Zelf heb ik een deel van mijn pensioen wél in aandelen Shell belegd. Bij een koers van tegen de dertig euro, leveren die aan dividend een rendement van 4 procent per jaar op.

Pensioenfondsen verkopen aandelen olie en gas

Die 4 procent heette vroeger de rekenrente en is ongeveer het rendement benodigd om een waardevast pensioen op te bouwen. Maar de twee grootste pensioenfondsen van Nederland laten die mogelijkheid bewust schieten.

Een jaar geleden verkocht het ambtenarenpensioenfonds ABP voor 9 miljard zijn belangen in olie en gas. Vorige week vertelde het Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) dat het zijn aandelen in 310 olie- en gasbedrijven voor 2,8 miljard had verkocht. Tegen 4 procent scheelt dat bij elkaar per jaar 470 miljoen aan directe inkomsten.

Nu wil het geval dat er onlangs een nieuwe Pensioenwet is aangenomen. Die maakt dat het pensioen voortaan direct afhankelijk wordt van het beursklimaat. Gaat het goed op de beurs dan wordt er geïndexeerd. Gaat het slecht dan wordt er meteen gekort.

De bestuurders van ABP en PFZW sluiten echter een deel van die beurs uit. De hele fossiele energiesector telt bij hen niet meer mee. Ik vraag me af of zo’n keuze nog past binnen hun mandaat. Hoe meer het pensioen afhankelijk is van de financiële markten, des te minder ruimte heeft een pensioenfondsbestuur om eigen morele of andere opvattingen mee te laten spelen in het beleggingsbeleid.

India breidt kolencapaciteit met 45% uit

Minister Schouten zei in november dat ze wil laten onderzoeken of de huidige governance-modellen nog passend zijn in het nieuwe pensioenstelsel. Laten we hopen dat daarbij de vraag wordt meegenomen waarom pensioenbestuurders toch zo gevoelig zijn voor negatieve media-aandacht en dus voor de druk van actiegroepen die via die band spelen.

Het Pensioenfonds voor de Zorg gaat het geld dat vrijkomt uit de olie- en gas aandelen beleggen in ‘bedrijven gericht op energietransitie’. In het mensenrijke land India verzorgt staatsbedrijf  National Thermal Power Corporation (NTPC) die transitie. Dat bedrijf heeft zijn beleid vorige maand drastisch herzien. Met groene stroom gaat het daar niet lukken om de sterk stijgende vraag naar elektriciteit bij te benen, zo werd duidelijk. Dus gaat NTPC nieuwe kolencentrales bouwen en nieuwe kolenmijnen openen om de kolencapaciteit met 45% uit te breiden.

Shell belegt met ‘positieve energie’

Wat moeten ze daarvan denken in Beverwijk, bij de Nederlandse dochter van het Indiase Tata Steel? Die fabriek telt meer gepensioneerden dan nog werkende arbeiders. Het Pensioenfonds Hoogovens belegt wel gewoon in olie en gas, maar niet in steenkool. Tenminste niet in de thermische kolen die NTPC gebruikt om elektriciteit op te wekken. Wel in metallurgische kolen die Tata Steel gebruikt om staal te produceren.

Of neem het Shell Pensioenfonds. Dat belegt naar eigen zeggen ‘met positieve energie’. Het fonds ‘let op’ CO2-intensiteitsreductie bij bedrijven waar het in belegt. ‘Daarnaast besteden we in ons beleggingsbeleid extra aandacht aan gendergelijkheid, duurzame steden en schone en betaalbare energie. Uit onderzoek blijkt dat deelnemers deze onderwerpen, naast klimaatactie, belangrijk vinden. Altijd in samenhang met een goed pensioen’, aldus het fonds.

Dat laatste lukt het Shell Pensioenfonds en het Pensioenfonds Hoogovens beter dan de klimaatdrammers van ABP en PFZW. Het Shell Pensioenfonds had eind vorig jaar een dekkingsgraad van 133,7 procent, Hoogovens haalde ongeveer hetzelfde, ABP scoorde 110,5 procent en de dekkingsgraad van PFZW is in 2023 gedaald van 108,7% naar 106,3%. Bij wie zou U het liefst beleggen?

