Het pad van de economische kapitalist gaat niet altijd over rozen. Soms zitten persoonlijke tegenslagen in de weg. Soms historische verschuivingen in de economie en het arbeidsproces. Denk aan de eerdere overgang van de agrarische naar de industriële economie. Of nu de transformatie naar de zelfstandigen- en technologische economie.

Hoe lang nog?

In een eerdere overgangstijd hoorde ik oudere collega’s elkaar zuchtend vragen: hoe lang móet je nog? Nu is de vraag: hoe lang wil je nog? En wat dan? De vragen zijn anders, de vragen zouden in elk geval anders moeten zijn, want er is een tekort aan arbeid. Dat drukt op de economie en op ons welbevinden. De arbeidskrapte veroorzaakt stress om het werk gedaan te krijgen.

In 1999 was de gemiddelde leeftijd waarop werknemers met pensioen gingen 60 jaar. Nu is dat 66.

Cruciaal in deze spectaculaire kentering was het schrappen van de vervroegde uittreding, de zogeheten vut. De gedachte achter de vut in de jaren tachtig van de vorige eeuw was dat de omvang van de werkgelegenheid een gegeven was. Dus wilde men het bestaande werk verdelen. Ouderen eruit, jongeren een kans. Inmiddels weten we wel beter. Werkgelegenheid staat niet vast. Per saldo groeit het aantal banen gestaag. Dus gaat het niet om de verdeling van bestaand werk, maar om de aanpassing aan groeiend en nieuw werk.

Op basis van de vut-regelingen, die waren verankerd in de cao’s, konden werknemers ver vóór hun AOW-leeftijd (toen 65 jaar) financieel aantrekkelijk stoppen met werken. Anders gezegd: wet- en regelgeving maakten het economisch kapitaal van werknemers in één klap waardeloos. Dat was toen.

Is er tegenwoordig ook nog zo’n barrière en zo ja, welke? Daarover verderop in deze column.

Vroegpensioen terug van weggeweest

Maar eerst het vervroegd uittreden, of het vroegpensioen, zoals dat nu heet. Het is als brandpunt van sociale en politieke strijd opeens terug van weggeweest. Dat is te danken, of te wijten zo u wilt, aan het pensioenakkoord dat vakbeweging, werkgevers én het kabinet vijf jaar geleden hebben gesloten.

Dat akkoord was een klassiek ‘polderproduct’. Er zat voor elke onderhandelingsdelegatie wat leuks in. De werkgevers konden hun handen aftrekken van dure pensioenen, die verder geïndividualiseerd werden. Er kwam een beetje extra keuzevrijheid, zodat werknemers op hun pensioendatum een bedrag ineens (10 procent van hun pensioenpot) konden opnemen. Dat kwam tegemoet aan liberale wensen.

Er kwam een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen, een vakbondsverlangen. Men sprak ook een tijdelijke regeling af om eerder te stoppen met werken. Maar tussen pensioenakkoord en wetgeving zat de uitwerking in de weg. En die blijkt een heel stuk lastiger, politiek controversiëler én ondoenlijker dan de ondertekenaars van het akkoord hadden gedacht.

Onrust en ongenoegen

De pensioenwet kwam er, maar is omstreden. Onder politici (NSC, BBB, PVV) én onder ouderen en deskundigen. De praktische invulling van de wet is een mijnenveld. De verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering kan in de praktijk gemakkelijk een zeperd worden.

De Tweede Kamer is onlangs zonder enthousiasme akkoord gegaan met het wetsontwerp voor een eenmalige greep in je eigen pensioenpotje. Het wetsontwerp was jaren blijven liggen. En het vroegpensioen wordt gewoon weer ingevoerd, krappe arbeidsmarkt of niet.

Het ene akkoord uit 2019 heeft dus geen sociale rust gebracht, maar alleen maar vier keer onrust, ongenoegen en controverse.

Haaks op de tijdgeest

Zoals de vut steeds duidelijker haaks kwam te staan op de tijdgeest en de onontkoombare vergrijzing, zo voelt dat nu met vroegpensioen dat met overheidsgeld wordt gefaciliteerd. In plaats van het arbeidsaanbod met vroegpensioen te beperken (en extra arbeidsmigranten te werven) zou je juist het tegenovergestelde moeten doen. Toch hoor je daar nooit over.

Waarom staat in cao’s nog steeds dat de arbeidsovereenkomst van werknemers automátisch wordt beëindigd bij het bereiken van de AOW-leeftijd? Kennelijk is de formule: AOW=oud=ontslag.

Het verplichte leeftijdsontslag doet in essentie hetzelfde als de vut-regeling: ouderen stoppen. Daardoor krimpt het arbeidsaanbod, zodat de oververhitte arbeidsmarkt heet blijft en de jongere werknemers hogere looneisen kunnen stellen.

