Politici met de lach aan hun kont zijn in Nederland schaars, maar soms hebben ze wel een andere mysterieuze eigenschap aan hun achterste hangen: ze worden voortdurend bewonderd en geknuffeld, zonder dat ze er iets voor hoeven te doen.

Neem Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam.

Geen zelfreflectie

‘Er gaan,’ constateerde weblog GeenStijl afgelopen weekend, ‘veel dingen mis als je de opening van het Holocaustmuseum helemaal uit de hand laat lopen, als je een explosieve situatie op de UvA (met antisemitische leuzen, jodenhaat, slooppartijen, barricades en allerlei ongein met de politie) dágenlang laat sudderen, als je het presteert een herdenking van een massale moordpartij in Israël te vergallen door een tegendemonstratie van pro-Hamas-tuig toe te staan op de belangrijkste instroomroute van vreedzame Israëlische/Joodse herdenkers (terwijl er genoeg signalen waren dat het mis zou gaan), en nu weer: als Marokkaanse knokploegen uit Amsterdam-West met voorbedachte rade Joden in elkaar timmeren.’

Hoe kan dat allemaal? ‘Dan heb je het de eerste keer over inschattingsfouten, een tekort aan paraatheid en een gebrek aan anticiperend vermogen’, analyseerde GeenStijl. ‘Maar de keren daarna ook over een gebrek aan analytisch vermogen, lerend vermogen, probleemoplossend vermogen, flexibiliteit en aanpassingsvermogen, en – als het na meerdere incidenten nog steeds in de antisemitische soep loopt en je dan wéér hetzelfde verhaal afsteekt – over de afwezigheid van zelfreflectie.’

Op veel van die punten ging het met Halsema ook reeds mis in de coronajaren 2020-2021. Een grote Black Lives Matter-demonstratie op de Dam liet ze gewoon doorgaan, hoewel er geen anderhalve meter afstand werd gehouden. Gekker nog: Halsema was zelf aanwezig bij het protest en droeg een button waarop ‘1873’ stond, een verwijzing naar de afschaffing van de slavernij. De demonstratie was ‘te belangrijk’ om te worden ontbonden, zei de burgemeester na afloop op de stadszender AT5.

Veel minder belangrijk vond Halsema hoofdstedelijke protesten tegen de lock down-maatregelen, want die werden niet veel later met verbijsterend geweld door politie en mobiele eenheid uit elkaar geslagen. Of demonstraties wel of niet aansluiten bij de politieke opvattingen van de burgemeester lijkt in het Amsterdam van Halsema niet zonder betekenis.

Exhibitionistische energie

In 2019 werd een 15-jarige zoon van Halsema aangehouden met een verboden vuurwapen, naar later bleek een onklaar gemaakte revolver van zijn vader Robert Oey. ‘Een privézaak,’ vond de burgemeester, maar dat was in haar geval niet echt een consequent verweer.

Want het met veel exhibitionistische energie uitventen van het intieme en het persoonlijke was juist altijd een van Halsema’s specialiteiten – zo lang het de eigen beeldvorming maar ten goede kwam.

Zo vertelde Halsema in 2014 in Seks en de zonde, een documentaireserie die ze maakte samen met Hassnae Bouazza, uitvoerig over haar bezoeken – als pubermeisje – aan naaktstranden, haar eerste pilgebruik en haar ontmaagding.

Maar weinig details werden de televisiekijker bespaard. Zelfs Halsema’s moeder kwam aan het woord. Ze was na de eerste liefdesnacht van haar Femke direct een kijkje gaan nemen in haar slaapkamer en wist nog precies hoe ze dochterlief toen had aangetroffen, met haar lange donkere haar als een waaier over het hoofdkussen.

Dat was dus allemaal géén ‘privézaak’, maar over minder heugelijk familienieuws – lees: een arrestatie wegens verboden wapenbezit – dienden we met z’n allen eerbiedig te zwijgen.

‘Groei mee’

Gaan we nog even wat verder terug in de tijd.

Bij de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen van 2003 trad Halsema – parlementariër sinds 1998 – voor het eerst op de voorgrond, als lijsttrekker van GroenLinks. Met de slogan ‘Protest en perspectief’ verloor ze twee zetels.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 (‘Groei mee’) was Halsema opnieuw lijsttrekker en ging er nog een zetel af.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 (‘Klaar voor de toekomst’) mocht Halsema het voor de derde keer proberen. Toen pas evenaarde ze voor het eerst de score van haar voorganger Paul Rosenmöller uit 2002: tien zetels. 

Nul zetels winst

‘Acht jaar Halsema heeft GroenLinks dus precies nul zetels winst opgeleverd,’ concludeerde Elsevier toen ze in januari 2011 het Binnenhof verliet. ‘In het bedrijfsleven houd je het met zulke groeicijfers geen acht jaar vol.’

Dat ze al sinds de late jaren negentig verkeert in een progressieve bubbel waar haar prestaties er nauwelijks toe doen, laat Femke Halsema daar maar heel erg blij mee zijn.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: Zelden iets presteren, maar al bijna 30 jaar worden bewonderd – dat kan alleen Femke Halsema verscheen eerst op Wynia's Week.

Er verbleven circa 20.000 krakers, veelal drop-outs uit de provincie, niet zelden behept met mentale of verslavingsproblemen. Tijdens de inhuldiging van koningin Beatrix, op 30 april 1980, zorgden ze voor de grootste geweldsorgie die Nederland sinds de oorlogsjaren had meegemaakt.

Andere ‘hoogtepunten’ uit de geschiedenis van de hoofdstedelijke kraakbeweging: de rellen na de ontruiming van kraakpand ‘Lucky Luyk’ waarbij een complete Amsterdamse tram in vlammen opging (1982), en het bezoek van burgemeester Ed van Thijn aan de Staatsliedenbuurt, waar hij door krakers in het nauw werd gedreven en bespuugd (1984). Een jaar later werden in het huis naast zijn ambtswoning op de Herengracht ter hoogte van de slaapkamer van Van Thijn twee zware bommen aangetroffen. Midden in de nacht werd de burgemeester in veiligheid gebracht. Een haperend ontstekingsmechanisme bleek hem te hebben gered.

Voorportaal van de hel

De Zeedijk, de smalle straat tussen de Prins Hendrikkade en de Nieuwmarkt, stond in de jaren tachtig bekend als het voorportaal van de hel. Heroïne, geweld en verval voerden er de boventoon; tv-reporters uit de hele wereld deden er walgend verslag van.

Amsterdamse tram- en metropassagiers met een geldig vervoersbewijs waren in de jaren tachtig een zeldzaamheid. De conducteur was afgeschaft en de gele stempelautomaten waar reizigers vrijwillig hun strippenkaart in konden steken, werden weinig gebruikt – als ze niet al defect waren. 

In het afgetakelde stadion De Meer speelde Ajax zijn thuiswedstrijden. De club beleefde donkere tijden. Zwartgeldaffaires zetten de toon, en hoewel in 1987 de Europacup II werd gewonnen, bereikte het aantal toeschouwers in het daaropvolgende seizoen een historisch dieptepunt: gemiddeld 10.830 per wedstrijd.

Op sportief vlak haperde er wel meer. Een poging om de Olympische Zomerspelen van 1992 binnen te halen, liep uit of een fiasco: slechts 5 van de 25 IOC-leden stemden in 1987 op Amsterdam. Al na de eerste stemronde waren de kansen verkeken.

Het was tekenend voor de miserabele reputatie van de stad. Jaarlijks vertrokken duizenden ‘gewone’ Amsterdammers, vooral gezinnen met jonge kinderen, naar gemeenten als Lelystad, Almere, Purmerend, Hoorn en Alkmaar. Van de 872.000 inwoners die de hoofdstad in 1960 telde, waren er in 1985 nog maar 675.000 over.

Malle analyse

Toch zijn er mensen die terugverlangen naar het kapotte Amsterdam van veertig jaar geleden. Eén van hen is BBB-leider Caroline van der Plas. ‘Toen ik in de jaren tachtig een puber was, was Amsterdam fantastisch om naartoe te gaan. De stad waar alles mag. Nu is Amsterdam de stad waar niets meer mag,’ zei ze vorige week in een interview met De Telegraaf.

Aan die malle analyse zouden we schouderophalend voorbij kunnen gaan, ware het niet dat Van der Plas in hetzelfde interview aankondigde dat BBB in maart 2026 een gooi gaat doen naar zetels in de Amsterdamse gemeenteraad. Om daar ‘het gezonde verstand’ terug te brengen.

Op zich is dat een lovenswaardig streven. Al meer dan een eeuw waait de wind in Amsterdam onophoudelijk uit de linkse hoek. Het is de enige hoofdstad in Europa waar sociaaldemocraten – eerst de SDAP, na de oorlog de PvdA – tussen 1919 en 2014 voortdurend de grootste fractie vormden in de gemeenteraad, hoewel dat voorrecht tussen 1946 en 1949 moest worden gedeeld met de communisten van de CPN. Na 2014 werden D66 en GroenLinks dominant, maar sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 is de PvdA opnieuw nummer één. Nergens anders is gemeentepolitiek zo voorspelbaar.

Maar is er ook nog een andere reden waarom een fluwelen revolutie in Amsterdam dringend is gewenst. Volgens 50 procent van de Amsterdammers gaat het met de stad de verkeerde kant op, zo bleek onlangs uit een peiling van het gemeentelijk bureau Onderzoek en Statistiek (O&S). Twee jaar geleden bedroeg dat percentage nog 44 procent. Nee, de jaren tachtig zijn nog niet terug, maar wel leven onder Amsterdammers steeds vaker zorgen, met name over de woningnood, de toenemende criminaliteit, de verkeers(on)veiligheid en de aanhoudende afvalproblematiek. Duurzaamheid en klimaat, een topprioriteit van het linkse gemeentebestuur, is volgens de peiling slechts voor 5 procent van de Amsterdammers een issue.

Lokale initiatieven

Andere grote steden hebben laten zien dat een fluwelen revolutie mogelijk is. Henk Westbroek en Broos Schnetz zetten rond de eeuwwisseling de gemeentepolitiek in Utrecht op stelten en in 2002 sloeg Leefbaar Rotterdam toe, onder leiding van Pim Fortuyn. In Den Haag won Richard de Mos in 2018 en 2022 de raadsverkiezingen met zijn stadspartij Hart voor Den Haag. Lang niet altijd kwam er fundamenteel ander beleid, maar wel werd er stof weggeblazen, kwam er tegenspraak, ontstond reuring en verdween de vanzelfsprekendheid van oude vormen en gedachten.

De in Utrecht, Rotterdam en Den Haag opgedane ervaringen leren dat zoiets alleen lukt met lokale initiatieven en níet met filialen van landelijke partijen. Caroline van der Plas zit daarom helemaal op het verkeerde spoor met haar plan om met BBB de hoofdstedelijke gemeentepolitiek op te schudden. Het is een karwei dat ze in Mokum veel beter kunnen klaren zónder plattelanders met heimwee naar de jaren tachtig.   

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: Moet het rode Amsterdam na 100 jaar links bestuur worden uitgemest door boeren? verscheen eerst op Wynia's Week.

Buitenlandse architectuurliefhebbers staan bij hun eerste bezoek aan Amsterdam vaak van iets heel anders te kijken. Het gebeurt wanneer ze zien welk gebouw wordt gebruikt als stadhuis. Dat is, zoals bekend, de in 1986 geopende Stopera, bijgenaamd ‘het kunstgebit’. Geen enkele andere Europese hoofdstad heeft zo’n foeilelijk visitekaartje.

De kwestie is extra gênant omdat een paar steenworpen verderop, op de Dam, het misschien wel mooiste stadhuis ter wereld staat. Het betreft de befaamde schepping van architect Jacob van Campen, voltooid in 1655 en met als belangrijkste ruimte de weelderig gedecoreerde burgerzaal. Helaas kreeg het prestigieuze bouwwerk in 1808, onder koning Lodewijk Napoleon, de functie van koninklijk paleis. Dat is sindsdien zo gebleven.

Linkse dominantie

Doorgewinterde sportliefhebbers kost het doorgaans weinig moeite om nóg een merkwaardigheid van onze hoofdstad te noemen: er is – sinds de ondergang van FC Amsterdam, in 1982 – maar één betaaldvoetbalclub. Dat is niet alleen een opvallend verschil met Rotterdam (drie betaaldvoetbalclubs) en ‘zelfs’ Eindhoven (twee), maar ook met de meeste collega-hoofdsteden in Europa. 

