Maar ook over die datum bestaat onenigheid, want sommigen zijn van mening dat de slavernij niet in 1863 maar pas in 1873 werd afgeschaft. Dat is in strijd met de feiten, want na 1 juli 1863 was de meerderheid van de slaven in de Nederlandse Cariben vrij om te gaan en te staan, waar ze wilde. Het betrof alle slaven op de Nederlandse Antillen en de meerderheid van de ex-slaven in Suriname. Slechts een minderheid van de vrijverklaarde slaven, de vroegere veldslaven, kreeg te maken met het ‘Staatstoezicht’ en met de verplichting om tussen 1863 en 1873 elk jaar een contract met een werkgever af te sluiten. Die maatregel werd overigens links en recht ontdoken, want er ontstonden een aantal nepplantages in de buurt van Paramaribo, waarmee de vroegere slaven wel een contract konden afsluiten maar niet werden verplicht er ook te komen werken. De contractverplichting verviel ook voor diegenen, die trouwden met een voormalige slaaf of slavin, die niet onder het Staatstoezicht was geplaatst.

De meeste ‘Nederlandse’ slaven waren elders

Tot overmaat van ramp lijkt onze regering met haar excuses slechts een minderheid van de verre nakomelingen van de slaven te willen bereiken, want de meeste nakomelingen van de Nederlandse slaven wonen in Zuid-Afrika en Indonesië en voor hen zijn de excuses blijkbaar niet bedoeld. In dat laatstgenoemde land vroeg de correspondent van het NOS-journaal trouwens aan een aantal voorbijganger wat zij van de Nederlandse excuses zouden vinden. Niet één van de geïnterviewden had daar behoefte aan en een paar Indonesiërs wezen er zelfs op dat zo’n actie de bevolking alleen maar verdeelde. Die verontschuldigingen zouden immers aan het licht brengen dat niet de Nederlanders, maar de Indonesiërs zelf de meeste slaven bezaten. ‘Laat dat verleden alsjeblieft rusten,’ zei een van de geïnterviewden letterlijk.

De slavernijexcuses zijn inmiddels een politiek mijnenveld geworden. Dat besef is ook tot de regering doorgedrongen, want zij is niet van plan de koning in te schakelen. Dat sluit natuurlijk niet uit dat ieder individu in ons land verontschuldigingen kan aanbieden voor het gedrag van zijn of haar familieleden in het verleden. Dat wil de koning nu doen als privépersoon. Dat is geen staatszaak, zolang hij het onderzoek naar het slavernijverleden van zijn familie maar uit eigen zak betaalt. In ons land zie ik overigens nog geen andere vermogende families dit koninklijke voorbeeld volgen. 

Het privé-onderzoek van de koning moet een antwoord geven op de vraag of de Oranjes zich in onze ogen misdragen hebben in het verleden, omdat ze geïnvesteerd hadden in koloniale activiteiten en ondernemingen, waar slaven werkten. Ook moet worden uitgezocht of de Oranjes in de zeventiende en achttiende eeuw een of meer zwarte bediendes te werk hebben gesteld in hun paleizen.

Er zou nog wel meer te onderzoeken zijn, want bij het in dienst nemen van hun personeel hebben de Oranjes zich waarschijnlijk niet bekommerd om 1) de discriminatie van vrouwen en meisjes, die aan het hof uitsluitend in lage posities tewerk werden gesteld, 2) de uitsluiting van openlijk homoseksueel of LHBTI-personeel, 3) het in dienst nemen van kinderen in de leerplichtige leeftijd, 4) het ontbreken van een goede vakantie-, ziekte- verlof- en pensioenregeling. Hoe ik dit weet? Geen werkgever hanteerde toen onze hedendaagse arbeidsvoorwaarden.  

Hoeveel meer excuses?

De onderzoekscommissie zal waarschijnlijk alleen nagaan hoe de Oranjes hun familiekapitaal hebben belegd. Deden ze dat op dezelfde wijze als andere vermogende families in de zeventiende en achttiende eeuw of volgens onze huidige ethische normen? Ook zonder commissie weet ik het antwoord al. U ook?  

Misschien dat door al dat geruzie de excuses maar worden afgeblazen. Net als de geïnterviewde Indonesiërs toont een enquête van het dagblad Trouw aan dat de meerderheid van de ondervraagde Nederlanders daar in ieder geval geen behoefte aan heeft. Bovendien zouden excuses alleen voor de slavernij allerlei groepen Nederlanders discrimineren, die in onze ogen eveneens groot onrecht is aangedaan in het verleden. De geschiedenis is nu eenmaal een vreemd land, waar ze de dingen anders deden.  