Het leeftijdsontslag maakt werknemers én werkgevers lui. Waarom zouden ze nog investeren in kennis en kunde als mensen straks toch stoppen? Zo kweken bedrijven hun eigen personeelsprobleem.

Dat kan anders. Het leeftijdsontslag in de cao schrappen geeft ruimte en vrijheid. Wie wil stoppen (gezondheid; balen van de baas), stopt toch wel. Het gaat om de doorwerkers. De animo is er. Van de bijna 2,5 miljoen zelfstandige ondernemers is 10 procent 65 jaar of ouder, meldde statistiekbureau CBS onlangs. Nog een cijfer, uit het ABN Amro-rapport Grijs potentieel van eerder dit jaar: 236.000 mensen van 67 jaar en ouder deden eind 2023 betaald werk.

Werkgevers aan zet

Er is een wereld te winnen. Waarom werken mensen door? Om het geld, maar meer nog om het plezier, sociale contacten en omdat ze nuttig willen zijn. Wat helpt? Steun van hun partner, leert onderzoek van demografisch instituut Nidi, én het feit dat hun leidinggevende zich ervoor inzet.

Opvallend is dat de werkgevers bij uitstek deze drijfveren inhoud kunnen geven. Dus stop met klagen over arbeidstekorten, stop met de vernietiging van economisch kapitaal en begin met vragen hoe mensen willen blijven werken.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Schrap verplicht ontslag op AOW-leeftijd en meer mensen zullen blijven werken verscheen eerst op Wynia's Week.

De VVD probeerde bijvoorbeeld twee weken geleden in de Tweede Kamer per motie de benzineprijsstijging de kop in te drukken. Links én rechts propageren ook hogere minimumlonen.  

Vroeger waren we een lagelonenparadijs

Dat kun je, gezien de bedragen die partijen noemen, gerust een verbazingwekkende omslag noemen in de sociaal-economische politiek. Jarenlang hoorde je klachten over een race naar de bodem: achterblijvende lonen en uitkeringen, lagere winstbelastingen en verslechterde arbeidsomstandigheden.

Maar nu? Opeens is er een race naar de top. Een race met vérstrekkende consequenties voor werknemers, voor de economische positie van Nederland en voor de overheidsbegroting.

Decennialang was Nederland een lagelonenparadijs. Nederland wilde na de Tweede Wereldoorlog met lage lonen een kostenvoordeel op de exportmarkt boeken. Iedereen werkte mee: vakbonden, werkgevers en politici. In de economische neergang begin jaren tachtig kreeg deze politiek nieuwe steun. Loonmatiging, officieel afgesproken met werkgevers in het zogeheten sociaal Akkoord van Wassenaar in 1982.

De afgelopen jaren heeft de vakbeweging na lang aarzelen een streep gezet door deze politiek. De omstandigheden zijn er naar. Hoge bedrijfswinsten, tekorten op de arbeidsmarkt en een uitbraak van inflatie. Politici nemen de sociale strijd nu over. De VVD bepleit in zijn verkiezingsprogramma ‘een hoger minimumloon’ zonder bedragen te noemen. Partijleider Pieter Omtzigt van Nieuw Sociaal Contract (NSC) voelt er ook voor, evenals de BBB. GroenLinks-PvdA en de SP willen (stapsgewijs) naar 16 euro per uur. De ChristenUnie wil naar 18 euro in 2028.

Het minimumloon ligt nu tussen 11,51 en 12,79 euro per uur. Deze marge laat al zien dat in de Nederlandse sociale wetgeving ook het minimumloon complexer is dan je zou willen. Het minimumloon wordt namelijk per maand berekend, niet per uur. Werknemers in een bedrijfstak met een 40-urige werkweek krijgen hetzelfde als werkers in een sector waar 36 uur de standaard is. Dat verschil verdwijnt per 2024 als het minimumuurloon de norm wordt.

Voor wie doen politici dit? In 2021 verdienden 438.700 mensen het minimumloon, blijkt uit cijfers van statistiekbureau CBS. Iets meer dan de helft van hen was jonger dan 25 jaar. Eén op de zes is arbeidsmigrant. Maar pas op: de CBS-statistiek telt grote én kleine banen. Kijk je naar voltijdbanen dan zijn het er ruim 267.000.

‘Gezegend’ door het Central Planbureau

Twee bedrijfstakken lopen voorop in het betalen van het minimumloon: zakelijke dienstverlening (winkels en uitzendbureaus) en de horeca. Overigens: Nederland heeft volgens de ranglijst van de sociaaleconomische denktank Eurofound het op drie na hoogste minimumloon in de EU.