Niet direct zichtbaar, maar wel zeer frappant zijn de politieke eigenaardigheden van Amsterdam. Zo is het de enige hoofdstad in Europa waar sociaaldemocraten – eerst de SDAP, na de oorlog de PvdA – tussen 1919 en 2014 voortdurend de grootste fractie vormden in de gemeenteraad, hoewel dat voorrecht tussen 1946 en 1949 moest worden gedeeld met de communisten van de CPN. Na 2014 werden D66 en GroenLinks dominant, maar sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 is de PvdA opnieuw nummer één. Van grote rechtse partijen, naar voorbeeld van Leefbaar Rotterdam of de Haagse stadspartij van Richard de Mos, hebben ze in Amsterdam nog nooit gehoord. Nergens anders is gemeentepolitiek zo voorspelbaar. Al meer dan een eeuw waait de wind in onze hoofdstad onophoudelijk uit de linkse hoek.

Amsterdam is ook het decor van het wereldberoemde oorlogsdagboek van Anne Frank. Antisemitisme, zo zou je kunnen vermoeden, zal in de stad dus wel op een heel laag pitje staan.

Vooral voor bezoekers met een joodse achtergrond is het vaak een schok om te merken dat de werkelijkheid totaal anders is. Voor het Anne Frank Huis aan de Prinsengracht staan palen om terreuraanslagen te voorkomen en bij het standbeeld van Anne Frank op het Merwedeplein is veiligheidshalve cameratoezicht ingesteld. Sinds de slacht- en verkrachtpartij van Hamas op 7 oktober 2023 en de Israëlische reactie daarop is de jodenhaat in de stad in een nog hogere versnelling gekomen. Antisemitische demonstraties en bezettingsacties zijn schering en inslag en joodse en Israëlische studenten voelen zich op de UvA en de VU vaak niet meer veilig.

Nergens zoveel ambtenaren

Een boze open brief van Adriaan van Dis en 38 andere Amsterdammers aan stadskrant Het Parool attendeerde ons onlangs op nóg een eigenaardigheid van de hoofdstad. ‘We leven in Amsterdam op een vuilnisbelt. De stad is verworden tot een van de smerigste in de wereld,’ zo heette het. ‘Het is heel duidelijk dat de urgentie van dit probleem bij de gemeente ontbreekt. We betalen jaarlijks voor de reinigingskosten van de stad, maar zien er niets voor terug. De ratten en meeuwen tieren welig op deze vuilnisbelt, een gevaar voor de volksgezondheid. Ongediertebestrijders beleven een gouden tijd.’

Voor de volledigheid: voor het ophalen en verwerken van het huisafval betaalt een huishouden van twee personen in Amsterdam jaarlijks €469 afvalstoffenheffing. Dat is meer dan in Rotterdam (€403,90) en Den Haag (€438,48) en aanzienlijk meer dan in Utrecht (€387,35).  

Van Dis kreeg bijval van Jort Kelder. ‘Ziet Amsterdam een basale overheidstaak als stoepjes vegen soms als een rechtse hobby?’, vroeg hij zich af in Het Financieele Dagblad. ‘Van de €7,1 miljard die de stad dit jaar uitgeeft, gaat slechts €84,5 miljoen naar vuil. Ter vergelijking: dat is 1,2 procent van de uitgaven, slechts een kwart van de €322 miljoen die ze aan die verfoeilijke parkeerders verdienen. Is het een idee om de bijna 20.000 gemeenteambtenaren – geen stad telt er relatief zoveel – een prikker in de hand te duwen? Burgers zullen dat vast waarderen.’

Geknakt normbesef

Hoewel er geen enkele reden is om burgemeester Femke Halsema en haar wethouders uit de wind te houden, moet toch gezegd dat de reputatie van de stad als vuilnisbelt een lange baard heeft. ‘Waar ter wereld ik ook kwam, nimmer trof ik zo een bende als in ’t oude Amsterdam,’ zong Tol Hanse al in 1978.

Ook Willem Frederik Hermans, geboren en getogen in Oud-West en woonachtig in de stad tot 1950, kaartte de kwestie vaak aan. ‘In het Amsterdam van voor 1940 waren mooie dingen te zien. Toch kwam je er nooit een toerist tegen,’ zei hij in 1991 in een interview met Het Vrije Volk. ‘Nu het een heleboel lelijker is geworden, krioelt het er van de autobussen met vieze mensen die naar de hoeren komen kijken. Vreselijk! De stad is nooit over de oorlog heen gekomen. In de hongerwinter is er veel afgebroken. Toen is men gewend geraakt aan smerigheid, die voor die die tijd niet voorkwam. Vuilnis op straat dat niet wordt opgehaald, huizen volgeklad. Het normbesef kreek een krak.’

Wat als de analyse van Hermans klopt? Dan is er – het hoeft nauwelijks betoog – sprake van een structureel probleem met vérstrekkende consequenties, zowel voor Adriaan van Dis en Jort Kelder als voor Amsterdamse ratten en meeuwen.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht Amsterdammers wonen op een dure vuilnisbelt. W.F. Hermans wist waarom verscheen eerst op Wynia's Week.

Nog niet zo heel lang geleden was de Rijnstraat met recht de trots van Amsterdam Nieuw-Zuid. Een winkelstraat om u tegen te zeggen, de kloppende slagader van de Rivierenbuurt met ruim 140 zaken van allerlei slag. Al ruim negentig jaar is ze de langste winkelstraat van Nieuw-Zuid, en met de Van Woustraat, waaruit ze rond 1920 voortsproot, vormt ze zelfs de langste winkelstraat van Amsterdam.

Magies Startpunt

Heel veel Nederlanders, ook van ver buiten de stad, kennen haar. Wie over de A2 rechtdoor richting Amsterdam-centrum rijdt, wordt op een van de mooiste entrees tot een stad getrakteerd. Vanuit een even doodse als enerverende snelwegwoestijn kruis je via de Utrechtse brug de Amstel en dan ontvouwt zich recht voor je, pats boem, een lommerrijke woonwijk en twee tellen later rij je zomaar midden in de stad, in een vriendelijke winkelstraat uit het interbellum. Die straat, dat is de Rijnstraat.

Maar de Rijnstraat is veel meer dan een spectaculaire entree. Aan het zuidelijke einde ervan vond je ook het eindpunt van tramlijn 25. Daar tegenover begonnen vanaf 1954, toen de Utrechtse brug geopend werd, honderdduizenden lifters hun reis naar Abcoude, Athene, Caños de Meca of Kathmandu. In de jaren dat Amsterdam het Magies Sentrum was, lag hier het Magies Startpunt. Liften bestaat niet meer en lijn 25 is al tien jaar geleden opgeheven, maar de Rijnstraat lijkt op het eerste gezicht maar nauwelijks veranderd. Lijkt, want wie goed kijkt, ziet de rot die erin sluipt.

Al heten ze allemaal winkelstraat, toch heeft de Rijnstraat een heel ander karakter dan koopgoten als de Kalverstraat, de Leidsestraat of de P.C. Hooftstraat. Toeristen zul je hier niet vinden, net zomin als van heinde en verre aanronkende, peperdure bolides van Gooise BN-ers en hun trophee wives. Hier komt geen nouveau-riche, hier winkelen vooral buurtbewoners, mensen uit de onmiddellijke omgeving die in hoofdzaak hun dagelijkse benodigdheden komen halen. Daardoor is het des te wranger hoe de straat in één opzicht juist wel met de Kalverstraat en zijn soortgenoten is mee veranderd: in wat je er steeds minder vindt: de speciaalzaak met deskundig personeel en goede service.

Bedvisie en Dr. Shoe

Ze zijn er nog wel, daar niet van. Wie beddengoed zoekt of zich gordijnen wil laten aanmeten kan bij Peters terecht, voor een bed of boxspring kun je naar Bedvisie, hifi-adepten komen aan hun trekken bij Hifi Klubben, de opvolger van het ooit roemruchte Raf, vishandel Jonk serveert absoluut de beste haring van de stad en Dr. Shoe (die eigenlijk Blommestein heet, zoals ook de banketbakker een straat verderop zich noemt, die dan weer géén echte Blommestein is – men is hier soms nog familie van elkaar, zij het ook dat steeds minder) repareert nog altijd met zwier en uitleg elke schoen. 

Maar je zoekt er tegenwoordig tevergeefs naar nuttige voorzieningen als een schoenwinkel, een verfhandel, een ijzerwarenhandel, een doe-het-zelfzaak of een stoffenwinkel. Om maar niet te spreken van voor Millennials en GenZ-ers antediluviale grootheden als de drogist en de kruidenier. Dat het vermaarde mini-sigarettenzaakje van Sacksioni met al zijn collega’s verdwenen is, hoeft niet te verbazen, en ook de ondergang van Foto Sunset dankzij de digitalisering van de fotografie valt te billijken.

Maar dat geldt niet voor het gemis aan zoiets als een praktisch gesorteerde kantoorboekhandel. En sinds de legendarische Favié noodgedwongen zijn deuren sloot moet de straat het ook zonder echte boekhandel stellen. Rijnstraters moeten het op deze gebieden stellen met het top-tiendieet van een vestiging van ditjes-en-datjeswinkel Bestseller.

Sluipend proces

Het is verbazend hoeveel er uit een winkelstraat kan verdwijnen zonder dat dat onmiddellijk opvalt. Want ook een slager is er nergens meer te vinden en een reguliere groenteboer evenmin – wat er nog zit is islamitisch of modieus eco, of zelfs ‘multicultureel’. En de laatst overgebleven bakker heeft zich al jaren geleden veiligheidshalve verschanst achter de titel ‘Remko’s brood en taartjes’.

Vrijwel alle verdwenen ambachtelijke winkels zijn vervangen door vestigingen van eenvormige ketens als Etos, Blokker, Zeeman en Kruidvat, plus een viertal supermarkten: twee Albert Heijns, een Vomar en een Dirk van den Broek. Dat is een verarming, want waar die kleine specialisten zich in konden onderscheiden was kwaliteit. Nu zij zijn opgeruimd, resteert alleen nog concurrentie op prijs en krijg je bij elke supermarkt dezelfde eenheidsworst, dezelfde waterige runderpoelet en dezelfde van over de halve wereld aangesleepte sperziebonen.

 En hoewel we tegenwoordig meer voedsel uit alle windstreken kunnen kopen dan ooit, verschraalt door de enorme schaalvergroting toch het aanbod, laat de Britse journalist en programmamaker Dan Saladino zien in zijn boek ‘Eten tot het op is’. ’s Werelds meest zeldzame voedselsoorten en waarom ze niet verloren mogen gaan. Juist die verdwenen kleine specialisten zouden daarin iets kunnen betekenen. 

Wat bijgevolg ook verkommert, is het sociale landschap. Met een supermarktcaissière kun je niet echt een praatje maken, laat staan met een zelfscankassa. Mensen kunnen en doen dat wel met kleine winkeliers en hun medeklanten daar. Dat werkt heel goed tegen de vereenzaming, die in onze vergrijzende samenleving nu alleen al aan geestelijke gezondheidszorg ruim 350 miljoen euro per jaar extra kost. 

Niet alles ligt trouwens aan ketens en het grootwinkelbedrijf. Minstens zo schadelijk zijn de huurbazen, die winkeliers bij afloop van hun huurcontract het voortbestaan onmogelijk maken met huurverhogingen tot wel vijfhonderd procent. Daaraan ging destijds boekhandelaar Favié ten onder, daardoor verdween alweer bijna twee jaar geleden de even hoogwaardige als gezellige slagerij Veldt, en zo sneuvelde zes maanden geleden na 98 jaar ook schoenmakerij Jeroen. Inmiddels staan er in de straat negen panden leeg, waarvan zeven al meer dan twee jaar. Blijkbaar loont leegstand en verkrotting beter dan verhuren voor een realistische prijs.

Wat resteert is een straat waar de balans is zoekgeraakt. Er zitten nu 29 horecazaken en 31 bedrijven die iets doen aan lichaamsverzorging, waaronder elf kappers en drie laserstudio’s. Samen is dat ruim de helft van het overgebleven aanbod van 114 functionerende winkel- en horeca-eenheden, en dat is te veel. Er zit ook een handjevol onduidelijke tenten tussen, met raar publiek of een mistig verdienmodel. De Rijnstraat is een straat die het risico loopt af te glijden.

Ook wat goed nieuws

Dat wil niet zeggen dat het alleen maar kommer en kwel is. Er zijn prettige relatieve nieuwkomers als gitarenspecialist La Buona Guitarra en wijnhandel de Wijn Genoten. De Rijnbar, die al sinds 1921 op nummer 1 zat maar compleet vergrijsd was en kopje onder ging in de pandemie, kreeg dankzij een tiental ondernemende jonge buurtbewoners een vrolijk stemmend nieuw leven.