De makke van linkse mensen is dat ze altijd denken dat zij in het algemeen belang handelen. Pensioenfondsbestuurders moeten volgens de wet handelen in het belang van hun deelnemers. Als zij het algemeen belang willen dienen, hadden ze zich verkiesbaar moeten stellen. Want in een democratie bepalen kiezers wat het algemeen belang is. Daar bestaan geen deskundigen voor.

Rechter moet Milieudefensie geloven

Andere partijen in de ‘klimaatdiscussie’ zeggen expliciet dat ze – omdat ze voor het klimaat zijn – in het algemeen belang handelen. Vereniging Milieudefensie bijvoorbeeld zegt dat tegen de rechter bij het aanspannen van een proces tegen Shell of ING. De rechter gelooft dat. Om precies te zijn: de rechter moet dat geloven. Om helemaal precies te zijn: Dat moet de rechter sinds 1 juli 1994 geloven.

We vieren binnenkort het dertigjarig bestaan van het besluit van de wetgever dat een stichting of vereniging die volgens zijn statuten opkomt voor een collectief of algemeen belang, een rechtsvordering ter behartiging van dat belang mag instellen bij de civiele rechter. (BW 3:305 a).

Wees voorzichtig met het uitdelen van wapens

Zoals de meeste verkeerde besluiten was ook dit besluit gebaseerd op goede bedoelingen. De Tweede Kamer wilde de toegang tot het recht vergemakkelijken. Gebleken was immers dat benadeelden niet altijd over geld en middelen beschikten om hun recht te halen. Aanleiding waren de droeve geboorteafwijkingen bij baby’s als gevolg van het geneesmiddel Softenon en de problemen die ouders hadden om hun recht te halen.  

Maar de wetgever moet voorzichtig zijn met het uitdelen van (juridische) wapens. Hier werd een mes gesmeed, zonder te bevroeden tegen wie het zou worden gebruikt. Het eerste slachtoffer was onze eigen Staat der Nederlanden. Die had onrechtmatig gehandeld jegens een speciaal voor dit doel door D66’ers opgerichte stichting, door in strijd met het VN Vrouwenverdrag niet op te treden tegen de oudste politieke partij van Nederland: de SGP die zijn eigen ideeën over het vrouwelijke heeft.

Hier zien we hoe het juridische geitenpaadje loopt: Een actiegroep krijgt onder de vlag van het algemeen belang toegang tot de rechter. Internationale verdragen gaan boven de Nederlandse wet. De actievoerders krijgen via de rechter dankzij internationale verdragen de uitvoerende macht van de Staat achter zich om hun zin door te drijven tegen anders denkende Nederlandse burgers.

Hetzelfde mechaniek werd ingezet bij de strijd tegen rokers. Bij de invoering van het algemene rookverbod in de horeca had de wetgever een paar uitzonderingen toegestaan. Mensen die toch graag wilden roken, konden dat doen in aparte rookruimten, die de gezondheid van het horecapersoneel garandeerden en waarmee verder niemand werd lastig gevallen.

De mensenrechten als Zwitsers zakmes

Deze tolerantie was niet naar de zin van de fanatici. Die trokken ten strijde onder de vlag van het algemeen belang en toonden aan dat de uitzonderingen strijdig waren met een kaderovereenkomst van de Wereld Gezondheid Organisatie. Dus kregen zij van de rechter hun zin. De Staat moest de tevreden rokers hun vrijheid ontnemen.

En dan zijn er nog de mensenrechten. Die zijn de juridische variant van het Zwitserse zakmes: je kunt er van alles mee doen. Al zeggen mensenrechten niets over CO2, toch besloot de rechter in 2021 op verzoek van Milieudefensie, nog zes stichtingen en verenigingen en ruim 17.000 individuele eisers dat Shell zijn CO2-uitstoot terug moest brengen. De reden? Die uitstoot draagt bij aan de opwarming van de aarde, die tot gevaarlijke klimaatverandering leidt en ernstige risico’s meebrengt voor mensenrechten, aldus de rechtbank die mensenrechten specificeerde als ‘het recht op leven en een ongestoord gezinsleven’.