Meer minimumloon is meer koopkracht. Meer bestedingen. Goed voor ondernemers. Maar meer minimumloon is natuurlijk niet gratis. Politici kunnen wel een race naar de top inzetten, maar wie betaalt de rekening?

De animo voor een hoger minimumloon is aangewakkerd door een notitie van het CPB, het Centraal Planbureau. Het CPB rekende eind 2020 voor dat een loonsverhoging maar een beperkte daling van de werkgelegenheid oplevert. De ‘zegen’ van het CPB én de verschuiving in politieke thema’s naar armoedebestrijding en bestaanszekerheid hebben de verhoging in politiek Den Haag een nieuwe urgentie gegeven.

Maar let wel: hoe drastischer het minimumloon stijgt, zo becijfert ook het CPB, hoe groter de negatieve gevolgen voor werkgelegenheid en hoe sterker de impuls voor inflatie.  

Na een minimumloonstijging zullen de beloningen van veel meer werknemers namelijk ook stijgen om de bestaande differentiatie naar bijvoorbeeld opleiding, verantwoordelijkheid en ervaring in stand te houden. Dat heeft effect: ruim 800.000 werknemers verdienden in 2021 tussen het minimumloon en 115 procent van het minimumloon. Wie de begane grond van het ‘loongebouw’ optilt, tilt alle verdiepingen op.

Nóg verstrekkender zijn de gevolgen voor sociale uitkeringen, waaronder de AOW. De hoogte van de AOW-uitkering is gekoppeld aan het minimumloon. Stijgt de een, dan stijgt de ander met hetzelfde percentage. Waar het hogere minimumloon moet worden betaald door particuliere werkgevers en hun klanten, moet de hogere AOW worden betaald door belastingplichtigen. De werknemerspremie voor de AOW is namelijk gemaximeerd en wat tekort komt na een verhoging wordt betaald uit andere belastingen, zoals de BTW en de inkomstenbelasting.

Lokkertje voor ouderen

Een verhoging van het minimumloon lijkt een lokkertje voor de ‘jeugdstemmen’ bij de verkiezingen. Maar gezien de koppelingen moet je ook zeggen: het is een verkapte manier om stemmen van ouderen te trekken. Al betalen zij – zeker ouderen met een hoger inkomen – de verhoging deels zelf via hun hogere inkomstenbelasting.

Op langere termijn veranderen drastische verhogingen van het minimumloon de structuur van de economie. Werkgevers zullen loonkostenstijgingen aangrijpen om arbeidsbesparende vernieuwingen toe te passen: meer robots, meer AI. Werk met weinig productiviteitsgroei verdwijnt, wordt afgeknepen of wordt gewoon duurder.

Denk bij dat laatste aan leraren en verpleegkundigen. Zij laten zich niet simpel ‘robotiseren’. De kosten daarvan komen voor rekening van de belasting- en premiebetalers. De lonen mogen dan omhoog gaan, de prijs van de gezondheidszorg en het onderwijs stijgt mee. Dus zullen ook toeslagen (zorg, huur) omhoog moeten, want ook de inflatie krijgt een impuls en anders loopt de armoede verder op.

De rekening moet betaald

Een wedstrijdje minimumloon verhogen klinkt sociaal, maar wie de gevolgen negeert voor de kosten van sociale uitkeringen, AOW en toeslagen steekt zijn kop in het zand. Een gratis lunch bestaat niet. Er is altijd iemand die de rekening betaalt en dat geldt ook voor een ‘gratis’ minimumloonverhoging.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Politici houden een wedstrijdje minimumloon verhogen. Klinkt sociaal, maar dat is het niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Citaat 1:

‘AOW-ontvangers lijken een voorkeursbehandeling te krijgen. Het heeft er alle schijn van dat politici meer oog hebben voor de inkomenspositie van ouderen dan voor die van bijstandsontvangers.’

En citaat 2:

‘Het blijft opmerkelijk dat er ettelijke miljarden zijn uitgetrokken om de inkomenspositie van alle ouderen te verbeteren, gegeven het feit dat armoede onder deze groep in verhouding weinig voorkomt.’

Wel een ouderenkorting, geen bijstandkorting.

Wat mij betreft is er geen verschil van mening over de feiten, al heb ik die feiten niet gecheckt. Ik heb er het volste vertrouwen in dat Donders en De Kam de goede berekeningen hebben gemaakt. De hogere netto AOW-uitkering is, ten eerste, het gevolg van belastingvoorzieningen waar AOW-ontvangers wel, maar bijstandsgerechtigden niet van profiteren. Een duidelijk voorbeeld daarvan is de ouderenkorting die ouderen wel, maar anderen niet mogen aftrekken van het inkomen voor het berekenen van de verschuldigde belasting.

