Wat een pogrom is, dat wisten we tot nu toe vooral uit geschiedenisboeken en romans. Het meest indringend is een pogrom beschreven door mijn favoriete auteur Joseph Roth in diens boek Tarabas, waarin een groep soldaten samen met christelijke boeren een bloedbad onder de Joodse bevolking van het Russische stadje Koropta aanrichten. Een jood zou namelijk een afbeelding van de Moeder Gods hebben bezoedeld en met blauwe kalk bedekt. ‘Soldaten en boeren met zwepen, stokken en sikkels in hun hand dreven de sombere schare joden door de zwak verlichte, nachtelijke straat […] Er ontstond een krankzinnig tumult. De reusachtige, opengesperde monden braakten in een vreemd, regelmatig, bijna strak ritme onmenselijke kreten uit, waarin gesnik, gekrijs, gejammer, gejubel, gelach, gehuil en dierlijke bronst- en hongerkreten doorklonken.’ En het eindigt zo: ‘Daar, op de binnenplaats en in de kamers, in de ruime gelagkamer en de kelder, verdrongen zich de joden en de boeren. Sommigen waren van schrik, vermoeidheid, alcohol, verdoving en pijn in slaap gevallen. Kinderen schreeuwden in hun slaap, vrouwen snikten. Een paar joden hurkten op de grond, ze hadden niet meer de kracht om op te staan, baden neuriënd en zingend en wiegden hun bovenlichaam op de maat van hun oude melodieën.’ – Enzovoort, en zo verder, onverdraaglijk.

En Tarabas, de bevelhebber die de joden had moeten beschermen, lag met zijn officieren laveloos in de kantine van de barak, nadat zij het na een ruzie op een drinken hadden gezet.

Wegkijkende overheid, of erger

Nu hebben we een pogrom zich voor onze ogen zien ontvouwen. Maar wat is een pogrom eigenlijk precies? Een pogrom is een georganiseerde aanval op een deel van de bevolking dat zich etnisch of religieus van hun omgeving onderscheidt, waarbij fysiek geweld en moord gepaard gaan met vernietiging van huizen en religieuze centra. Een ander kenmerk van een pogrom is ook de passieve of zelfs aanmoedigende houding van de overheid.

We hebben allen de beelden gezien van de jonge Marokkaanse mannen die in de straten van Amsterdam op joden jaagden en hen molesteerden. Zij waren bewust op jacht naar joodse mensen, en als er twijfel over de identiteit van een potentieel slachtoffer bestond, moest hij zijn paspoort laten zien. Als dat Israëlisch was, was hij de klos.

De verontwaardiging was aanvankelijk groot. Woorden als ‘pogrom’ en ‘jodenjacht’ werden gebruikt om de taferelen te typeren. Maar al snel kwam er een kentering, op instigatie van linkse politici en de media. Die supporters van Maccabi Tel Aviv waren ook geen lieverdjes geweest. Ze hadden zich als hooligans schandalig misdragen en islamitisch Amsterdam diep beledigd door een Palestijnse vlag van een gevel te rukken. Ook hadden ze lelijke dingen over ‘Arabieren’ geroepen en het geweld van het Israëlische leger in Gaza verheerlijkt. Dus tja, het lag allemaal toch wat ‘genuanceerder’. Alsof een excuus hetzelfde is als een oorzaak. (De Duitsers hadden ook een excuus voor de Kristallnacht van 9 op 10 november 1938: had de jood Herschell Grynszpan niet de Duitse diplomaat Ernst vom Rath doodgeschoten?)

Sussende rol van de media

Vervolgens richtte de verontwaardiging zich op politici die de aperte uitingen van antisemitisme hadden aangegrepen om lucht te geven aan onversneden moslimhaat. En in de media werden vooral, zo niet uitsluitend, mensen uitgenodigd die dit tegenverhaal vertelden: verontwaardiging over de olie die rechtse politici op het vuur hadden gegooid, begrip voor de acties van de Marokkaanse jongeren want die werden al zo lang gediscrimineerd, en pleidooien voor een zachte oplossing, door bij een kopje koffie of thee het gesprek aan te gaan of jongeren op schoolreisje naar Vught of Westerbork te sturen. Eenzelfde tweedeling tekende zich af in het debat dat de Tweede Kamer van de week aan de Amsterdamse ongeregeldheden wijdde.

Dat er door islamitische jongeren georganiseerd op joden is gejaagd en dat velen van hen zwaar zijn mishandeld, staat niet ter discussie. De vraag is of we deze stand van zaken concreet mogen benoemen – zoals bijvoorbeeld Caroline van der Plas dat deed – of dat we bij dit benoemen van de identiteit van de daders telkens ook naar allerlei verzachtende omstandigheden moeten verwijzen en drie keer in de richting van ‘extreemrechts’ moeten spugen. Van links moet dat. Wie dat niet doet, is een hitser.

Hoezo democratie en rechtsstaat?

Het probleem is dat het concept democratie uitgaat van onderlegde en welwillende mensen die er graag op een vredige manier met elkaar uitkomen. Democratie stoelt op een fundamenteel vertrouwen dat de ander mij niet in mijn bestaan bedreigt en dat we al pratend een oplossing kunnen vinden voor alle belangenconflicten. Zo af en toe blijkt dit concept fictie. Dan blijken er ineens mensen te zijn, delen van bevolkingsgroepen, die niet van goede wil zijn, maar ons stelsel en onze spelregels fundamenteel verwerpen. We hebben het hier dus over pro-Palestina-demonstranten en islamitische jodenjagers. Iedere vorm van tolerantie jegens deze mensen, die zich niet als vriend maar als vijand ontpoppen, is ongepast en suïcidaal.

Het antisemitisme dat in de Amsterdamse pogrom aan het licht is gekomen, moet dus radicaal worden bestreden. Gebeurt dat nu ook?

Streep in het zand

In het Kamerdebat zijn enkele moties aangenomen die de strafbaarstelling van de verheerlijking van terrorisme, de veroordeling van antisemitisme, steun aan de joodse gemeenschap, meer wijkagenten, meer lik-op-stukbeleid in de wijken en meer subsidie voor Westerbork en Vught bepleiten. Het lijkt heel wat, maar gaat aan het belangrijkste voorbij. En dat is die vermaledijde integratie, dat niet accepteren of niet verinnerlijkt hebben van de grenzen van ons bestel en de constitutionele spelregels die we met elkaar hebben afgesproken. Met name de islamitische cultuur staat op grote afstand van deze waarden, en groepen binnen de islamitische gemeenschap trekken daar de conclusie van gewelddadig verzet tegen onze samenleving uit, gedragen door een premoderne mannelijkheid die een moderne samenleving slechts met huiver vervult. Ze ruiken het angstzweet van de autoriteiten, het angstzweet van hun uitvluchten en nuanceringen en hun vergoelijkingen en zachte oplossingen.

Het is nu tijd voor een scherpe streep in het zand, een harde grens. Holocaust-onderwijs of bezoekjes aan herinneringscentra trekken die rode lijn niet. Veel duidelijkere maatregelen zoals het afnemen van paspoorten van mensen met een dubbele nationaliteit die zich aan antisemitisme schuldig maken, geven wel een ondubbelzinnig signaal.

Premier Schoof zei deze week dat er binnen het kabinet ‘weinig taboes’ op ‘vergaande maatregelen’ tegen antisemitisch geweld bestaan. Er komt een ‘strategie tegen antisemitisme’, maar minister Van Weel van Justitie en Veiligheid liet gelijk al weten dat de plannen niet al volgende week bij de behandeling van zijn begroting beschikbaar zullen zijn. Dat uitstel mag echter niet leiden tot een laten verlopen van het gevoel van urgentie dat zich nu van veel politici meester heeft gemaakt. Dit kabinet moet de kantine van de barak uit, en daar niet als een Tarabas laveloos van angst en onmacht achterblijven, terwijl het geweld tegen joden door de straten danst.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week – ook in 2025 zijn er weer 156 edities en tientallen video’s en podcasts! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Kabinet-Schoof moet streep in het zand zetten tegen pogrom-geweld en ander antisemitisme verscheen eerst op Wynia's Week.

Bruna-klanten moeten aan de overkant ook nog langs de TikTok-rijen slalommen die het trottoir versperren bij de hoek van de Gerrit van der Veenstraat. Een virus dat zich vanuit de Negen Straatjes over de hele hoofdstad verspreidt.

Foute boeken

En dan het nieuws, maandagochtend op BNR Nieuwsradio, dat ‘hun’ Bruna foute boeken verkoopt. Misschien niet in de winkel, maar wel online. ‘Controversiële boeken bij Bruna: jodenhaat en extremisme worden ongezien verspreid’, luidt de alarmerende kop op hun site. 

Journalisten hadden het boekenaanbod van een van Nederlands belangrijkste cultuurdragers doorgevlooid op onbetamelijkheden. Hun conclusie: ‘Het bedrijf controleert onvoldoende op de inhoud, blijkt uit onderzoek.’ Newspeak voor: Bruna verkoopt boeken die BNR onbetamelijk acht en moet ze dus verwijderen. 

Als bewijzen van Bruna’s slechtheid had BNR op zijn site screenshots geplaatst van Engelstalige versies van De Protocollen van de Wijzen van Zion, online bij Bruna te koop. Het is een oud en berucht Russisch antisemitisch complotverhaal over de Joodse wens tot wereldheerschappij. Dat het boek een verzinsel is, staat echter ook op de Bruna-site. Je kunt je afvragen waarom mensen belangstelling hebben voor een hoax, maar dat is niet aan BNR om te bepalen. Je kunt er ook, gewoon, nieuwsgierig naar zijn.

BNR’s toorn wekte tevens de aanwezigheid van ‘twee van de drie’ delen van de trilogie The Culture of Critique van de Amerikaan Kevin B. MacDonald. Een anti-joodse complotdenker, volgens BNR. Maar de boeken zijn gewoon te koop bij The Harvard Book Store, misschien moet BNR de Amerikanen snel alarmeren.

Bruna dient ook onverwijld te stoppen met de verkoop van ‘het handboek’ van de Ku Klux Klan, een boek waarin Maarten Luther de Joden aanvalt en andere werken die mensen misschien, mogelijk, wellicht schokken.

Yahya Sinwar

Ook is BNR boos dat Bruna de autobiografie aanbood van Yahya Sinwar, de nog steeds niet door Israël geliquideerde nieuwe leider van Hamas. Sinwar geldt als het brein achter Hamas’ gruweldaden op 7 oktober vorig jaar.

