Bereikt die Ter Apel dan bekijkt de ChristenUnie deze vluchteling barmhartig aan de hand van de Bijbel. Haar levensbeschouwelijke tegenpool D66 bekijkt die vluchteling dan juridisch aan de hand van de wet en internationale verdragen. Beiden laten hem binnen. De vraag of de vluchteling een goed mens is, komt net zo min aan de orde als bij aanmelding voor het lidmaatschap van de ANWB.

Een bloeiende bedrijfstak

Impliciet wordt aangenomen dat wie een ‘slecht’ regime ontvlucht, wel aan de goede kant moet staan. Hoewel in veel gevallen als de strijd anders was afgelopen de partij die nu gevlucht is een dictatuur zou hebben gevormd en de dictators van nu vluchteling zouden zijn geworden. Onuitgesproken luidt de Nederlandse opvatting: Wie er ook wint, wij nemen de verliezende partij op. Cru gezegd: wie wint krijgt een huis en een baan in zijn eigen land, wie verliest krijgt een huis en een uitkering in Nederland. Mits hij hier weet te komen.

Geen wonder dat mensensmokkel een bloeiende bedrijfstak is.

Door tegenstanders uit te moorden, te verjagen of te onderdrukken kent Syrië een veel stabielere regering dan Nederland. De heer Bashar Hafiz-al Hassad, in Londen opgeleid tot oogarts, is al sinds 17 juli 2000 de president van het land. Hij volgde zijn vader op, die 29 jaar had geregeerd. Was die opvolging nog omstreden, in 2007 werd Bashar al-Assad herkozen met 99,8% van de stemmen, in 2014 met 88,7% en in 2021 gunde 95,1% van de kiezers hem zijn derde termijn.

Syrië is lid van de Verenigde Naties, maar de Arabische Liga, een overlegorgaan van 22 landen dat samenwerking tussen zijn lidstaten wil bevorderen (een soort proto Europese Unie), schorste in november 2011 Syrië als lid vanwege de schandalige manier waarop het heersende regime aldaar zijn onderdanen behandelde. Wij herinneren ons dat goed. Vele Syriërs vluchtten destijds naar Europa.

Libanon-deal

Een jaar geleden, in mei 2023, mocht Syrië echter weer lid van de Liga worden. Blijkbaar behandelt hetzelfde Syrische regime in de ogen van zijn naaste buren zijn burgers al zeker een jaar niet slechter dan de regimes van de andere 21 lidstaten. Denkt de Nederlandse regering daar anders over?

Heel veel Syrische vluchtelingen zitten in Libanon, ook lid van de Arabische Liga. ‘Wij weten en registreren dat grote aantallen mensen die als vluchteling worden gezien door de VN, op en neer gaan naar Syrië’, zei de Libanese minister van Sociale Zaken vorig jaar tegen Nieuwsuur. Volgens de Libanese regering zijn delen van Syrië dus veilig voor vluchtelingen om naar terug te keren. Dat land wil daartoe medewerking van de EU. Voor ‘medewerking’ lees ‘geld’. In EU termen is dat een ‘deal’. Ursula von der Leyen bood vorige week een miljard. Na de Turkije-deal en de al dan niet bestaande Tunesië-deal hebben we nu ook een Libanon-deal.

15 jaar voor homoseksuele relatie

Intussen heerst in het zuiden van Libanon Hezbollah met zijn vele fanatici en ontelbare raketten. Ten oosten van Syrië ligt Irak. Daar heeft het Westen de afschuwelijke dictator Saddam Hoessein wel onttroond. Vervolgens is het land tot een democratie gemaakt. Sinds de mislukte poging om vanuit Mosoel een islamitische staat/kalifaat te stichten hoorden we niet meer zoveel uit het oude tweestromenland.

Totdat vorige maand het Iraakse parlement met ruime meerderheid een wet aannam, die gevangenisstraf van maximum 15 jaar stelt op het hebben van een relatie met iemand van hetzelfde geslacht. Dat is in lijn met de cultuur in dat land, waar de islam een dominerende invloed heeft. Een eerder wetsvoorstel dat de doodstraf oplegde was op verzoek van de Verenigde Staten en enkele Europese landen, die zich voor de binnenlandse politiek in Irak interesseren, afgezwakt.

Vluchtelingenstatus

Toch was Nederland ontevreden. ‘Het criminaliseren van homoseksualiteit druist rechtstreeks in tegen internationale overeenkomsten waar Irak mee heeft ingestemd’, reageerde ons ministerie van Buitenlandse Zaken. Volgens de Nederlandse grondwet wegen internationale verdragen inderdaad zwaarder dan onze eigen wet. Of dat in de Iraakse grondwet ook zo staat, weet ik niet.

Ik vermoed dat de democratisch door het Iraakse parlement vastgestelde wet niet-heteroseksuele Irakezen die Ter Apel weten te bereiken volgens de Nederlandse wet en de internationale verdragen waar Nederland mee heeft ingestemd, recht geeft op een vluchtelingenstatus alhier.

Vrijheidsbeeld

En misschien doen we nog wel meer. ‘The Netherlands is committed to safeguarding the rights of the LGBTIQ+ community around the world’, twitterde @DutchMFA (het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken) meteen. Zo snel dat ik me afvraag of hierover wel contact is geweest met het ministerie van Defensie. Of sluit ‘MFA’ – net als destijds in Srebrenica – geweld uit bij het imperialistisch klinkende ‘safeguarding around the world’?

Op het Vrijheidsbeeld in de haven van New York staat sinds 1903 een gedicht, met onder andere de volgende strofe:

Give me your tired, your poor,

Your huddled masses yearning to breathe free,

The wretched refuse of your teeming shore.