Donders en De Kam beweren – zie het eerste citaat – dat deze belastingvoorzieningen voor ouderen uitdrukkelijk zijn ingevoerd om ouderen te bevoordelen zonder daarbij op het belang van bijstandsontvangers te letten. Zij geven daar echter geen bewijs voor. Ze laten namelijk niet zien of de wetgever een afweging heeft gemaakt tussen het netto-inkomen van AOW’ers en bijstandsontvangers.

Die verschillende voorzieningen kunnen dus op zichzelf staande maatregelen zijn geweest, zonder dat er een andere bedoeling achter zat dan het verhogen van het netto-inkomen van de AOW-ontvangers. Het komt wel vaker voor dat er wetten worden ingevoerd zonder dat alle mogelijke effecten zijn overzien. Het is ook niet altijd mogelijk alle effecten van wetgeving van tevoren in te schatten.

Het effect van de afgebouwde heffingskorting.

Een tweede belastingmaatregel betrof de afbouw van de zogenaamde kostwinnersfaciliteit in de inkomensheffing. Ook deze maatregel wordt door Donders en de Kam besproken. Voor deze maatregel heeft de wetgever wel een duidelijk motief gegeven. Het gaat om het volgende.

Voorheen kreeg een niet-werkende partner van iemand met een minimumloon een algemene heffingskorting toegekend. Deze heffingskorting kon worden overgeheveld naar de werkende partner met het minimumloon. Daar ook deze werkende partner de algemene heffingskorting van zijn of haar inkomen kon aftrekken, was er sprake van een dubbele heffingskorting.

De consequentie van deze dubbele heffingskorting was dat het voor de niet-werkende partner minder aantrekkelijk was om te gaan werken. Dan daalt immers het nettominimumloon van de werkende partner omdat de dubbele heffingskorting dan niet langer opgaat.

Het – overigens op termijn – afschaffen van de dubbele heffingskorting komt dus neer op het laten vervallen van een kostwinnersfaciliteit. De niet-werkende partner krijgt alleen nog een algemene heffingskorting als hij of zij gaat werken. De algemene heffingskorting moet je dus ‘verdienen’.

De netto-minimumuitkeringen zijn in Nederland afgeleid van het nettominimumloon. Daar het nettominimumloon daalde door het vervallen van de dubbele heffingskorting, diende de dubbele heffingskorting ook bij de minimumuitkeringen, inclusief de bijstandsuitkeringen te vervallen. De AOW-uitkering – ook een minimumuitkering – werd daar echter van uitgezonderd.

Dit is wat de wetgever daarover te melden had in het parlementair jaar 2010/2011:

‘De regering kiest ervoor de AOW uit te zonderen van de maatregel van de afbouw van de dubbele heffingskorting. De AOW is geen bijstandsvoorziening, waarvan de kern is dat het een inkomen op het sociaal minimum biedt. De AOW is een volksverzekering die een inkomensvoorziening biedt voor personen die de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt en die hoger mag liggen dan het sociaal minimum. Bovendien speelt voor personen met een AOW-uitkering de belemmering tot het aanvaarden van werk geen relevante rol.’  

Kabinet vond dat AOW hoger mag zijn. AOW’ers hoeven ook niet te werken. 

Er zijn twee opvallende zaken in het vorige citaat. Ten eerste vindt de wetgever dat het inkomen van AOW’ers hoger mag zijn dan het sociaal minimum. Ten tweede hoeven mensen met een AOW-uitkering niet gestimuleerd te worden een betaalde baan te zoeken. De AOW is immers juist ingevoerd voor mensen voor wie het werken te zwaar begon te vallen. Dankzij de AOW konden – en kunnen – zij ophouden met werken.

Voor bijstandsontvangers geldt echter het omgekeerde. De overheid verbindt aan het verlenen van een bijstandsuitkering de plicht om actief naar werk te zoeken. Dat was overigens oorspronkelijk niet het idee van de bedenker van de bijstand, Marga Klompé. Dat werd pas later ingevoerd om het grote aantal mensen dat bijstand ontving in te dammen.

Wel een ‘werkprikkel’ voor bijstandontvangers, niet voor AOW’ers.

Vanuit dat laatste motief – er moet een prikkel zijn om actief naar werk te zoeken – is het laten vervallen van de dubbele heffingskorting zowel voor bijstandsontvangers als voor niet-werkende partners van alleenverdienende minimumloners een voor de hand liggende maatregel.

En het niet afschaffen daarvan voor de AOW is al even voor de hand liggend. Samenwonende AOW’ers hebben allebei recht op de algemene heffingskorting. De AOW is immers voor beiden een vervanging van het arbeidsinkomen. Dit geldt ook als een van beiden of allebei nooit gewerkt hebben.