Schrap artikel BW 3.305

Ik heb nooit het gevoel dat Shell mijn mensenrechten schaadt. Zelfs niet als benzine meer dan 2 euro per liter kost. Ik heb echter wel het gevoel dat de kongsi van juridisch vrij baan krijgende actievoerders, buigende polderbestuurders en ruim interpreteerbare internationale verdragen ingrijpt in mijn ongestoorde gezinsleven.

Wat bedoeld was om de kleine burger te steunen in zijn strijd tegen grote bedrijven, werd een middel voor georganiseerde actievoerders om de macht van de Staat in te zetten tegen burgers met een andere mening. Wie de vrijheid lief heeft, doet er goed aan om artikel BW 3.305 na dertig jaar weer uit de wet te schrappen. Dan moeten actiegroepen weer een meerderheid zien te vinden om hun zin te krijgen in plaats van die via de rechter af te kunnen dwingen tegen de ongeorganiseerde kiezers. Zulks is goed voor de democratie.

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en politicus – tot juni 2023 als zelfstandig lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Het is ondemocratisch dat actievoerders de macht van de Staat kunnen inzetten tegen burgers met een andere mening   verscheen eerst op Wynia's Week.

De motie

De motie Stoffer verwijst naar het ondernemen van juridische acties door belangenorganisaties op grond van artikel 3:305a van het Burgerlijk Wetboek (BW). Deze bepaling maakt het mogelijk onder het mom van het algemeen belang via de rechter specifieke belangen te bevorderen. Een stichting of vereniging die ‘voldoende representatief’ wordt bevonden mag dan ook meteen alle ‘soortgelijke belangen’ vertegenwoordigen. Met zo’n actie heeft Milieudefensie haar dogmatische strijd tegen de olie-industrie via de rechter nieuw leven weten in te blazen. 

Zoals de motie signaleert, de representativiteit van deze organisaties kan gering zijn. Daarom wordt de regering verzocht ‘te verkennen in hoeverre voor belangenorganisaties met een ideëel doel op grond van artikel 3:305a BW nadere vereisten met het oog op de representativiteit gesteld moeten worden’. De vraag is of de motie het beoogde doel zal bereiken. Zoals hieronder besproken wordt, is er reden voor twijfel, maar ook hoop.

Artikel 3:305a BW

In 1994 is in het BW een regeling opgenomen die een stichting of vereniging onder bepaalde voorwaarden toestaat een rechtszaak aan te spannen om een collectief of algemeen belang te bevorderen. Zo’n rechtspersoon mag dan procederen voor iedereen met ‘soortgelijke belangen’ als het belang waarvoor die persoon volgens zijn statuten opkomt. Het is niet nodig dat de personen met ‘soortgelijke belangen’ voor die vertegenwoordiging of procesmachtiging toestemming hebben gegeven of zelfs maar over de zaak zijn geïnformeerd. Ook mogen de vertegenwoordigde personen niet aan de procedure in de rechtszaal deelnemen en ze kunnen zich ook niet uit de rechtszaak terugtrekken. De vereniging of stichting die de procedure voert hoeft aan de vertegenwoordigde personen geen enkele verantwoording af te leggen. Op grond van dit artikel heeft Milieudefensie een zaak tegen Shell aangespannen die momenteel aanhangig is voor het Gerechtshof Den Haag.

Inmiddels is artikel 3:305a BW gewijzigd. Bij die wijziging zijn de eisen voor de representativiteit van de vereniging of stichting die de procedure instelt ‘aangescherpt’. De ontvankelijkheidseisen voor belangenorganisaties die een algemeen belang-actie willen instellen omvatten nu zwaardere eisen ten aanzien van governance, financiering en representativiteit. Grote gesubsidieerde organisaties hebben van die zwaardere eisen weinig last, want ze kunnen een goede governance inrichten, hebben genoeg geld voor rechtszaken en kunnen gemakkelijk aantonen dat ze ‘representatief’ zijn. De aangescherpte eisen zullen voornamelijk kleine of beginnende organisaties kunnen treffen die niet over dezelfde middelen beschikken.