BNR vindt Sinwar een slecht mens en een biografie onwaardig, alleen nette mensen verdienen kennelijk aandacht. Bruna zou het boek hebben teruggetrokken – BNR’s communicatie hierover is vaag – maar kwam wel met een pijnlijke terechtwijzing aan de Amsterdamse censors in spe: ‘Het is aan onze klanten voorbehouden zich een mening te vormen over de aangeboden titels.’ Kwaliteitsmedia overal ter wereld hebben portretten geschreven van Yahya Sinwar, een misschien wel ‘fout’ maar desalniettemin interessant persoon.

Ook de hoogste Nederlandse autoriteit op het gebied van bestrijding van antisemitisme, Eddo Verdoner, toonde zich bezorgd over de fout geachte boeken bij Bruna. Hij zag echter af van een aanklacht en gunt het bedrijf tijd om ze te verwijderen. Dat neemt niet weg dat BNR de vrijheid van meningsuiting een slechte dienst heeft bewezen.

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Met jacht op ‘controversiële boeken’ bewijst BNR Nieuwsradio vrijheid van meningsuiting een slechte dienst verscheen eerst op Wynia's Week.

Henryk Broder, de befaamde columnist van de Duitse krant Die Welt, is sinds de Hamas-pogrom van 7 oktober vorig jaar, nog somberder over het lot van de Joden dan hij daarvoor al was: Er zijn nu wereldwijd ongeveer 14 miljoen Joden. En aan die 14 miljoen storen de mensen zich blijkbaar. Ik weet niet waarom, maar de wereld heeft blijkbaar een rekening te vereffenen met de Joden. En om het nog duidelijker te zeggen: het karwei dat halverwege 1945 werd afgebroken, moet worden afgemaakt. Dit keer in Palestina, from the river to the sea.’

Uw journalistieke strijd tegen antisemieten in Duitsland is legendarisch en heeft vaak voor veel ophef gezorgd. Na de terreuraanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023 is het antisemitisme in Duitsland hoger opgelaaid dan misschien zelfs u had verwacht.

‘Als je het hebt over antisemitisme in Duitsland, volstaat het om Karl Lagerfeld te citeren, want daarmee is eigenlijk alles wel gezegd: “Zelfs als er tientallen jaren tussen zitten, kun je niet eerst miljoenen Joden doden en dan later miljoenen van hun ergste vijanden het land in halen.” Dat kan natuurlijk wel, maar je moet wel weten welke gevolgen zoiets heeft.’

Waar was u op 7 oktober 2023?

‘Ik was in Berlijn en ik geloofde er in eerste instantie niets van. Het leek mij volkomen onmogelijk dat de Israëli’s zich zo konden laten overvallen; dat ze zo in de val gelokt konden worden en dat het in dat kleine land uren zou kosten om de politie en militaire eenheden van A naar B te krijgen. Erger kan de overheid niet falen. Tot nu toe heb ik altijd alleen in Duitsland naar extreme voorbeelden van overheidsfalen gezocht, en ze ook gevonden. Maar wat er nu in Israël is gebeurd, slaat alles.’

‘Het wordt met de dag erger. Gaza zou een beperkte operatie worden. Maar blijkbaar heeft het voormalige hoofd van de Israëlische binnenlandse inlichtingendienst, Ami Ayalon, gelijk als hij zegt: “Je kunt Hamas niet militair verslaan.” En ik denk ook niet dat je ze met andere middelen kunt verslaan. Dat gevoel heb ik al relatief snel na 7 oktober gekregen en het laat me sindsdien niet meer los. Het verlamt mij ook, want ik vrees dat dit het historische begin van het einde van Israël kan worden.’

Zo pessimistisch?

‘Ja. Ten eerste: alles wat fout kan gaan, zal op een gegeven moment ook fout gaan. Ten tweede: er is eenvoudigweg een grens aan wat zo’n klein land kan volhouden. Dit land is zo klein, de naam past niet eens op een landkaart. Je kunt een hightech-natie niet verdedigen tegen een horde barbaren. Je kunt niet de modernste middelen inzetten en veel bloed vergieten en denken dat je de oorlog daarmee zult winnen. In dit geval geldt wat Osama bin Laden ooit zo beeldend heeft gezegd: “Jullie houden van het leven, wij houden van de dood.” En je kunt niets beginnen tegen een massa barbaren die van de dood houdt.’

Helpt het dan niet dat Israël in de afgelopen jaren via de Abraham-akkoorden belangrijke stappen heeft gezet in de richting van vrede met zijn Arabische buren? Je kunt nu zelfs koosjer Pesach vieren in Abu Dhabi. En in de herfst van 2023 had Israël zulke afspraken ook al bijna gemaakt met Saoedi-Arabië, het land waar de Kaaba, het islamitische heilige der heiligen, zich bevindt. Dat zou Hamas waarschijnlijk wel het ergste vinden.

‘Helemaal niet. Dat is juist geweldig voor Hamas, omdat het daarmee een reden heeft om eindeloos, grenzeloos en planmatig mensen op te offeren. Het past juist precies in het concept van Hamas. Bovendien hebben wij allemaal – de Israëlische Joden, de Joden in andere landen, iedereen die pro-Israël is, iedereen die anti-Israël is – allemaal hebben we de situatie verkeerd ingeschat. We dachten allemaal dat er nu vrede met de Arabische wereld aan zat te komen.

‘En de meest idiote oplossing waarvoor je daarbij kunt kiezen is de tweestatenoplossing. Omdat de tweestatenoplossing een Europese fictie is, een hersenschim die de Europeanen moet helpen vergeten hoe fantasieloos ze de afgelopen vijftig jaar zijn geweest. De tweestatenoplossing is een voorbeeld van hoe weinig Europeanen afweten van het Midden-Oosten en hoe ze in hun eigen wereldbeeld trappen, net zoals ze in het idee trapten dat socialisme een menselijk gezicht had.’

‘Wat ik vind van de reacties in Duitsland en Europa na 7 oktober? Ik heb nooit gedacht dat er een Europa zonder antisemitisme zou kunnen bestaan. Wel moet gezegd worden dat Engeland en Frankrijk op dit moment veel sterker besmet zijn met antisemitisme dan Duitsland, en niet pas sinds 7 oktober. Er is geen overheidsantisemitisme in Duitsland, integendeel. En onder het grote publiek is het antisemitisme ook niet zo sterk aanwezig als in Frankrijk en Engeland.

‘Hoewel dat in Frankrijk en Engeland waarschijnlijk te wijten is aan het feit dat de massa-immigratie daar veel eerder op gang is gekomen en kwantitatief veel groter is dan in Duitsland. Het nieuwe Duitse antisemitisme komt onder het mom van kritiek op Israël. Het zijn jonge mensen die roepen: “From the river to the sea, Palestine will be free!” Jonge mensen die voor het ministerie van Buitenlandse Zaken sit‑ins houden en ‘Bevrijd Gaza van de Duitse schuld!’ eisen. Waar de mensen in de tijd van opa en oma riepen: ‘Joden eruit, naar Palestina!’, heet het vandaag: ‘Joden uit Palestina!’ Het gaat niet om een tweestatenoplossing, maar om de eenstaatoplossing: Israël moet weg! Daarmee vergeleken is de vogelpoep-zin van Alexander Gauland…’ (AfD-politicus Alexander Gauland noemde onlangs de nazi-tijd ‘slechts een vogelpoepje in de lange Duitse geschiedenis’.)

‘…eigenlijk gewoon vogelpoep. Een domme zin, maar geen dreigement voor een Endlösung van het jodenvraagstuk in het Midden-Oosten. Ik was in ieder geval niet verrast door de reacties op 7 oktober, want het antisemitische potentieel is er nog altijd, maar het is nu geïmporteerd antisemitisme en daar sluiten veel mensen nog steeds de ogen voor. Antisemitisme is in Duitsland immers onvermijdelijk verbonden met Auschwitz. Maar antisemitisme gaat met de tijd mee en heeft vele gezichten. Ik ben het beu om het steeds opnieuw te publiceren, omdat ik het al duizend keer heb geschreven.’

‘Auschwitz is nu een Disneyland van de dood.’ Dat is een citaat van u. Het stond op 27 januari 2014 in Die Welt. Staat u nog steeds achter deze uitspraak?

‘Ja, natuurlijk sta ik daar nog steeds achter. De zin klopt ook helemaal. In tegenstelling tot de slogan “Nooit meer Auschwitz” of “Auschwitz mag nooit meer in gebruik worden genomen”. Met dezelfde logica zou je ook kunnen zeggen dat de Titanic niet opnieuw mag zinken.
Bovendien zijn er allerlei redenen waarom ze Auschwitz nooit meer, God verhoede, in gebruik zullen nemen. Ten eerste zouden de Polen het tegenhouden. Dat konden ze destijds niet. En ten tweede: je kunt geen eco-neutrale concentratiekampen bouwen, dat is volstrekt onmogelijk. Nieuwbouw zou stuklopen op milieuregelgeving en CO2-uitstoot.’

‘Er was dus antisemitisme vóór Auschwitz, antisemitisme na Auschwitz, en er is altijd links en rechts antisemitisme geweest. Links antisemitisme is geen uitvinding van Alain Finkielkraut (Franse filosoof) en mij. Het was er aldoor al. Het was al groot sinds Marx, en vóór Marx zag je het al in de publicaties van de anarchisten. Voltaire was een antisemiet, Richard Wagner was er één – en wat voor een! – en natuurlijk mogen we ook Martin Luther, de grootste antisemiet in de Duitse geschiedenis, niet vergeten. En die hebben niet gewacht tot de nazi’s Auschwitz openden. Ze waren er gewoon.

‘Maar in ons collectief geheugen is antisemitisme het werk van de nazi’s. Toch is antisemitisme niet rechts en niet links. Het interesseert de antisemiet niet wat de Jood doet. Het stoort hem dat er Joden zijn, dat ze bestaan. Maar proberen de mensen dat aan het verstand te peuteren is een mission impossible.’

U noemde Alexander Gauland. Maar Björn Höcke nog niet, de AfD-partijleider in Thüringen. En de strafzaken tegen hem ook nog niet.

‘Höcke speelt een fantastische rol in dit land: hij is gepromoveerd tot staatsvijand nummer één. Alles kan op hem afgeschoven worden. Höcke wordt veroordeeld omdat hij publiekelijk de zinsnede “Alles voor Duitsland” heeft uitgesproken, waarvan ik tot dan toe niet wist dat het een SA-slogan was, en alle mensen die ik ken, wisten het ook niet. Deze processen tegen Höcke zijn een gerechtelijke aanfluiting. “Alles voor Duitsland” – ik snap niet hoe dat een antisemitisch, racistisch of nationaal-socialistisch motto zou kunnen zijn. In de jaren twintig was het een slogan van de SPD. En of de bruinhemden die kreet al dan niet gebruikten, daar stond die slogan bij de SPD los van. Dan zou “Make America Great Again” of “America First” misschien ook een racistische slogan zijn.