Donders en De Kam maken ‘verkeerde’ vergelijking.

Als de niet-werkende partner van een minimumloner gaat werken, krijgt hij of zij ook de algemene heffingskorting. Dan hebben de partners allebei hun eigen heffingskorting. Net zoals een (echt)paar AOW’ers allebei hun eigen heffingskorting hebben. Daarom is het vreemd – ik zeg niet: misleidend – dat Donders en De Kam de AOW-uitkering van een echtpaar (1.799 euro netto per maand) vergelijken met het minimumloon van een alleenverdiener (1.748 euro per maand).

De niet-werkende partner van de laatste kan immers gaan werken en dan ook recht krijgen op een eigen algemene heffingskorting. AOW’ers kunnen dat veel minder eenvoudig. Sterker, de wetgever gaat ervan uit dat zij niet gaan werken (zie bovenstaand citaat). 

De juiste vergelijking lijkt mij dan de netto-AOW van een alleenstaande (met één heffingskorting) met het nettominimumloon van een alleenverdiener. Voor een alleenstaande AOW-er is de AOW 30% lager dan het minimumloon.

Er zijn maar weinig alleenverdienende minimumloners.

Donders en De Kam vinden het ‘merkwaardig’ dat als een minimumloner met een niet-werkende partner AOW-er wordt en stopt met werken, het netto-maandinkomen van zijn huishouden stijgt. Maar dat is merkwaardig, omdat Donders en De Kam er bij hun vergelijkingen steeds van uitgaan dat er een niet-werkende partner is. Als de minimumloner alleenstaande zou zijn, gaat hij of zij er wel degelijk op achteruit (zie boven).

Het is bovendien niet erg representatief van een zogenaamde alleenverdiener uit te gaan. Er zijn 303.000 werknemers ouder dan 22 jaar die een minimumloon verdienen. Daarvan zijn er 58.000 alleenverdieners (zie CPB).

Er zijn dus 245.000 werknemers ouder dan 22 jaar met een minimumloon die in een huishouden leven waar op zijn minst nog een tweede misschien lager of misschien hoger inkomen wordt verdiend. Het is dus eerder ‘merkwaardig’ dat Donders en De Kam steeds van een situatie uitgaan waarbij het minimumloon het enige inkomen in het huishouden is.

De AOW is een volksverzekering.

Keren we dan terug naar het tweede bovenstaande citaat uit het artikel van Donders en De Kam. Het zou ‘opmerkelijk’ zijn dat het kabinet ettelijke miljarden uittrekt om de koopkracht van ouderen te verbeteren, terwijl er haast geen armoede onder ouderen heerst. Dat laatste is waar, maar dat is ook altijd het doel van de AOW geweest. Het zou te allen tijde voorkomen moeten worden dat ouderen zichzelf niet meer kunnen onderhouden. Kennelijk vinden Donders en De Kam dat bij ouderen armoede best mag toenemen.

Die ‘ettelijke’ miljarden zijn er overigens twee en nog wat. Dat is op zichzelf geen onoverkomelijke stijging van de overheidsuitgaven, zeker als je dat zet in het licht van de uitgaven die de overheid doet om de stijging van de energieprijzen voor alle huishoudens te verzachten. Die maatregelen kosten structureel vijf miljard euro per jaar.

Moet de AOW dan een bijstandsuitkering worden?

Het is inderdaad ‘duur’ om arme AOW’ers te ondersteunen, omdat dan álle AOW’ers ondersteund moeten worden. Dat is dan weer het gevolg van de keuze van de wetgever in de jaren ‘50 om van het overheidspensioen een algemene volksverzekering te maken. We schreven daar eerder over.

Als je dat niet wilt – en kennelijk willen Donders en De Kam en andere economen dat niet – dan moet je de AOW afschaffen en er een bijstandsregeling voor ouderen van maken.

Maar dat gebeurt natuurlijk niet, zo suggereren Donders en De Kam, omdat de ouderen zo’n grote politieke macht hebben dat zij maatregelen die de inkomenspositie van ouderen verslechteren kunnen blokkeren. Hebben de ouderen inderdaad zo veel invloed op de besluiten in het parlement? Ik betwijfel het, maar we komen daar in een apart artikel op terug.

Wynia’s Week is er twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Een AOW’er mag best meer krijgen dan een bijstandontvanger verscheen eerst op Wynia's Week.

De AOW blijft gekoppeld aan bijstand en minimumloon en stijgt dus twee keer per jaar met het sociaal minimum mee.

