Toch werd dat beeld al in 1988 gecorrigeerd: in het zeer verhelderende proefschrift van historicus René Vos over de legale Nederlandse pers tijdens de Duitse bezetting. Tot najaar 1944, concludeerde hij, was het redactionele beleid van De Telegraaf ‘eerder gericht op het zoveel en zolang mogelijk tegenhouden van kwalijke invloeden dan op capitulatie en dienstbaarheid, zoals door zovelen met grote stelligheid is beweerd en bewezen geacht’.

Naamsverbod

Let wel: tót najaar 1944. Want toen werd de in juli van dat jaar overleden Telegraaf-eigenaar Hak Holdert opgevolgd door zijn zoon Henri (‘Hakkie’), een fanatieke NSB’er. Hij maakte in de laatste maanden van de oorlog van De Telegraaf een ronduit nazigezinde krant. Na de bevrijding leverde dat een naamsverbod van dertig jaar op, dat echter al in 1949 weer ongedaan werd gemaakt. Het oordeel over de krant, zo meende toen de Raad van Beroep voor de Perszuivering, mocht niet enkel zijn gebaseerd op het beleid van Holdert junior.

Terwijl Neerlands grootste krant steeds weer wordt aangesproken op de oorlogsjaren, gebeurt dat veel minder met ons ambtenarenapparaat. Hoe zou  dat toch komen?

De feiten zijn algemeen bekend. Zo werd elke ambtenaar in oktober 1940 gevraagd de Ariërverklaring te tekenen, waarop moest worden aangegeven hoeveel joodse voorouders hij of zij had. Vrijwel alle ambtenaren (bijna 200.000) deden dat. Op alle departementen en overheidsdiensten, in het gehele openbaar onderwijs en in het lokale en provinciale bestuur waren er welgeteld tien weigeraars.

De samenwerking tussen het ambtelijke apparaat en de Duitse bezetters was hecht, concludeerde historicus Gert Jan van Setten vorig jaar in zijn proefschrift Oorlogswinst. ‘Bestuurlijke problemen konden eindelijk technocratisch opgelost worden, aan de andere kant raakte Nederland in de greep van een systeem van terreur en willekeur. De meeste secretarissen-generaal gingen eerst zo ver mee dat ze verzet afwezen.’ Pas toen het na de verliezen bij Stalingrad (1943) begon te dagen dat Hitler de oorlog weleens zou kunnen verliezen, werd de sfeer meer gespannen.

Heilige teksten

Dat de Nederlandse ambtenarij ondanks haar weinig heroïsche verleden een krasvrije reputatie geniet, viel in september ook op tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Premier Dick Schoof zag zich toen gedwongen ambtelijke adviezen over een noodwet voor asiel openbaar te maken. Voor veel Tweede Kamerleden bleken het heilige teksten. Als ambtenaren zeggen dat iets niet kan of niet mag, zo luidt kennelijk de communis opinio in Den Haag, dan is dat per definitie een deskundig en onpartijdig oordeel dat boven alle twijfel is verheven.

Of zou het kunnen dat ook ambtenaren maar gewone mensen zijn, inclusief politieke voorkeuren en antipathieën?

Kleur bekennen

Niemand minder dan de legendarische PvdA-voorman Joop den Uyl maakte daar in 1984 – het eerste CDA/VVD-kabinet van Ruud Lubbers regeerde het land – een groot punt van. Op een congres van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in Almere pleitte hij ervoor om korte metten te maken met de ‘maskerade van de politiek maagdelijke ambtenaar’. Ambtelijke adviezen, analyseerde Den Uyl, hebben een grote impact op beleidskeuzes. Ambtenaren die bestuurders adviseren, moeten daarom politiek kleur bekennen. ‘Zijn lidmaatschap van een politieke partij dan wel zijn politieke toebehoren dient een openbaar gegeven te zijn. Ambtenaar, verstop je niet!’