Financiering

Een deels gerelateerd punt dat de motie aan de orde stelt is de financiering van actiegroepen. Urgenda en Milieudefensie spannen procedures aan tegen de staat met geld van de belastingbetaler en machtige internationale donororganisaties. Dat schept het risico dat langs de weg van selectieve subsidiëring van bepaalde actiegroepen de progressieve beweging binnen de overheid het beleid via lobbyen en de rechter kan sturen en zo onevenredig veel invloed kan krijgen. 

Om die reden stelt de motie dat ‘voor het vereiste van representativiteit van de belangenclub het van belang is dat een financiële bijdrage wordt gevraagd van de personen tot bescherming van wier belangen de rechtsvordering strekt’. Hoe dat ook moge zijn, het is duidelijk dat geld bepaalt of rechtszaken kunnen worden gevoerd. Want advocaten zijn duur en juridische procedures vergen veel tijd. Dat schrikt de gesubsidieerde actiegroepen echter niet af.

Manipulatie van het algemeen belang

Een voorbeeld kan verduidelijken hoe het huidige systeem van de algemeen belang-actie in de praktijk werkt. Milieudefensie ontvangt enorme subsidies van de staat en van rijke ngo’s met een agenda. Voor zo’n club is het geen probleem om vervolgens miljoenen uit te geven aan een rechtszaak tegen Shell ‘in het algemeen belang’ (‘de planeet redden’), waar niemand beter van wordt behalve de klimaatbeweging. In deze zaak pretendeert Milieudefensie de ‘soortgelijke belangen’ van alle ingezetenen te vertegenwoordigen.

Als er dan twee organisaties, Stichting Milieu en Mens en Clintel, bij de rechter aankloppen om ook over het algemeen belang en ‘soortgelijke belangen’ mee te praten, dan doet Milieudefensie er alles aan om die organisaties uit de procedure te weren. Democratie is immers geen ding daar; “de democratie onder curatele stellen” (de woorden van Milieudefensie’s advocaat) en “een klimaatdictatuur inrichten” (de woorden van Milieudefensie’s getuige-deskundige) dan weer wel. Daarmee claimt Milieudefensie een ondemocratisch alleenrecht op het algemeen belang dat de mensenrechten van burgers schendt.  

Bewaren tegen meepraten

Doordat Milieudefensie geld genoeg heeft kan zij een schier eindeloze reeks bezwaren opwerpen waarom de beide organisaties geweigerd zouden moeten worden. Die organisaties zouden niet representatief zijn of zouden er alleen op uit zijn om stokken in de wielen te steken. Uit hun toelating zou veel te veel vertraging voortvloeien, er zou sprake zijn van desinformatie, de ‘goede procesorde’ zou in het gedrang komen, enzovoorts. Alles behalve het algemeen belang wordt er door deze monopolist bij gesleept om de rechter te bewegen hun deelname te verhinderen. 

Dat betekent voor deze veel kleinere organisaties die geen subsidie genieten meteen al hoge kosten. In plaats van debat te voeren over wat het algemeen belang vereist, roepen de advocaten van Milieudefensie allerhande technische regeltjes in. Zo probeert Milieudefensie andersdenkenden monddood te maken en het monopolie op het algemeen belang te behouden. Hoe deze strategie verenigbaar is met de algemeen belang-actie die Milieudefensie heeft ingesteld, blijft in het midden.

Vertegenwoordiging van de burger

De motie Stoffer roept de fundamentele vraag op hoe de burger eigenlijk vertegenwoordigd wordt. De erudiete staatsrechtsgeleerde Jos Teunissen heeft natuurlijk gelijk wanneer hij zegt dat het Nederlandse volk door de Staten-Generaal vertegenwoordigd wordt. Artikel 50 van de Grondwet zegt het letterlijk: ‘De Staten-Generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk.’ Milieudefensie noch Urgenda wordt in die bepaling genoemd.