Ook de verstofte Riverside Bar, die al tientallen jaren de schijn ophield een ouderwetse tweederangs nachtclub te zijn, is in 2021 overgenomen, omgebouwd en opgefrist tot het veel modernere De Nada. Er zit dus best nog leven in. De vraag is alleen of het genoeg is, en vooral of gemeentelijke en andere overheden voldoende de waarde daarvan beseffen en de straat, net als al die andere winkelstraten, overeind houden – de vastgoedlobby zal jengelen en jammeren bij elke maatregel, maar wat zij Nederland gebracht heeft zijn slechts veel te weinig huizen met veel te hoge prijzen. En lege winkelpanden.

Rik Smits is taalkundige en wetenschapsjournalist.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Bent u al donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Bange ode aan een geliefde winkelstraat verscheen eerst op Wynia's Week.

Historische bouwwerken kunnen doorgaans best wel wat aanpassingen aan, want niet alle onderdelen vertegenwoordigen evenveel (kunst)historisch belang. Om tot geschikte herbestemmingen te komen, moet van deze speelruimte vaak creatief gebruik gemaakt worden. De historisch waardevolle structuren en de van belang zijnde historische materie en details moeten uiteraard bewaard blijven. Moeizame aanpassingen horen daarom bij herbestemmingen vanzelfsprekend te zijn. Dat is het respect dat van een gebruiker van historische panden verwacht mag worden.

Ons’ Lieve Heer op Solder

Kortom, monumenten leveren altijd ongemak op, maar een sprekend verleden kan, zeker voor een museum, een belangrijk argument vormen om toch voor een historisch gebouw te kiezen. In de praktijk schuurt dat nog al. Waar particulieren zich in geval van monumenten aan strenge eisen moeten onderwerpen, kunnen musea zich kennelijk permitteren boven het verleden te staan.

Judikje Kiers, de huidige directeur van het Amsterdam Museum, toonde dit al eerder aan als directeur van het Museum Ons’ Lieve Heer op Solder aan de Oudezijds Voorburgwal, dat op 22 september 2015 werd geopend na een grondige restauratie onder haar leiding. Het museum kreeg bij deze ingreep bovendien de beschikking over een entreegebouw aan de overkant van de Heintje Hoekssteeg.

Dit pand had een traditionele negentiende-eeuwse gevel met hoge vensters die zich naadloos voegde in de historische grachtenwand. De inwendige houtconstructie met gebinten en een kap stamde nog grotendeels uit de zestiende eeuw. In de monumentenprocedure voorafgaande aan de verbouwing ging het vooral om de verbinding tussen dit entreegebouw en het eigenlijke museum op de andere hoek van de steeg. Aanvankelijk wilde het museum een luchtbrug, die echter als te storend werd ervaren voor het stadsbeeld. Er werd uiteindelijk gekozen voor een tunnel tussen de kelders van beide panden.

Radicale kijk op het verleden

Bij de verbouwing van het historische pand tot entreepand ging het ondertussen helemaal mis. Hiervoor in de plaats verrees er een nieuwbouw met een sterk uit de toon vallende voorgevel in harde postmoderne vormen, die beantwoordde aan de behoefte van het museum om op te vallen. Het bewaren van dit beeldbepalend pand was hier even niet opportuun.

Niet lang na de opening van museum Ons’ Lieve Heer op Solder werd Kiers, die zich graag het etiket ‘woke’ laat toevallen, directeur van het Amsterdam Museum. De tentoonstellingen van dit museum, dat al enkele jaren daarvoor het woord Historisch uit de naam had laten schrappen, kenmerkte zich al langer door een radicale kijk vanuit het heden op het verleden. De kern van het museum bleef als voordien ook na de komst van Kiers lange tijd de opstelling het ‘DNA van Amsterdam’, met als de kernwaarden ondernemerschap, creativiteit, vrijdenken en burgerschap. Hierbij bleef bijvoorbeeld de rijke collectie aan kunstnijverheid grotendeels verborgen in het depot in Amsterdam Noord, want deze abstracte thema’s vormden daarvoor geen aanleiding. Er werd toen al langer nagedacht over de verbouwing van het bestaande gebouw of aan een eventuele verhuizing naar een geschikter gebouw.

Zware concessies

Dat een eeuwenoud complex niet gemakkelijk valt te verenigen met de doelstellingen van een museum staat buiten kijf, zeker niet een museum dat radicaal eigentijds poogt te zijn. Het grotendeels zeventiende-eeuwse Burgerweeshuis kwam voort uit het middeleeuwse vrouwenklooster Sint-Lucia en het middeleeuwse Oudemannenhuis, dat achter de bebouwing aan de Kalverstraat staat. Tussen deze gebouwen liep de deels overkluisde en later gedempte Begijnensloot.

De in 1975 voltooide restauratie liet de historische gegroeide structuur en de bestaande volumes volledig intact, maar in die periode gingen restauratiearchitecten niet altijd even terughoudend om met de nog aanwezige historische substantie. Veel houten onderdelen die niet helemaal in orde werden bevonden, maakten plaats voor nieuwe van ongeveer dezelfde vorm. De achttiende-eeuwse schuur waar de weesjongetjes leerden timmeren, werd in zijn geheel vervangen door een hypothetische reconstructie van de eerdere middeleeuwse koestal van de nonnen. Als basis daarvoor dienden slechts twee vogelvluchttekeningen waarop het dak zichtbaar is en enkele schamele bodemvondsten. Hierin kwam het café-restaurant van het museum. In 1975 moesten ook al zware concessies worden gedaan.

Absurde plannen

Bij de voorbereiding van de planvorming voor de huidige verbouwing bleef een gedegen onderzoek van wat er nog wel aan balklagen en kappen bewaard bleef, zoals dat tegenwoordig hoort plaats te vinden, nagenoeg achterwege. De onduidelijkheid daarover beschouwden Neutelings Riedijk Architecten als een vrijbrief voor vergaande ingrepen in de eeuwenoude structuur van het complex door sloop en nieuwbouw.

In eerste instantie hadden de plannen zelfs een enigszins absurd zo niet lachwekkend karakter. Het vroegere Oudemannenhuis, heden voorzien van een achttiende-eeuwse gevel, maar nog beschikkend over een middeleeuwse opzet, zou ten koste van een historische kap plaats moeten gaan bieden aan een dakterras. Deze plannen stuitten terecht op een negatief advies van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK).

Onomkeerbare ingreep

De huidige plannen, die wel de goedkeuring van de commissie kregen, voorzien in de sloop van bijna de helft van twee historische kapconstructies aan weerszijden van de Begijnensloot, die van het vroegere Oudemannenhuis en die van de vleugel evenwijdig daaraan. Die laatste kwam in 1598 tot stand naar plannen van Hendrick de Keyser en kreeg in de achttiende eeuw zijn huidige gedaante.

Zo moet boven de Begijnensloot een aanzienlijke zaal tot stand komen om plaats te bieden aan schuttersstukken. Deze zal ver uitsteken boven het huidige gebouw. De huidige Schuttersgalerij ter plaatse van de vroegere Begijnensloot, een buitengewoon aardige toevoeging aan het complex van architect Bart van Kasteel ten tijde van de restauratie in 1975, die de middeleeuwse structuur op creatieve manier in stand hield, moet daarbij verdwijnen. Deze voorgenomen ingreep behelst zowel een ernstige aantasting van de historische kappen als van de historische structuur. Deze onomkeerbare ingreep had de CRK nooit van een positief advies mogen voorzien.

Genoeg alternatieven

Bij monumenten moeten alternatieven voor sloop en ruimtelijke aantasting altijd ernstig overwogen worden. In het geval van het Amsterdam Museum liggen dergelijke alternatieven voor het oprapen. Het Programma van Uitgangspunten van 20 oktober 2017, gebruikt voor de architectenselectie, gaat uit van een ‘netwerkmuseum’ dat zich op verschillende plaatsen in de stad kan bevinden, met het vroegere Burgerweeshuis als focus. Het museum was al lang over diverse plekken verdeeld.

Indachtig deze visie zouden de schutterstukken kunnen blijven hangen in een gebouw dat al helemaal ingericht is als museum, het vroegere oude vrouwenhuis Amstelhof aan de Amstel. Afgelopen jaren diende dit als onderkomen van tentoonstellingen uit de Hermitage te Sint-Petersburg. Het ziet er sowieso naar uit dat deze veel bezochte tentoonstellingen vanwege het verbreken van de culturele betrekkingen met Rusland voorlopig geen vervolg zullen krijgen. Dit gebouw bevat te weinig grote zalen om het gehele Amsterdam Museum plaats te bieden, maar met dit gebouw erbij zou het de mogelijkheden voor exposities zonder al te grote kosten aanzienlijk kunnen vergroten.

Gemeente en directie moeten zich bezinnen

Op deze manier kan de gemeente Amsterdam een groot deel van de voor de verbouwing gereserveerde 66 miljoen op zak houden. Dit op een totaalbedrag van 81,9 miljoen euro. De hele operatie voor de vernieuwing van het museum zou dan nog kunnen plaatsvinden op de aanvankelijk beoogde datum van 27 oktober 2025, die als de zevenhonderdvijftigste verjaardag van Amsterdam geldt. Behoud en herstel verhouden zich echter slecht met prestige en ambitie: daarvoor hebben sommige gemeenten altijd geld te veel.

Door het verzet van de erfgoedorganisaties Bond Heemschut en de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad kan aan de uitvoering van de plannen voorlopig niet begonnen worden en staat het te bezien of er ooit toestemming voor komt. Op 23 mei komt de kwestie voor de rechter. Rechtszaken leveren zelden een goede en creatieve discussie op. De gemeente Amsterdam en de directie van het museum zouden er goed aan doen zich al eerder terdege te bezinnen op alternatieven.

Gerrit Vermeer was van 1985 tot 2023 universitair docent architectuurgeschiedenis en bouwhistorie bij de Universiteit van Amsterdam. Hij is actief in de monumentenzorg.

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en onverstoorbaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Met rigoureus verbouwplan vergeet Amsterdam Museum zijn rol als hoeder van erfgoed verscheen eerst op Wynia's Week.

De naam van de ondertussen bij de gemeente uit de gratie geraakte samensteller, de archeoloog Jerzy Gawronski, moest van het omslag en de titelpagina verdwijnen en hij was niet langer medeauteur van het voorwoord, waarvoor voortaan alleen de gemeente tekende. Geraamde kosten ongeveer 150.000 euro.

In de raadsvergadering van 25 januari 2023 beantwoordde burgemeester Femke Halsema hierover vragen. Het bleek niet om de inhoud van het boek te gaan, maar om het gedrag van de archeoloog van voor zijn pensioen in 2020, dat achteraf laakbaar zou zijn gebleken. Uiteindelijk komt het boek er wel, waaraan meer dan dertig auteurs een bijlage leverden.

Uit de modder

Monumenten en Archeologie bij de gemeente Amsterdam geven al jarenlang gemeentelijke boeken uit, die deels of grotendeels ten laste komen van de gemeentebegroting. Voor deze uitgave valt zeker wat te zeggen. Alles van waarde is weerloos, zo ook erfgoed en er bestaat geen betere actie tot behoud dan het vertellen van het verhaal ervan.

Gawronski gaf ruim twintig jaar leiding aan de archeologische afdeling van de gemeente Amsterdam. Vanaf 2003 vond de aanleg plaats van de Noord/Zuid-metrolijn, wat tevens de aftrap vormde van een grootschalig archeologisch onderzoek, waarbij maar liefst 700.000 objecten uit de modder kwamen.

Nu is het in de archeologie usance en een gevoelig punt, dat de opgraver als eerste over zijn eigen vondsten schrijft. Die van de Noord-Zuidlijn zijn sinds het beëindigen van de graafwerkzaamheden in 2018 allemaal keurig gecatalogiseerd, ook weer onder leiding van Gawronski. Hierover kwam ook al een lijvig boek uit, de catalogus Spul, en de website belowthesurface.amsterdam met alle data en ook tal van nieuwe inzichten over de geschiedenis van Amsterdam.

Sindsdien staat het iedereen vrij er ook over te schrijven. ‘Onder de Amstel’ bevat meer dan honderd bijdragen, juist van auteurs van buiten, die over voorwerpen hun specialistische licht lieten schijnen. Volgens het Parool ging Halsema op dit punt in, door te stellen dat de medewerkers van BMA een ‘grote, wezenlijke bijdrage’ hebben geleverd aan het boek.