Dat is veertig jaar na dato nog altijd een zeer actuele oproep die, als er gehoor aan wordt gegeven, zeer bevorderlijk zou zijn voor de bestuurlijke transparantie. Laat Frans Timmermans, voordat hij de partij van Joop den Uyl ten grave draagt, er maar eens serieus werk van maken.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: Den Uyl had gelijk: neutrale ambtenaren bestaan niet, verplicht ze hun partijkeuze te onthullen   verscheen eerst op Wynia's Week.

Mijn promotor, hoogleraar monetaire economie Pieter Korteweg, bezocht in die zeventiger jaren, toen er door het aardgas geld genoeg was voor zulke gekkigheid, eens een Rotterdamse kunstenaarsparty. Hij legde uit dat als kunstenaars niet konden rondkomen van de verkoop van hun kunst in de galerie, ze misschien beter ander werk konden zoeken. Dat klonk slecht en kapitalistisch.

Een paar jaar later had Korteweg de universiteit alweer verlaten om – op verzoek van het kabinet – als thesaurier-generaal op het ministerie van Financiën verantwoordelijkheid te nemen voor financieringstekort en staatsschuld. In 1982, het derde jaar van de recessie, was er echt geen geld meer en werd de BKR stapje voor stapje buiten werking gesteld. Twee keer demonstreerden de kunstenaars nog met bezettingen van het Rijksmuseum, maar de objectieve omstandigheden waren veranderd en dus kwam er ruimte voor een strengere visie op zelfbenoemde kunstenaars.

Verschuilen achter Brussel en de Raad van State

Veertig jaar later is het wachten op een strengere visie op asiel. Vanwege het voorspelbare gevolg dat een aantal oprechte, wanhopige asielzoekers het dan niet meer in Ter Apel zullen proberen maar in een ander land, zijn de ambtenaren in Den Haag nu nog massaal tegen versobering en aanscherping. Vorige week ging het in de Tweede Kamer om diverse juridische hindernissen, maar dat is niet het echte gevecht. De complicerende factor is evenmin dat aanscherping van asiel juridisch niet zou kunnen vanwege de EU. Wat voorzitter Ursula von der Leyen en haar nieuwe Commissie ook vinden van strenger asielbeleid, belangrijk voor haar is vooral om Nederland binnenboord te houden bij alle politieke instabiliteit in Duitsland en Frankrijk.

Ambtenaren, politieke partijen zoals NSC, en de ‘elitemedia’ NRC, Volkskrant en Trouw verschuilen zich ook graag achter speculaties over wat de Raad van State wel zou kunnen vinden van een strenger beleid, of wijden uit of de uitvoerende macht wel het recht heeft om een ‘noodsituatie’ uit te roepen en die pas daarna aan het parlement voor te leggen. Waar het echt om gaat is dat ambtenaren en de journalisten bij de elitemedia bang zijn dat vrienden en collega’s hen moreel slecht en racistisch zullen vinden wanneer ze niet alle asielzoekers evenveel gunnen als de mensen in hun nabije omgeving.

We weten uit het werk van de Turks-Amerikaanse politicoloog en econoom Timur Kuran dat zo’n mening, die vooral wordt aangehangen omdat het subject meent dat ieder fatsoenlijk mens die hij tegenkomt die mening deelt, plots instabiel kan worden en dan omslaat in een andere collectieve mening. Dan krijgen we – zoals bij de Fluwelen Revolutie in Tsjechoslowakije (1989) – een ‘cascade’ waarin de consensus heel snel verandert.

Kurans nadruk op zo’n wankel evenwicht in de publieke opinie is ook de beste verklaring waarom geen enkele politicoloog die Fluwelen Revolutie had voorspeld, en waarom we nu ook best mogen hopen op een plotselinge omwenteling in Iran, waar bijna heel Teheran genoeg heeft van de ayatollahs en slechts een minderheid nog praktiserend religieus is.