‘Höcke is hier uiteraard de zondebok. Ik vind hem buitengewoon onsympathiek, niet alleen vanwege zijn uitspraken over de geschiedenis, die inderdaad heel vreemd zijn, maar gewoon als type. Hij pleit voor een andere herinneringscultuur. Claudia Roth (van de  Groenen) wil ook het herdenken en herinneren hervormen. Die vind ik ook onsympathiek. Maar als je alle mensen die ik onaangenaam vind uit de politiek zou bannen en ze zou opsluiten, zouden de gevangenissen heel snel vol raken.

‘Volgens een uitspraak van de hoogste Beierse bestuursrechter is “From the river to the sea Palestine will be free” geen antisemitische, anti-Israëlische slogan maar een meningsuiting. Ik kan alleen maar vragen: wie is gevaarlijker voor de meningsvorming – Höcke of de hoogste Beierse bestuursrechter?’

Meneer Broder, we kennen elkaar al dertig jaar, en in die tijd heb ik u verschillende keren op tv en in kranten geïnterviewd. We zijn allebei wat ouder geworden, en ik denk dat ik u nu wel kan vragen om de balans van uw leven op te maken. U hebt het antisemitisme altijd zeer resoluut bestreden. Wat voor nut heeft dat gehad?

‘Helemaal geen. Het had geen enkele invloed. Maar ik ben ook nooit geïnteresseerd geweest in invloed. Ik ben Kurt Tucholsky of Karl Kraus niet en ik ben niet zo slim als de Beierse neuroloog Oskar Panizza, die het zo prachtig formuleerde: ‘Als waanzin epidemisch wordt, noemen we het gezond verstand.’

‘Kent u de trap met de drie treden die Tucholsky kort voor zijn dood getekend heeft? Op de onderste tree staat “spreken”, op de middelste “schrijven” en op de hoogste staat “stilte”. Ik ben nooit op zoek geweest naar invloed, bedoel ik daarmee te zeggen, want ik weet dat er geen invloed is. Hoogstens is er hoop op invloed, maar die is volkomen onvoorspelbaar. Niemand had er rekening mee gehouden dat de Berlijnse Muur zou vallen. Niemand had gedacht dat de Israëliërs uiteindelijk de Jom-Kippoeroorlog van 1973 zouden winnen.’

Hebt u nu de bovenste trede bereikt, namelijk de stilte?

‘Nee, nog niet. Ik kan niet zwijgen, want van zwijgen word ik ziek. Ik heb waarschijnlijk nog niet eens genoeg geschreven. Het gaat niet om invloed, het gaat om het registreren. Kort voordat de historicus Simon Dubnow in 1941 in Riga werd doodgeschoten, riep hij tegen de andere Joden: “Schrijf alles op!” Dat is het motto van mijn leven. Ik weet dat het geen zin heeft, maar ik moet het doen.’

In een interview uit juli 2006 zei u: ‘In principe heb ik er niets tegen dat er nu moslims naar Europa komen, integendeel.’ En een tweede citaat uit hetzelfde interview: ‘Wat ik echt een goede zaak vind, is dat we de huidige demografische structuur van Europa niet langer zo kunnen handhaven. Hoe eerder de Europeanen dat beseffen, hoe beter. Een paar steden zijn al best kleurrijk en niet langer ‘Arisch’ wit, en dat is helemaal niet verkeerd.’ Zou u dat vandaag ook zo zeggen?

‘Nee, zo zou ik het niet meer zeggen. Wat ik destijds zei, kwam overeen met mijn toenmalige kennisniveau en gemoedstoestand. Ik ben inderdaad voorstander van het vermengen van volkeren en naties. Mijn vriend Leon de Winter heeft daar eens een mooie opmerking over gemaakt: ‘Er zijn maar twee dingen die mensen dichter bij elkaar brengen: voetbal en gemengde huwelijken.’ En natuurlijk denk ik dat gemengde huwelijken nog effectiever zijn dan voetbal. Maar destijds legde ik, denk ik nu, een ondraaglijk optimisme aan de dag. Ik dacht echt dat immigratie bijdroeg aan diversiteit.

‘Ik heb ook niets tegen de komst van mensen die idiote of exotische godsdiensten aanhangen. Ik vraag me alleen af: waarom hebben we met de Vietnamezen geen problemen? We hebben ook geen grote problemen met Russische Joden of met de Oekraïners die hierheen zijn verhuisd. Ik ben dus voor immigratie, ik ben ook voor vermenging, maar dat kan alleen plaatsvinden tussen individuen. Er bestaat geen vriendschap tussen naties.’

Op de vraag: ‘Betekent een gekleurd Europa dat daaruit geen catastrofes meer zullen voortkomen?’ antwoordde u in datzelfde interview uit 2006: ‘Dat zou kunnen. Maar het zou ook kunnen betekenen dat Europa ophoudt te bestaan.’ Hebben we dat punt in 2024 bereikt?

‘Ja. Wij zijn op dat punt aangeland. Waarbij het dan wel zo is dat als Europa onder vreedzame omstandigheden ophoudt te bestaan, dan zou ik daar eigenlijk niets op tegen hebben. Ik vind het ook prima als het onder vreedzame omstandigheden door immigratie, of door een actieve geboortepolitiek ophoudt te bestaan. Ik kan de mensen niets voorschrijven.’

Wat ik u al heel lang wilde vragen: zijn de Joden nog steeds Gods uitverkoren volk?

‘Ja. Want misschien is dat vervolgd worden, jezelf keer op keer moeten verdedigen, steeds weer moeten vluchten om je eigen leven te redden, misschien is dat wel uitverkoren zijn.

‘Ik sprak daarover eens met onze wederzijdse vriend, de katholieke theoloog monseigneur Wilhelm Imkamp, en die zei tegen mij: “Ja, dat is de betekenis van uitverkoren zijn.” Dat is natuurlijk een verschrikkelijke gedachte, want als dat het is, uitverkoren zijn, dan zal het nooit ophouden.’

‘Er zijn nu wereldwijd ongeveer 14 miljoen Joden. Alleen al in Mumbai wonen ruim twintig miljoen mensen. En aan die 14 miljoen storen de mensen zich blijkbaar. De wereld heeft een probleem met Joden. Simpelweg omdat ze bestaan. Ik weet niet waarom, maar de wereld heeft blijkbaar een rekening te vereffenen met de Joden. Een jaar geleden zou ik hetzelfde gezegd hebben, maar ik zou niet gezegd hebben dat de wereld een probleem heeft met Joden; ik zou gezegd hebben dat Duitsland een probleem heeft met Joden. En om het nog duidelijker te zeggen: het karwei dat halverwege 1945 werd afgebroken, moet worden afgemaakt. Dit keer in Palestina, from the river to the sea.’

Meent u dat?

‘Ja. Als ik bijvoorbeeld hoor hoe gelaten Lars Klingbeil (SPD-parlementslid) ‘nazi’ zegt tegen Alice Weidel (lijsttrekker van de AfD), dan denk ik dat het probleem niet bij mevrouw Weidel ligt, maar bij Lars Klingbeil. Simpelweg omdat Klingbeil kennelijk dringend behoefte heeft aan rehabilitatie van oma en opa. Want als mevrouw Weidel een nazi is, als de AfD een nazibende is, dan waren de oorspronkelijke nazi’s van de jaren dertig en veertig blijkbaar een onschuldige beweging. Klingbeil voelt blijkbaar een sterke drang om de nazi’s te bagatelliseren, als hij mevrouw Weidel in de nazi-traditie plaatst.’

Als ik bij de demonstraties ‘tegen rechts’ de Antifa-slogan ‘Nazi’s weg!’ hoor, denk ik altijd: waarnaar toe dan ‘weg’? Welk land moet ze dan opnemen?

‘Het nieuwe Duitse fascisme draagt de naam Antifa. Ze rennen hier rond en roepen: “Een boom, een touw, een AfD-nek!” Ze willen mensen ophangen, vermoorden. Antifa, dat zijn de erfgenamen van de Waffen-SS, de SS, het Reichssicherheitshauptamt en alle andere nazi-organisaties. Het is een autoritair overblijfsel van het “Derde Rijk” dat hier misschien wel het voetvolk is voor de volgende dictatuur. “Een boom, een touw, een AfD-nek!” – het is je reinste moordzucht. En niemand wordt gearresteerd. Ze verdwijnen in de menigte.’

Dit interview met Henryk Broder verscheen op 1 augustus in Cato, Magazin für Neue Sachlichkeit.

Vertaling uit het Duits: Willy Hemelrijk

Henryk M. Broder (1946, Katowice, Polen) is een Duits-Joodse journalist en auteur. Van 1995 tot 2010 schreef hij voornamelijk columns en polemieken voor het tijdschrift Der Spiegel en voor het Berlijnse dagblad Der Tagesspiegel. Sinds 2011 is hij voor Die Welt, Welt am Sonntag en Welt online werkzaam. Zijn werken Hurra, wir kapitulieren!! (2006) en Das ist ja irre! Mein deutsches Tagebuch (2015) werden bestsellers.

Ingo Langner (1951, Rendsburg) is een Duitse schrijver, publicist en tv-producent. Sinds februari 2022 is hij hoofdredacteur van het politieke tijdschrift Cato.  

Het bericht Henryk M. Broder: ‘Dit kan het historische begin van het einde van Israël worden’ verscheen eerst op Wynia's Week.

De deurwaarder is er intussen al enkele keren geweest, op de politie blijft het voorlopig wachten. Maar een korte passage en een wat lastig interview in het Gentse UFO-gebouw leerden ons gisteren alvast één ding: aan radicalisme hebben de studenten en activisten daar nog niet veel ingeboet.

Een blonde vrouw met een mondmasker en een soort Arafat-sjaal op het hoofd wandelt ons zwijgend voorbij. Ze klimt op een eerder wankel ogende constructie met houten paletten en Palestijnse vlaggen en begint daar een houten balk vast te sjorren. Volgens het bijhorende uitlegbordje – in het Engels – gaat het om een kunstinstallatie ter ere van de bevrijding van Palestina.

Een wegwijzer richting Mekka

We schrijven donderdagmiddag twaalf uur en in de grote ontvangsthal van de Gentse universiteit is het vrij rustig. Langs het raam staan een twintigtal tentjes opgesteld, iets verderop schuiven enkele actievoerders aan bij een soort veldkeuken. Helemaal in de hoek van het UFO-gebouw treffen we zowaar ook een gebedsruimte aan. De wegwijzer richting Mekka doet ons vermoeden dat die gebedsruimte zich toch vooral op één bepaalde religie richt. Ook het feit dat een aantal opschriften in het gebouw tweetalig Arabisch-Engels zijn, gekoppeld aan de vaststelling dat de voertaal er Engels is, voeden het vermoeden dat het lang niet enkel goedbedoelende Gentse studenten zijn die hier het heilige vuur brandend moeten houden.