Send these, the homeless, tempest-tost to me.

Die woorden werden gehoord tot in Midden- en Oost-Europa waar toen keizers en een tsaar regeerden. De Holland America Lijn verdiende zijn geld door mensen die vandaar Rotterdam hadden weten te bereiken over te zetten. Als deze emigranten van boord gingen vonden ze geen overheid die voor hen zorgde. Ze hadden geen telefoons of schotelantennes en als ze dood gingen werden ze niet in hun geboorteland begraven.

Het dichtbevolkte Nederland heeft nergens een vrijheidsbeeld staan. Noch op de Maasvlakte, noch bij Ter Apel. Wij hebben slechts de Euromast en tekenden in 2018 het Pact van Marrakesh dat vaststelt dat alle migratie een goede zaak is en bevorderd moet worden onder andere ‘by sensitizing and educating media professionals on migration-related issues and terminology’.

Julien Benda

EU lidstaat Hongarije laat alleen christelijke immigranten toe. Arabische Liga lidstaat Saoedi-Arabië laat alleen moslims toe tot Mekka. In politiek Den Haag zijn tal van mensen voorstander van het verbieden van sommige partijen, maar is iedere oordeelsvorming over religies taboe. Een vreemde discrepantie, want als god niet bestaat, wat is dan het verschil tussen een religieuze overtuiging en een politieke overtuiging?

Consistentie in het denken is een vaardigheid die aangeleerd moet worden. Gebrek daaraan heeft consequenties. ‘Als het huis openstaat voor iedere voorbijganger, is het geen thuis meer maar een herberg’, schreef Julien Benda in ‘Het verraad van de intellectuelen’ (1927).

Ik denk dat hij een eeuw geleden met die woorden het gevoel vertolkte dat hier een half jaar geleden de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen heeft bepaald. Het wachten is nog steeds op een nieuwe regering. Een die wel immigratiebeleid voert.

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waar blijft de nieuwe regering die wél een immigratiebeleid voert?   verscheen eerst op Wynia's Week.

Koopmans: asielzoekers zijn daders  

In De asielloterij zijn vluchtelingen voornamelijk jonge mannen die in de helft van de gevallen helemaal geen recht op asiel hebben. Die quasi-vluchtelingen tonen geen documenten over hun identiteit, zodat ze ook niet teruggestuurd kunnen worden naar hun land van  herkomst.

Als ze dan eenmaal – ten onrechte – asiel hebben gekregen, blijken ze minder vaak actief op de arbeidsmarkt en bezondigen zij zich vaker aan ernstige criminele activiteiten. Verkrachting komt voor met vaak ook nog eens gevluchte vrouwen als slachtoffer. Anders zijn het wel vrouwen die deze mannen in een eerder stadium geholpen hebben asiel te krijgen.

Koopmans deinst er niet voor terug om dit soort schrijnende gevallen uitgebreid uit de doeken te doen. Hij is al even uitgebreid over de asielzoekers die later – als het te laat is – islamitische terroristen blijken te zijn. 

Kortom, bij Koopmans zijn vluchtelingen vaak geen slachtoffers, maar daders. Dat ligt natuurlijk niet alleen aan de daders. Het asielbeleid in de EU is vooral debet aan de misstanden. Het feit bijvoorbeeld dat zodra een ‘vreemdeling’ de EU weet binnen te komen – met of zonder documenten – hij of zij asiel kan aanvragen en niet meer teruggestuurd kan worden. De slechte screening van de asielzoekers die daar het gevolg van is, zorgt er dan voor dat het voor ‘slechte elementen’ een koud kunstje wordt om asiel te krijgen.

Daarmee zegt Koopmans niets nieuws. Het is in de EU al lang bekend dat 50 procent van de ‘vluchtelingen’ geen geldig asielmotief heeft, maar afkomstig is uit veilige landen. Dit blijkt uit statistieken die de Europese Commissie geregeld publiceert. De helft van de asielzoekers die de EU bereiken voldoen dus niet eens aan de ruime EU- definitie van een vluchteling.

Verwey-Jonker: asielzoekers zijn slachtoffers

In het VJ-rapport komen alleen maar vluchtelingen voor die op zoek zijn naar een beter en veilig leven in hun nieuwe immigratieland. Het VJ-rapport is dus juist heel politiek correct door alle vluchtelingen als slachtoffers te duiden. De vraag die het VJ-instituut probeert te beantwoorden is of het Nederlandse asielbeleid invloed heeft op de keuze van asielzoekers voor Nederland. Het antwoord op die vraag wordt gegeven in een nieuwsbericht van Verwey-Jonker: er is geen bewijs dat goede asielvoorzieningen en gunstige regels meer asielzoekers aantrekken, ofte wel, de zogenoemde aanzuigende werking van een genereus asielbeleid bestaat niet.

Het VJ-rapport bevat overigens geen eigen empirisch onderzoek, maar is een literatuuronderzoek. De conclusie over het ontbreken van een aanzuigende werking heeft het VJ-instituut dus niet van zichzelf, maar heeft het opgediept uit diverse geraadpleegde studies. De conclusie is daarom des te opvallender omdat het rapport ook bevindingen citeert die wel op een aanzuigende werking lijken te duiden.

Kunnen asielzoekers over het Nederlandse asielbeleid leren?

Daar komen we op terug. Laten we eerst eens de vraag en de conclusie van het VJ-rapport letterlijk nemen. Wat moeten we ons voorstellen bij het effect van het asielbeleid op de keuze van een migrant? Zou een willekeurige inwoner van, zeg, Nigeria die wil gaan migreren naar de EU het Nederlandse asielbeleid gaan bestuderen? Ik zou zelf niet eens weten hoe ik achter het Nederlandse asielbeleid moet komen.