Halsema bedoelde vermoedelijk: aan het opgravingproject als geheel, want aan in het boek staan juist alleen bijdragen van buitenstaanders. Deze auteurs refereren uiteraard naar de door het team van BMA gecatalogiseerde en op de website toegankelijke open data en daarmee doen ze de archeologen van BMA verder ook op geen enkele manier tekort, ook al wordt dit hier en daar gesuggereerd. Inhoudelijk zal het boek dan ook geen enkele wijziging ondergaan.

Achteraf

Er is dus post festum ofwel ná het pensioen van Gawronski vastgesteld dat zijn gedrag bij sommige van zijn medewerkers te wensen over liet. Wat er uit de berichten van te begrijpen valt gaat het om gedrag dat leidde tot sociale onveiligheid. Er staat in de krantenberichten steeds uitdrukkelijk vermeldt dat het geen seksueel grensoverschrijdend gedrag of wetenschappelijke zonden betrof.

De aandacht voor sociale veiligheid en het overschrijden van grenzen is een hot item aan het worden. Sociale veiligheid kan overigens welig tieren zonder dat iemand ook maar een wettelijk vastgelegde grens overschrijdt. Het overschrijden zit in het psychologische en het sociale, in omgangsvormen en de gevoelens die dat oproept.

De reflex van Halsema

Net als in het ‘me too’ gebeuren staat het gevoel van de (vermeende) slachtoffers in de huidige discussies centraal. Burgemeester Halsema heeft zich laten kennen als iemand die gretig meegaat in het exclusief mee laat slepen in de gevoelens van de slachtoffers.

Sociale onveiligheid in werksituaties zijn ook heel naar, maar vooral in wetenschappelijke instellingen en musea, waar ambities elkaar soms voortdurend in de weg zitten, vormen die helaas geen zeldzaam verschijnsel. Over wat er zich precies bij BMA afspeelde, valt zonder diepgaand onderzoek niet te beoordelen.

De betrokken medewerkers beschouwden het afgelasten van de boekpresentatie en de gewijzigde tweede druk en de vernietigde eerste druk als een goede vorm van genoegdoening. Gawronski is vooral opgelucht dat het boek toch gedrukt gaat worden en daarmee het werk van de auteurs over de geschiedenis van Amsterdam niet verloren.

Waarom moet het boek wijken?

Blijft de vraag wat het gedrag van Gawronski als leider van een team en het boek met elkaar te maken hebben. Eigenlijk niets. Als zijn gedrag inderdaad laakbaar was, dan had de gemeente al jaren geleden corrigerend en coachend moeten optreden. Dan had Gawronski daarvan kunnen profiteren en waren zijn vroegere medewerkers nu niet zo gefrustreerd geweest.

Het spijt Halsema dat het daar nooit van kwam, maar misschien was dat ook doordat ‘grensoverschrijdend’ destijds nog amper aan de orde was. Het naar de shredder sturen van een boek en doen alsof de samensteller het boek niet heeft samengesteld, is emotie gedreven symboolpolitiek achteraf. Zoals zo vaak worden daarbij kosten nog moeiten gespaard. Gawronski, op een eigentijdse manier ‘gecanceld’, zal zich zijn pensioen anders hebben voorgesteld.

Wynia’s Week blijft opletten, als anderen verzaken. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Moderne Amsterdamse boekverbranding, á 150.000 euro verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is een geschiedenis waarin belangen door elkaar lopen, personen meerdere petten op hebben en er kwistig met subsidie wordt gestrooid. Een geschiedenis ook van rare financiële constructies en konkelarij. Rekent de kiezer het de machtigste partij van de hoofdstad aan?

Het begon tien jaar geleden

In 2012 publiceerde toenmalig GroenLinks-wethouder Maarten van Poelgeest zijn ‘Windvisie’, die enkele tientallen nieuwe windmolens op Amsterdams grondgebied wilde realiseren. De voorkeurslocatie op het IJ stuitte echter op bezwaren van de provincie Noord-Holland.

De provincie vond de nieuwe molens niet nodig en hanteerde bovendien een grens van 600 meter afstand tussen windmolens en woonhuizen. Aan die eis kon geen locatie buiten het havengebied voldoen in Amsterdam. Van Poelgeest moest onder luid protest zijn plannen opbergen.

Wie is Maarten van Poelgeest?

De geboren Amsterdammer Maarten van Poelgeest (1965) genoot in de jaren tachtig van de vorige eeuw enige bekendheid als voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond LSVB. In zijn jonge jaren was hij lid van de communistische jongerenorganisaties ANJV van de CPN. Na zijn studie sociale geografie zette Van Poelgeest zich in de jaren negentig vooral in voor het Komité Zuidelijk Afrika.

In 1998 werd Van Poelgeest raadslid voor GL in Amsterdam, van 2001 tot 2006 was hij fractievoorzitter en van 2006 tot 2014 wethouder ruimtelijke ordening. Van Poelgeest is getrouwd met voormalig GL-Europarlementariër en Tweede Kamerlid Kathalijne Buitenweg.

Na de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 vertrekt Van Poelgeest naar adviesbureau Andersson Elffers Felix (AEF). Hier is ook Walter Etty werkzaam, een andere voormalige wethouder uit Amsterdam, maar dan van de PvdA. Van Poelgeest coördineert binnen AEF het thema ‘Klimaat en Energie’ en wordt door zijn voormalige werkgever, de gemeente Amsterdam, regelmatig ingehuurd. Niemand die dat vreemd lijkt te vinden.

Voor de gemeente Amsterdam houdt hij zich bezig met een project ‘Gemeentelijk Aandeelhouderschap Nutsbedrijven’ en is hij betrokken bij het project ‘Financiële strategie Klimaatfonds’. In 2019 wordt Van Poelgeest ingehuurd om de nieuw opgerichte wooncoöperatie ‘De Warren’ op IJburg leven in te blazen.

Opvolger van Samsom bij het Klimaatakkoord

In 2018 is Van Poelgeest één van de twee kwartiermakers van het ‘Nationaal Programma Groningen’, dat gaat over hoe de provincie er in 2040 uit moet zien. Verder leidt hij het project ‘Servicepunt duurzame energie Noord-Holland’ in opdracht van GL-gedeputeerde Edward Stigter. Voor de gezamenlijke provincies (IPO) bedenkt Van Poelgeest ‘De provinciale strategie voor monitoring klimaatbeleid’ en ook schrijft hij de Monitor Energietransitie Noord-Brabant.

Verder is Van Poelgeest de opvolger van Diederik Samson als voorzitter van het uitvoeringsoverleg gebouwde omgeving van het landelijke ‘Klimaatakkoord’ van het kabinet Rutte-III, dat onder meer het afsluiten van woningen van het gas moet begeleiden.

Hoewel naar eigen zeggen op persoonlijke titel gevraagd door minister Ollongren pronkt deze functie nadrukkelijk op de website van AEF. Daarmee is hij één van de voorzitters van de vijf tafels van het klimaatakkoord – voorgezeten door Ed Nijpels – en is zo betrokken bij de algehele voortgang. Bij de klimaattafels worden kritische stemmen zorgvuldig buiten de deur gehouden.

Grondlegger van ‘kneiterlinks’ Amsterdamse college

Een belangrijke rol vervult Van Poelgeest in 2018 als informateur van een nieuw ‘kneiterlinks’ college van B&W in Amsterdam. De basis wordt gelegd voor het plaatsen van windmolens in het IJmeer, doordat de belemmeringen voor bouwen in het groen uit de weg worden geruimd.

In 2019 volgt de volgende stap. Bij de formatie van een nieuw College van Gedeputeerde Staten in Noord-Holland sleept GL de post van klimaat en energie binnen en regelt dat de afstandseis omlaag gaat van 600 meter naar 350 meter. De weg lijkt vrij om de windmolens te gaan plaatsen.

In juli 2020 tekent GL-wethouder Van Doorninck een intentieverklaring voor de plaatsing van turbines met bedrijvencollectief ‘NDSM Energie’ en een aantal bewonerscoöperaties verenigd in ‘Amsterdam Wind’. Deze coöperaties moeten waarborgen dat ten minste 50 procent van het eigenaarschap in handen komt van lokale bedrijven en burgers. De politiek assistent van wethouder Van Doorninck is overigens Joris Wijnhoven. Hij zat namens Greenpeace en Milieudefensie aan de landelijke klimaattafels.

NDSM Energie is een samenwerkingsverband van 50 bedrijven die zijn gevestigd op of rond het voormalige NDSM-terrein in Amsterdam-Noord, dat aanvankelijk gekraakt was en vervolgens een gemeentelijke ‘broedplaats’ werd. Medeoprichter Greenpeace is tot begin 2021 één van de deelnemers van NDSM Energie.

Voorzitter van de coöperatie: Van Poelgeest

Het samenwerkingsverband van NDSM Energie met een aantal bewonerscoöperaties onder de naam ‘Amsterdam Wind’ bestaat uit drie lokale en één landelijke speler. De belangrijkste lokale speler is de ‘Amsterdamse Energie Coöperatie’ met circa 1200 leden. Deze komen niet alleen uit Amsterdam, want iedereen kan lid worden. Voorzitter van deze coöperatie? Maarten van Poelgeest (tot juni 2019).

Als secretaris en later als bestuurslid van de Amsterdamse Energie Coöperatie fungeert Peer de Rijk, een klimaatactivist werkzaam bij Milieudefensie. Een voormalig bestuurslid is werkzaam bij Pondera Consult, waarover later meer. De andere lokale bewonerscoöperaties zijn ‘Zuiderlicht’ (met circa 1000 leden) en het veel kleinere ‘Onze Energie’. De drempel om lid te worden ligt laag: bij Zuiderlicht hoef je daarvoor slechts eenmalig één euro te betalen.

Het vierde lid is de landelijk opererende coöperatie ‘De Windvogel’. Deze heeft banden met energiebedrijf Eneco, de beoogde afnemer van de stroom van de windmolens. Voorzitter is Laetitia Ouillet, die voorheen directeur Corporate Strategy was bij Eneco. Recent klaagde zij in een interview in NRC over de lange doorlooptijd van inspraakprocedures in Nederland, die de realisatie van broodnodige plannen voor het tegengaan van klimaatverandering nodeloos vertraagt.

De Windvogel richtte ook ‘REScoopNL’ op, om samen met Eneco meer lokale energieprojecten te ontwikkelen. Na een fusie wordt de nieuwe naam ‘Energie Samen’, dat een landelijke koepel- en belangenvereniging van energiecoöperaties wil zijn. Energie Samen wordt gefinancierd door Stichting Doen, het goededoelenvehikel van oprichter Boudewijn Poelmann van de ‘Nationale Postcodeloterij’ en tevens de voornaamste begunstigde van de loterijgelden van diezelfde Postcodeloterij.

‘Winstuitkering’: uit subsidies

Ook De Windvogel is als grootste van de vier coöperaties met 3400 leden en een paar ton aan inkomsten geen grote speler en draait al jaren met verlies. Dit laatste geldt niet voor de drie Amsterdamse coöperaties. Dat komt doordat tot de helft van hun jaarlijkse verdiensten bestaat uit subsidies. Zo financiert het Rijk via de Stimuleringsregeling Duurzame Energie de aanleg van windmolens en zonnepanelen. Bij Zuiderlicht is alleen die regeling al goed voor bijna de helft van de jaarlijkse inkomsten.

Verder subsidiëren de provincie en de gemeente driftig mee. Zo krijgt Zuiderlicht van de provincie Noord-Holland bijna 10.000 euro voor het opzetten van een ‘cursus coöperatief ontwikkelen van zonnedaken’. Amsterdam Wind en NDSM Energie ontvangen van de gemeente ruim 120.000 euro subsidie voor het uitwerken van een nieuwe ‘coöperatieve regeling maatschappelijk vastgoed’.

NDSM Energie ontving in de afgelopen jaren in totaal 50.000 euro voor diverse initiatieven met name op het terrein van zonne-energie. De verschillende bewonerscoöperaties ontvangen verder in de afgelopen jaren bijna 80.000 euro van de gemeente via met name de regeling ‘Versterken Amsterdamse zoncoöperaties’. De subsidiebijdragen van Rijk, provincie en gemeente maken dat de drie Amsterdamse coöperaties jaarlijks net niet in de rode cijfers belanden. Soms kan er daardoor zelfs een ‘winstuitkering’ aan de leden worden gedaan.