Exact een maand geleden besloten een aantal studenten en radicaal-linkse activisten om het UFO-gebouw te bezetten. Ze weigerden het gebouw te verlaten zolang de Gentse universiteit de samenwerking met Israëlische partners niet zou stopzetten. Ook nadat rector Rik Van de Walle op 30 mei een stevige knieval had gedaan en aankondigde dat alle lopende samenwerkingen met Israëlische universiteiten en onderzoeksinstellingen zouden worden stopgezet, loopt de bezetting er voorlopig gewoon door.

‘De universiteit heeft inderdaad de banden verbroken met alle Israëlische universiteiten, maar niét met alle Israëlische onderzoeksinstellingen’, zegt actievoerder Joëlle. ‘Dit is dus geen volledige academische boycot, wat wij nochtans altijd geëist hebben.’ Een uitspraak die radicaal in tegenspraak is met een verklaring van  enkele dagen geleden, waarbij een gemaskerde woordvoerster nog verklaarde dat de ‘verbreking van alle banden met Israëlische universiteiten door de Gentse universiteit een enorme stap was in het isoleren van de zionistische identiteit’.

Joëlle stelt zich aan ons voor als de Engelstalige woordvoerster van de actievoerders en is zelf afkomstig uit Libanon. In Gent volgt ze een jaar lang lessen in de masteropleiding Conflict & Development. Pittig detail: dat is ook de opleiding waar professor Koen Bogaert les geeft. Hij ontpopte zich de voorbije weken tot een fel pleitbezorger van de bezetting van de Gentse universiteitsgebouwen en ondertekende recent ook een stemoproep van 150 bekende Vlamingen voor de extreemlinkse PVDA [niet te verwarren met de Nederlandse Partij van de Arbeid]. Toeval bestaat niet.

Geen seksueel geweld

Veel leerzamer dan het interview met de woordvoerster – overigens de enige die ons gisteren mocht of wilde te woord staan – is een kleine wandeling door het bezette UFO-gebouw. Met een beetje goede wil kan je het spandoek met de tekst ‘Hey Rik, are you a zionist dick?’ nog als ludiek omschrijven, maar dat etiket is al lang niet meer op zijn plaats bij de talrijke steunbetuigingen aan de Palestijnse activist en dichter Refaat Alareer.

Die kwam vorig jaar om het leven bij een Israëlische luchtaanval, maar baarde eerder veel opzien nadat hij de Hamas-slachtpartij van 7 oktober als ‘gelegitimeerd en moreel’ omschreef. Alareer ontkende toen ook dat de Hamas-terroristen zich bezondigd zouden hebben aan seksueel geweld. Heel prominent aanwezig in Gent is ook de – bepaald niet onschuldige – leuze ‘From the river to the sea, Palestine will be free’. Een slogan die sinds 2017 overigens ook is opgenomen in het officiële handvest van terreurbeweging Hamas.

Het einde van Israël

Na onze vraag aan de woordvoerster of deze slogan hier wel thuishoort, slaat de sfeer plots om. ‘Ik zou het interview hier liever afbreken’, klinkt het. ‘Je vragen zijn niet constructief genoeg, je zit duidelijk op een andere golflengte. Deze slogan gaat over de bevrijding van Palestina, het is veelzeggend dat jij hierbij vragen hebt. De voorbije decennia werden tienduizenden Palestijnen uit hun dorpen verdreven door het Israëlische kolonialisme, zij hebben dus het volste recht om in een vrij en democratisch Palestina te wonen.’

Op onze vraag wat zo’n vrij Palestina dan concreet zou betekenen voor het huidige Israël antwoordt ze, na een korte aarzeling. ‘Dat zal het einde van Israël betekenen. Maar dit is een hypothetisch debat: in zo’n scenario zouden de mensen die nu in Israël wonen daar gewoon kunnen blijven, ze zouden dan in een democratische Palestijnse staat leven.’

Of veel Israëli’s voldoende ‘constructief’ zullen zijn om zich neer te leggen bij zo’n nieuwe constructie is maar zeer de vraag.

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 7 juni op Doorbraak.be.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Al een maand bezet: ook op de Universiteit Gent delen pro-Palestijnse extremisten de lakens uit  verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat heeft Mona Keijzer gezegd?

Mona Keijzer verdedigde een afspraak uit het hoofdlijnenakkoord van de coalitie waarin wordt gesteld dat de inburgering kennis over de Holocaust moet bevatten. Het is goed om woordelijk te analyseren wat Keijzer heeft gezegd, omdat één woord de inhoud kan veranderen van wat zij heeft bedoeld of hoe dat is overgekomen. Hieronder volgt een uitwerking van het gesprek met Sophie Hilbrand en Arnon Grunberg.

Keijzer: ‘Veel asielmigranten komen uit landen met een islamitisch geloof. We weten dat daar jodenhaat onderdeel is, bijna, van de cultuur.’

Hilbrand: ‘Dat is – Nee! Zegt u dat jodenhaat onderdeel is van de islamitische cultuur?’

Keijzer: ‘Van mensen die uit die landen komen. Die krijgen dat op een andere manier mee, dan wij dat meekrijgen.’

Hilbrand: ‘Dat is best een heftige uitspraak.’

Keijzer: ‘Nee, ik vind dat helemaal geen heftige uitspraak.’

Grunberg: ‘Ik wel. Ik wil ik vind het een zeer heftige uitspraak.’

Keijzer: ‘Ik vind het heftig dat je dat ontkent. Als ik kijk naar wat er gaande is op straten in Nederland, vind ik dat je deze discussie bij uitstek moet gaan voeren.’

Grunberg: ‘Ik denk niet dat antisemitisme, jodenhaat, puur een probleem is van mensen met een islamitische achtergrond.’

Keijzer: ‘Nee, dat is het zeker niet. Dat zeg ik ook niet.’

Grunberg: ‘Dat is een absolute ontkenning. En dat is ook schandelijk en daarmee speelt u ook twee minderheden tegen elkaar uit.’

Keijzer: ‘Maar dat is ook niet wat ik beweer. Het is niet zo dat het alleen bij mensen uit islamitische landen speelt, want anders hadden we de Holocaust niet gehad.’

Grunberg: ‘Exact.’

Cruciaal is dat Keijzer niet stelt dat alle moslims antisemieten zijn, maar dat ‘veel’ asielmigranten uit landen komen waarin jodenhaat ‘bijna’ onderdeel is van de islamitische cultuur. Zij spreekt dus niet over alle moslims of alle islamitische landen. En in de landen waarover zij wél spreekt is die jodenhaat geen onderdeel van de cultuur, maar bijna. Dat zijn belangrijke nuances.

Heeft Mona Keijzer een groep beledigd op basis van hun godsdienst? Nee, zij laat zelfs in het midden of de oorsprong van het antisemitisme waarop zij duidt afkomstig is van cultuur of religie. Zij zet evident niet aan tot geweld. Maar zij zet ook niet aan tot het anders behandelen van moslims, tot discrimineren. Zij benoemt slechts een ogenschijnlijke feitelijkheid met de nuance dat mensen binnen één groep nooit over een kam gescheerd kunnen worden.

Groepsbelediging

Die nuance is belangrijk vanuit juridisch perspectief. Zo werd een vrouw veroordeeld voor haar uitspraken tijdens een demonstratie van Pegida in 2015. Zij zei: ‘Een andere reden om moslims te verachten en te haten (is) om hun krankzinnige ideologie, want het is nooit een religie van vrede’ (ECLI:NL:HR:2022:1468).

Om tot groepsbelediging te komen worden doorgaans drie punten getoetst: (1) Heeft de uitlating een beledigend karakter? (2) De context van de uitlating: draagt deze bij aan het maatschappelijk debat, komt deze voort uit de geloofsopvatting van de uitende of gaat het om artistieke vrijheid? (3) In hoeverre zijn de uitlatingen onnodig grievend?

Geen beledigend karakter

Het antwoord op de eerste vraag is niet eenduidig te beantwoorden. Mensen met lange tenen zullen wellicht ‘ja’ zeggen, maar wie worden hier precies beledigd? Dit klemt temeer daar Keijzer het niet heeft over alle moslims en ook niet duidelijk maakt over welke landen zij het heeft. Door die nuances lijkt de uitspraak geen beledigend karakter te hebben.

De context van de uiting is klaarblijkelijk gedaan als bijdrage aan het maatschappelijk debat. Keijzer gaf een toelichting op het Hoofdlijnenakkoord voor de nieuwe coalitie en legde aan een talkshowtafel uit waarom over de Holocaust moet worden gedoceerd aan migranten bij inburgering.

Als de uiting al een beledigend karakter bevat, is deze dan onnodig grievend? Hier worden de uitingsvrijheid en het beschermen van een groep mensen tegen elkaar afgewogen. Het gebruik van bepaalde scheldwoorden kan worden gezien als onnodig grievend. Dat geldt ook voor bepaalde woordkeuzes die ingaan tegen de democratische rechtsorde. Ook het doen van onjuiste uitspraken kan maken dat sprake is van een onnodig grievend karakter. Slechts dat laatste zou bij Keijzers uiting aan de hand kunnen zijn.

Waar ligt dan de grens? Wanneer mag je generaliseren? Mag je slechts zeggen ‘dat voor moslims X geldt’ als dat voor alle moslims geldt? Of mag je dat wellicht eerder zeggen? Als het voor 95% van de moslims geldt? Voor 90%? Voor 80%? 70%? Juridisch lijkt er weinig over bepaald te zijn, maar mij lijkt dat je mag generaliseren als de uitspraak voor een overgrote meerderheid geldt.

Onderzoek van Ruud Koopmans

Zoals gezegd, generaliseert Keijzer niet. De vraag die daarom gesteld moet worden is of jodenhaat bijna onderdeel is van de islamitische cultuur in een aantal islamitische landen. Ik ga hier geen analyse per islamitisch land uit het Midden-Oosten, Afrika en Azië geven, maar beperk me tot sociologisch en religieus onderzoek.

Socioloog Ruud Koopmans heeft veel onderzoek gedaan naar fundamentalisme onder gelovigen, niet slechts onder moslims. Koopmans heeft meningen van christenen, joden en moslims vergeleken in allerlei landen. In een position paper voor de hoorzitting ‘Antisemitisme in Nederland’ in de Tweede Kamer op 12 september 2018 stelde Koopmans dat antisemitisme onder alle bevolkingsgroepen voorkomt, maar dat het onder moslims ‘bijzonder sterk verbreid’ is. Hij schrijft: ‘De oververtegenwoordiging van islamitische daders is nog sterker bij de ernstigste vorm van antisemitisme: bedreiging en fysiek geweld (…) Als daders van bedreiging en geweld werden in 10 procent van de gevallen rechtsextremisten, in 14 procent van de gevallen linksextremisten en in maar liefst 40 procent van de gevallen moslimextremisten genoemd.’