Deze site van het IND lijkt me nog het meest zinvol, maar de gestelde eisen voor asiel zijn daar tamelijk algemeen. Naar ik aanneem zijn de eisen voor asiel niet anders dan in de meeste andere EU-landen. Een willekeurige Nigeriaan – Nigeria is een veilig land, overigens – kan er dus niet achter komen wat het Nederlandse asielbeleid voorstelt. Dan kan het asielbeleid dus ook geen effect hebben op de keuze van deze asielzoeker voor Nederland. QED.

Evengoed is het aantal asielaanvragen in Nederland alweer ruim duizend per week. Wat ‘zuigt’ deze asielzoekers naar Nederland? Niets dus, volgens het VJ-rapport. Hoe genereus Nederland ook is met het toekennen van asiel, het heeft geen effect op het aantal asielzoekers. Zou het? Als gezegd komt het VJ-rapport ook met diverse studies aanzetten die empirisch aantonen dat genereuze asielmaatregelen wel degelijk effect hebben. Zij noemen bijvoorbeeld een onderzoek van Diop-Christenen en Diop uit 2022:

‘Uit hun studie blijkt dat de kans op het verkrijgen van asiel en de mogelijkheden om met gezinsleden te herenigen belangrijke en bepalende factoren uit het asielbeleid zijn. Uit meerdere studies blijkt dat de slagingskans of het toekenningspercentage van asielaanvragen een belangrijk onderdeel vormen voor asielmigranten om een voorkeur te hebben voor een land om asiel aan te vragen (oa. Kuschminder & Koser, 2017).’ VJ-rapport, blz.37

Ook lezen we in het VJ-rapport:

‘Desalniettemin is voor asielmigranten de belangrijkste aantrekkingskracht van landen als Zweden het hoge toekenningspercentage van asielaanvragen en de makkelijke toegang tot gezinshereniging.’ VJ-rapport, blz. 39

De aanzuigende werking van asielbeleid zien we overal

Zweden is inderdaad een aansprekend voorbeeld om de aanzuigende werking van genereus asielbeleid aan te tonen. In 2013 werd een soepele regeling voor Syrische asielzoekers ingevoerd. Zij konden direct een permanente, in plaats van een tijdelijke verblijfsvergunning krijgen. Ook de mogelijkheden voor gezinshereniging werden verruimd. Uit empirisch onderzoek van Henrik Andersson en Kristoffer Jutvik blijkt dat deze beleidsverandering in Zweden tot bijna een verdrievoudiging van het aantal asielzoekers leidde. Verder namen de verzoeken om gezinshereniging sterk toe. De beide auteurs tonen, ten overvloede, ook nog eens aan dat er een causaal verband vastgesteld kon worden tussen de verandering van het asielbeleid en de omvang van de stroom asielzoekers.

Komt niet door aanzuigende werking?

Hoeveel meer bewijs voor een aanzuigende werking wil je nog hebben? Het is bekend (zie een eerdere blogpost) dat de kans op asiel sterk kan verschillen tussen landen. Het ligt voor de hand dat asielzoekers bij voorkeur naar landen gaan waar de kans op asiel hoog is. Op blz. 37 van het VJ-rapport staat dat strengere regels in het ene EU-land invloed kunnen hebben op ‘het aantal asielmigranten dat daardoor naar andere EU-landen gaat’. Dat is dus afstoten door het ene land en aanzuigen door het andere land. Maar, zegt het VJ-rapport er direct bij, het totaal aantal asielzoekers zal daardoor niet toenemen.

Keren we voor dat totale aantal asielzoekers dan nog even terug naar De asielloterij van Ruud Koopmans. Hij doet tegen het eind van zijn boek een gedachtenexperiment. Hij stelt zich voor wat er zou gebeuren als in Europa de lange asielprocedures worden afgeschaft. Als iedereen die dat wil naar Europa kan komen. Hoeveel mensen zouden er dan uit Afrika naar Europa willen komen? Hij citeert dan onderzoek van PewResearch waaruit blijkt dat er heel veel meer migranten zouden vertrekken:

‘In een representatieve enquête onder de bevolking van verschillende Afrikaanse landen zeiden grote meerderheden in Ghana (75 procent) en Nigeria (74 procent) en bijna de helft in Senegal (46 procent) dat zij naar het buitenland zouden verhuizen als zij de kans en de middelen hadden.’ De asielloterij, blz. 215

Dan volgt de angstaanjagende zin:

‘Aangezien er alleen al in Nigeria meer dan 200 miljoen mensen wonen, kan men zich een idee vormen van wat een opengrenzenbeleid zou betekenen.’ De asielloterij, blz. 216

De suggestie is duidelijk. Als de EU de meest genereuze asielprocedure zou invoeren die denkbaar is – namelijk geen asielprocedure – zou zeker de helft van de mensen uit veilige landen in Afrika naar de EU willen migreren. Met andere woorden, hoe soepeler de asielprocedure, des te hoger de aantallen asielzoekers.

Waarom is Verwey-Jonker zo selectief?

De tamelijk selectieve conclusie van het VJ-rapport werd vrijwel ongewijzigd door kranten, columnisten en websites overgenomen. Zie bijvoorbeeld Trouw, de NOS en het AD. Merel van Vroonhoven in haar column in de Volkskrant gebruikt het VJ-rapport zelfs om er VVD-Kamerlid Ruben Brekelmans mee om de oren te slaan (‘fabeltjesverteller pur sang’, ‘onzinverhalen vertellen op basis van eigen anekdotische bewijs over de vermeende aanzuigende werking van ons asielbeleid’).