Prof Piet Emmer is de meest vooraanstaande kenner van de Nederlandse slavernijgeschiedenis.  Hij publiceert regelmatig in Wynia’s Week.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. Zij maken het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt – ook straks weer, in 2023. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De slavernij-excuses zijn nu al in chaos verzand verscheen eerst op Wynia's Week.

KIEN, Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland

Het KIEN beheert de lijst van Nederlands immaterieel erfgoed. Deze organisatie heeft op 23 juni 2022 besloten de Sinterklaastraditie van de lijst te schrappen, nadat het borgingsplan van de stichting Sint & Pietengilde door een toetsingscommissie van het KIEN is afgekeurd. Het is niet bekend wie in de toetsingscommissie zitten. Het rapport van de commissie is niet openbaar.

Volgens het KIEN voldoet het borgingsplan van het gilde niet aan de uitgangspunten van UNESCO voor immaterieel erfgoed omdat de stichting “eraan vast wil houden dat de figuur van Zwarte Piet historisch niet racistisch bedoeld is, waarmee zij voorbij gaat aan het feit dat deze figuur een kwetsende uitwerking heeft op verschillende groepen.” KIEN gaat niet in op de vraag waarom het kwetsend is. Hoewel activisten al jarenlang beweren dat Zwarte Piet afkomstig is van trans-Atlantische slavernij, blijkt dat niet uit historische bronnen. Het is een ingebeeld idee, een vooroordeel. Het kennisinstituut laat zich niet leiden door kennis maar enkel door gekwetstheid vanuit de woke-ideologie.

UNESCO

In 2003 is de Unesco conventie over immaterieel erfgoed opgesteld en in 2012 door Nederland geratificeerd. Het doel is het beschermen van immaterieel erfgoed, onder andere tegen de gevolgen van toenemende globalisering. De ervaring leert dat globalisering negatieve effecten kan hebben op waardevolle lokale tradities.

Dit leidt onherroepelijk tot een dilemma. Wat als lokaal immaterieel erfgoed niet voldoet aan de internationale uitgangspunten van de organisatie die dat lokale erfgoed tegen globalisering zegt te beschermen? De VN heeft in de persoon van de Caraïbische professor Verene Shepherd in 2013 al de nodige opschudding veroorzaakt. Zij kwam vertellen hoe Nederlanders hun eigen tradities dienen te interpreteren en verklaarde dat Zwarte Piet terug voert naar de periode van slavernij: “The UN working group cannot understand why people in the Netherlands do not see this is a throwback to slavery and that in the 21st century this practice should stop”.

Ook de UNESCO interesseert zich niet in de werkelijke lokale betekenis van Zwarte Piet. Ze baseert zich enkel op haar eigen internationale vooroordelen.

De praktijk

Elk land kan via een nationale Unesco Commissie immaterieel erfgoed voordragen tot werelderfgoed oftewel “Intangible Cultural Heritage of Humanity”. Dit erfgoed moet geselecteerd worden uit een nationale lijst die in Nederland wordt beheerd door het KIEN.

De sinterklaastraditie, toch een summum van Nederlands immaterieel erfgoed, is verwijderd. De afgelopen jaren zijn er ook een aantal typisch Nederlandse tradities toegevoegd. Om er enkele te noemen: Rotterdams zomercarnaval, Keti Koti, Surinaams Javaanse Gamelantraditie, Afro-Surinaamse aflegrituelen, Pangi, Anansi, Holi Phagwa, Tambú. U kent ze ongetwijfeld. We zijn er allemaal mee opgegroeid.

Uit dergelijke tradities kan de Nederlandse Unesco Commissie kiezen en als werelderfgoed promoten. Er zijn inmiddels drie tradities werelderfgoed geworden. Ambachten rond windmolens, Bloemencorso’s en Valkenieren. De laatste is werelderfgoed in samenwerking met landen als de Verenigde Arabische Emiraten.

Het Rotterdams zomercarnaval

De Unesco Commissie heeft nog twee andere tradities in de procedure om werelderfgoed te worden. Het gaat om traditionele irrigatie en het Rotterdams zomercarnaval. Dat laatste is nauwelijks Nederlands te noemen. Het is in 1983 begonnen als Antilliaans carnaval en is bedoeld – zoals de organisatie zelf op haar site uitlegt – “om de tropische carnavalsuiting, zoals deze bekend is op de Antillen, in de Nederlandse samenleving in te bedden”. Het is dus een Caraïbisch evenement dat toevallig in Rotterdam gehouden wordt. Zodra dit op de Unescolijst staat is Nederland verplicht om dit Caraïbisch zomercarnaval te beschermen.