De islam over joden

Wat zegt de islam over joden? Rechtsgeleerde Afshin Ellian stelde dat moslims geloven dat de Koran het letterlijke woord van Allah is en dat Mohammed als profeet een nastrevenswaardig leven leidde. Allah spreekt in de Koran frequent tegen moslims over joden (en christenen). Hij maakt hen voortdurend verdacht. Een beperkte opsomming: ‘De joden noch de christenen zullen met jou ingenomen zijn zolang je niet hun geloof volgt.’ En elders: ‘Mensen van het boek! [BC: joden en christenen] Waarom omkleden jullie de waarheid met onzin en verbergen jullie de waarheid willens en wetens?’ Gedaan in 2024 zouden zulke uitspraken in het hokje complotdenken worden geplaatst. Allah gaat zelfs verder dan dat en meent dat zij gods weg versperren. En wie zijn weg verspert…

‘Jullie aan wie het boek gegeven is! Gelooft in wat Wij [BC: Allah]  hebben neergezonden ter bevestiging van wat jullie al hebben, voordat Wij gezichten weghalen en aan hun achterkant weer aanbrengen of hen vervloeken, zoals Wij hen van de sabbat vervloekt hebben.’ En kort daarop: ‘Kijk hoe zij over God leugens verzinnen; dat is genoeg als duidelijke zonde.’ En Allah benoemt letterlijk de ‘ongerechtigheid’ ‘van hen die het jodendom aanhangen’ en dat voor hen daarvan die zich niet tot islam bekeren ‘een pijnlijke bestraffing klaargemaakt’ wordt.

Allah doet ook een oproep aan alle moslims: ‘Neemt de joden en de christenen niet als medestanders. Ze zijn onderling medestanders. Wie van jullie zich als medestander bij hen aansluit, die behoort bij hen. (…) Jij ziet toch dat zij die in hun harten een ziekte hebben zich naar hen toe haasten?’ Allah herhaalt tot vervelends aan toe dat er een vernederende of pijnlijke bestraffing – het eeuwige hellevuur – zal volgen voor ongelovigen; voor niet-moslims.

Ook de profeet Mohammed zou volgens de overlevering (hadith; uit al-Bukhari) over de joden hebben gezegd: ‘Jullie zullen strijden tegen de joden, totdat iemand van hen achter een steen zal schuilen, die [BC: de steen] dan zal zeggen: ‘O dienaar van Allah, hier achter mij is een jood. Kom en dood hem.’

Verdachtmakingen tegen Mona Keijzer

Tot slot is het belangrijk om stil te staan bij de verdachtmakingen die in de uitzending van Sophie & Jeroen tegen Keijzer werden gedaan. Zij werd beticht van uitingen die zij niet had gedaan. Hieronder leest u hoe het gesprek verder ging na het eerder geciteerde deel:

Keijzer: ‘Dus daar heeft u helemaal gelijk in. (…) We weten dat bij mensen in die (BC: islamitische) landen antisemitisme op een veel andere manier in de cultuur zit dan die bij ons. En ik vind echt – en met mij de onderhandelaars aan die tafel – dat we dit moeten adresseren.’ (…)

Grunberg: ‘In de rechtsstaat geldt toch altijd het principe van “onschuldig tenzij anders bewezen”. Hoe u het nu zegt, zegt u “iedereen die uit een land komt waar de islam de belangrijkste religie is, is eigenlijk al bij voorbaat verdacht”.’

Keijzer: ‘Als ik dat op die manier verwoord heb –’

Hilbrand: ‘Nou, dat is zo.’

Keijzer: ‘En u dat zo gehoord hebt.’

Grunberg: ‘Dat heb ik niet zo gehoord. Dat hebt u zo verwoord.’

Keijzer: ‘Dat geldt niet voor iedereen. Zo is het altijd. Je kunt nooit groepen mensen over een kam scheren maar we zien…’

Hilbrand: ‘Maar dat gebeurde toch net?’

Keijzer: ‘Nee!’

Hilbrand en Grunberg ontkennen hier de nuances die Keijzer maakte. Uiteindelijk leidde de uitzending tot een aangifte tegen de BBB-politica door een groep van tien advocaten, juristen en een historicus. Een aantal islamitische organisaties reageerde afkeurend op de uitspraak van Keijzer. Hebben Hilbrand en Grunberg de heisa niet in de hand gewerkt? In de trant van ‘o jee, wordt hier iets over moslims gezegd? Daar moeten we ferm afstand van nemen door het als kwaad te benoemen’? Zonder even een adempauze te nemen en zich af te vragen wat Keijzer werkelijk zei, en waarom?

Er wordt frequent gesteld dat sommige moslims langere tenen hebben dan christenen of joden. Steek een Bijbel in brand en er gebeurt weinig, maar als je aan de profeet Mohammed of de Koran komt, dan ontstaan er openbare orde problemen.

Hilbrand en Grunberg waren onfatsoenlijk

Maar kan het niet ook zo zijn dat gekwetst zijn loont? Dat het je dermate veel bescherming biedt in Nederland in 2024, dat het best handig is om gekwetst te zijn? Doordat het je beschermt tegen kritiek op jouw levensstijl of –overtuiging. Het werkt de slachtoffercultuur die door auteurs als Coen de Jong (Wokeland) en Bina Ayar (De Maakbare Mens) is beschreven alleen maar in de hand.

De aantijgingen van Sophie Hilbrand en Arnon Grunberg in Sophie & Jeroen tegenover Mona Keijzer zijn onfatsoenlijk. Haar worden woorden in de mond gelegd die zij niet heeft uitgesproken. Het heeft  zelfs geleid tot een aangifte tegen haar, waarvan het te hopen is dat het Openbaar Ministerie snel de beslissing neemt om daar niets mee te doen. Maar de hele zaak, die aantijgingen en die aangifte, leiden af van waar het Keijzer terecht om gaat. Is er geen probleem met antisemitisme onder migranten uit bepaalde landen?

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, zoals ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER.

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Belachelijke aangifte tegen Mona Keijzer leidt af van het antisemitisme onder migranten uit bepaalde landen verscheen eerst op Wynia's Week.

Profeten verkondigen in de Bijbel de boodschap van God. Valse profeten beweren weliswaar dat ook zij door God zijn geroepen, maar in werkelijkheid zetten ze mensen op een dwaalspoor.

‘Wacht u voor de valse profeten, die in schapenvacht tot u komen, maar van binnen zijn zij roofgierige wolven,’ waarschuwt Jezus in het Evangelie naar Matthéüs. Ook in de brieven van de apostelen wordt met grote regelmaat gewezen op het gevaar van valse profeten. ‘Geliefden, vertrouwt niet iedere geest, maar beproeft de geesten, of zij uit God zijn; want vele valse profeten zijn in de wereld uitgegaan,’ schrijft bijvoorbeeld Johannes in zijn eerste brief. Minstens zo alarmerend is de voorspelling van Jezus dat het aantal ‘valse profeten en valse christussen’ met het voortschrijden van de tijd steeds verder zal toenemen. Ze zullen ‘grote tekenen en wonderen’ doen, waardoor veel mensen in hun ban raken. 

Niet alle valse profeten zijn religieus 

In het allerlaatste Bijbelboek, de apocalyptische Openbaring van Johannes, figureert eveneens een valse profeet. Hij is het uit de aarde afkomstige ‘tweede beest’, niet te verwarren met het uit de zee afkomstige ‘eerste beest’. Over het tweede beest wordt gezegd dat hij een nieuwe godsdienst sticht en ook dat hij de economische macht op aarde in handen krijgt: door iedereen een ‘merkteken’ op rechterhand of voorhoofd te geven. Maar het loopt slecht af: aan de vooravond van het laatste oordeel worden beide beesten samen met de duivel ‘geworpen in de poel van vuur en zwavel’. Einde verhaal voor de valse profeet.

Het is verleidelijk om dit bijbelse concept ook eens te bekijken door een niet-religieuze bril. Zou het bijvoorbeeld kunnen dat, naarmate de tijd voortschrijdt, ook politieke stromingen in toenemende mate te maken krijgen met valse profeten?

Predikers die zich voordoen als aanhangers van de originele leer, terwijl ze in werkelijkheid een boodschap verkondigen die daar haaks op staat: het is moeilijk om dan niet direct te denken aan de actievoerders die de laatste weken in het nieuws zijn omdat ze zich schuldig maken aan het bezetten en vernielen van universiteitsgebouwen.

In de meeste media worden deze activisten ‘pro-Palestijns’ genoemd, maar het kan geen kwaad een laagje dieper te boeren. We zien dan dat de belangrijkste organisatoren behoren tot de aanhangers van de Internationale Socialisten (IS) en van het eveneens kleine, maar invloedrijke Samidoun, een mantelorganisatie van het terroristische Popular Front for the Liberation of Palestine (PFLP).

Bewondering voor slachters en verkrachters

Beide clubs profileren zich nadrukkelijk als aanhangers van de leer van de negentiende-eeuwse Duitse filosoof Karl Marx. Die kennen we natuurlijk. Nog maar een paar decennia geleden werd de helft van de wereldbevolking bestierd door regeringen die het marxisme verkondigden. ‘De geschiedenis van de twintigste eeuw is de erfenis van Karl Marx,’ concludeerde zijn biograaf Francis Wheen in 1999. Wrede monsters als Jozef Stalin, Mao Tse-toeng, Kim Il-sung en Pol Pot, samen goed voor circa honderd miljoen doden, presenteerden zich als zijn erfgenaam.

Maar, voegde Wheen eraan toe, of Marx hen als zodanig zou hebben erkend, is iets heel anders. ‘Tijdens zijn leven werd hij al vaak wanhopig van de capriolen van zijn zogenaamde volgelingen. Toen hij hoorde dat een nieuwe Franse partij beweerde marxistisch te zijn, luidde zijn reactie dat in dat geval “ik tenminste geen marxist ben”’.

Dat zou ook weleens de respons van Marx kunnen zijn geweest bij het gadeslaan van de ‘marxisten’ die zich roeren op onze universiteiten. Antisemitisme is in hun kringen heel gewoon. Zowel de Internationale Socialisten als Samidoun staan bekend om hun onvoorwaardelijke steun aan Hamas. De Telegraaf deed onlangs een boekje open over de besloten appgroep ‘UvA for Palestine’. De sadistische slacht- en verkrachtpartij van Hamas op 7 oktober oogstte daar volop bewondering. Een joodse docent, verdacht van banden met het CIDI, werd in de appgroep uitgemaakt voor ‘kakkerlak’, ‘fucking bloedzuiger’ en ‘stuk vuil’.