Je vraagt je daarom af waarom het VJ-instituut zo’n selectieve conclusie afleidt uit zulke duidelijke tekenen dat een soepeler asielbeleid tot een toename van het aantal asielmigranten kan leiden, zie Zweden en Duitsland (‘wir schaffen das’). Het instituut had kunnen weten dat zo’n politiek correcte conclusie voor zoete koek geslikt zou worden.

Nu werd het VJ-rapport geschreven in opdracht van het WODC. Dit WODC zet in dit nieuwsbericht vol in op de politiek correcte conclusies van het VJ-rapport. Dat mag ik natuurlijk niet suggereren, maar je zou bijna gaan denken dat het WODC deze conclusies van het VJ-instituut besteld heeft. Had het VJ-instituut om haar eigen reputatie te beschermen niet beter de verleiding kunnen weerstaan om het haar opdrachtgever zozeer naar de zin te maken?    

Harrie Verbon was hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. Zie hier zijn blog. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Ook uit het Verwey-Jonker-rapport blijkt dat het asielbeleid wel degelijk een aanzuigende werking heeft verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar steeds weer waren er hoogleraren die de grootscheepse migratie naar Nederland toejuichten. In een korte serie portretteert Hans Werdmölder enkelen van hen. In de eerste aflevering stond de socioloog Han Entzinger centraal. In deze tweede aflevering: Thomas Spijkerboer, de juridische scherpslijper van het asielbeleid.

Juristen zijn normatieve denkers, dat geldt in hoge mate voor hoogleraren op het terrein van migratie- en asielrecht.  Lange tijd werd het migratiedebat gevoerd door technocratisch ingestelde ambtenaren en geselecteerde intellectuelen, onder wie de hoogleraren Thomas Spijkerboer, Ashley Terlouw en Han Entzinger, op besloten conferenties, vaak aangestuurd door goedbetaalde consultants van ingehuurde adviesbureaus.

Lange tijd werden problemen met vluchtelingen en asielbeleid – zoals de discussie over ‘Hoe vol is Nederland?’ of ‘Het onderscheid tussen politieke en economische vluchtelingen’ gezien als non-issues. Het stak ook steeds de kop op als er verkiezingen in zicht waren. Had je het lef om daarover een kritische opmerking te plaatsen, dan werd je voor extreemrechts uitgemaakt.

Activistische hoogleraar                                                                    

Thomas Spijkerboer geldt in het debat als een principiële scherpslijper. In de jaren negentig was de nu 60-jarige Spijkerboer advocaat bij een advocatencollectief in De Zaanstreek. Daar maakte hij kennis met het asielrecht. Na zes jaar ging hij op zoek naar iets anders en bij toeval kreeg hij een onderzoekproject aangeboden. In 1999 promoveerde Spijkerboer op het proefschrift Gender and Refugee Status (Ashgate, 2000) aan de Radbouduniversiteit van Nijmegen. De rechtssocioloog Kees Groenendijk was zijn promotor.

 Zijn ster rees snel. Nog geen half jaar later werd hij hoogleraar Migratierecht aan de VU. Gaandeweg specialiseerde Spijkerboer zich op het terrein van vluchtelingen, grensdoden en de migratiepolitiek met landen rond de Middellandse Zee.                                           

In veel gevallen treedt Spijkerboer op als een activistische hoogleraar, die samen met belangenorganisaties onderzoek doet naar bijzondere gevallen van afwijzing bij homoseksuele vluchtelingen of hij adviseert leden van de Vaste Commissie Justitie en Veiligheid en wijst op onvoldoende maatwerk door de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND) bij gevallen van gezinshereniging, asielverzoeken en naturalisatie. De uitkomsten van zijn onderzoek leiden geregeld tot aanpassingen in het Europees en nationaal recht en in het vreemdelingenbeleid, is de conclusie van de KNAW.  

Om de positie van Spijkerboer, en ook andere mensenrechtenjuristen,  goed te begrijpen, moeten we terug naar het jaar 2010. Bij de onderhandelingen voor een nieuw kabinet tussen VVD, PVV en CDA had PVV-leider Geert Wilders in ruil voor gedoogsteun een onmogelijke eis gesteld: afname van het aantal asiel- en gezinsmigranten met 50 procent. Bij de PVV ging het vooral om moslims, de VVD wilde maatregelen tegen de instroom van zogeheten ‘kansloze immigranten’ en het CDA wilde noch het een noch het ander. Het werd uiteindelijk een heel smal akkoord, dat nota bene in een later stadium door de PVV werd opgezegd.                         

Bij de onderhandelingen werd al snel duidelijk dat men aanliep tegen de juridische grenzen van een aantal voorgestelde maatregelen. Alsof dat nog niet genoeg was, verscheen een opvallend artikel in NRC Handelsblad (6 oktober 2010), geschreven door Thomas Spijkerboer en zijn promotor, emeritus-hoogleraar Kees Groenendijk.

In hun bijdrage namen beide juristen de besproken voornemens van het aanstaande kabinet op de korrel. De voorgenomen plannen, zoals intrekking van tijdelijke arbeidsvergunningen, vluchtelingen terugsturen naar het land van eerste opvang, intrekking van gezinshereniging en niet mogen afwachten van de uitspraak van een asielzoeker in hoger beroep, waren volgens de juristen niet mogelijk omdat ze in strijd zijn met door Nederland ondertekende verdragen. 

Goed dat internationale verdragen heel moeilijk te wijzigen zijn

De twee hoogleraren stellen in het artikel de principiële vraag: ‘Als beleid in strijd is met de rechten van de mens, wat moet er dan worden aangepast: het beleid of de rechten van de mens? Het antwoord op deze penibele vraag is: het beleid. Het gaat in dit geval om Europese regels die uitdrukking geven aan centrale Europese waarden en voortkomen uit vijftig jaar ervaring met integratie van immigranten in de EU.