‘Onchristelijke’ voorstellen

Ook de schrille toon van de ambtenaren en de elitemedia is een teken dat het niet gaat om een juridisch steekspel, maar om de strijd tussen goed (zijzelf) en kwaad (Geert Wilders en ‘extreemrechts’). Een groep van 843 ‘vooraanstaande christenen’, voornamelijk predikanten en theologen, ging vorige week ook meedoen en beweerde: ‘De profetische stem (daarmee bedoelen ze zichzelf – EB) mag niet verstommen uit angst voor polarisatie.’ Dat is dus: bestrijd Wilders en zijn onchristelijke voorstellen zo krachtig mogelijk. Ook schreef NRC in een hoofdartikel, terugblikkend op de Algemene Politieke Beschouwingen: ‘Premier Dick Schoof, die de agenda van Wilders uitvoert (dat zal nieuws zijn voor Wilders! – EB), zat erbij als een gegijzelde die met oogbewegingen omstanders vraagt om gered te worden.’ Als gezegd: geen juridisch steekspel, maar een strijd van goed tegen kwaad – en dus bangmakerij.

Letten we ondertussen ook op de publieke opinie in Duitsland. Terwijl de kiezers bij deelstaatverkiezingen in hoog tempo afscheid nemen van de regeringspartijen, wordt de Duitse autoproducenten staatssteun toegezegd. Of wij Duitsland snel gaan volgen met onze eigen Nederlandse cascade is onvoorspelbaar, maar ik geef – met een blik op de 843 bezorgde christenen – graag een zetje in de goede richting:

‘Je naaste liefhebben’ betekent volgens de Bijbel niet dat we iedereen identiek moeten behandelen. Naaste familie helpen we natuurlijk – desnoods ook financieel – als er plotseling iemand ernstig in de knel komt. Bij vrienden en buren gaan we vaak al wat minder ver. Voor landgenoten die we niet persoonlijk kennen hebben we extra consideratie om drie redenen: (één) we hopen dat ze geen destructieve politieke keuzes maken, (twee) we beseffen dat we samen verantwoordelijk zijn voor stabiliteit en welvaart en dat het leven voor sommige medeburgers en mede-belastingbetalers moeilijk kan zijn en (drie) we waarderen het dat sommige Nederlanders ten behoeve van onze veiligheid zwaar en (levens)gevaarlijk werk doen, bijvoorbeeld bij de politie of als militair.   

Geen van deze drie redenen is van toepassing op buitenlanders. Dat betekent uiteraard niet dat we hen niet ook het beste wensen en daaraan naar vermogen een bijdrage leveren, maar de 843 dominees en theologen hebben het mis wanneer ze suggereren dat iedereen die méér over heeft voor landgenoten dan voor vreemdelingen, een racist is.

De Israëlische filosoof en hoogleraar Avishai Margalit schreef het al (in The Decent Society, 1996): een welvaartsstaat is een groot goed, maar brengt onvermijdelijk met zich mee dat zo’n staat streng en niet naïef moet zijn. Als iedereen zichzelf kan uitroepen tot ‘kunstenaar’ verstikt Rotterdam in ongewenste kunstwerken. Als Nederland begeleiding van inkomende asielzoekers in handen geeft van Stichting Vluchtelingenwerk – een ngo die natuurlijk vrijwilligers aantrekt die zoveel mogelijk willen helpen – wordt ons toelatingspercentage hoger dan in landen waar de staat zulke taken níet uitbesteedt.

Bonuspunten aan de hemelpoort

Extra aardig zijn voor de asielzoekers geeft dominees – denken ze – een bonuspunt bij Sint Petrus aan de hemelpoort en ambtenaren een warm welkom bij hun collega’s, maar diezelfde Sint Petrus kon straks weleens bedroefd zijn over de keerzijde. Lees: gebrek aan medeleven en begrip voor autochtone Nederlanders die alles betalen en die door de overspannen woningmarkt geen huis kunnen vinden.