Ambtenaar, aandeelhouder, adviseur

De ledenaantallen maken duidelijk dat het bij de bewonerscoöperaties niet om representatieve partijen gaat. Omwonenden rond de Noordelijke IJplas beweren in diverse media dat Amsterdam Wind onder hen geen leden heeft. Die bewoners zijn in actie gekomen nadat ze lucht kregen van het doorzetten van de plannen over de plaatsing van windmolens.

Als de omwonenden van de Noordelijke IJplas contact opnemen met de gemeente worden zij te woord gestaan door Martijn ten Klooster, zo bericht De Telegraaf op 9 mei 2021. Hij is ingehuurd als ambtenaar, maar is tevens adviseur duurzame energie en partner bij ‘Pondera Consult’ en aandeelhouder in ‘Pondera Development’.

Pondera: adviseren, plannen maken, vergunningen, rapportages

Pondera beschreef voor het gemeentebestuur de potentiële gebieden voor windturbines in de gemeente Amsterdam. Pondera adviseert niet alleen, maar is actief in de hele keten van plannen maken, vergunningen aanvragen, milieueffectrapportages schrijven tot windparken aanleggen en beheren.

Ook schreef Pondera voor De Windvogel een stuk waarom windturbines niet schadelijk zijn voor de volksgezondheid, dat op meerdere websites is terug te vinden. Dat een ingehuurde ambtenaar tevens aandeelhouder is in een bedrijf dat een grote speler is in de windindustrie, is volgens de gemeente Amsterdam geen probleem, omdat Pondera geen opdrachten uitvoert voor andere opdrachtgevers in het projectgebied.

Vorig jaar kwam Pondera in opspraak nadat bekend werd dat het bedrijf voor de gemeente Barendrecht bezig is het bestemmingsplan op te stellen voor het windpark bij het Vaanplein, maar ook betrokken is bij het bedrijf dat de opdracht voor datzelfde windpark binnen haalde. Hierop beëindigde de gemeente Barendrecht de samenwerking met Pondera.

Niet alleen tegenstanders laten van zich horen. Voorstanders lanceren de website Amsterdamwilwind.nl die inmiddels weer uit de lucht is. Onder hen de al genoemde Peer de Rijk, Greenpeace-activist Maarten de Zeeuw en Tineke de Vries, die werkzaam is bij Amsterdam Wind.

Weer: korte lijntjes

Naar aanleiding van de onrust onder bewoners beloofde wethouder Van Doorninck een grondige gezondheidsanalyse door een expertgroep, waarvan huisarts Dick Bijl een van de drie expertleden was. Bijl werd voorgedragen door verontruste bewoners.

De gemeente droeg een medewerker van de GGD Amsterdam voor, die ook een lobbyist bleek te zijn voor windenergie. Het derde lid (namens de bewonerscoöperaties) heeft commerciële belangen in onder meer windenergie. Het secretariaat werd gevormd door twee medewerkers van uiteraard AEF, waar Maarten van Poelgeest de afdeling klimaat leidt. Bijl stapte uiteindelijk uit de expertgroep.

Intussen willen GL, D66 en PvdA de 17 windmolens van ten minste 150 meter hoog (maar waar mogelijk meer) doordrukken, ook al hullen zij zich in hun verkiezingsprogramma in vaag taalgebruik hierover. Alle andere partijen in de gemeenteraad zijn het oneens met de plannen in hun huidige vorm of zijn ronduit tegen.

Tien jaar drammen

Duidelijk is dat GL al tien jaar aan het drammen is om meer windmolens in de gemeente Amsterdam te realiseren. Ook al hebben die plannen meer symboolwaarde dan dat zij een daadwerkelijke bijdrage leveren. Zo is de capaciteit van de windmolens onvoldoende om de verschillende datacenters in de stad van energie te voorzien.

De partij heeft geen middel geschuwd om haar zin te krijgen en daarbij gebruik gemaakt van haar geestverwante netwerk in bewonerscoöperaties, adviesbureaus en andere kringen en die rijkelijk van middelen en opdrachten voorzien. Het is afwachten of die dubbele petten, financiële constructies en konkelarijen zich bij de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart tegen GroenLinks zullen keren.

Wouter Roorda publiceert in Wynia’s Week regelmatig over zaken die de macht in Nederland liever verborgen had gelaten. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Zo dramt GroenLinks al konkelend de windmolens er door in Amsterdam verscheen eerst op Wynia's Week.

Volgens de adviescommissie zal een nationaal slavernijmuseum ‘bijdragen aan de bewustwording en verwerking van het slavernijverleden’, onder andere door ‘onderzoek naar de hedendaagse relevantie van het slavernijverleden en de correlatie met racisme en verschillende vormen van uitsluiting’. Het gaat, kortom, vooral om het heden. Maar hoe kwam het idee op gang?

Voorgekookt adviestraject

De adviescommissie-Weerwind baseerde zijn advies vrijwel volledig op een in mei 2021 verschenen voorverkenning die was uitgevoerd door kleine belangengroepjes als Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee), Museum zonder Muren en adviesbureau voor diversiteit IZI Solutions. Deze werden ondersteund door een ‘klankbordgroep’ met erkende voorstanders van een ‘wit = schuldig’ benadering, zoals Wayne Modest van het Wereldmuseum Rotterdam en de aan de Internationale Socialisten gelieerde historicus Pepijn Brandon – auteur van De Slavernij in Oost en West: Het Amsterdam Onderzoek, een studie waarop eerder de Amsterdamse wethouder Rutger Groot Wassink samen met burgemeester Femke Halsema hun beslissing baseerden om voor de stad Amsterdam excuses voor de slavernij aan te bieden.

Het advies van de cie-Weerwind leest als een geste aan, wellicht zelfs een beloning voor, het recente Kick Out Zwarte Piet en Black Lives Matter-activisme: ‘De trans-Atlantische slavernij moet binnen deze brede benadering wat de raden betreft wel een prominente plaats innemen’ omdat ‘de Afro-Caribische gemeenschappen zich in het maatschappelijke debat hard hebben gemaakt voor aandacht voor het slavernijverleden en de invloed daarvan op de hedendaagse realiteit.’ Aandacht voor slavernij in Azië onder de Verenigde Oost-Indische Compagnie moet het slavernijmuseum later nog inpassen. NiNsee-directeur Urwin Vyent zei tegen NU.nl zich hierin te kunnen vinden, maar: ‘We willen zo snel mogelijk een slavernijmuseum hebben, dus we willen geen vertragende factoren.’ Dat is alvast niet heel verbindend.

Welk draagvlak?

Franc Weerwind stelde bij Omroep Flevoland dat er breed maatschappelijk draagvlak bestond voor een slavernijmuseum. Want in 2017 hadden in de gemeenteraad van Amsterdam Simion Blom (GL) en Sofyan Mbarki (PvdA) om een voorverkenning gevraagd. Daarna vond ook de gemeenteraad van Amsterdam het ‘heel belangrijk’. Of eigenlijk: vooral de wethouders Rutger Groot Wassink en Touria Meliani van Groen Links.

Op onnavolgbare wijze redeneerde Weerwind dat daarmee breed draagvlak in heel Nederland bestaat voor een nationaal museum. Realistischer is te zeggen dat dit draagvlak vooral bestaat binnen kleine belangengroepjes en bij de politieke partijen GroenLinks, PvdA en D66 die de subsidie naar deze belangengroepen toeschuiven.

In september 2021 peilde EenVandaag onder 30.000 mensen in hun Opiniepanel dat inmiddels tweederde (67 procent) niet tegen de komst van een nationaal museum was. Het enthousiasme kent zo zijn grenzen en voorwaarden. ‘Wel benadrukken veel deelnemers dat zo’n museum de slavernij van alle kanten en van alle tijden moet belichten.’

De deelnemers aan het Opiniepanel zitten kortom niet te wachten op een opgedrongen schuldgevoel. Graag zien ze in een slavernijmuseum ook aandacht voor ‘Afrikaanse stammen die mensen tot slaaf maakten en inheemse handelaren die ze verkochten’. Slechts 30 procent is voorstander van excuses van de Nederlandse regering voor de slavernij, amper 8 procent is voorstander van herstelbetalingen.

Haalbaarheid

Maar bij de echte voorstanders van een nationaal slavernijmuseum doen kosten noch moeite er toe. Het verkenningsrapport uit mei 2020 vroeg om een locatie in Amsterdam met een fysieke omvang van circa zevenduizend vierkante meter, ‘met een park dat een essentieel onderdeel uitmaakt van de programmering’. Het museum moet ook niet in een ‘schuldig gebouw’ – dat is besmet met het slavernijverleden – komen. De Kunstraad en de RvC temperden de verwachting al wat: ‘Deze omvang zal in Amsterdam moeilijk te vinden zijn en het beoogde museum kan wat de raden betreft ook in de Metropool Regio Amsterdam gerealiseerd worden.’

Doelgroepen

Een nationaal museum kan natuurlijk niet zonder bezoekers. De adviescommissie en de raden zetten daarbij vooral in op scholieren, in de hoop dat scholen hun leerlingen het museum verplicht laten bezoeken. Verder mikken de raden op de Afro-Caribisch Nederlandse bezoekersgroep, die getalsmatig met enkele honderdduizenden in heel Nederland niet heel omvangrijk is. De Kunstraad en de RvC hopen verder op veel enthousiasme onder Museumkaarthouders.

Adviseren de RvC en de Kunstraad te kiezen voor een opzet die kansrijk is om meer Nederlanders aan te spreken? Nou nee.  ‘Zwarte perspectieven’ moeten centraal staan en de raden willen dat het museum in de beste woke traditie op ‘intersectionele wijze’ onderzoek gaat doen. Verder moet het museum vooral divers en inclusief zijn (lege termen waarvoor door Van Engelshoven wel een heuse Code Diversiteit en Inclusie is opgesteld) en is onder andere de term Gouden Eeuw taboe (want beladen taalgebruik volgens weer een andere richtlijn: Woorden doen er toe.

Klassieke Polder-kongsi

Politiek draagvlak bestaat vooral in de beleidsagenda van de (demissionaire) regering, wederom vooral bepaald door D66. In 2020 had het ‘Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden’ al aan D66-minister Ollongren van Binnenlandse Zaken geadviseerd dat er een permanent nationaal slavernijmuseum moest komen. NRC schreef op 31 oktober 2021 dat de onderzoekingen van dit college (waar onder andere voormalig voetballer Edgar Davids en rapper Glenn de Randamie (Typhoon) deel van uitmaakten) inhoudelijk flinterdun waren.

De adviescommissie-Weerwind prees nog de verbindende rol aan die een nationaal slavernijmuseum kan vervullen in het onderzoeklandschap, ‘in het bijzonder in Amsterdam, waar onder meer het IISG, de UvA, de VU, The Black Archives en het NiNsee met slavernijstudies bezig zijn.’ Het zijn allemaal organisaties die vergelijkbare standpunten verkondigen en hun financiering ontvangen van de gemeente Amsterdam of van minister Van Engelshoven.

Het gaat belangengroepen om het heden

Centraal in alle plannen van de belangengroepen staat dus het heden: aandacht voor de slavernijgeschiedenis dient om vermeende ongelijkheid en racisme in het hier en nu te bestrijden en om genoegdoening en uiteindelijk herstelbetalingen op te eisen. Dat komt al snel neer op een verhaal over één dadergroep (‘witte’ Nederlanders) en één prominente slachtoffergroep (de Afro-Caribische ‘gemeenschap’).

Dieper historisch begrip van de verschijningsvormen van slavernij in de wereldgeschiedenis, de vele verschijningsvormen van slavernij in heden en verleden, verschillen en overeenkomsten met andere vormen van gedwongen arbeid (zoals horigheid en contractarbeid) staan (nog) niet op het programma. 

Historische kortzichtigheid

Historicus Han van der Horst suggereerde op 2 november 2021 op BNNVARA-blog Joop.nl een bredere benadering met ook aandacht voor de slavernij van Nederlandse zeevarenden door toedoen van piraten én aandacht voor moderne slavernij, zoals kinderarbeid in derdewereldlanden. Gezien de door adviescommissies en politici gewenste verbinding met het heden is dat geen vreemd idee.

Van der Horst had nog kunnen toevoegen: aandacht voor de slavenhandel door Islamitische (bijvoorbeeld Arabische en Turkse) rijken. Historicus en Elsevier-columnist Geerten Waling schreef op 1 november 2021 op Twitter: ‘De beste plek voor een museum (…) is Middelburg, gezien het prominente aandeel van die stad (en van Zeeland) in de WIC en de trans-Atlantische slavenhandel’. Het is wellicht geen slecht idee om het museum geografisch gezien ver weg te houden van op publiciteit beluste politici uit Amsterdam en Den Haag van GroenLinks, D66, PvdA en activistenpartij BIJ1.