Kathleen Ferrier

De voorzitter van de Nederlandse Unesco Commissie is Kathleen Ferrier. Geboren in Paramaribo en dochter van de latere president van Suriname Johan Ferrier. Zij volgde op 1 september 2019 GroenLinks coryfee Andrée van Es op als voorzitter van de Unesco Commissie.

Ferrier maakte al snel na haar aantreden duidelijk dat ze Zwarte Piet wilde veranderen. Precies op de dag van verwijdering van de Sinterklaastraditie van de KIEN-lijst, publiceerde ze een artikel. In beide artikelen verdedigt ze haar eis om Zwarte Piet te schrappen omdat tradities nu eenmaal veranderen en dat “Zwarte Piet kwetsend is voor heel veel mensen in ons land en dan maakt het niet uit of hij historisch gezien als figuur wel of niet kwetsend bedoeld is.” Dit is precies de motivatie waarom KIEN de traditie van de lijst heeft gehaald.

Zwarte Piet

Het KIEN ontkent dat het schrappen van het Sinterklaasfeest het einde betekent van de Nederlandse Sinterklaastraditie. Andere organisaties mogen het Sinterklaasfeest alsnog gaan opvoeren op de lijst. Deze voorstellen zullen echter alleen goedgekeurd worden als Zwarte Piet er niet in voorkomt. Het is een verdeel-en-heersstrategie. Zo zorgt KIEN ervoor dat de uiteindelijke vorm van Sinterklaas zal passen binnen het format dat UNESCO bepaalt.

De Nederlandse bevolking heeft geen stem in de keuze van haar eigen tradities. Zij wordt genegeerd door KIEN en UNESCO. Zwarte Piet eruit, Keti Koti en het zomercarnaval erin.

Unesco zegt het immaterieel erfgoed te beschermen tegen nadelige effecten van globalisering, maar ze doet precies het tegengestelde. Ze vaart mee op de internationale woke beweging en vernietigt op ondemocratische wijze de meest markante en waardevolle Nederlandse traditie.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. Ons online magazine wordt volledig mogelijk gemaakt door de bijdragen van de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Zwarte Piet en de Caraïbisering van het Nederlands cultureel Erfgoed verscheen eerst op Wynia's Week.

Dit bedelen wordt meer in het bijzonder gerechtvaardigd door de ellende ten tijde van de slavernij. Aan de nazaten van de slaven worden geen noemenswaardige eisen gesteld. Herstel wordt zodoende in de handen van het moederland gelegd. Hoe koloniaal wil je het hebben!

Voor de Surinaams-Nederlandse cineaste Ida Does begint slavernij op de westkust van Afrika. Dat is het punt in tijd en ruimte waarop het leed van de Afrikaanse slaven de blanke opkopers kan worden ingewreven. Ontmenselijkt worden de slaven als koopwaar ingeboekt, de oceaan over gesleept, verkocht en te werk gesteld. Hun verhalen in de Nieuwe Wereld, zo meent Does, ‘zijn eeuwen genegeerd, vernietigd en weggestopt’.

De verwijten lijken me in de eerste plaats de Afrikaanse plunderaars, verkrachters, rovers en handelaren – dan wel hun nazaten – voor de voeten geworpen te moeten worden. Voor hun zwarte handelswaar de kust bereikte, moet een flink deel al bij het dodenrijk hebben aangeklopt. Het werd niet de moeite waard geacht om te registreren hoeveel mannen, vrouwen en kinderen omkwamen.

De stem van de slaven

Er is sowieso sprake van het negeren, vernietigen en wegstoppen van stemmen van de slaven tijdens die verschrikkelijke tochten dwars door het Afrikaanse continent. Pijnlijk om op voorhand buiten het historische beeld te worden gelaten door Does cum suis. Daar de Europese slavenopkopers, koloniale bestuurders, scheeps- en plantage-eigenaren vrij nauwkeurig van alles en nog wat registreerden, hebben we de afgelopen decennia al flink veel informatie weten te vergaren over de trans-Atlantische overtocht en het plantage- en slavenleven in de Caraïben. Door de cijfers heen horen we zelfs nog wel iets van de stem van de slaven zelf.