Marx, zo is dan relevant om te weten, werd in 1818 geboren in Trier, op zo’n honderd meter afstand van een oude synagoge waar zijn voorouders van vaderszijde rabbijn waren geweest. Zijn moeder Henriette was een in Nijmegen geboren joodse vrouw, die eveneens uit een rabbijnenfamilie kwam. 

Antisemiet zou Marx begrijpelijkerwijs nooit worden, wel overtuigd atheïst. ‘Godsdienst is opium van het volk,’ luidt niet voor niets een van zijn bekendste quotes. De ‘kritische beschouwing van religie,’ meende Marx, was niet minder dan ‘een noodzakelijke voorwaarde voor alle kritiek’.

Die opvatting staat mijlenver af van de hedendaagse gewoonte van ‘marxisten’ om kritiek op de islam te medicaliseren – en zo te taboeïseren – als ‘islamofobie’. De mensheid moet worden bevrijd van de tirannie van alle religies: wie dat fundamentele inzicht van Marx bestrijdt of probeert te doen alsof Marx in 2024 graag een uitzondering zou hebben gemaakt voor de moorddadige islamitische sadisten van Hamas, kan zich maar beter niet voordoen als zijn volgeling.

Nergens aan arbeider te bekennen

Een ander centraal leerstuk van Marx is dat het kapitalistische systeem gedoemd is te verdwijnen. Ten eerste door de tegenstrijdigheden binnen de kapitalistische economie en ten tweede door het optreden van de enige ‘werkelijk revolutionaire klasse’: die van de arbeiders. De arbeidersklasse is namelijk niet alleen zeer omvangrijk, maar volgens Marx ook meer dan enige andere klasse geschikt om zich te organiseren.

Wie om zich heen kijkt bij de door ‘marxisten’ op touw gezette acties in onze universiteitssteden, ziet echter dat arbeiders schitteren door volledige afwezigheid. Alleen de (aankomende) ‘intelligentsia’ zijn present, daarnaast een flink contingent krakers en straatschuimers en hier en daar een vertegenwoordiger van het ‘stedelijke kleinburgerdom’, zoals Marx – terecht – zou hebben geconstateerd.

Amerika als voorbeeld

Zelfs pógingen om arbeiders bij de acties te betrekken, blijven achterwege. De voertaal is Engels, het jargon woke-academisch en de algehele sfeer verraadt dat wordt gestreefd naar het kopiëren van de protestcultuur die heerst op universiteitscampussen in de Verenigde Staten. Is dat logisch? Marx zou zich hebben afgevraagd wat er in hemelsnaam zo voorbeeldig is aan demonstranten uit een land waar het temmen van het kapitalisme de afgelopen twee eeuwen aanzienlijk minder hard is opgeschoten dan bijna overal elders. 

Bij gebrek aan een bijbelse ‘poel van vuur en zwavel’ zou je soms willen dat er een politiek merkenbureau bestond. Een instantie dus die handhavend optreedt zodra valse profeten zich vergrijpen aan klassieke politieke denkers. Wat zou er op die manier veel verwarring en ellende kunnen worden voorkomen.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht Nergens arbeiders, overal antisemieten: Karl Marx zou zich hebben doodgeschaamd voor de ‘linkse’ Palestina-activisten verscheen eerst op Wynia's Week.

De wereld is sinds 7 oktober vorig jaar veranderd. Als dat voor één bevolkingsgroep in ons land geldt, is het de Joodse. Terwijl Israël geconfronteerd werd met een regelrechte pogrom op haar grondgebied, gepleegd vanuit een terreurstaat, worden Joden in Nederland sindsdien geïntimideerd en aangevallen. Onophoudelijk en in steeds verhevigde mate.

Zelfs als scholieren worden uitgenodigd in een synagoge om hen bekend te maken met het jodendom staan na afloop de hakenkruizen in de synagogebanken gekerfd. Zelfs in wat per definitie juist je eigen veilige en heilige omgeving hoort te zijn, binnen de synagoge, weet je je geïntimideerd. Daarna durf je als Jood niet meer naar de synagoge, voel je je nergens meer veilig, dan ga je nergens meer heen. Want als je je zelfs in de synagoge niet meer veilig kunt voelen, waar dan nog wel?

Overheid faalt in steun aan Joodse medeburgers

Een groep kinderen van een Joodse jeugdvereniging werd uitgescholden en belaagd op straat en op het station. Eén van de vele trieste voorbeelden die ons bereiken. De burgemeester zwijgt, gemeenteraadsleden lopen weg, bang om hun stem te laten horen voor een motie die antisemitisme in hun eigen stad veroordeelt. Week na week komen er nieuwe voorbeelden bij. In plaats van het Joodse leven in Nederland te bevorderen en ervoor te zorgen dat Joden veilig zijn vindt het tegenovergestelde plaats, het wordt kapotgeterroriseerd.

Dit is hoe Nederland er op dit moment voorstaat in onze verhouding tot onze Joodse medeburgers en dat is zorgwekkend. De overheid moet vierkant achter onze Joodse medeburgers gaan staan, in woord en in daad. Zelfs in woord ontbreekt het hieraan, getuige het halfslachtige reageren van de staatssecretaris van Cultuur en Media in de Tweede Kamer na de verstoring van een concert van de Joodse zangeres Lenny Kuhr.

Woorden zijn te lang uitgebleven, appelleren aan de samenleving is prachtig maar het gaat in het bijzonder om daden waartoe de autoriteiten, zoals de minister-president, ministers, burgemeesters en het Openbaar Ministerie, gewoon verplicht zijn. Wat wij daarentegen zien is duikgedrag. Het OM zoekt uitvluchten als het gaat om de leus ‘From the river to the sea’.

De in Duitsland wel verboden organisatie Samidoun zien we hier volop bezig. Er worden amper demonstranten gearresteerd en burgemeesters rekken het demonstratierecht ad absurdum op. Het meest pijnlijke voorbeeld hiervan is het wangedrag dat werd getolereerd tijdens de plechtige opening van het Nationaal Holocaustmuseum in Amsterdam op 10 maart. De autoriteiten hebben Nederland wereldwijd te kijk gezet, door een gebeurtenis als deze zo van haar waardigheid te ontdoen. Over de rug van overlevenden en nabestaanden.

Nog steeds zijn de gegijzelden niet vrij

Autoriteiten moeten de veiligheid en het ongestoord doen en laten van iedere burger zekerstellen. De overheid is er om leven, vrijheid en eigendom te beschermen. Het lijkt wel alsof dit niet geldt voor Joodse burgers. Terwijl zij het zijn die de donkerste episode uit de Nederlandse geschiedenis als geen andere bevolkingsgroep met zich meedragen. Daarom alleen al heeft onze regering de morele plicht Israël onverminderd te blijven steunen in zijn strijd om Hamas uit te schakelen.

Nog steeds zijn de gegijzelden niet allemaal vrij. Nog steeds worden er vanuit Gaza raketten op Israël afgevuurd. En nog steeds vormt Iran de grootste bedreiging voor Israël (terwijl Israël totaal geen aspiratie jegens Iran koestert, laten we die asymmetrie niet uit het oog verliezen).

Israël kan het zich niet permitteren een oorlog te verliezen

Doet Israël alles goed? Nee, natuurlijk niet. Maar kan Israël het zich permitteren een oorlog te verliezen, een oorlog die woedt aan twee kanten van het land plus een geweldsspiraal in de gebieden onder Palestijns gezag? Nee, omdat als wij doorgaan met slecht voor onze Joodse medeburgers te zorgen er altijd nog een Israël moet zijn. Dat is waar onze Joodse medeburgers zich zorgen over maken.

Maar los daarvan, voor ons allen geldt dat Israël gewoon een staat is zoals iedere VN-lidstaat, dus met recht op volstrekte soevereiniteit. Daartegenover staat Iran, de openlijk drijvende kracht achter pogingen om een medeVN-lid, Israël, van de kaart te vegen. Waar we tot 7 oktober zagen dat diverse omliggende Arabische landen juist relaties aanknoopten met Israël, brengt Iran door Hamas in te zetten en aan alle kanten te steunen, dit toenaderingsproces juist om zeep.

Ga eens op bezoek in Qatar

Minister-president Rutte, u bent nu vaak genoeg naar Israël geweest. Het wordt de hoogste tijd dergelijke bezoeken te verleggen naar Qatar en naar Egypte. Daar ligt de sleutel voor de oplossing. Nog zijn de smokkeltunnels uit Egypte niet allemaal gesloten. Tunnels die uitkomen in de grensplaats Rafah. Hamas wordt bevoorraad onder de ogen van de Egyptische president al-Sisi.

De Hamasleiders die huisvesting genieten in Qatar kunnen door de emir in een handomdraai er toe geleid worden dat zij hun wapens neerleggen, zich ontdoen van de bevolking als menselijk schild en de Israëlische gegijzelden vrijlaten. Dan hoeft Rafah niet te worden aangevallen.

Tot de maatregelen die de regering moet nemen om onze Joodse medeburgers te beschermen en het Joodse leven te bevorderen, behoort niet in de minste plaats de onverminderde steun aan Israël in zijn strijd tegen Hamas. Andere EU-lidstaten zoals Duitsland en Oostenrijk lijken veel beter te begrijpen welke morele verplichting er is als het om Israël gaat. Ook ons land heeft deze verplichting.

Pak antisemitisme aan

Maar Israël is ook een door en door westers land. Een land dat tot de ‘one of us’-landen behoort. Nederland behoorde 75 jaar geleden tot de eerste landen die Israël heeft erkend. Premier Rutte, handel hier ook naar. Blijf Israël onverminderd steunen in de strijd tegen Hamas, sta op tegen Iran in Europees verband en in VN-verband. Ga over tot concrete stappen: zet bij de handhaving de aanpak van antisemitische gedragingen op 1 en haal om te beginnen Samidoun van de straten en verbied deze extremistische organisatie.

*Namens Klassiek Liberaal, met vriendelijke groet,
Reinier Geerligs, voorzitter Klassiek Liberaal

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht Premier Rutte, sta vierkant achter Israël, sta op tegen Iran en haal Samidoun van de straat verscheen eerst op Wynia's Week.

Dus we krijgen een debat over de Russische beïnvloeding van Nederlandse politici, pogingen van Russische zijde om mensen te verleiden om tegen betaling pro-Russische en anti-Oekraïense propaganda te verspreiden. Vooral Thierry Baudet zit in de verdachte hoek. Toen Jesse Klaver (GroenLinks) hem van de week in een Kamerdebat vroeg om jaarverslagen van de Stichting Forum voor Democratie openbaar te maken, leidde dat de woordenwisseling waarbij Baudet zou hebben bedreigd met een ‘klap op zijn bek’.

