‘terugsluist’. Daarbij lijkt de teruggave via lagere inkomstenbelastingtarieven gemiddeld genomen per saldo geen grote wijzigingen op te leveren in de belastingdruk, maar kijk je voorbij het gemiddelde dan zijn er voor veel mensen (kiezers) zeker de nodige negatieve gevolgen.

Control-alt-delete

4. Daarop aansluitend: burgers zijn enthousiast over vereenvoudigingen, maar hun animo daalt bij herzieningen die ten koste gaan van belastingregelingen waarvan zij zelf gebruik maken. Dat hoeft geen reden te zijn om alles bij het oude te laten. Uit het publieksonderzoek blijkt namelijk ook dat men met enige vorm van compensatie de herziening accepteert.

5. Compensatie kost geld. Dus waar haalt het volgende kabinet het geld vandaan gezien de stagnerende economie? Er zijn meer dan honderd belastingvoordelen (aftrekposten, vrijstellingen, heffingskortingen en verlaagde tarieven) die dit jaar samen 163 miljard euro kosten. De meeste regelingen zijn niet recent geëvalueerd of niet effectief voor het doel dat zij nastreven. Dat is de makke van het belastingsysteem: goed georganiseerde belangengroepen weten in de lobbycratie de weg in Den Haag. De inbox van informateur Ronald Plasterk zal inmiddels overvol zitten met lobbybrieven dat hún aftrekpost/regeling niet mag verdwijnen. Mijn tip: control-alt-delete.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Vijf tips voor de formerende partijen om de belastingen te vereenvoudigen verscheen eerst op Wynia's Week.

Den Haag is zelf natuurlijk ook een (bijna) grensplaats met de buren in het Verenigd Koninkrijk. Maar daar merk je niks van. Er zijn weinig Britten die in het weekeinde vanuit Margate of Dover met hun bootje de Noordzee oversteken om goedkoop levensmiddelen in te slaan in een Haagse supermarkt en een biertje te drinken op het Plein.

Dat is in bijvoorbeeld de oostelijke grensstreek heel anders. Twee weken geleden riep het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), dat is de lobby-organisatie van supermarkten en aanverwante bedrijven, de onderhandelaars over de nieuwe coalitie op om de verhogingen van accijnzen en andere heffingen op levensmiddelen per 1 januari weer terug te draaien. Want de prijsverschillen voor boodschappen tussen Nederland en zijn buurlanden zijn verder gegroeid. ‘Het resultaat is dat steeds meer mensen de boodschappen in Duitsland en België gaan doen,’ zei directeur Marc Janssen van het CBL twee weken geleden tegen De Telegraaf.

Prijsverschillen zijn een historisch gegeven

De Nederlandse grensstreek wordt ondertussen steeds breder. Het wordt voor meer en meer consumenten profijtelijker om over de grens te winkelen.

Zien ministers en parlementariërs de funeste gevolgen van hun belasting- en heffingenpolitiek (hoger, hoger, hoger) voor grensondernemers over het hoofd? Of kan het ze niks schelen? Onder het motto: ach, toch maar een achterhoek van ons land. Want veel duidelijker hoe de verhoudingen liggen tussen Den Haag en Oost-Nederland krijg je ze niet. Openheid: ik woon in deze streek.

Voor de bewoners in de grensstreken zijn prijsverschillen een historisch gegeven. In de jaren vijftig van de vorige eeuw was er bijvoorbeeld een lucratieve, maar illegale grensactiviteit: boter smokkelen.

De Nederlands-Belgische grensstreek was jarenlang het toneel van een heuse ‘boteroorlog’. In Nederland kozen consumenten voor goedkopere margarine, in België smeerde men graag echte boter. Maar boter was in België twee keer zo duur als in Nederland. Waarom? België had een importheffing opgelegd, terwijl in Nederland de boterprijs juist werd gesubsidieerd om de boeren te steunen.