Politieke positionering

Gaandeweg is een infrastructuur van gesubsidieerde belangengroepen rondom slavernij ontstaan, die in het herdenkingsjaar 2023 de hoofdprijs willen binnenhalen: excuses van de Nederlandse regering en vooral herstelbetalingen. Voor de bemensing van de directie, de raad van advies, wetenschappelijke posities voor het nationale slavernijmuseum zal men waarschijnlijk gaan werven binnen het eigen netwerk. Of zou ook slavernijdeskundige én vaste criticaster Piet Emmer op een uitnodiging mogen rekenen?

Mislukking dreigt

De totstandkoming van het slavernijmuseum is tot nu toe een case study in Amsterdamse en Haagse politieke zelfpromotie – door min of meer linkse partijen – op kosten van de rest van Nederland. Een museale voorziening wordt aldus gepolitiseerd, wat negatief kan uitpakken voor de naar eigen zeggen zo gewenste verbinding. De kans bestaat dat de bezoekers wegblijven.

Coen de Jong is schrijver van het onlangs verschenen boek DWINGELAND, Orwell in de polder – over het in hoog tempo verdwijnen van vrijheid en privacy. Aanbevolen! DWINGELAND kost 20 euro (verzending gratis) en is overal te koop, ook als e-book. Bestel HIER

Het bericht Hoe nationaal wordt het Nationaal Slavernijmuseum? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het Amsterdam van de werkelijkheid is een stad van geweld en verboden wapenbezit. Niet alleen onder de georganiseerde misdaad, maar ook onder ‘jongeren’. Met alle gevolgen van dien. Het ene steekincident (ook zo’n verhulwoord) na de andere schietpartij (idem).

Niemand zal beweren dat dit een eenvoudig oplosbaar probleem is. Maar, wat je kunt doen, moet je doen. Zelfs al is niet elke maatregel 100 procent effectief.

Dat dus stemmen opgingen om in bepaalde stadsdelen preventief te gaan fouilleren, was nogal logisch. En goed te onderbouwen.

Verhulwoorden

Maar daar wil de zeer linkse meerderheid in de Amsterdamse gemeenteraad niets van weten, want dat leidt tot etnisch profileren. Oh wacht, dat is veel te kort door de bocht. ‘We moeten de kans vermijden dat de schijn wordt gewekt dat anderen denken dat … ‘ Of zoiets. Laat de verhulwoorden rijkelijk stromen en je bent er.

Het Parool schreef dat de burgemeester veel waarde hecht aan preventief fouilleren en daarom haar poot stijf hield. Dat wil zeggen, ze wilde een – heel beperkte – proef doen. Niet wat je noemt een rotsvaste overtuiging.

Haar kennelijk bezwaard gemoed kreeg snel verlichting dankzij een initiatief van de fractieleider van de PvdA, Sofyan Mbarki, tevens woordvoerder veiligheid, jeugd en diversiteit. In zijn vrije tijd is hij ook nog lid van de Raad van Advies van de Politieacademie. Je zou zeggen, iemand die weet wat er op het terrein van geweld en verboden wapenbezit speelt en hoe de politie daarmee worstelt.

Van deze man kwam het idee om bij de proef burgers als waarnemers in te zetten.

Vrijwilligers

Hoera! riep Halsema en dus plaatste ze een advertentie.  Aanvankelijk liep het niet storm, maar nu schijnt ze zo’n honderd gegadigden te hebben.

Hoe die precies gaan werken, is nog niet duidelijk. De proef gaat over een paar weken van start, maar daar komen ze vast wel uit. Een papieren werkelijkheid is snel gecreëerd.

De echte werkelijkheid zal zijn, dat zich achter de officiële burgerwaarnemers activistische BIJ1-achtigen met camera’s zullen opstellen om de politie het werken onmogelijk te maken.

En van het een komt het ander: bereid u voor op tegen-waarnemers en op ‘collega-jongeren’ die hun maten komen helpen.

Het laat zich gemakkelijk voorspellen hoe personen die voor fouillering worden geselecteerd, zich zullen voelen en wellicht ook gaan gedragen.

Wantrouwen

Wat zal de burgemeester concluderen: preventief fouilleren leidt tot onrust en dus is de proef mislukt?

En als er geen deining ontstaat? Is de proef dan geslaagd of geeft dan het aantal in beslag genomen wapens de doorslag? En als dat aantal tegenvalt, ligt dat dan aan de fouillering als instrument of aan de voorwaarde dat alleen de vijfde passant mag worden gefouilleerd?

Je zult maar politieagent zijn en aan deze proef moeten meedoen! Op voorhand aangemerkt als potentieel racist, ingezet voor een door niemand gedragen experiment en voor de voeten gelopen door burgers die je eigen overheid op je afstuurt, waarschijnlijk omringend door demonstranten en relschoppers.

Oh, u denkt dat het allemaal wel zal meevallen?

Dan bent u waarschijnlijk net zo goedgelovig als de hoofdcommissaris van Amsterdam, Frank Paauw.

Die mompelde verhulwoorden als transparantie en verantwoording afleggen en voegde zich in het gareel.

In een interne mail schrijft hij: ‘Ik heb de kennis, kunde en professionaliteit van collega’s hoog zitten, vertrouw daar ook iedere dag op en dat mag gezien worden. Meekijken kost weinig, maar levert veel op. Het laat zien dat wij transparant zijn en niets te verbergen hebben en houdt het vaak gehoorde verwijt van etnisch profileren verre van ons. En als het gerichte controles mogelijk maakt, is het wat mij betreft de moeite waard.’

‘Niets te verbergen’

Het gaat natuurlijk om de laatste zin (de burger-waarnemers waren het offer dat gebracht moest worden om een normale politietaak te mogen uitvoeren), maar de aandacht richtte zich op de zin ervoor. ‘We hebben niets te verbergen.’ Het klinkt zo zelfbewust en oprecht. Ik las het ook in commentaren op LinkedIn waar een beoogd observante dit argument aanvoerde, bijgevallen door een politiemedewerkster.

Maar als dat de nieuwe leer is, waarom stelt mevrouw Halsema de vergaderingen van het college van B&W dan niet open voor burger-waarnemers? Of de bijeenkomsten van de driehoek. Of haar app-verkeer met het kabinet? ‘We’ hebben toch niets te verbergen?

Met zijn toegeeflijkheid (verhulwoordje van mij) past de Amsterdamse hoofdcommissaris naadloos in de recente beleidskoers van de korpsleiding. Bukken en buigen, desgewenst knielen zoals die ene hoofdcommissaris die zich als protest tegen het politiegeweld in de VS pontificaal geknield op de foto liet zetten.

Weg met ons!

Dat in de politietop – zonder bewijzen te geven – een lage dunk bestaat over de diversiteitsmoraal van de gemiddelde agent, is bekend. Bij de onderbouwing van het eigen diversiteitsbeleid sprak de korpsleiding over de uitsluitende werking van de witte politiecultuur waarmee mensen van kleur niet uit de voeten kunnen. Inderdaad, geen verhultaal, maar een glasharde beschuldiging.

En voor wie het niet begreep legde de minister van justitie, de hoogste politiebaas dus, het nog even uit: mooi hoor, die collegialiteit en teamspirit, maar ‘de keerzijde is de andere kant uitkijken, afdekken en uitsluiting.’

Verhultaal is niet voor ‘witte’ mensen bedoeld.

Hoe durf je je eigen medewerkers zo te bejegenen!

In de pers kwamen anonieme Amsterdams agenten aan het woord die zich vernederd en als kleine kinderen behandeld voelden. Ze gaven ook aan te weten waar het wapenbezit zich concentreert en hoe ze bij de proef tegengesteld daaraan zullen handelen om het risico op beschuldiging van discriminatie te vermijden.

Amsterdam, stad van de schone schijn.

Politiewerk is juist ‘discrimineren’: op goede gronden goed en kwaad van elkaar scheiden en achter het kwaad aan gaan.

Dat mag niet in Amsterdam. Ze gaan het omgekeerde uitproberen. Dat zal ze leren, de stouterds.

Het bericht De politie moet juist wel discrimineren verscheen eerst op Wynia's Week.

Neem de Amsterdamse Top600. Hans Werdmölder keek mee en zag dat Amsterdamse politici terugdeinzen voor het hard aanpakken van jonge criminelen.

Roofmoord als aanleiding

In mei 2011 laat oud-burgemeester van Amsterdam Eberhard van der Laan weten dat gevaarlijke, gewelddadige criminelen van straat moeten worden gehaald. Directe aanleiding was de roofmoord op juwelier Hund op 7 oktober 2010, de tweede dodelijke overval in korte tijd. Hoewel de misdaad in aantal licht daalde, had dit soort overvallen met dodelijke afloop een grote impact op de samenleving. Vandaar de naam High Impact Crimes. Het gaat in de regel om recidivisten, jongeren die al verschillende vrijheidsstraffen hebben ondergaan. Van der Laan wilde rust in de stad.

Hij was niet de enige burgemeester die het geweld in zijn stad meer dan beu was. In hetzelfde jaar, 2010, kwam de burgemeester van Zaltbommel in het blad Binnenlands Bestuur tot de volgende cri de coeur: ‘Pak het tuig keihard aan! De grote massa van de mensen is het echt zat. (…) Ik pleit voor speciale wetgeving voor deze groep, voor jongens die op deze manier de straat onveilig maken, en in Zaltbommel hebben we het dan over Marokkaanse jongens, ja. (…) Bijvoorbeeld een langer voorarrest. (…) In ons strafrecht zijn we uit het oog verloren dat het slachtoffer óók geholpen moet worden.’

2010: het begin

Op initiatief van Van der Laan is in mei 2010 de Top600 van start gegaan. Het was niet zo dat deze jongemannen ongestoord hun gang konden gaan. Dat niet, maar het bleek wel te gaan om een relatief grote groep criminelen waar de politie, het Openbaar Ministerie en de reguliere hulpverlening geen vat op hebben. Volgens het Rapport Overvallen in Nederland hebben er in 2009 in totaal 2.900 overvallen plaatsgevonden. Slechts een kwart daarvan werd opgelost met de aanhouding van één of meer daders. In Amsterdam was het oplossingspercentage lager, slechts 16 procent. Als er iets duidelijk wordt uit het rapport was het wel de verbijsterend lage pakkans.    

De Top600 aanpak is niet alleen gericht op repressie en vermindering van recidive, maar vooral ook op preventie. Daarom hebben politie, justitie, zorginstellingen en de gemeente de handen ineen geslagen om er alles aan te doen om te voorkomen dat deze criminelen kunnen doorgaan met het plegen van misdrijven. De nieuwe aanpak vergt een enorme inzet aan personeel en middelen. Alleen al bij de politie werden 250 dienders vrijgemaakt. De aanpak, waarbij meer dan dertig, later uitgebreid tot ruim veertig organisaties met elkaar samenwerken, bestaat uit lik-op-stuk, zorg, permanent toezicht en begeleiding.

Voorrang voor de Top600-criminelen

De strafzaken van jongeren behorend tot de Top600 komen eerder op de zitting bij de rechtbank, terwijl een hoger beroep voorrang krijgt. Om te voorkomen dat ze opnieuw de fout ingaan krijgen de veelplegers een verplichte screening en maakt zorg deel uit van de straf. Het is een standaardprocedure dat personen uit de Top600 ook naar De Waag gaan. De Waag is een instantie van de forensische geestelijke gezondheidszorg (GGZ) die gespecialiseerde zorg biedt aan jonge personen met grensoverschrijdend of strafbaar gedrag. Hoewel De Waag behoort tot de kring van Top600-instellingen, vindt er vanwege privacy-argumenten geen uitwisseling van informatie plaats. De 600 geselecteerde mannen zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor ruim 15.000 misdrijven. Ze zorgen ook voor veel overlast. Tot dan toe werden ze opgepakt en bestraft voor één misdrijf, daarna werden ze op straat gezet en vervielen ze in hun oude patroon.                                                                                                   

Drie kwart van de Top600 heeft de school voortijdig, zonder diploma verlaten en heeft geen startkwalificatie. Het gaat om een categorie jongemannen met minimale bindingen in de samenleving en weinig of geen pro-sociale contacten. Vrijwel alle Top600-cliënten hebben langdurige hulpverlenings-contacten en een waslijst van delicten op hun naam staan. Ook na een aanbod van hulp en begeleiding gaan velen weer in de fout, minimaal één op de drie en maximaal negen op de tien jongemannen.