Klaver greep het incident aan om, in een uitzending van Sophie & Jeroen, de problematiek te verbreden. Er is iets nog veel ergers aan de hand. Die roebels stromen niet alleen naar Nederlandse politici, maar ook naar de AfD in Duitsland, naar Marine Le Pen in Frankrijk en naar Vlaams Belang in België, en straks zit er gewoon een Kremlinfractie in het Europees Parlement. Voorwaar, een huiveringwekkend schrikbeeld!

Het spook van het Grote Rechtse Gevaar

En inderdaad: als het zo mocht zijn dat er vanuit het Kremlin een ragfijn spel wordt gespeeld om met roebels en propaganda westerse democratieën te ondermijnen, dan is dat hoogst bedenkelijk. Het is niet voor niets dat Geert Wilders (PVV) om ‘namen en rugnummers’ heeft gevraagd en daarover een Kamerdebat wil.

Maar toch wringt er iets. Links profileert zichzelf als ‘anti-fascistisch’, maar faciliteert ondertussen het echte fascisme.

In linkse kringen doen ze al enige tijd hun best om het volk te waarschuwen voor het Grote Rechtse Gevaar. Er zouden geheimzinnige netwerken bestaan van ‘radicaalrechtse’ groepen, die met behulp van Amerikaanse dollars een agenda schrijven en uitvoeren die zich regelrecht zou keren tegen de grote verworvenheden van het vrije, progressieve Westen. Ze zijn ‘racistisch’ en ‘homofoob’ en winnen aan invloed. Vanuit wat tegenwoordig ‘de binnenwereld van het politieke bestuur’ heet, is bijvoorbeeld een paar jaar geleden het rapport ‘Tip of the Iceberg’ geschreven: een waarschuwing tegen ‘religieus rechts’ en de lobby van dit netwerk in de politiek. En de Groene publiceerde van de week een vergelijkbaar onderzoek waaruit zou blijken dat een christelijk politiek netwerk in het Europees Parlement contacten zou onderhouden met ‘haatgroepen’.

Al deze initiatieven illustreren vooral de radicalisering van links zelf. Wie de linkse agenda niet deelt, heeft niet gewoon een andere mening, maar maakt onderdeel uit van het Grote Kwaad, van een sinister, verholen, mysterieus (maar gelukkig door linkse journalisten blootgelegd!) complot van ‘haatgroepen’ die een regelrechte bedreiging vormen van onze democratie en rechtstaat.

Ondertussen dreigt met deze acties een veel ernstiger ondermijning van onze samenleving aan het oog te worden onttrokken, een ondermijning die door links wordt goedgepraat en daarmee gefaciliteerd. In de nasleep van de oorlog tussen Israël en Hamas in Gaza nemen de antisemitische incidenten onrustbarend toe. Zozeer zelfs, dat er niet langer van ‘incidenten’ kan worden gesproken, maar van een structureel kwaad dat door die oorlog naar buiten is gebarsten. Bart Wallet, hoogleraar Joodse studies aan de universiteit van Amsterdam en een zeer redelijke stem in het debat, spreekt van ‘wissels die zijn omgegaan’. Pro-Palestina-activisten belagen Joodse burgers alsof zij de staat Israël vertegenwoordigen en daarom een gerechtvaardigd doelwit van bedreigingen zijn.

Zomaar een Joodse mevrouw in Amstelveen kreeg van de week bezoek aan huis van twee van dit soort activisten die haar voor ‘kindermoordenaar’ uitmaakten en haar naam en adres werden via folders verspreid. Al eerder werd een optreden van de Joodse zangeres Lenny Kuhr door leuzen schreeuwende activisten verstoord. Een Jood is een terrorist en is dus een gerechtvaardigd doelwit van haat en geweld.

De olifant in de kamer blijft onbenoemd

Demissionair premier Rutte voelde zich zelfs gedrongen om zich tegen het groeiende antisemitisme in Nederland uit te spreken. Maar ook hier bleef de olifant in de kamer onbenoemd. We hebben toegelaten dat ambtenaren voor de ingang van hun eigen ministerie demonstreerden tegen Israëlische oorlogsmisdaden en genocide. We vinden het goed dat BOA’s een hoofddoek gaan dragen, en willen Koranverbrandingen verbieden omdat moslims anders boos worden. We vergoelijkten een hitsige demonstratie bij de opening van het Holocaustmuseum, waardoor de woorden die werden gesproken bij het aanbrengen van een mezoeza door een oude Joodse man en diens achterkleindochter niet te verstaan waren. We gedogen sit-ins en demonstraties waarin wordt opgeroepen om Palestina ‘from the river to the sea’ te ‘bevrijden’ – en met dat alles creëren we een sfeer waarin de gedachte dat Joden in Israël oorlogsmisdadigers zijn en hun handlangers in Nederland medeplichtig aan genocide en kindermoord wordt uitgedragen.

In het gedogen van dit antisemitisme en het ruimte bieden aan clubjes waarin de boodschap van radicale moslims en die van radicaal-links hand in hand gaan (‘Één oemma, één vlag, één leger, één oplossing’ werd tijdens een van de demonstraties als leus meegedragen), lopen linkse politici voorop. Denk nog even terug aan het geruchtmakende statement van Kati Piri op X, dat Ronny Naftaniel deed besluiten zijn lidmaatschap van de PvdA op te zeggen. Of denk aan ‘topambtenaar’ Tofik Dibi, die reclame maakt voor satirisch bedoelde stickers met teksten als: ‘Kraken is diefstal, behalve in Palestina’.

Zo wordt het nooit wat met GroenLinks-PvdA

PvdA en GroenLinks zijn zoals bekend verwikkeld in een ingewikkeld fusieproces dat op het partijcongres van 20 april verder vorm moet krijgen. De samenwerking leidt tot omzichtige koorddanserij. Frans Timmermans noemde de activisten die het op Lenny Kuhr gemunt hadden ‘demonstranten’, en vermeed het angstvallig om van antisemitisme te spreken. De partij is de arbeiders al aan rechts kwijt geraakt, en wordt gedomineerd door hoger opgeleiden die zich vooral druk maken over het klimaat (maar de voor de hand liggende oplossing van kernenergie dogmatisch afwijzen), en niet over migratie en criminaliteit en ook niet over deze onzalige verbinding van antidemocratisch denken en Jodenhaat. Maar wel waarschuwen voor mogelijke complotten vanuit het Kremlin. Zo wordt het natuurlijk nooit wat met deze club.

GroenLinks-PvdA raakt, als gevolg van het luidruchtige smaldeel rondom activisten als Tofik Dibi en Kauthar Bouchallikht, steeds meer geradicaliseerd. Daarom is het goed de profetische woorden in herinnering te roepen van Gerard Reve in een brief aan Simon Carmiggelt (20 oktober 1971): ‘Let maar op, wat de hetzers zullen schreeuwen! Het antisemitisme is weer erg in de mode. Dat heet nu heel zedig “anti-zionisme”. Weet je wat Professor Jacques Presser vierentwintig jaar geleden tegen me zei. Het nieuwe fascisme zal zichzelf anti-fascisme noemen. God behoede Israël!’

Uitprinten, zou ik zeggen, en boven je bureau hangen, en nooit zeggen dat je het niet hebt geweten.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt altijd, twee keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Links faciliteert nieuw fascisme verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Speciaal het Nederlandse cijfer valt dan op: ongeveer 75 procent, een alleen met Oost-Europese landen vergelijkbaar aandeel. Voor de andere West-Europese landen waren deze percentages: Noorwegen en België circa 40 procent, Frankrijk bijna 25 procent, terwijl zoals bekend de Joden uit het bezette Denemarken vrijwel allen wisten te ontkomen.’

De intrigerende vraag waarom de overlevingskansen van Joden juist in ons land zo gering waren, heeft sinds 1945 een stroom van publicaties opgeleverd. Dikwijls werd de ongunstige geografische ligging van Nederland als verzachtende omstandigheid aangevoerd: ons dichtbevolkte land had geen grote stukken woeste natuur waarin men zich kon schuilhouden en bezat – omdat we niet grensden aan neutrale landen – geen vluchtroute naar vrije gebieden.

Mentale gevolgen van de verzuiling

Ook is vaak gewezen op de Nederlandse gehoorzaamheidsmoraal en op de mentale gevolgen van de verzuiling. In deze traditie, schreef Blom, werd het naast elkaar bestaan van gescheiden bevolkingsgroepen als gewoon en zelfs wenselijk beschouwd. ‘Zou in deze context het scheppen van of nader vormgeven aan een aparte Joodse bevolkingsgroep, voor welke eigen regels golden, op het eerste gezicht niet een zekere aanvaardbaarheid gehad kunnen hebben?’

Een belangrijke reden voor het hoge percentage vermoorde Joden in Nederland lag volgens veel historici ook in het feit dat, meer dan in bijvoorbeeld België of Frankrijk, de SS in Nederland zelf de praktische zeggenschap kreeg over de Jodenvervolging. De Duitsers installeerden hier immers geen militair bezettingsregime, zoals bij de Belgen en de Fransen, maar een burgerlijk bestuur, dat een grotere greep op de samenleving kreeg dan elders in West-Europa.

In zijn opzienbarende boek ‘Wij weten niets van hun lot’. Gewone Nederlanders en de Holocaust kwam de Leidse historicus Bart van der Boom in 2012 met een nieuwe these. Op basis van een minutieus onderzoek in 164 dagboeken uit de jaren 1940-1945, waarvan 53 van Joden, presenteerde hij een nauwkeurige reconstructie van wat gewone Nederlanders tijdens de bezettingstijd hoorden, dachten en wisten – althans meenden te weten – over de Holocaust.

Conclusie: ondanks berichten, bijvoorbeeld in de illegale pers en in de uitzendingen van Radio Oranje, dat de Nederlandse Joden werden ‘uitgeroeid’ en ondanks geruchten over gaskamers, verwachtten de meeste Nederlanders – Joden én niet-Joden – dat die uitroeiing vooral zou bestaan uit zware (dwang)arbeid, mishandeling en ontberingen.

Een nuanceverschil? Nee, schreef Van der Boom, want deze onjuiste verwachting had grote gevolgen: ze leidde tot een fundamenteel verkeerde inschatting van de risico’s van deportatie en onderduiken.

‘Geen uitgesproken traditie’

‘Veel Joden,’ aldus Van der Boom, ‘dachten dat ze in Polen minder gevaar liepen dan in de onderduik. Gesnapte onderduikers gingen naar Mauthausen, zo wist iedereen, en daar was je binnen drie weken dood. Maar uitroeiing door arbeid zou enige tijd vergen, terwijl men dacht dat de oorlog heel snel zou zijn afgelopen. Dus het was voorstelbaar dat gaan minder gevaarlijk was dan duiken. In werkelijkheid bood onderduik zestig keer zo veel overlevingskans als deportatie.’