Tegelijkertijd wordt de AOW ontkoppeld, namelijk als binnenkort het minimumloon met 7.5% omhoog gaat. Zo’n stijging zou de AOW opeens 2,4 miljard euro per jaar duurder maken en daarom wordt de AOW eventjes ontkoppeld.

Maar niet getreurd, want de AOW is nog altijd hoger dan de bijstand en het minimumloon. Zelfs als die 7.5% stijging doorgaat, ben je als AOW’er nog beter af.

Wie geen belasting betaalt heeft niets aan een belastingkorting

En ook al gaat dus de AOW’er er niet op achteruit, dan toch wil het kabinet de ouderen tegemoet komen door een hogere ouderenkorting op de inkomstenbelasting te geven. Dat levert een kleine 400 euro op jaarbasis op.

Dat voordeeltje hebben zo’n 400.000 gepensioneerden niet, want die betalen geen inkomstenbelasting en dus valt er niets te korten. Je praat hier over mensen die alleen van hun AOW moeten leven, soms aangevuld met een miniem pensioentje. Klinkt erg, maar het gaat maar om 9% van de AOW-gerechtigden. Aldus experts. Of gaat het om 1.000.000 ouderen? Dat zeggen weer andere experts en dan is het weer wel erg want dat is bijna 30% van de AOW’ers.

Op termijn wordt het weer anders, want dan komt er toch een soort ontkoppeling en zakt de AOW tot 65,1% resp. 46,5% van het minimumloon, afhankelijk of je een alleenstaande bent of een paar.

Helder toch?

Als u daar ja op zegt, behoort u tot dat handjevol mensen in ons land dat iets begrijpt van pensioenen, AOW, minimumloon, bijstand en belasting. En zeg ik begrijpen, dan zeg ik nog niet dat u het met elkaar eens bent, want hoe kleiner het groepje experts, hoe groter de meningsverschillen.

Voor de grote massa is het abracadabra. Die horen alleen dat juist op het moment dat het minimumloon en de bijstand een enorme klapper maken, de AOW’ers in de hoek worden gezet.

Vakbonden, ouderenorganisaties, oppositiepartijen, ja ook ouderengroeperingen in de regeringspartijen VVD, D66 en CDA liepen te hoop en eisten herstel van de koppeling. Dat ging niet altijd even fijnzinnig, maar oorlog is oorlog: ‘Statushouders krijgen meer dan gepensioneerden terwijl zij het land hebben opgebouwd en die statushouders nooit een fluit hebben gedaan!’

Onvergetelijk zijn de beelden van de fractievoorzitters van de coalitiepartijen die probeerden uit te leggen wat ik al nauwelijks op papier kon krijgen.

Pieter Heerma van het CDA, achteruit de keel sprekend, wilde voor eens en voor altijd elk misverstand wegnemen, maar hij klonk als een scholier die ook niet kon verklaren waarom nu weer de brug openstond.

En Sophie Hermans, ach… wie het volhield, kon horen dat het kabinet prima voorstellen had gedaan, maar dat ze het kabinet toch opriep om de koopkracht van de ouderen te repareren, of zoiets.

Segers, Paternotte, ach laat maar.

Tunnelvisie in de formatiekazerne

Het wrijven in de vlek werd daarna door Rutte nog eens uitgebreid voortgezet. De plannen waren uiteraard goed doordacht en nee, hij was niet voornemens om ze in te trekken en ja hij zou later dit jaar ter gelegenheid van een debat over de koopkrachtplaatjes er zeker op terugkomen. En zo verder.

Misschien verwacht u van mij nu een haarscherpe analyse, met veel cijfers, grafieken, historische doorzichten en kijkjes in de toekomst, maar die komt niet. Ik blokkeer.

Ik moet steeds maar denken aan hoe dit plan is ontstaan. In die kazerne waar de formatiebesprekingen plaatsvonden. Routiniers als Remkes, Segers, Heerma en vooral Rutte, een expert als Koolmees, politieke dieren als Jetten en Hermans, iemand zal toch hebben gezegd: ‘Jongens, pas op, AOW is altijd linke soep!’

Iemand zal toch wel de naam van Wouter Bos (2006) of Elco Brinkman (1994) hebben genoemd, lijsttrekkers die verkiezingsnederlagen leden, in ieder geval deels door berichten over versobering van de AOW? Iemand zal toch wel hebben herinnerd aan de zeer omstreden leeftijdsverhogingen? Of over de verdampende pensioenen omdat er al jarenlang niet wordt geïndexeerd?

Iemand zal toch hebben gezegd dat er in geen verkiezingsprogramma over ontkoppeling wordt gesproken? Iemand zal toch wel hebben geroepen dat bijna geen mens de materie echt begrijpt? En dat er heel veel wantrouwen in de samenleving bestaat en dat zo’n ondoorzichtig plan door vrijwel niemand zal worden geloofd?