Misdaad clustert in gezinnen

Bij de selectie van de criminelen wordt gebruik gemaakt van een ‘weegploeg’, onder leiding van een ‘procesregisseur’. De weegploeg bestaat uit personen werkzaam bij de gemeente, politie, justitie en hulpverlening. De lijst bestaat in eerste instantie uit een door de politie samengestelde groslijst (brutolijst). Om op de lijst te komen moet in ieder geval sprake zijn van herhaalde geweldsdelicten.

Er wordt gebruik gemaakt van aanvullende informatie, zoals woon- en gezinssituatie, al dan niet gevolgde scholing, dagbesteding, vrienden en sociaal netwerk, mobiliteit en financiële situatie. Uiteindelijk komt men tot een nettolijst met personen die in de persoonsgerichte aanpak komen. Deze werkwijze zorgt ervoor dat risicovolle daders beter in beeld worden gebracht.

Er wordt niet geselecteerd naar etniciteit, omdat men dit gegeven niet van belang vindt. Dat is opmerkelijk, want er is wel degelijk sprake van verschillen in houding en gedrag tussen personen uit de verschillende groepen. Zo hebben Marokkaans-Nederlandse jongeren wat te winnen met crimineel gedrag, niet alleen in status en aanzien, maar ook in geld. Ze reageren emotioneel, waardoor conflicten vaak uit de hand lopen. Ze stoppen pas als ze het gevoel krijgen dat ze wat te verliezen hebben.

Marokkanen oververtegenwoordigd

Niet voor niets zijn Marokkaanse Nederlanders op deze lijst oververtegenwoordigd. Het was ook dringen om op de lijst te komen, zo heb ik begrepen. Succesvolle criminelen in de drugshandel, onder wie leden van de Mocromafia, zullen niet zo gauw op deze lijst belanden. Zij weten uit beeld te blijven.

Elke Top600-jongere krijgt een casusregisseur toegewezen die verantwoordelijk is voor het permanente toezicht. De casusregisseurs hebben een cruciale rol in de integrale persoonsgebonden aanpak. Iedere casusregisseur heeft tien tot vijftien jongemannen onder zijn hoede. Op zijn of haar initiatief komt er een werkplan per persoon met de diverse stappen in het traject. Hij of zij coördineert de interventies en registreert de voortgang. Dat vereist een goed en effectief netwerk en een gezamenlijke focus. Het uitgangspunt is dat iedereen van de Top600 een dagbesteding heeft. Het hebben van een dagbesteding, zoals werk, is een belangrijke factor voor preventie.

Misdaadgezinnen

Misdaad clustert in gezinnen. Het is een bekend en controversieel gegeven dat familieleden vaak direct of indirect betrokken zijn bij de opbrengsten uit de criminaliteit. Oudere criminele broers kunnen ook fungeren als lokkend voorbeeld. In het kader van het zorggedeelte worden daarom ook de gezinnen onder de loep genomen, de zogenaamde ‘brusjes-aanpak’. Op deze wijze wil men voorkomen dat jongere zusjes en broers van criminelen ook de fout ingaan. In een formele brief wordt de Top600-kandidaat op de hoogte gebracht dat hij behoort tot de risicogroep.                                                                                                                        

Het succes van deze intensieve en brede aanpak komt snel. Na een jaar vol bedrijf blijkt dat het aantal misdrijven met de helft is afgenomen. Een deel van de Top600 is niet meer met politie en justitie in aanraking gekomen. Een ander deel zit vast, en zal bij vrijlating intensief worden begeleid. De lijst wordt iedere zes maanden opgeschoond en aangevuld met nieuwe kandidaten. Met de aanpak van de Top600 wordt het veiliger in de stad.

De Vinkebrug: structuur en discipline

Directe aanleiding voor de start van het project De Vinkebrug is het verzoek van de Bestuursdienst Openbare Orde en Veiligheid (OOV) van de Gemeente Amsterdam. Binnen deze organisatie, die verantwoordelijk is voor de aanpak van de Top600, is behoefte aan een dagbestedingproject voor een lastige groep criminele jongemannen, die niet meer naar school gaat en zonder werk is.

In het dagblad Trouw (13 mei 2013) vertelt Vincent Tersteegh, directeur van De Herstelling, over de aanleiding van het nieuwe project. ‘Toen we benaderd werden met de vraag of we bij De Herstelling, onderdeel van het Re-integratiebedrijf Amsterdam (RBA), ook jongeren uit de Top600 konden plaatsen, zeiden we: “Kom maar, daar zijn we voor.”’

De Herstelling is een project dat al zestien jaar bestaat. Onder begeleiding van ervaren werkmeesters, consulenten en klantmanagers worden langdurig werklozen, vaak met een crimineel verleden, voorbereid voor een baan of opleiding. Het gaat erom dat het werken, dat begint met simpele activiteiten, onder leiding van werkmeesters wordt omgezet in competenties. Ze leren ook arbeidsvaardigheden, zoals op tijd komen en tempo maken.

Maar zo eenvoudig bleek het niet, want die Top600-jongeren zijn van een veel zwaarder kaliber dan de jongeren die De Herstelling gewoonlijk op weg helpt. Aldus Tersteegh: ‘Er moest ook gewerkt worden op de forten, want we zijn tenslotte geen dagbesteding. Maar met die Top600-jongeren erbij waren onze werkmeesters vooral bezig met de zorg voor de veiligheid van andere deelnemers en zichzelf. Om risico’s te vermijden, gingen ze liever de confrontatie uit de weg als zich problemen voordeden. Nou, dan ben je al snel reddeloos verloren.’

Mariniers voor misdadigers

Er moest uit een ander vaatje worden getapt. Tersteegh, een gefingeerde naam, ging op zoek naar een kaliber begeleider dat bij de Top600 past. Die vond hij bij de categorie oud-mariniers. ‘Deze mannen zijn niet onder de indruk van geweld. Ze zijn van graniet en dat stralen ze uit. De sfeer is voortaan: Je doet gewoon wat ik zeg. Die jongens hebben dat snel in de gaten: als ik het niet doe, ben ik nergens. En dat werkt, samen met de dreiging dat jongeren gekort worden op de uitkering als ze er met de pet naar gooien.’ Zijn rechterhand Ibrahim, klantmanager en consulent op de Vinkebrug, zegt daarover: ‘Sancties zijn ook bedoeld om gedragsverandering tot stand te brengen. We worden mede gesteund door de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) en medewerkers van de forensische psychiatrie.’                 

Criminelen doodgeknuffeld                                                 

Tersteegh vertelt het hilarische verhaal dat bij de start van het project topambtenaren binnen de gemeente kennis wilden maken met jongens van de Top600. Iedereen vond het geweldig, het waren immers zulke aardige jongens. ‘De één was zo’n getapte Marokkaan, een beetje dik, kwam leuk uit de hoek. De ander was ook heel erg aardig. Burgemeester Van der Laan trapte er ook in, want waarom moesten die leuke jongens van de straat?

Totdat wij hen vertelden wat ze allemaal op hun kerfstok hebben. De één had iemand doodgestoken. De ander had zijn vriendin in elkaar geslagen, die moest worden opgenomen in het ziekenhuis.’ ‘We zijn geneigd,’ aldus Tersteegh, ‘dit type jongens dood te knuffelen, en we trappen er steeds weer in, omdat wij maar niet kunnen afstappen van onze positief christelijke houding, waarin we altijd het goede in de mens willen zien.’    

Regelmaat aanleren                                                             

Eerste doel van het project is agressieve en overlastgevende jongemannen aan te pakken. Dit soort jongeren leidt een chaotisch leven, is crimineel en verslaving kost geld. Het tweede doel is het aanleren van discipline. Regelmaat in het leven aanbrengen. Op tijd naar bed en op tijd naar het werk. Het werk van de deelnemers bestaat uit het verrichten van lichamelijke inspanningen door middel van arbeid in de buitenlucht. Het kan worden gezien als een nuttige dagbesteding. Ter afwisseling worden ook andere werkzaamheden georganiseerd, zoals het snoeien van knotwilgen, het vrijmaken van drijfvuil bij de kades in het nabijgelegen havengebied en het opschilderen van de bouwkeet. Het gaat om eenvoudige werkzaamheden die niet door ander personeel zou kunnen worden verricht, zodat verdringing van betaalde werkzaamheden niet aan de orde is.

Een divers gezelschap en veel weerstand

‘Gedragsverandering is zwaartekrachtverandering,’ zegt Tersteegh filosofisch. ‘Dat klinkt eenvoudig maar is ongemeen ingewikkeld. Ze moeten hun nacht- en dagritme omkeren. De eerste weken zijn ze zwak, ziek en misselijk. Niemand doet dit vrijwillig.’                                                                                     

De dertig tot veertig deelnemers op het traject De Vinkebrug vormen een divers en bont gezelschap. De één komt uit het Marokkaanse Rif, de ander heeft zijn jeugd doorgebracht in Curaçao, weer een ander heeft zijn roots in Suriname of Ghana of is met de stroom vluchtelingen meegekomen uit Iran of Servië. Slechts vijf procent van de deelnemers is van autochtoon Nederlandse afkomst.

Ze hebben allen een problematische achtergrond, met vele antecedenten op hun naam. Een aantal sleept ook de gevolgen mee van een gevaarlijke levensstijl, zoals littekens van schot- of steekverwondingen, zichtbare tattoos met criminele verwijzingen of is in het bezit van slechts een long. De meesten hebben ook een slechte conditie. Er wordt tweemaal per week gesport op een nabijgelegen sportschool, waar de deelnemers met halters en andere apparaten in de weer zijn. Het zijn geen gestructureerde lessen of taakpakketten. De meeste jongemannen, en ook hun mentoren, geven de voorkeur aan krachttraining. Daarnaast krijgen de deelnemers zogeheten circuittraining op het marinecomplex in Amsterdam onder leiding van een externe sportcoach. Ze gaan dan gekleed in een groene legeroveral. Om de week wordt er collectief gezwommen. Dat zijn ook verplichte activiteiten.

Ze willen niet                                           

Er is sprake van veel weerstand, zeker bij de categorie Surinaamse en Marokkaanse jongemannen, die niet gewend zijn om dit soort verplichte activiteiten te ondernemen. ‘We leren er niets,’ is een veelgehoorde opmerking. De aanpak levert ook fricties en emoties op, zeker als ze door de mentoren of consulenten worden aangesproken op hun gedrag.

Ronnie, een vroeg uitgetreden oud-marinier met het hart op de tong, wordt persoonlijk en vertelt dat bij hem een keer is ingebroken. ‘Hoe zou jij reageren als in jouw huis wordt ingebroken en je dochter op een apart kamertje ligt te slapen? Jij denkt alleen maar: met die overval heb ik tweeduizend euro verdiend, klaar. Maar de slachtoffers hebben er nog maanden, soms jaren last van.’ Bij zo’n opmerking halen de meeste deelnemers hun schouders op. ‘Ieder mens maakt wel eens een foutje. We zijn toch allemaal mensen,’ zegt één van hen. Een enkele keer kan het een zaadje zijn dat zich leent voor reflectie op het eigen gedrag. Maar niets gaat vanzelf.

Einde van De Vinkebrug

In 2013 en 2014 heb ik als onderzoeker meegelopen met de activiteiten op De Vinkebrug. In mijn eindverslag kom ik tot negen succesfactoren.

1) Langdurig werkloze jongeren en jongemannen behorend tot de Top600-criminelen in Amsterdam worden uit hun comfortzone gehaald. Door hun werkzaamheden op het traject en deelname aan sportactiviteiten wordt dit type jongeren beter in beeld gebracht. Dat kan handvaten opleveren om ze beter te begeleiden.

2) Het wordt lastig om doelloos thuis te zitten en niets te doen. Aanwezigheid op het traject is een belangrijke pijler. Deelnemers zijn dan niet in de gelegenheid criminele activiteiten te plegen. Ze moeten vroeg op en worden door de werkzaamheden in de natuur geactiveerd. Het opkomstpercentage was 65 procent.

3) Huisbezoeken door de consulenten bij ongeoorloofde afwezigheid verhogen de druk. Tegelijkertijd wordt een beter beeld gekregen van de huiselijke omstandigheden en persoonlijke achtergronden van de deelnemer.

4) De mentoren op dit traject, oud-mariniers, zijn niet onder de indruk van geweld. De aanpak bestaat uit voortdurende confrontatie, duidelijkheid en begeleiding. Discipline en structuur aanbrengen in een chaotisch leven is ook een kwestie van lange adem. Overigens is niet iedere oud-marinier per definitie geschikt om dit soort werk te doen.