Behalve veel Joden zouden ook veel niet-Joodse Nederlanders anders hebben gehandeld als ze meer hadden geweten, veronderstelde Van der Boom. ‘Als Joden zelf al vaak dachten dat onderduik niet in hun belang was, dan zal een deel van de omstanders dit ook hebben gedacht.’

Ondanks allerlei meningsverschillen bestond onder prominente geschiedkundigen over één kwestie altijd veel consensus: dat Nederland in West-Europa aan de spits staat wat het percentage omgekomen Joden aangaat, kan zeer beslist níet hebben gelegen aan de Jodenhaat in onze contreien. We waren juist een land, zo schreef de gezaghebbende historicus Hermann von der Dunk in Voorbij de verboden drempel. De Shoah in ons geschiedbeeld (1990), waar het antisemitisme ‘geen uitsproken traditie’ kende.

Die frase is eindeloos herhaald, maar begint de laatste tijd aan geloofwaardigheid in te boeten. Want als Jodenhaat in Nederland nooit diepe wortels heeft gehad, hoe is dan de antisemitische putlucht te verklaren die we sinds de pogrom van Hamas op 7 oktober 2023 overal ruiken? Niet in de laatste plaats in Amsterdam, nota bene de stad waar koning Willem-Alexander op zondag 10 maart het Nationaal Holocaustmuseum opent.

Natuurlijk, veel Jodenhaat in Nederland is geïmporteerd, met dank aan ons genereuze opengrenzenbeleid. Maar dat het aantal antisemitische incidenten in ons land de afgelopen maanden met 818 procent is toegenomen en dat onze media, om Volkskrant-columnist Elma Drayer te citeren, ‘alles wat Israël doet en laat continu hekelen, terwijl ze alles wat Hamas doet en laat continu vergoelijken’, dat is niet alléén aflevering zoveel van het multiculturele drama.

Rottigheid die eindelijk de endeldarm mag verlaten

Want of het nu de kolommen zijn van het chique NRC Handelsblad of de tafel van de volkse talkshow Vandaag Inside, overal laten ook autochtone ‘witte’ Nederlanders hun Jodenhaat de vrije loop. De soepelheid waarmee dat gebeurt, doet niet bepaald vermoeden dat het gaat om nieuwverworven inzichten. Eerder krijg je de indruk dat er rottigheid wordt gespuid die lang geblokkeerd heeft gezeten en die nu – met dank aan Hamas – eindelijk de endeldarm mag verlaten.

Als historici wordt gevraagd wat nu eigenlijk het nut is van hun vakgebied, zeggen ze vaak dat je het heden niet kunt begrijpen zonder het verleden te kennen. Maar soms is het ook andersom. Wie in het Nederland van nu om zich heen kijkt, heeft weinig verbeeldingskracht nodig om het land te zien waar Joden tachtig jaar geleden hun leven niet zeker waren.  

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht Hamas heeft ons vrome masker afgerukt: dat de Holocaust juist in Nederland zo dodelijk was, hoeft in 2024 niemand meer te verbazen verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat gebeurde er precies? De HU annuleerde vrijdagochtend (26 januari) de reeks lezingen, die op 7 februari zou beginnen. Onbekend was nog of de reeks op een later moment doorgang zou vinden. Een woordvoerder van de HU verklaarde daarover aan De Telegraaf:

‘Wij willen namelijk een diverse en gebalanceerde dialoog faciliteren rond dit onderwerp. We hebben meer tijd nodig om de gebeurtenissen van 7 oktober en daarna in breder perspectief te plaatsen, met ruimte voor uiteenlopende meningen en overtuigingen.’

Verontwaardigde reacties

Kennelijk wilde de HU een tegengeluid laten horen omtrent de gruweldaden van het naziregiem. Zouden complotdenkers, waaronder holocaustontkenners, een podium krijgen op de hogeschool? Het lijkt niet nodig om een ‘tegenperspectief’ te plaatsen bij een lezingenreeks over de Holocaust. Net zo min als je een creationist zou horen uit te nodigen bij een lezingenreeks over evolutie op eilanden.

Na verontwaardigde reacties, van onder anderen demissionair minister Dilan Yesilgöz, veranderde de HU haar berichtgeving op zondagochtend (28 januari). Niet langer zou het gaan om de gebalanceerde dialoog, maar, zo stelde De Telegraaf:

‘De veiligheid van sprekers, studenten, docenten en bezoekers kan nu niet gewaarborgd worden’, zo schreef de HU op haar website. Toen werd doorgevraagd bleek echter dat de veiligheidssituatie tussen de twee persmomenten is veranderd. Zondagmiddag stelde collegevoorzitter Wilma Scholte, in tegenstelling tot alle eerdere communicatie van de HU: ‘De suggestie dat wij onderwijs over de holocaust verbinden aan de huidige spanningen werpen wij verre van ons.’

Toen bleek zondagavond ineens dat de reeks toch door zou gaan, maar op een later moment in 2024. Maandagmiddag bleek vervolgens dat de reeks toch op de oorspronkelijk geplande datums zou doorgaan.

Wat zorgde voor dit gedraai? De Utrechtse ‘community’ New Neighbours (NN) was tegen de lezingenreeks en nodigde de HU uit tot een gesprek op 17 januari. Op 18 januari bleek dat zij de HU wederom hadden uitgenodigd voor een gesprek. NN bleef de HU op sociale media taggen in berichten. Uiteindelijk vond een gesprek plaats.

Na de aanvankelijke cancelling van de reeks op vrijdag 26 januari schreef NN dat de reeks is gecanceld ‘na kritiek op samenwerking. Later meer hierover. Maar je uitspreken werkt’. Ook in de kantine van de HU was na het gesprek met NN op die dag op een scherm te lezen: ‘New Neighbours Utrecht noemt de samenwerking tussen CIDI en HU “totaal onverantwoord en zeer bedenkelijk”.’

Bestuurders willen geen gedoe

NN lijkt actief te zijn geworden na de terroristische aanslagen van Hamas op 7 oktober. NN lijkt te steunen op drie activisten wiens namen mogelijk niet echt zijn: (1) Rama Abdulhadi, een Palestijns-Nederlandse die medische wetenschappen studeert aan de Universiteit Utrecht. Abdulhadi en NN lijken nauwe banden te onderhouden met Utrecht4Palestine, dat allerlei demonstraties lijkt te organiseren tegen Israël. (2) Ene Rawan Awad en (3) ene Medhat. Zij lijken uit cultureel of religieus perspectief te strijden tegen Israël en het CIDI.

Wellicht vraagt u zich af wat de relevantie van zo’n ogenschijnlijk onbeduidende actiegroep is waarvan u nog nooit gehoord had. Precies hier toont zich de relevantie. Ze gebruiken methoden waarvoor bestuursorganen vrezen; zoals het regelmatig taggen, het dreigen met acties; het namen-and-shamen en het oproepen tot boycots. Ze weten dat bestuurders geen ‘gedoe’ willen en daarom snel zwichten voor hun wensen. Dat geldt eens te meer als het om Israël gaat, waartegen al jaren een serieuze lobby geactiveerd is in Nederland; vooral op hogescholen en universiteiten.

Zwakke knieën

Sinds de terreuraanslagen door Hamas van 7 oktober en de Israëlische reactie daarop ligt dit nog gevoeliger in academische kringen. Wierd Duk stelde dat ‘het anti-Israëlische sentiment onder studenten en docenten op hogescholen en universiteiten hoogtij viert’. Dat de HU zwicht voor activisten toont de zwakte van het bestuur aldaar aan. Of gaat het verder en laat het zijn eigen anti-Israëlische aard zien? Dat zo’n bestuur zwakke knieën toont, is kenmerkend voor het handelen in woke-tijden en is uitgebreid door Coen de Jong beschreven in Wokeland.

Tot slot moet worden ingegaan op het punt dat er een veiligheidsrisico zou spelen bij de lezingenreeks. Dat is best geloofwaardig. De afgelopen maanden zijn meerdere aan het jodendom gerelateerde evenementen afgelast; de meeste in verband met de veiligheid. Dat gold voor een herdenking van de terreuraanslagen van 7 oktober door de Bulgaarse ambassade in oktober 2024.

Ook de joodse Stichting Emmer Sjoel Sjemmesj stopte haar activiteiten in de voormalige synagoge in Emmen voorlopig in verband met veiligheid. Israëlische ondernemers sloten tijdelijk hun zaken in Nederland. Diezelfde maand ging een lezing in Kamp Westerbork niet door vanwege bedreigingen. Er was twijfel over de voortgang van meerdere Kristallnachtherdenkingen; uiteindelijk werd in Groningen de jaarlijkse stille tocht voorafgaand aan die herdenking geannuleerd.

Falen van de samenleving

Als de HU signalen van serieuze dreigingen heeft ontvangen dan is dat vreselijk. Maar is dat niet juist een extra reden om de reeks door te laten gaan? Het annuleren van evenementen uit veiligheidsoverwegingen is een falen van onze samenleving. In dit geval gaat het zelfs om een specifiek falen van de HU. In de woorden van Yoeri Albrecht, directeur van De Balie in Amsterdam:

‘Als wij in De Balie de deuren zouden sluiten of de gesprekken zouden afgelasten of uitstellen als er dreiging zou zijn, zouden we nauwelijks een avond open zijn. HU, het gaat er om dat je als publieke instelling je verantwoordelijkheid neemt v.w.b. educatie en publiek debat.’

Precies dit is het geval. Een lichte dreiging kan een hogeschool doorgaans oplossen met haar eigen beveiliging, al dan niet opgeschaald. Waar de dreiging toeneemt heeft de instelling contact met de politie en eventueel de NCTV. Maar het cancellen of uitstellen van educatieve programma’s omdat mensen daar niet blij mee zijn en wellicht de boel komen verstoren is niet academiewaardig. Misschien wel eens te meer als het gaat om zulke vreselijke gebeurtenissen als de Holocaust, waarover we moeten blijven leren.

Bange bestuurders

De Hogeschool Utrecht is gezwicht voor activisten, heeft flink gezwalkt, maar is nu weer de juiste weg op geduwd. Het is typerend gedrag voor bange bestuurders die opereren in een wokecultuur. Dat de lezingenreeks doorgaat is goed nieuws, maar van deze casus dienen besturen van andere onderwijsinstellingen lering te trekken. Toegeven aan zeurende of intimiderende activisten om geen gedoe te hebben past niet in de academische wereld.

Van Bart Collard verscheen onlangs ‘Het recht op desinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, zoals ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER.

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Reconstructie: Waarom zwichtte Utrechtse Hogeschool onder druk van handjevol anti-Israël-activisten? verscheen eerst op Wynia's Week.