Dit neemt niet weg dat we natuurlijk graag nog veel meer willen ‘horen’ uit die periode van slavernij. Nog meer onderzoek van uiteenlopende aard is vereist. We moeten daarbij niet alleen aan wetenschappers denken, maar vooral ook aan beeldend kunstenaars, literair schrijvers, cineasten, museumcuratoren, curriculumontwikkelaars. Zij weten voor verspreiding van (nieuwe) kennis zorg te dragen en – inmiddels ook van groot belang geacht – de verbeelding te laten spreken waar bronnen tekortschieten. Er blijkt een boodschap te verkondigen.

Erkenning, excuses en herstel

Dit streven wordt door activisten, wetenschappers en politici heden ten dage bijgekleurd door de voorwaarde het onderzoek te laten uitvoeren door of onder leiding te plaatsen van nazaten van de slaven. In tegenstelling tot ‘zwarte professionals’ zijn de zittende blanke onderzoekers, zo wil de redenering, behept met een zeker racisme, een koloniale geest en ongerechtvaardigde privileges. Hierdoor kwam en komt de stem van de slaaf per definitie onvoldoende tot zijn recht.

Deze ambities sluiten inmiddels comfortabel aan bij de eisen van een uitgebreider pakket dat richting de Nederlandse overheid werd gestuurd, onder andere door het Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden dat de Nederlands-Caribische burgers op de eilanden en in Nederland vertegenwoordigt. Onderzoek zou – zo wil de beoogde boodschap – idealiter moeten worden gestut in het officieel erkennen van wat een gruwelijkheden het moederland beging: een misdrijf tegen de menselijkheid.

Het spreekt vervolgens voor zich dat hiervoor alsnog welgemeende verontschuldigingen aangeboden moeten worden, bij voorkeur wettelijk geschraagd. Een wet die instemming vereist aan beide zijden van de oceaan (een consensusrijkswet), wordt hiertoe zelfs geëigend geacht. Zo menen enkele juristen in een bescheiden publicatie, waar voornoemde Does zich bij aansluit met een voorwoord waaruit ik citeerde.

Daarenboven dient herstel van de geleden schade serieus vorm en inhoud te krijgen, waartoe het te subsidiëren onderzoek, de kunsten, musea en curricula invulling zouden moeten geven. Erkenning, excuses en herstel vormen de bovenaardse drie-eenheid.

Van ‘zelfredzaamheid’ naar ‘bedelen’

Hoe de emancipatie van de voormalige slaven en hun nazaten diende te worden aangepakt was een vraagstuk dat in urgentie toenam bij de afschaffing van de slavernij in 1863. Het beoogde ‘herstel’ heeft dan ook al anderhalve eeuw ruimschoots aandacht gekregen. Zo werden er in de decennia voor de Tweede Wereldoorlog volop discussies gevoerd op onder meer Curaçao over en praktisch plannen gerealiseerd voor emancipatie. Hiertoe behoorde een mentale instelling die fundamenteel verschilt van wat er in het huidige digitale tijdvlak wordt verdedigd.

In algemene termen kan gesteld worden dat heden ten dage in velerlei opzichten allereerst de hand wordt opgehouden naar het moederland (voor erkenning, excuses en herstel). Toentertijd werd vooraleer gekeken naar het eigen Afro-Antilliaanse potentieel en de eisen die eraan gesteld konden en moesten worden. Enigszins provocatief kan gesteld worden dat toen ‘zelfredzaamheid’ domineerde, terwijl nu het ‘bedelen’ overheerst.

‘God was niet bedroefd toen hij ons schiep’

De achterliggende gedachte was – en is in zekere zin nog steeds – dat de slaven in een uitgesproken onbeschaafde staat hadden geleefd. Zij behoefden verheffing om als volwaardige burgers te kunnen functioneren. De rooms-katholieke missie had die verheffing hoog in het vaandel staan, d.w.z. ‘het volk naar een hoger intellectueel, moreel en sociaal niveau willen leiden’ (zoals dat heette in La Union van 27 oktober 1932).

Ook Papiamentstalige schrijvers als Manuel Fray, Josef Sint Jago en Willem Kroon hadden een beschavende taak voor ogen met hun romans, verhalen en gedichten. Deze vooroorlogse auteurs waren doordrongen van de noodzaak om het volk te onderrichten op allerhande terrein om het zodoende te emanciperen.