Spijkerboer en Groenendijk stellen: ‘Wijziging van mensenrechtenverdragen kan in theorie, maar daarvoor is wel de instemming van de andere verdragspartijen vereist.’ Zoiets is nog niet eerder vertoond. In theorie kan het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) worden opgezegd, maar de Europese Unie eist van haar lidstaten dat zij zich aan het EVRM houden. Bij opzegging zou Nederland dus uit de EU moeten.                  

In Nederland, België en Frankrijk heeft het verdrag ook directe werking: de desbetreffende rechterlijke macht moet alle wetgeving en beleid direct aan het EVRM toetsen. Beide juristen stellen vast dat internationale verdragen en EU-wetgeving heel moeilijk zijn te wijzigen. Dat heeft ook een goede reden, menen zij. Als je met zijn allen afspraken maakt, kun je die alleen met zijn allen wijzigen. ‘Eén lid van de Tweede Kamer kan ook niet besluiten een Nederlandse wet te wijzigen. Dat is geen Brusselse onzin, maar een democratische constitutionele regel.’                                                                         

Immigratie willen beheersen is neurotisch

De conclusie luidt daarom: Nederland is met handen en voeten gebonden aan het EVRM-verdrag. Een verdrag uit 1951 dat niet langer aansluit bij de veranderde asielpraktijk, met regels die alleen betrekking hebben op politieke vluchtelingen, dat geen rekening houdt met de maatschappelijke lasten en effecten van een hoge instroom van asielzoekers, dat een open einde karakter heeft en geen rekening houdt met de verwachte problemen en kosten van de volgmigratie.  

In het licht van het bovenstaande moeten ook de inhoudelijke bijdragen worden gezien van Thomas Spijkerboer. In 2001, bij zijn aantreden als hoogleraar aan de VU, beweerde Spijkerboer (Contrast, 15 februari 2001) dat migratie geen statisch fenomeen is, maar onvermijdelijk en ook onbeheersbaar. Politici moeten daarom af van de neurotische neiging om de immigratie te willen beheersen.

Het is bovendien, aldus Spijkerboer (NRC Handelsblad, 30 maart 2001) een illusie te menen dat je met de nieuwe Vreemdelingenwet uit 2000 de migratie zou kunnen sturen, althans een situatie zou kunnen bereiken waarin minder asielzoekers naar Nederland komen. Andere deskundigen meenden dat de nieuwe Vreemdelingenwet zal leiden tot langere procedures en bijgevolg tot een toename van het aantal asielverzoeken.

In dit sterk gejuridiseerde debat wordt het geluid van de gewone, Nederlandse burger node gemist en niet gehoord, terwijl zij wel de lasten dragen. Asiel was afgelopen periode verantwoordelijk voor eenderde van de bevolkingsgroei door migratie. Daarnaast ondermijnt asiel door 800.000 euro nettokosten per 1^e asielverzoek de verzorgingsstaat. Volgens antropoloog en wiskundige Jan H. van de Beek zijn dat twee goede redenen om de asielmigratie terug te dringen. 

Het oordeel van de juristen is echter bepalend. Zij zijn niet geneigd rekening te houden met andere opvattingen, laat staan dat de kosten van asielmigratie een rol spelen. Keer op keer stelde Spijkerboer zich op als een politieman met het EVRM-verdrag in zijn handen. Dat is geen symboliek.

Zo herinner ik mij dat mijn toenmalige baas, hoogleraar Mensenrechten Cees Flinterman, steeds het EVRM-boekje bij zich droeg in de borstzak van zijn overhemd onder het colbert. Daarin staan de 18 artikelen en protocollen uitvoerig beschreven. Het was zijn Bijbel en zo nodig citeerde hij eruit. Mensenrechten werd gezien als een troefkaart, die elke discussie overbodig maakt. 

‘Nederland heeft mensenrechten en gescheiden afval’, was de cynische constatering van schrijver W.F. Hermans.              

Asielloterij

Voor de lange termijn moet het asielbeleid grondig worden herzien, zo is de mening van Thomas Spijkerboer. Een veel omvattend vluchtelingenbeleid moet, aldus Spijkerboer c.s., gebaseerd zijn op de volgende uitgangspunten: vluchtelingen hebben niet alleen het recht om geweld en onderdrukking te ontvluchten, ze zullen dat (of we dat nou leuk vinden of niet) feitelijk ook doen; buurlanden zijn bijzonder geschikt voor opvang, en moeten daarvoor ruimhartig worden gefinancierd; er moet grootschalig herverdeeld worden als het er zo vol wordt als in Libanon of Jordanië; grenzen zijn geschikt om te controleren wie er binnen komt en wie niet: wie meer van grenzen verwacht, lokt illegale migratie uit; het Europese asielsysteem moet voor lidstaten en voor vluchtelingen redelijk zijn.

Ruud Koopmans, hoogleraar Sociologie en Migratie aan de Humbold Universiteit in Berlijn, noemt het Europee vluchtelingenbeleid in zijn recente boek niet voor niets een asielloterij.