Nu hoef je, in de meeste gevallen, dankzij de Europese Unie niet meer te smokkelen om een profijtelijk prijsverschil te incasseren. Er is vrij verkeer, geen grensslagboom en douane. Maar aan beide kanten van de grens hebben landen hun eigen belastingsysteem en hun eigen heffingen gehandhaafd. Vandaar dat de verhoging van de verbruiksbelasting in Nederland per 1 januari het prijsverschil tussen Nederlandse cola en Duitse cola, om maar een voorbeeld te noemen, verder heeft vergroot.

Datzelfde doet het accijns voor alcoholische dranken. In België is tanken dan weer een stuk goedkoper dan in Nederland. Waar Nederland fier mee bovenaan staat, zijn verse groenten en fruit. De calculerende consument kan zijn slag slaan.

Verschraling van het winkel- en dienstenaanbod

Wat voor de boodschappen en benzine geldt, is ook van toepassing op andere diensten en producten, tot aan verschillen in belasting- en sociale verzekeringsregelingen voor grensarbeid aan toe. Elk land zijn eigen vliegbelasting. Elk land zijn eigen vuurwerkregels, zodat smokkel daar juist weer wél loont. Hoe gevaarlijk ook.

Ambtenaren in Den Haag houden de verschillen wel degelijk in de gaten, blijkt uit de behandeling van de belastingplannen vorig jaar in de Tweede Kamer. Demissionair staatssecretaris fiscale zaken Marnix van Rij (CDA) schermde met verschillende onderzoeken uit 2019 en 2021 waaruit volgens hem blijkt dat Belgen en Duitsers meer euro’s aan boodschappen in Nederland besteden dan andersom. De meeste Nederlanders zijn niet zo prijsgevoelig, suggereert hij. Zij kiezen voor winkelcentra in de buurt en ‘slechts’ 1 procent gaat daarvoor in combinatie met goedkoop tanken de grens over.

Je ziet de kleine ondernemer hier verzuipen in een vijver vol gemiddelden en percentages. Waar het voor de ondernemer om gaat, is of zijn aarzelende klant vanwege de toegenomen prijsverschillen juist dat extra zetje krijgt om de grens over te gaan. Dan is-ie weg. De gevolgen op langere termijn laten zich uittekenen: verschraling van het winkel- en dienstenaanbod. Dat is niet goed voor de leefbaarheid in de streek, het noaberschap en de aantrekkingskracht op nieuwe inwoners.

Rutte: niks aan de hand

Bij de algemene politieke beschouwingen vroeg BBB-partijleider Caroline van der Plas vorig jaar september om opheldering aan demissionair minister-president Mark Rutte (VVD) over de gevolgen van de prijsverschillen. Rutte kreeg van zijn ambtenaren een van de rapporten (uit 2019) en zei: niks aan de hand. ‘Nederlandse consumenten en producenten in grensregio’s profiteren netto van de grenseffecten.’

Maar kijk je dieper in het rapport over Oost-Nederland dan zie je een genuanceerder verhaal. Duitse consumenten komen af op de ruimere Nederlandse openingstijden en gedragen zich meer als toeristen. Ze blijven langer, bijvoorbeeld. En ze komen voor andere artikelen, zoals mode. Nederlanders over de grens lijken juist koopjesjagers bij producten die daar goedkoper zijn. Een pomphouder aan de grens heeft er niks aan dat Duitse consumenten meer besteden in Nederland dan andersom, als zij hier kleding kopen, terwijl zijn eigen brandstofklanten de grens overgaan.

Inmiddels is eind vorig jaar een nieuw onderzoek gestart naar de zogeheten koopbewegingen tussen Duitsland en Oost-Nederland. Iets in mij zegt dat twee van de vier partijleiders aan de formatietafel niet kunnen wachten op de uitkomsten. Voor Van der Plas (Deventer) en Pieter Omtzigt (Enschede) is Den Haag verder weg dan hun eigen grensregio.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Als ministers cola, benzine en tabak duurder maken doen ze dat voor de Randstad. Niet voor oost en zuid. Daar gaan we dan de grens over. verscheen eerst op Wynia's Week.