5) Het middel van korting op de uitkering, in bepaalde gevallen in combinatie met het uitzitten van een voorwaardelijke straf, is een belangrijk en essentieel onderdeel van de aanpak. Zonder symbolische stok achter de deur lukt het niet. 6) Consulenten geven persoonlijke begeleiding en helpen bij het ontwarren van de persoonlijke problemen. Er is ook voortdurend contact met de flankerende hulpverlening. Bij financiële problemen kan gebruik worden gemaakt van een bewindvoerder en bij gedragsproblemen van de psycholoog van het Nederlands Forensisch Instituut voor Psychiatrie.

7) De Vinkebrug maakt als traject deel uit van een keten. Ook bij beëindiging van de uitkering blijft een Top600-klant onder toezicht en in beeld. Dat geldt niet voor de andere categorieën deelnemers, die hun uitkering opzeggen, als zij de bemoeizucht meer dan zat zijn.  

8) Structurele gedragsverandering, waarvoor in principe drie maanden staat, is in het kader van dit traject echter niet mogelijk. Het project is erop gericht om dit type jongeren van straat te halen en duidelijk te maken dat negatief gedrag niet wordt geaccepteerd. Bij succesvolle deelname volgt plaatsing op een ander traject, stage of werk.

9) Bescheidenheid in verwachtingen is noodzakelijk. Een ervaren mentor zegt erover: ‘Sommige jongens willen wel, maar ze hebben niet de kracht een U-bocht te maken. Ze zitten tot over de oren in de schulden, ze krijgen geen Verklaring Omtrent Goed Gedrag (VOG), hebben weinig of geen opleiding, geen arbeidsverleden en een groot aantal heeft geen ondersteuning van het thuismilieu. Wat moet zo’n jongen dan, ook al is hij van goede wil?’ Dit noopt tot bescheidenheid en realiteitszin.

Hulpverleningsresistent

Niet iedere hardnekkige crimineel is re-integreerbaar. Een aantal beslist niet domme jongemannen is hulpverleningsresistent, wat onderdeel van het probleem is. Zij weten heel effectief de buitenwereld van het lijf te houden door aangepast gedrag te vertonen, zichzelf voor de gek te houden of door gewelddadig te reageren. Ook blijkt dat een aantal deelnemers van het traject heel gemakkelijk terugvalt in het oude, soms agressieve patroon en zich koestert in de rol van ‘eeuwig slachtoffer’.

De rol van het ‘echte slachtoffer’ blijft in deze straffe aanpak buiten beschouwing. Re-integratie van de deelnemers in de samenleving staat centraal. Er is ook kritiek op de klantmanagers werkzaam bij de Dienst Werk en Inkomen (DWI). Volgens Tersteegh hebben zij een verkeerde mentaliteit. ‘Een onbedwingbare behoefte om goed te doen.’ Volgens hem is het goedkope goedwillendheid, want ze worden er niet op afgerekend.

Irritaties en kritiek

In 2016 krijgt het management te horen dat de betrokken wethouder van Amsterdam Rutger Groot Wassink (Groen Links) de financiering van het project De Vinkebrug heeft stopgezet. Na de verkiezingen van de nieuwe gemeenteraad, met ditmaal onder meer Groen Links en de Socialistische Partij aan het roer, bleek er te weinig politiek draagvlak voor het project. Dat was een harde klap.

Maar ook binnen de gelederen van de gemeente, in het bijzonder bij de klantmanagers van DWI en de specialisten op het diagnosecentrum De Zeehoeve, bleek er weinig draagvlak. De beeldvorming van De Vinkebrug was van meet af aan negatief. Door de komst van de oud-mariniers kreeg het project ook een militair tintje. Anderen, in het bijzonder de medewerkers van het diagnosecentrum De Zeehoeve voelden zich gepasseerd omdat zij niet betrokken waren bij de beslissing om te kiezen voor een ander type mentor c.q. begeleider.

Er was ook sprake van onvoldoende regie om effectief en met kracht door te pakken. Op het hele traject waren een groot aantal begeleiders, mentoren, klantmanagers en hulpverleners in dienst met verschillende inzichten over de juiste aanpak. De casusregisseur zou dit moeten voorkomen, maar was daartoe vaak niet in staat. Dat gaf veel irritaties. Hierdoor kregen deelnemers de kans te hoppen en shoppen van het ene naar het andere traject.

Als Vincent Tersteegh, initiator en vormgever van het project, iets te verwijten valt dan is het dat hij onvoldoende oog had voor het draagvlak binnen zijn eigen organisatie. Hij liep te ver voor de troepen uit.

Gevolg was een te geringe doorverwijzing van Top600 jongeren door de klantmanagers van DWI, in het bijzonder de managers van de afdeling belast met de Top600-klanten. Daar kwam nog bij dat de leiding niet meer kon rekenen op de politieke steun van burgemeester Eberhard van der Laan, die ernstig ziek was en in 2017 kwam te overlijden. Van der Laan was een belangrijke steunpilaar van De Vinkebrug. Hij werd vaak uitgenodigd voor het overhandigen van diploma’s aan deelnemers die het project met succes hadden afgerond.

‘Dwangarbeid Nee’

Tegelijkertijd kwam er kritiek van de Actiegroep Dwangarbeid Nee, mede naar aanleiding van een ‘juichend artikel’ in Het Parool (2 april 2015) over het project. Zo was men zeer kritisch op de veronderstelde relatie tussen het project De Vinkebrug en de daling van criminaliteit in Amsterdam. ‘Dat verband is nooit aangetoond,’ was de mening van Piet van der Lende (van de ‘Bijstandsbond’). Deelnemers zouden op dit ‘disciplineringtraject’ te maken hebben met ‘dwangarbeid’ en ‘mensonterende behandeling’. Dit is volstrekt onjuist.

Twee jaar eerder had het Comité al aan de bel getrokken met een vernietigend rapport over de werkzaamheden op onder meer de projecten van De Herstelling. Ook toen sprak het Comité, mijn inziens ten onrechte, van ‘dwangarbeid’. De Gemeente bleek echter zeer ontvankelijk voor hun argumenten.

Methode De Vinkebrug onder de loep.

Het Top600-project bestaat nog steeds. Per 1 oktober 2015, bij de verlenging van de Top600-aanpak, zijn nieuwe partners op de lijst toegevoegd en is de tekst van het Top600-programma op een aantal punten gewijzigd. Er was zelfs even sprake van een Top1000. Of dit nog steeds gebeurt met dezelfde grote inzet van personeel is mij niet bekend, maar lijkt mij onwaarschijnlijk gezien de huidige krapte aan politiepersoneel. In juli 2019 is de Top600 lijst, op verzoek van de huidige burgemeester – Femke Halsema – uitgebreid met personen die actief zijn in de gewelddadige drugshandel.

De methode De Vinkebrug wordt met dezelfde opzet en energie geïntroduceerd in Den Helder en Zaanstad. Het contract met de Gemeente Zaanstad werd echter door de wethouder op 15 februari 2016 opgezegd, mede naar aanleiding van negatieve verhalen in de pers. Men vond het project te klein en niet meer passen in het nieuwe beleid van de gemeente. Daar was niet iedereen het mee eens. Als reactie besloot de gemeenteraad via een motie het contract met de Stichting Herstelling voort te zetten. In september 2016 was het project De Vinkebrug nog steeds actief in Zaanstad.        

Wat werkt?                           

In november 2017 verschijnt het rapport Methode De Vinkebrug. Participatie en recidivevermindering door inzet op inzetbaarheid. Een programmahandleiding (versie november 2017). Een professioneel bureau is ingehuurd voor de beschrijving van het project aan de hand van What works-beginselen. Dat zijn een zestal bewezen beginselen die staan voor een succesvolle aanpak, waaronder het Risicobeginsel, het Behoeftebeginsel, het Responsiviteitsbeginsel, het Professionaliteitbeginsel, het Integriteitbeginsel en het Eigen contextbeginsel. Hierin wordt duidelijk beschreven wie ervoor in aanmerking komt, het doel van de behandeling of het project, passend bij de doelgroep en het individu, uitgevoerd door professionele en deskundige mentoren of behandelaars, het werken op maat en omschrijving van de locatie waar het project of de behandeling wordt opgezet. De gemeente Zaanstad heeft inmiddels afgehaakt, zodat het rapport alleen betrekking heeft op de situatie in Den Helder, met dien verstande dat men natuurlijk ook de Amsterdamse en Zaandamse ervaringen heeft verwerkt.

Erkenningscommissie

De Methode De Vinkebrug is in 2018 ter beoordeling en verkrijging van subsidie voorgelegd aan de Erkenningscommissie Justitiële Interventies van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Zij is als instantie in het leven geroepen om te zien of de aan hen voorgelegde projecten voldoen aan de zogenaamde What Works-beginselen.

De Erkenningscommissie is van oordeel dat nog onvoldoende aantoonbare bewijskracht is of de bestaande interventies wel of geen effect hebben. In het rapport Methode De Vinkebrug worden geen data aangeleverd; het is immers een Programmahandleiding. Om de nodige gegevens te verzamelen is empirisch onderzoek nodig, dat voldoet aan de hoogste criteria van interne validiteit. Het is overigens moeilijk om vast te stellen of iemand is gestopt met criminele activiteiten als gevolg van deelname aan een dwingend leer- of werktraject of door wijziging van de persoonlijke omstandigheden (huwelijk, krijgen van kinderen, overlijden van een familielid, ongeval, e.d.). Meestal is sprake van een combinatie van factoren waarbij ook leeftijd een rol speelt. Er is ook geen vergelijkingsgroep. Het project kan om deze redenen niet in aanmerking komen voor subsidie. De criminoloog Ben Rovers noemt de focus op de What Works beginselen niet bevorderlijk voor innovatie, waarbij je bepaalde risico’s neemt. Dat was ook in het nadeel van De Vinkebrug dat is opgezet als experiment en al doende, via trial and error, vorm heeft gekregen.

Tersteegh en zijn mannen hebben de moed niet opgegeven. Er worden nieuwe wegen ingeslagen, cursussen in teambuilding en omgaan met agressie gegeven en er worden nieuwe samenwerkingsverbanden aangegaan. Ook de banden met de Nederlandse Antillen en Suriname zijn aangehaald.

Slechts op basis van kwalitatieve gegevens, door participatie, directe observaties, interviews en persoonlijke verhalen kan de ‘zwarte doos’ worden geopend. Pas dan krijgen we zicht op de effecten van gepleegde interventies, maar het blijft moeilijk te spreken over causale verbanden. Voor de ene crimineel kan een dwingend gesprek of een gepaste straf aanleiding zijn voor een complete gedragsverandering, voor de ander is het de zoveelste, niet gewilde bemoeienis. Vaak spelen veranderingen in de privésfeer een belangrijke rol in het stoppen met misdaad.

Dat geldt ook voor de delictgerelateerde criminaliteit, alsof je voor elk type misdaad een factor kan aanwijzen die remmend dan wel stimulerend is geweest. De mentoren en consulenten kunnen vanwege privacywetgeving geen kennis nemen van zeden- of seksueel getinte delicten, laat staan dat zij hiervoor remmende activiteiten hebben ontwikkeld.

Ook als het beter gaat kan het weer fout gaan

De jonge criminelen moeten over een langere periode worden gevolgd, want vaak vallen ze na een periode van lotsverbetering en herstel terug in de misdaad. Dat is ook gebleken op grond van mijn onderzoek onder een veertigtal criminele jongens van Marokkaanse afkomst die ik vanaf het begin van de jaren tachtig intensief heb gevolgd. Zie hiervoor mijn boek Marokkanen in de marge (AUP, 2015). Dat geldt vooral als verslaving aan drugs en alcohol een rol speelt, maar het kan ook opgaan voor seksuele delicten, zoals aanranding en seksuele intimidatie op het werk, alsmede geweldsdelicten in de privésfeer.

Re-integratie van jonge, hardnekkige criminelen is een traject met een zeer lange adem, dat wordt nog eens bewezen aan de hand van mijn ervaringen met de Amsterdamse trajecten De Herstelling en De Vinkebrug. Helaas beschikken de Amsterdamse politici, bestuurders en beleidsmakers niet over deze lange adem.

Dit artikel is een bewerking van mijn boek Criminelen in de Houtrakpolder. Aanpak met een stok achter de deur. Uitgeverij Aspekt, 2020.

Het bericht Wie misdadige jeugd wil stoppen moet niet alleen het goede in de mens willen zien verscheen eerst op Wynia's Week.