Coalitiepartijen met oudere kiezers, nota bene

En hebben de leiders van het CDA niet gezegd dat meer dan 60% van hun kiezers ouder dan 55 is? Dat er zo goed als geen aanwas is van jongeren en dat het dus wel heel veel gevraagd zou zijn om met een nauwelijks uitlegbare ontkoppeling te komen.

Dat moeten ChristenUnie en VVD toch hebben begrepen? Hun achterbannen zijn jonger, maar 40 respectievelijk 35% van hun kiezers is boven de 55 jaar. Substantiële getallen dus.

Het is gewoonweg niet voorstelbaar dat deze overwegingen en bedenkingen niet op tafel zijn gekomen. Zeker als je bedenkt hoe kien onze hedendaagse politici zijn op beeldvorming.

In de beslotenheid van de kazerne is kennelijk alleen maar gerekend. De oudjes hebben het best goed. Meer dan 2 miljard extra uittrekken om ze in de pas met het minimumloon en de bijstand te laten lopen, beginnen we niet aan. Beetje koopkrachtcompensatie en klaar.

Ik hoor het ze zeggen.

Dat loopt dus verkeerd af voor het kabinet.

De AOW lust politici rauw.

Paul Verburgt schrijft (vrijwel) wekelijks over politieke, maatschappelijke kwesties voor Wynia’s Week. Steunt u deze onafhankelijke berichtgeving? Doneren voor Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De AOW lust politici rauw verscheen eerst op Wynia's Week.

Ondanks dat doet de overheid aan leeftijdsdiscriminatie en staat toe dat werknemers worden gedwongen om te stoppen met werken als ze hun pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt. Deze institutionele leeftijdsdiscriminatie moet worden gestopt.

Institutionele leeftijdsdiscriminatie

In de meeste cao’s is afgesproken dat een arbeidscontract wordt beëindigd en de werknemer wordt ontslagen als de AOW-leeftijd wordt bereikt. Ook als hierover niets in de cao is afgesproken, heeft de werkgever het recht het arbeidscontract dan te beëindigen. Als in de cao is afgesproken dat het contract eindigt als de AOW ingaat, maar de werknemer toch wil doorwerken, dan kan met de werkgever een nieuw contract worden afgesloten. De werknemer is dan wel afhankelijk van de bereidheid van de werkgever om dit te doen.

De cao-afspraken over het beëindigen van het contract als de AOW ingaat, moeten worden geschrapt. Ook de mogelijkheid die werkgevers nu hebben om het arbeidscontract ‘van rechtswege’ te beëindigen bij het bereiken van de AOW-leeftijd moet worden afgeschaft. Beide regels zijn vormen van institutionele leeftijdsdiscriminatie: door overheidsbeleid gefaciliteerde ongelijke behandeling van mensen op basis van hun leeftijd.

Steeds meer ouderen gaan betaald werken

Ontslag bij het ingaan van de AOW gaat in tegen de wens van veel werknemers. Dat blijkt ook uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek die deze week werden gepresenteerd. In 2020 waren er meer dan 300 duizend mensen van 65 jaar en ouder met betaald werk. Dat is meer dan een verdubbeling in tien jaar tijd: in 2010 waren nog maar 140 duizend 65-plussers aan het werk.

De arbeidsdeelname van ouderen neemt ook toe. Van de 68-jarigen had in 2020 13,1% een baan. Van de 69-jarigen werkte 9,7%, terwijl in 2020 de arbeidsdeelname van 70-75 jarigen 7,5% was. De toename van de arbeidsdeelname onder 65-plussers geeft aan dat de verplichte pensioenleeftijd voor steeds meer ouderen achterhaald is geraakt.

Verplicht leeftijdsontslag leidt tot verlies aan menselijk kapitaal

Waarschijnlijk willen nog veel meer 65-plussers langer doorwerken maar worden ze hierin belemmerd door het verplichte ontslag bij het bereiken van de pensioenleeftijd. In landen waar ontslag bij het bereiken van de pensioenleeftijd niet is toegestaan, zoals de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, is de arbeidsdeelname van 65-plussers hoger dan bij ons.

De mensen die na het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd blijven werken zijn voor een deel zelfstandigen die geen werkgever hebben die hen kan ontslaan, deels zijn dat werknemers die na ontslag ergens anders aan de slag gaan. Onder deze laatste groep zijn veel mensen die ander en lager gekwalificeerd werk gaan doen. Dit is een ander nadeel van het verplichte leeftijdsontslag: het leidt tot een verlies aan menselijk kapitaal. Nuttige kennis en ervaring gaan verloren door het verplichte leeftijdsontslag.