Nu dreigt met de asielcrisis ook nog een culturele crisis. Komen bijvoorbeeld in Tilburg grote groepen asielvragers uit Somalië, of wonen heel veel conservatieve Turken in de Kolenkitbuurt van Amsterdam (bekend van Lale Gül), dan is dat zwaar voor andere Tilburgers en andere Amsterdammers. Die zien dat hun buurtschool achteruit gaat wanneer veel kinderen thuis geen Nederlands spreken, weten niet of de school nog onbevreesd Sinterklaas mag vieren en zijn bang om hun dochters alleen over straat te laten gaan.

Ambtenaren en dominees die maar naar één kant van de balans willen zien en asielvragers zo sympathiek mogelijk willen ontvangen, maken zichzelf zo verantwoordelijk voor het afkalven van een cultuur die door Nederlanders van voorgaande generaties is opgebouwd en gefinancierd. Dat getuigt van minachting. Laat die houding maar snel omslaan, voor de crisis – zoals in 1982 – nog veel groter wordt.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.      

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Eduard Bomhoff: Ambtenaren en dominees zijn hard toe aan een nieuw asielperspectief verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor de master aan de Kennedy School kunnen studenten dus ook van elkáár leren, want een antropoloog weet wat geduldig kwalitatief onderzoek is, een historicus kan waarschuwen tegen clichés dat vroeger alles beter of slechter was, een psychologiestudent heeft professionele empathie met bezorgde en teleurgestelde mensen, een socioloog weet van klassentegenstellingen en een econoom wil graag kijken naar kosten en baten. Professoren kunnen mooi werken met al die diverse competenties in de collegezaal en bij de werkstukken.

Dat alles ontbreekt in Nederland, waar achttienjarigen direct na de middelbare school in de collegezaal mogen zitten om in vier jaar master in de bestuurskunde te worden. Voor de universiteit een goedkope opleiding, want er zijn geen kosten voor laboratoria en dergelijke. Bij de achttienjarigen enorm populair, want je maakt iedere acht weken kennis met weer nieuwe, interessante vakken, ook al is er één ‘zwaar’ onderdeel: statistiek in het eerste jaar. Maar daar kom je dan doorheen met een multiple-choice-toets, desnoods na betaling van een paar euro aan een ouderejaars, die de vragen van vorig jaar verkoopt. Leer het correcte antwoord uit je hoofd, of schrijf het op je hand, en vertrouw erop dat veel dezelfde vragen terugkomen.

Na drie jaar bachelor ga je dan direct, nog steeds zonder enige werkervaring, door naar de eenjarige master. Zelfs daarbij mag je niet leren van medestudenten in economie, geschiedenis of rechten, want de toelating staat alleen open voor wie al een bachelor bestuurskunde heeft. Precies het omgekeerde dus van Harvard. En dan vervolgens opgewekt solliciteren op de vele overheidsvacatures voor ‘senior beleidsmedewerkers’.  

Zo is er bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) momenteel een vacature voor een ‘senior beleidsmedewerker infectieziektebeleid’. Er is heel veel misgegaan tijdens de Covid-pandemie, dus de teams bij VWS krijgen versterking. Maar dan de belangrijkste functie-eis: ‘Je hebt een bepaalde overtuigende kracht richting je omgeving. Het is daarom belangrijk dat je je schriftelijk en mondeling duidelijk en gemakkelijk uitdrukt.’ Dat klinkt op maat geschreven voor zo’n verse bestuurskundige. Kennis van biologie, farmacie of geneeskunde is kennelijk niet van belang. Denkt men bij VWS echt dat Marion Koopmans met haar foute uitspraken over de Chinese bron van Covid bij de volgende pandemie eerlijker zal zijn vanwege de ‘overtuigende kracht’ van zo’n bestuurskundige die zelf van niks weet?