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is onder meer de biograaf van prof A.N.J. den Hollander: Den Hollander – Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Het boek is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal en HIER  te koop. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Thomas Spijkerboer gebruikt de mensenrechten als troef om elk debat over beperking van de asielstroom overbodig te maken     verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Vooral bittere mensen zijn tegen komst migranten’  

Dit zeggen bijvoorbeeld Panon en Cucu: ‘Onze bevinding dat, naast humanitaire overwegingen, asielbeleid ook bepaald kan worden door het bestaan van spanningen tussen landen, is bedenkelijk. Voor zover de kans om asiel te krijgen afhangt van het land waar de aanvraag wordt ingediend, worden asielzoekers blootgesteld aan onrechtvaardige willekeur. Het is nodig om [in de EU] duidelijker toelatingscriteria te formuleren, die bij voorkeur gelijk zijn voor alle EU-lidstaten (…)’  

Op grond van deze opvatting kun je niet tegen de komst van asielzoekers zijn. Sterker, mensen die een rem op de komst van asielzoekers willen, zijn hoe dan ook populisten, zoals Leo Lucassen niet ophoudt te beweren. Ook economen laten zich op soortgelijke wijze uit. De Deense econoom Panu Poutvaara schreef daar zelfs diverse wetenschappelijke artikelen over. In dit artikel dat hij samen met Max Friedrich Steinhardt schreef, beweert hij zelfs dat het vooral ‘bittere’ mensen zijn die tegen de komst van migranten zijn. 

Ieder besluit volgt uit een afweging van voor- en nadelen 

De opvattingen van de hier aangehaalde economen is curieus. In de economische wetenschap gaat het namelijk om de ‘optimale afweging’. Op individueel niveau kan het bijvoorbeeld gaan om de keuze tussen nu consumeren en sparen, oftewel later consumeren. Hoe meer je spaart, des je meer je later kunt consumeren, maar des te minder je nu kunt consumeren. Afhankelijk van de individuele voorkeuren kan iedereen de optimale besparingen bepalen. Aangezien voorkeuren verschillen zullen sommige mensen bij eenzelfde inkomen meer sparen dan andere mensen. 

Op macroniveau maakt de overheid ook afwegingen op allerlei terreinen. Bijvoorbeeld, de overheid kan uitkeringen verhogen om armoede te bestrijden, maar dan moeten ook de belastingen omhoog. Dat leidt misschien tot kapitaalvlucht of tot meer zwart werken. Het kan ook voor de uitkeringsontvangers betekenen dat ze minder noodzaak zien om naar werk te zoeken. Aangezien ook tussen landen de voorkeuren kunnen verschillen, zullen, bij eenzelfde nationaal inkomen, in sommige landen de uitkeringen hoog en in andere landen de uitkeringen laag zijn. 

Er zijn dus op allerlei gebied economische afwegingen te maken. Aannemende dat het tot een beslissing komt, zullen dan de voordelen (bijvoorbeeld meer consumeren later) precies opwegen tegen de nadelen (minder consumeren nu). Maar, als het om de toelating van asielzoekers gaat, zou die afweging niet meer gemaakt kunnen en mogen worden. Terwijl als er asiel wordt toegekend, er niet alleen een voordeel is (een individu wordt beschermd tegen onheil). 

Er zitten duidelijk ook nadelen aan het toekennen van asiel. Door het genereus toekennen van asiel kan de bevolking gaan groeien, zoals in Nederland het geval is. Dit leidt tot een groter beroep op de krappe ruimte. Het leidt ook op korte termijn tot een tekort aan woningen en dus tot prijsstijgingen in de bouw. Er komt meer druk op de zorgsector, terwijl daar al grote personeelstekorten zijn. De ongelijkheid neemt toe, net als de culturele diversiteit.  

Een ander duidelijk nadeel is dat immigranten in het algemeen en asielzoekers in het bijzonder na verloop van tijd concurrenten op de arbeidsmarkt kunnen worden van sommige groepen werkenden. Dat zullen dan vooral laaggeschoolde Nederlanders zijn die daar last van hebben. 

Weglaten van nadelen van asiel geeft absurde resultaten 

Er zijn dus voordelen en nadelen verbonden aan het toekennen van asiel. Maar als staten die afweging tussen nadelen en voordelen niet zouden mogen maken, kun je al gauw absurde resultaten krijgen. Er zijn ruim 27 miljoen vluchtelingen op de wereld. Die zouden op een zekere dag allemaal kunnen besluiten in Nederland asiel aan te vragen. Volgens de boven aangehaalde asielexperts, zouden die allemaal asiel moeten krijgen, want het asielrecht is absoluut. De bevolking zou dan met één klap meer dan verdubbelen.  

Zoveel asielvragen zullen er nooit komen, zullen de experts zeggen. Misschien niet, maar het zou bijvoorbeeld wel heel goed mogelijk zijn dat van de ruim 630 duizend personen per jaar die in Europa asiel aanvragen, een groter deel naar Nederland komt. 

In ieder geval lijkt het erop dat de laatste jaren een stijgende trend optreedt in het aantal asielzoekers. Dat blijkt uit de volgende figuur: 

Bron: cbs.nl; Cijfer voor 2023 is een verwachting, zie nos.nl 

In 2015 was er een asielcrisis als gevolg van vluchtelingen uit Syrië. In 2020 was het aantal asielverzoeken laag door de coronapandemie, maar na 2020 treedt er een continue stijging op in het aantal asielzoekers. Voor dit jaar worden zelfs meer asielzoekers verwacht dan in 2015. Kan Nederland het hoofd bieden aan deze wassende asielinstroom? Of moet Nederland gelaten het aantal asielverzoeken afwachten? 

In de EU is het asielbeleid in beginsel centraal vastgelegd. Dit beleid is echter niet afdwingbaar, vooral door het ontbreken van eenduidige toelatingscriteria. Individuele landen bepalen zelf hoe streng of hoe soepel zij zijn bij het toelaten van asielzoekers. De EU-lidstaten blijken allemaal een andere houding aan te nemen tegenover asielzoekers. Duitsland liet in 2015 iedere vluchteling zonder enige beperking toe onder de leus ‘Wir schaffen das’ van de bondskanselier, maar een aantal Oost-Europese EU-lidstaten begonnen vanaf het najaar van 2015 de grenzen te sluiten. 