Doorwerken is financieel aantrekkelijk

In het Verenigd Koninkrijk is verplicht ontslag bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd sinds 2011 verboden. Werken na je vijfenzestigste is daar financieel aantrekkelijk. In het Verenigd Koninkrijk kan de werknemer ervoor kiezen om als de pensioenleeftijd is bereikt te blijven werken en tegelijkertijd pensioen te ontvangen. Men kan er ook voor kiezen om het pensioen later te laten ingaan, het pensioenbedrag is dan hoger.

Tegelijkertijd betalen werknemers die de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt minder sociale premies. Een hoger netto loon en pensioen, of een hoger netto loon en een hoger pensioen als je daadwerkelijk stopt met werken, maakt werken na de pensioengerechtigde leeftijd aantrekkelijk.

Te optimistisch?

Ook in ons land is het financieel aantrekkelijk om naast je AOW en aanvullend pensioen te blijven werken. AOW-ers betalen geen sociale premies en houden dus netto meer over van het inkomen dat ze verdienen. Het verplichte ontslag bij het bereiken van de AOW-leeftijd maakt het voor veel oudere werknemers echter onmogelijk om hiervan te profiteren.

Een bezwaar dat vaak wordt aangevoerd tegen afschaffing van de verplichte pensioenleeftijd is dat werknemers te optimistisch zijn over hoe lang ze kunnen en willen werken en zonder een vaste pensioenleeftijd te weinig geld opzij leggen voor hun latere pensioen.

Verplichte pensioenleeftijd past niet bij nieuw pensioenstelsel

Dit bezwaar geldt in landen zoals de Verenigde Staten waar werkenden zelf voor hun pensioenvoorziening moeten zorgen, maar niet in Nederland. Het overgrote deel van de werkenden in Nederland kan niet zelf bepalen hoeveel geld ze opzij zetten voor het pensioen maar draagt verplicht maandelijks een vast bedrag aan pensioenpremie af.

Een verplichte pensioenleeftijd past ook niet bij het nieuwe pensioenstelsel waarbij de hoogte van de pensioenuitkering steeds meer afhangt van het rendement op de geïnvesteerde pensioenpremies. Als door lage beleggingsresultaten de hoogte van het pensioen tegenvalt, kunnen werkenden bij een verplichte pensioenleeftijd hun lage pensioenuitkering niet compenseren door langer te blijven werken. Dit dwingt gepensioneerden om bij een tegenvallend pensioen in relatieve armoede te leven.

Verplichte pensioenleeftijd in belang van werkgevers

De belangrijkste reden waarom werkenden niet zelf mogen beslissen wanneer te stoppen met werken is dat een verplichte pensioenleeftijd in het belang is van werkgevers. Door het beloningssysteem met vaste periodieken voor het aantal jaren ervaring verdienen oudere werknemers vaak meer dan dat ze het bedrijf opleveren.

Het systeem van automatische periodieken is namelijk meestal niet gerelateerd aan de prestaties van werknemers: ongeacht of een werknemers beter is gaan presteren, heeft de werknemer recht op een jaarlijkse periodieke verhoging. Voor werkgevers is een beloningssysteem met vaste periodieken alleen interessant als er op een bepaalde leeftijd een einde komt aan het dienstverband en de werkgever de oudere werknemer kan vervangen door een goedkopere jongere. Om deze reden komen in landen zonder verplichte pensioenleeftijd beloningssystemen met vaste periodieken minder vaak voor.

Zonder verplichte pensioenleeftijd minder tekorten op arbeidsmarkt

Het afschaffen van de institutionele leeftijdsdiscriminatie en werkenden zelf laten bepalen wanneer ze willen stoppen met werken, helpt ook om de toenemende tekorten op de arbeidsmarkt te verminderen. De tekorten aan ic-, spoedeisende hulp- en kinderverpleegkundigen, leraren, politieagenten, koks, obers en bouwvakkers – om slechts een aantal beroepen te noemen – is blijvend. Deze tekorten kunnen niet worden opgelost door meer jongeren voor deze beroepen op te leiden, want daarvoor zijn er gewoonweg te weinig jongeren.

De tekorten worden ook niet opgelost door ongebreideld migranten toe te laten. Migranten zijn ook op de arbeidsmarkt in hun land van herkomst vaak hard nodig en migranten beschikken meestal niet over de juiste opleiding of over voldoende kennis van de Nederlandse taal om in de tekortberoepen te kunnen werken. De tekorten op de arbeidsmarkt worden het snelst verminderd door oudere werknemers in staat te stellen langer door te werken door het verplichte ontslag bij het ingaan van de AOW uitkering af te schaffen.

Het bericht Schaf de verplichte pensioenleeftijd af verscheen eerst op Wynia's Week.