Geen kennis van ervaringen in het buitenland

Ook is er een vacature voor ‘senior beleidsmedewerker geneesmiddelen’. Kennis van farmacie en van de sector is niet nodig; ‘interesse’ is voldoende. Je wordt mede verantwoordelijk voor de ‘leveringszekerheid van medische producten (zoals geneesmiddelentekorten)’, want ‘jij bent in staat om zaken zelfstandig en voortvarend op te pakken’. En: ‘Je bent goed in staat om jouw boodschap af te stemmen op de ontvanger’. Kortom: we zoeken een vlotte collega die nergens verstand van hoeft te hebben, maar zich prettig gedraagt aan de vergadertafels met de farmaceutische industrie, de apothekers en de zorgverzekeraars. En als de patiënten doodziek worden door tekort aan medicijnen, dan kun je vast en zeker adviseren om een commissie in te stellen onder voorzitterschap van een oud-Kamerlid, zodat de verantwoordelijke minister tijd kan winnen.

Wat zo griezelig vaak ontbreekt bij de ministeries is kennis van hoe andere landen omgaan met een pandemie, een medicijntekort, en al die andere problemen. Toch is leren van anderen beter dan de fouten eerst zelf te willen maken en daarna extra bestuurskundigen aan te trekken die zo beperkt zijn opgeleid. Veel docenten bij bestuurskunde aan de Universiteit Leiden geven les uit hun eigen leerboek en voor zover ik die ken, gaan die boeken vooral over Nederland. Ik zie geen training in hoe te leren van het buitenland. De Leidse bestuurskundigen blijven – ben ik bang – steken op het niveau van elkaar vertellen dat Italië moet bezuinigen, of dat Engeland beter in de EU had kunnen blijven.

Misschien nog beter dan de Harvard Kennedy School is daarom de formule van de Lee Kuan Yew School of Public Policy aan de Universiteit van Singapore. Minstens twee jaar ervaring in een verantwoordelijke functie is daar een toelatingseis voor de studie bestuurskunde. Studenten komen uit veertig verschillende landen naar Singapore voor de tweejarige masteropleiding. Mijn twintig jaar ervaring als hoogleraar bij zo’n Executive Master – zij het niet voor de overheid, maar voor het bedrijfsleven – is dat studenten en docenten dan meer leren van elkaar. Bekende hoogleraren aan de EUR gingen soms af bij onze Executive Master, omdat ze best duidelijk konden uitleggen, maar niet het talent en het inlevingsvermogen hadden om de ervaringen van de deelnemers mee te nemen in de discussie. En juist voor een vak als bestuurskunde is uitwisseling van eigen ervaringen en leren van medestudenten uit andere landen zo belangrijk. Maar de studenten in Leiden hebben nog nauwelijks enige ervaring. ‘Bestuurskundige’ moet hun eerste baan worden.

De formule van Harvard en, nog beter, die van Singapore creëren meer kwaliteit dan de formule van Leiden. En wat is een recente pijnlijke aanwijzing voor de foute Nederlandse aanpak bij bestuurskunde? Deze week meldde het Algemeen Dagblad dat de komst van het nieuwe kabinet maakt dat mensen een stuk minder bezorgd zijn over het klimaat. Maar dat is natuurlijk helemaal fout in de ogen van de honderden bestuurskundigen die zo hard adviseerden over de ‘transitie’ en lieten weten hoe bezorgd ze zijn over een regering met PVV en BBB.

Liever meer kwaliteit

Klimaatminister Rob Jetten (de man van 0,000036 graden minder opwarming) en stikstofminister Christianne van der Wal (26 miljard euro te besteden, maar de noodzaak bleef nog steeds een slag in de lucht want er zijn geen bruikbare metingen) wisten zelf van niks toen zij aantraden, maar dat hoeft bij goede steun uit de ambtenarij niet zo erg te zijn. Ze leerden als minister helaas maar weinig van al die ‘senior beleidsmedewerkers’. Anders hadden ze na twee jaar wel beter kunnen uitleggen wat bij CO2 de beste taakverdeling is tussen Nederland en andere landen, en waarom stikstof alleen in Nederland verlammend is voor de bouw en de agrarische sector.