Iedere lidstaat volgt dus zijn eigen voorkeuren ten aanzien van het aantal toe te laten asielzoekers. Dat blijkt ook uit het percentage asieltoekenningen dat sterk verschilt tussen landen. Onderstaande figuur, gebaseerd op gegevens van 2005-2018, laat dit duidelijk zien: 

Bron: cepr.org 

De EU kan selectiever asiel toekennen 

Iedere EU-lidstaat volgt dus zijn eigen voorkeuren, waarbij de minder ‘genereuze’ landen (volgens de figuur landen als Frankrijk, Griekenland en Hongarije) in feite de meer ‘genereuze’ landen (Nederland, Noorwegen, Italië) met meer asielzoekers opscheept. Nederland zou zich hiertegen te weer kunnen stellen door zelf ook selectiever te worden, zoals we eerder betoogden.  

Maar om een race to the bottom te voorkomen zou het beter zijn via de EU selectiviteit te bereiken, bijvoorbeeld door de selectieprocedure naar derde landen te verleggen. Dit is volgens mij in het belang van alle politieke partijen in Nederland. Er lijkt wel weer enige steun in de EU te zijn voor deze ‘derde-landenoptie’. 

Bij uitblijven van EU-beleid wordt Nederland zelf selectief 

De EU-lidstaten zijn het fundamenteel oneens over het wenselijke asielbeleid. Die onenigheid maakt EU-beleid onmogelijk. Dat verhindert ook een strategische visie op de wenselijke asieltoekenningen. Het uitvoeren van de asielprocedure buiten de EU zou die onenigheid tussen de EU-lidstaten misschien kunnen verminderen.  

Zeker is dat echter niet, want juist een procedure buiten de EU maakt de invoering van quota’s noodzakelijk. Die quota’s zijn immers bedoeld om toegelaten asielzoekers over de EU-lidstaten te spreiden. Die leidden in het verleden vooral tot onenigheid in de EU. Daarom lijkt het ook onwaarschijnlijk dat de EU op korte termijn een besluit neemt over het uitvoeren van de asielprocedure buiten de EU. Tot zo’n besluit is genomen, zou Nederland zijn eigen selectiecriteria moeten aanscherpen en direct een effectief uitzettingsbeleid moeten invoeren. 

Harrie Verbon (1951) is emeritus-hoogleraar Openbare Financiën aan de Universiteit van Tilburg. Zie voor zijn blog https://www.harrieverbon.nl. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Scherp selectiecriteria voor asielzoekers aan en voer effectief uitzettingsbeleid  verscheen eerst op Wynia's Week.

Een van Europa’s oudste literaire werken, De Smekelingen, geschreven door Aeschylus rond 458 voor Christus, is een tragediespel over de dilemma’s rond migratie. Het werk is onlangs uitgevoerd door debatcentrum de Balie in de vertaling van Hafid Bouazza, met een koor van Koerdische vrouwen.

Voor de poorten van de stad Argos melden zich vijftig vrouwen die zijn gevlucht uit Egypte voor een gedwongen huwelijk. Zij vragen asiel. Koning Pelasgos wordt verscheurd door twijfel. Wat moet hij doen? Enerzijds rust op hem de oudste, goddelijke plicht van de gastvrijheid. ‘De toorn van de goden wacht iedereen die de kreten van smekelingen niet wil horen!’ Maar het toelaten van die vluchtelingen kan ook grote onrust meebrengen en oorlog met de Egyptenaren die hun bruiden komen terughalen.

Elke beleidskeuze leidt tot problemen

Pelasgos erkent zijn plicht jegens de vreemdelingen, maar ook die jegens zijn volk. Hij wil helpen, maar niet later het verwijt krijgen ‘U heeft de stad vernietigd, want u koos ervoor vreemdelingen meer te eren dan uw eigen onderdanen!’ Als staatsman weet hij bovendien dat wanneer hij dergelijke offers vraagt van zijn mensen, hij dit niet buiten hen om kan doen.

Op de tegenwerping dat hij de koning is en toch kan doen wat hij wil, is hij stellig: ‘Nee, het is niet enkel mijn huis, waarin jullie onderdak zoeken. Het is niet alleen mijn huis, maar dat van alle burgers van deze stad. Zij verbinden hun lot, zij dragen de last, en ik zal niets beloven voordat ik met hen heb gesproken.’ Hij dwingt de stad niet, maar legt het dilemma voor aan het hele volk. Daar kunnen wij nog veel van leren. 

Oorlog met Egypte hoeven we gelukkig op dit moment niet te vrezen. Maar Aeschylus toont ons het tragische karakter van de politiek. Elke beleidskeuze heeft neveneffecten. Die gaan niet weg, omdat wij het goed bedoelen. Daarom heet het ook een tragedie: elke beslissing leidt tot problemen. Nergens worden die tragische mechanismes meer zichtbaar dan in het asielvraagstuk. Maar juist daarom moeten we geen genoegen nemen met kreten of decreten, maar de morele keuzes inzichtelijk en bespreekbaar maken.

Nederland moet grenzen stellen

Zoals bij veel andere dossiers — bijvoorbeeld stikstof — is Nederland hier in een technocratische fuik gezwommen, waarbij de politieke beslissing grotendeels lijkt te zijn overgedragen aan de uitspraken van rechters, op grond van internationale verdragen en EU-regels. Mede daardoor zit de discussie verstrikt in slogans; een wedstrijdje barmhartigheid etaleren versus daadkrachtig klinken. Ondertussen verandert er niets, en raken de diepere morele vragen uit zicht. 