Daarnaast kan een burger een organisatie een volmacht geven om namens hem te procederen. Dan mag die organisatie namens die burger in de rechtszaal spreken. Maar dat betekent natuurlijk niet dat zo’n organisatie dan ook voor andere burgers mag spreken of zelfs ‘het algemeen belang’ vertegenwoordigt. Niemand behalve de Staten-General kan claimen het algemeen belang te vertegenwoordigen.

Fictie

De juridische fictie dat een actiegroep die voldoende subsidie heeft weten te verkrijgen het algemeen belang kan vertegenwoordigen, is daarom aan heroverweging toe. Dit systeem is strijdig met fundamentele rechten. Hoe kan een burger immers zonder zijn toestemming vertegenwoordigd worden? Op welke grond is hij lid van de vereniging Milieudefensie geworden? En waarom mag zijn recht op een eerlijk proces opzij worden gezet in een proces waaraan hij zelf, ondanks zijn mensenrecht op participatie in publieke aangelegenheden, niet mag deelnemen? Veel vragen, geen antwoorden.

De Grondwet zegt ook iets over gelijkheid voor de wet. Als de wetgever acties wil toestaan om bepaalde wetsovertredingen door de staat of bedrijven te corrigeren, dan dient iedere burger dat recht te hebben, zoals met de ‘citizen suit’ in het Amerikaanse recht het geval is. Bovendien dient aan de staats- en ngo-financiering van actiegroepen paal en perk gesteld te worden, zodat de overheid geen strategische procedures tegen zichzelf kan financieren. En voor een alleenrecht van wie dan ook is al helemaal geen plaats.

Aarhus en Brussel 

Als je in Nederland iets wil veranderen is de progressieve beweging er als de kippen bij om op een wet uit Brussel of een verdrag te wijzen dat daaraan in de weg zou staan. Zo ook hier. Het verdrag van Aarhus verschaft burgers en ngo’s toegang tot de rechter in bepaalde milieuzaken en de EU heeft wetgeving over collectieve acties. En er zijn nog wel wat regels te vinden waarmee rekening moet worden gehouden.

Deze regels staan echter niet in de weg aan de afschaffing van de zeer brede civielrechtelijke actie van artikel 3:305a BW. Dat die afschaffing een aanslag op de democratische rechtsstaat zou zijn, zoals GroenLinks en D66 meteen riepen, is een misverstand dat voortkomt uit een verkeerd begrip van zowel democratie als rechtsstaat. Integendeel, het procedeerprivilege dat aan bepaalde organisaties wordt toegekend is in strijd met de democratische rechtsstaat, zoals hiervoor uitgelegd.

De effecten 

Hoezeer het algemeen belang in algemeen belang-acties wordt aangetast blijkt ook uit de effecten ervan. De Urgenda-zaak heeft niet alleen vele miljoenen gekost maar waarschijnlijk ook geleid tot een verhoging van de uitstoot. En dat terwijl het doel verlaging was. Tot en met de Hoge Raad hebben de rechters de complexe werkelijkheid verkeerd ingeschat.

In het vonnis van de rechtbank Den Haag in de zaak van Milieudefensie tegen Shell wordt nu zelfs niet eens meer gesuggereerd dat het emissiereductiebevel een gunstig effect op de totale uitstoot zal hebben. Zelfs al zou het zo zijn dat de plaats van Shell door andere bedrijven wordt ingenomen, zo oordeelde de rechter, dan nog heeft Milieudefensie recht op het afdwingen van de emissiereductie. Hoe dat ‘recht’ zich verhoudt tot het voorkomen van ‘gevaarlijke klimaatverandering’ bleef onbesproken.

Modellen

In de klimaat-  en stikstofprocedures in de rechtszaal gaat het om uiterst complexe natuurwetenschappelijke problematiek. Door de wetgever wordt dat soort problematiek dan vaak al te zwaar versimpeld en in een lineaire, monovariabele dwangbuis gedrongen. De actiegroepen die de regels niet ver genoeg vinden gaan, doen daar voor de rechter nog een flinke schep bovenop. Door alles simpel voor te stellen (en hun tegenstanders zorgvuldig te kiezen) weten zij zo hun kans op succes te vergroten.