Daarom liever minder bestuurskundigen, maar meer kwaliteit. Gaat het over een mogelijke toekomstige pandemie, ruil dan een doos beleidsmedewerkers liever in voor één eerlijke bioloog of medicus die stand houdt tegen een Marion Koopmans. Zijn er te weinig medicijnen, benoem dan liever één farmaceutisch econoom die misschien niet zo aardig is aan de vergadertafels, maar wel de boetes kan uitrekenen om de zorgverzekeraars aan hun wettelijke plicht te houden. En laat Leiden vakken als ‘topmanagement’ en ‘bestuurskunde’ voortaan alleen aanbieden aan volwassenen met vakexpertise en ervaring.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.   

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER . Hartelijk dank!

Het bericht ‘Bestuurskundige’ mag nooit je eerste baan zijn verscheen eerst op Wynia's Week.

Ook inkomende ministers van PVV en BBB hebben dringend zo’n ‘kabinet van de minister’ nodig. Die worden actief iedere keer dat ambtenaren beleefd opmerkingen maken als ‘wat u wilt, kan helaas niet, minister’, ‘dat is twintig jaar geleden ook al voorgesteld en toen afgewezen in het interdepartementaal overleg’, ‘dat staat juridisch op gespannen voet met het verdrag’ of ‘dat moeten we eerst in Brussel aankaarten’. Al die situaties dus waarin de ambtenaren ‘onmogelijk’ roepen, maar zich misschien vergissen.

Leer van ervaringen in het buitenland

Als vrienden en collega’s het allemaal met ons eens zijn, denken we al gauw dat we gelijk hebben. Dat geldt niet alleen voor ‘rechts ‘ op X (voorheen Twitter), maar natuurlijk ook voor ‘links’ bij de Volkskrant, NRC Handelsblad en de NOS. Uiteraard vinden de hoge ambtenaren zichzelf zorgvuldig, deskundig en evenwichtig, maar soms berust dat op niet meer dan het oordeel van hun collega’s. Zo houden ze elkaars handen vast op het zinkende schip van staat. Het ministeriële kabinet moet de nieuwe bewindspersoon helpen met een onbevangen oordeel, bijvoorbeeld door snel (maar grondig) te kijken naar ervaringen in het buitenland. Ambtenaren weten vaak heel goed hoe collega’s en lobby’s uit het middenveld ‘er in staan’, maar doen geen automatische check of we iets kunnen leren van andere beschaafde landen.

Het nieuwe kabinet mag wel wat strikter worden met de eigen ambtenaren. Een ambtenaar die uit protest tegen zijn eigen minister op de stoep van zijn departement gaat zitten, doet niet waar hij voor wordt betaald en creëert bovendien een probleem voor het management. Topambtenaar Dick Schoof zei vorige week in De Groene Amsterdammer dat wie demonstreert tegen de eigen overheid van het dossier moet worden gehaald, en dus zijn werk niet meer kan doen. Een bijdrage van de stoepzitters – per persoon per stoep een vakantiedag minder? – zou redelijk zijn.

En wat te doen als de helft van de ambtenaren bij het ministerie van Landbouw zou weigeren om voor een BBB-minister te werken? Het zou goed zijn wanneer de nieuwe ministers voor zo’n eventualiteit een gemeenschappelijke lijn afspreken vóórdat het kabinet van start gaat. De afspraak zou kunnen luiden dat ambtenaren die werk weigeren – zoals twee jaar geleden stafleden van Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib – direct worden overgeplaatst. Er zijn in het gevangeniswezen vast en zeker vacatures; kunnen al die bestuurskundigen mooi laten zien dat ze met hun opleiding nergens echt verstand van hebben maar wel heel breed inzetbaar zijn.

Het mag toch niet zo zijn dat ambtenaren eerst stoer vanuit hun geweten verklaren dat ze hun werk uit protest moeten neerleggen, maar dat ze wel vol betaald hun rang en functie aanhouden. Geen burgerlijke ongehoorzaamheid zonder dat de ongehoorzame burgers ook zelf een offer brengen.   