Zijn opvoedende taak beschouwde Kroon vooral als een specifieke zet in een strijd met blanke gevoelens van superioriteit. Kroon toonde zich een overtuigd verdediger van principiële rassengelijkheid. Dit blijkt onder meer uit zijn bespreking van het gebruik van bepaalde woorden als ‘humilde’ (onderdanig/nederig) en ’triste’ (droef/bedroevend). ‘Spreek niet over jezelf in termen van triste color; zonder twijfel is dit een uitvinding van blanken opdat wij onze kleur als ‘bedroevend’ aanvaarden. Nee, mijn vrienden, God was niet bedroefd toen hij ons schiep.’ Kroon legt de volle aandacht, waardering en kracht bij de eigen mensen.

Booker T. Washington

Huidskleur vormde dan wel geen gerechtvaardigde basis om ongelijkheid te prediken, Kroon stelde wel, dat zijn mensen in hun gedrag ook geen aanleiding moesten geven tot uitspraken die het tegenovergestelde beweerden. In hun sociale gedrag, hun waarden en normen moesten zwarte mensen de blanken bij voorkeur voorbij streven. Kroons gedachtegoed werd sterk beïnvloed door de Afro-Amerikaanse pedagoog en activist Booker T. Washington (1856 – 1915).

Gelijktijdig met Kroon ventileerde de Papiamentstalige auteur R.A. Henriquez Washingtons emancipatoire gedachtegang, onder verwijzing naar de Amerikaan en een van zijn vele publicaties: The story of the Negro (1906). ‘Met kwakzalverij noch met het na-apen van ondeugden van andere rassen, noch met opsmuk of met orgieën zullen wij de top van succes bereiken; noch met beledigingen of ongeacht behoeften zullen wij vooruitkomen, maar uitsluitend door het overnemen van de beste kwaliteiten, door het verwerven van dezelfde vaardigheden, door het zaaien van liefde voor de studie bij onze kinderen, door vastberadenheid om een plaats te bemachtigen in het concert van de rassen die de wereld beheersen, zo zullen ook wij in de toekomst de weg bereiken waarop anderen nu staan, want enige tijd geleden stonden zij die nu de teugels in handen hebben, nog met het bit in de mond.’ (La Union, 4 mei 1933; vertaling uit het Papiaments, AGB)

Neem het heft in eigen hand

Zonder direct het gedachtegoed van Kroon en de zijnen heilig te verklaren, is er wel degelijk enig belangwekkend houvast in te vinden. De overtuiging bestond alom dat niet het slavernijverleden leidraad van enig bijzonder belang was, maar dat het heden en de toekomst binnen het westerse samenleven het sturende kompas waren. Niet teveel omkijken, maar wél opzij en bovenal vooruit. Van een ellendig verleden is geen bloeiende toekomst te maken. Zélf presteren en dit vooral níet overlaten aan de blanken of van hen laten afhangen – al was hulp ongetwijfeld welkom. Niets zo fnuikend voor eigenwaarde als te leven in afhankelijkheid van gunsten zoals ten tijde van de slavernij. Neem het heft in eigen hand.  In dezen is Kroon mede ook door de Curaçaose activist en pamflettist Medardo de Marchena beïnvloed.

In de hedendaagse ‘adviezen’ en ‘onderzoeksbevindingen’ is uitsluitend sprake van het ophouden van de hand naar het  witte moederland. Dit bedelen wordt gerechtvaardigd door de overdonderende ellende ten tijde van de slavernij onder het moederlandse regime. Er lijken geen honderdvijftig jaar aan enig herstel te zijn geweest.

Kern van de hedendaagse opstelling is onophoudelijk de inspanning om gunsten af te dwingen. Uitgangspunt is niet het stellen van eisen aan zichzelf, maar aan het (vermeend) racistische, koloniale en geprivilegieerde Nederland. Kortom, herstel is in de handen van het moederland gelegd. Witte heelmeesters voor zwarte emancipatie. Hoe koloniaal wil je het hebben!

Stap voorbij de schaamte

Kroon en de zijnen wisten beter: Je moet vooral zélf aan de slag, allereerst zélf presteren. Dat zorgt zowel voor een groeiend zelfvertrouwen als voor een meer inspirerende basis voor ondersteuning dan de opeenstapeling van verwijten, slachtofferschap en verwrongen geschiedschrijving. Dat zijn alle evenzovele schaamtemanifestaties.

Stap voorbij de schaamte, indachtig de woorden van Frantz Fanon: ‘Ik mag niet blijven hangen aan de dingen van het verleden. Ik ben geen slaaf van de slavernij die mijn voorvaderen tot beesten maakte.’ Potentieel genoeg! 

Het bericht Witte heelmeesters voor zwart leed verscheen eerst op Wynia's Week.