Mensen die gedwongen zijn om huis en haard te verlaten, op de vlucht voor oorlog, vervolging en geweld, zijn dan afhankelijk van de hulp van anderen. Wij hebben een morele plicht om ze te helpen. Maar de ongemakkelijke waarheid is dit: het aantal migranten dat Nederland met goed fatsoen kan opvangen, huisvesten en integreren — waarna ze overigens dus ook geen vreemdeling meer zijn — is zeer beperkt vergeleken met het aantal mensen dat graag zou willen komen.

Eén blik op de demografische ontwikkelingen volstaat al. Dat geldt voor vluchtelingen, maar nog veel meer voor wie niet zozeer direct gevaar loopt, maar die wel op zoek is naar een beter leven. Laat niemand het ze kwalijk nemen: gelukzoekers zijn we immers allemaal. Maar het betekent dat Nederland grenzen moet stellen en onderscheid moet maken.

Wie een geloofwaardig verhaal vertelt, maakt de meeste kans

Dat is echter in veel gevallen al buitengewoon ingewikkeld. In veel gevallen is het niet wie het meest hulp nodig heeft, maakt kans op een verblijf hier, maar wie er het beste in slaagt om een geloofwaardig verhaal te vertellen. Dat valt vaak niet samen. De meest succesvolle procedures zijn vaak die van mensen die de beste instructies hebben ontvangen over wat ze moeten zeggen.

Bij de Raad van State komen advocaten dan vooral met procedurele klachten: de tolk was niet goed, een document is vergeten. Zo raken schrijnende gevallen soms uit zicht, omdat het apparaat bezig is met het bestrijden van excessen en het voorkomen van misbruik. Er zit ook een spanning tussen het belang van snelheid en het belang van zorgvuldigheid in de asielprocedure—ook zo’n tragisch mechanisme.

We moeten inzetten op een asiel- en migratiebeleid dat prudent en toekomstbestendig is. Het huidige stelsel is dat niet. Het spekt de kas van criminele mensensmokkelaars, leidt tot drama’s op zee, en maakt mensen tot chantagemiddel van autocraten, terwijl de allerarmsten achterblijven. Het is ook tegenstrijdig: aan de ene kant bewaken we de grenzen om mensen tegen te houden. Aan de andere kant ‘belonen’ we wie er toch langs weet te glippen.

Elk jaar een stad als Deventer erbij

Vasthouden aan iets wat neerkomt op een open-einde regeling, zet Europese landen in de praktijk aan tot allerlei nare en ingewikkelde bureaucratische noodgrepen om asielaanvragen te ontmoedigen en frustreren. Na Zuid-Europa en Denemarken, gaat ook Zweden nu die kant op. Het systeem is verworden tot een juridisch en bureaucratisch steekspel, omdat de claims die op de samenleving en overheid worden gelegd vanuit het huidige stelsel niet realistisch zijn.

De inwilligingspercentages in Nederland liggen al veel hoger. Met een asielinstroom van elfhonderd mensen per week zou Nederland elk jaar een stad zo groot als Deventer moeten bijbouwen. Nog los van de enorme extra druk op volkshuisvesting, zorg, onderwijs en andere sociale voorzieningen, brengen migranten soms ook een cultuur mee, een stelsel aan normen, tradities en waarden, die, soms wel, maar niet altijd goed samengaan. Dat is dan voor niemand een goede oplossing.

Ethische toondoofheid 

Maar, de barmhartige Samaritaan dan? Wij hebben zoals gezegd naar mijn mening de morele plicht onze naasten hulp te bieden. Maar er is een cruciaal verschil tussen hulp bieden aan mensen in nood — zoals onze Samaritaan — en grote aantallen mensen het recht geven om zichpermanent in jouw land te vestigen.

Voor het eerste is ook veel draagvlak in Nederland. Wat nodig is, is om dat onderscheid weer te maken—de kern van de politieke deugd bij uitstek, de prudentie—en niet accepteren als het vigerende juridische kader dat onmogelijk maakt. Zoals Achmed Aboutaleb aangaf: solidariteit betekent niet: nog meer ongecontroleerde migratie.

Hier geldt ook: naastenliefde vraagt persoonlijke offers. De kosten van het huidige beleid worden via de overheid opgelegd aan iedereen die hier woont, inclusief volgende generaties. Barmhartigheid claimen, maar anderen de prijs laten betalen, getuigt niet van naastenliefde, maar eerder van ethische toondoofheid.  

Sterkere nadruk op terugkeer 

Nederland moet samen met Europa de regie terugnemen. Migratie verandert samenlevingen ingrijpend en voorgoed. Dat moet onderwerp zijn van politieke en democratische besluitvorming—en kan niet worden teruggebracht tot een juridische kwestie, op grond van abstracte normen zonder oog voor de financiële en maatschappelijke consequenties.

Wat mij betreft is het enige prudente politieke besluit hier: het hanteren van een (veel lagere) bovengrens aan het aantal mensen dat zich hier permanent kan vestigen. Ook Australië en Canada hanteren overigens absolute bovengrenzen. Daarnaast moet weer onderscheid kunnen worden gemaakt tussen vluchtelingen, die persoonlijk worden vervolgd, en de ontheemdenstatus voor een tijdelijk verblijf, waarbij de nadruk veel sterker blijft liggen op terugkeer.

Dat ontslaat ons niet van de plicht om steun te bieden voor opvang in de regio, waar elke euro ook veel verder reikt. Maar we moeten nu eenmaal grenzen stellen. Dat is inderdaad oneerlijk voor wie buiten de boot valt. Maar het is eerlijker en rechtvaardiger dan het alternatief.

*Diederik Boomsma is Kandidaat Kamerlid voor Nieuw Sociaal Contract (nr. 21)

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!

Het bericht Asiel: stel een veel lagere bovengrens aan de aantallen die hier mogen blijven verscheen eerst op Wynia's Week.