Ik heb ook nog een andere suggestie voor het nieuwe kabinet en die gaat over het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Daar hebben ze het verknoeid. We hebben instanties nodig die ongemakkelijke waarheden durven te verkondigen. Maar het PBL grossiert in ongemakkelijke onwaarheden.

Het PBL speelt vals spel

Eerst werd meegelopen met PvdA, GroenLinks en D66 in hun afkeer van kernenergie. Dat berustte niet op een serieuze analyse, maar was een politieke keuze. Nooit hoorden we van het PBL hoe het kan dat kernenergie in Frankrijk zo goed werkt: goedkopere energieprijzen en veel minder CO2-uitstoot. Toen de publieke opinie ging kantelen, kwam het PBL met een verrassend nieuw argument tegen kernenergie: ‘Wind op zee wordt sneller goedkoper dan kernenergie’. Het was weer zo’n ‘berekening’ waarbij de windmolens in de Noordzee pas over vijftig jaar gaan roesten en hun elektriciteit door Aladin gratis van midden op zee naar de afnemers wordt vervoerd.

Dit jaar speelde het PBL opnieuw vals spel, nu over de stikstof. Er zijn twee overtuigende rapporten van Arnout Jaspers en van Quinten Pluymaekers die duidelijk maken dat het onzinnig is om doelen te stellen voor de neerslag van stikstof. Denk aan de nooit weerlegde berekening van Jaspers dat de huidige stikstofnorm in Nederland al wordt overschreden bij een hoeveelheid stikstof die gelijk staat aan één hondendrol per hectare natuurgebied per jaar.

We moeten in plaats daarvan de emissies checken en waar nodig actie ondernemen. Toch houdt het PBL vol. ‘Daarnaast zijn de kritische depositiewaarden in 2023 herzien op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten,’ zo heette het vorige week in een verklaring. ‘Voor een deel van de stikstofgevoelige natuur zijn hierbij de doelen scherper gesteld. Het halen van de doelen vergt hierdoor meer stikstofreductie.’ Maar er zijn geen ‘kritische depositiewaarden’. Er zijn alleen kul-depositiewaarden en die kul ook nog eens aanscherpen om maar op de alarmtrom te kunnen slaan, is niet integer.

En dat is het PBL ook nog eens enthousiast over waterstof als energiedrager. Vanwege de ontploffingen van het Engelse luchtschip de R101 op haar eerste vlucht in 1930 en van de Duitse LZ129 Hindenburg in 1937, is waterstof verboden door de Federal Aviation Administration (FAA), het bureau van de Amerikaanse luchtvaartautoriteiten. Te veel brandgevaar.

Met giftige berekeningen (Pieter Omtzigt gebruikt liever de term ‘venijnig’) probeerde het PBL bovendien gemeenten te overtuigen dat complete wijken heel goed van het aardgas afkunnen. Het PBL blokkeert met al die misleiding het pad naar meer woningbouw. PVV en BBB willen veel huizen bouwen. De VVD heeft in november fors zetelverlies geleden en zoekt dus een boodschap om de jongere kiezers beter aan te spreken. Ook dat moet betekenen: meer huizen.

Minder luisteren naar Mark Rutte

Hoe langer de formatie duurt, des te makkelijker wordt het voor de VVD om minder te luisteren naar Mark Rutte en om de liberale stikstofminister Christianne van der Wal te vervangen. Als PVV, BBB en VVD echt willen samenwerken voor meer woningen, kunnen ze daarom beter maar duidelijk zijn over het PBL. Beter tweehonderd boze ambtenaren van het PBL die hun werk neerleggen en op de stoep gaan zitten, dan een miljoen boze jongeren die mede dankzij het PBL en de stikstof-onzin nog helemaal geen eigen stoep hébben om op te zitten.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.   

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Tijd voor duidelijkheid: geen pardon voor recalcitrante ambtenaren en korte metten met het Planbureau voor de Leefomgeving verscheen eerst op Wynia's Week.