Daarbij grijpen ze graag naar modellen die de waarheid in pacht zouden hebben. In de rechtszaal wordt dan gezwaaid met de uitkomsten van klimaat- of stikstofmodellen die onheil voorspellen als we niet doen wat de actiegroepen eisen. Dat die modellen ongeschikt zijn voor het voorspellen van de toekomst en het nemen van beslissingen vertellen ze er niet bij. Juist omdat die modellen niet overeenstemmen met de empirische werkelijkheid heeft de politiek zoveel moeite met dit soort problemen. Bij de rechter hoort je de activisten dan klagen dat ‘de politiek er niet uit komt’. De politiek komt er prima uit, maar doet niet wat de activisten willen.

Heroverwegen

Reden te over dus om de algemeen belang-actie te heroverwegen, zoals de motie Stoffer suggereert. Het probleem is echter niet beperkt tot de representativiteit van actiegroepen. De algemeen belang-actie raakt aan de fundamenten van ons bestel — dergelijke acties degraderen de democratie, ontkennen fundamentele grond- en mensenrechten van niet-vertegenwoordigde burgers en schaden de rechtsstaat.

De regering zal in antwoord op de motie waarschijnlijk met een ‘rapport’ komen. Daar weten ze in het torentje wel raad mee. Het zal de machthebbers niet moeilijk vallen om dat rapport zo te laten schrijven dat blijkt dat eisen van de nieuwe wet al streng genoeg zijn en er in de praktijk geen problemen te verwachten zijn. Tenslotte eist de wet al dat actiegroepen ‘voldoende representatief’ moeten zijn en hun achterban inspraak moeten geven. Inmiddels weten we ook wat die inspraak bij Milieudefensie inhoudt – leden die de vraag opwerpen of klimaatbescherming niet tegen milieubescherming indruist, worden aan de kant geschoven.

Voor en tegen

Al die Haagse rapporten zijn daarom vaak zinloos, want ze zijn uitkomstgericht geschreven. Onze volksvertegenwoordigers kunnen in plaats van een onderzoek door de overheid naar zichzelf veel beter vragen om twee grondige analyses: een analyse die de algemeen belang-actie verdedigt en een analyse die deze bestrijdt. Voor die laatste commissie zou Jos Teunissen een ideale voorzitter zijn. Daaruit kunnen de Kamerleden vervolgens die informatie halen die zij van belang achten.

Het is goed dat de algemeen belang-actie die al zo lang een doorn in het oog van de democratische rechtsstaat is, nu opnieuw in de politieke belangstelling staat. Want Nederland is niet gebaat bij dit dure en contraproductieve speeltje van zelfbenoemde, maar illegale volksvertegenwoordigers. 

Vervolg

Of de motie Stoffer kans biedt om tot de noodzakelijke fundamentele wijzigingen te komen is onduidelijk. Daartoe zal de politiek niet alleen naar de representativiteitseisen dienen te kijken, maar vooral ook naar de fundering van het regime van artikel 3:305a BW. Die fundering is rot en kan zelfs met strenge representativiteitseisen niet gerepareerd worden; zoals we hierboven hebben gezien zullen strenge eisen slechts nieuwe en kleine organisaties benadelen en de dominante positie van de grote, gesubsidieerde clubs, zoals Milieudefensie, Greenpeace en Urgenda, alleen maar verder versterken.

Als de ondertekenaars dat ook gezien hebben, zou dat nog tot een stevig politiek debat kunnen leiden en misschien zelfs tot de afschaffing van deze paternalistische regeling die de overgrote meerderheid van de burgers monddood maakt. De emotionele reacties van progressieve zijde (‘de rechtsstaat wordt gesloopt!’) verraden in ieder geval de nodige onrust. Dat is een indicator dat de motie Stoffer niet alleen een gevoelige snaar raakt, maar ook kans op succes biedt.

Licht

Kortom, het punt is niet dat ‘we allemaal belanghebbenden zijn bij behoud van leven op aarde’ of een andere goede zaak. Het punt is dat de meeste mensen geen belanghebbenden zijn bij het overdragen van macht aan actiegroepen om het leven op aarde te behouden of enige andere goede zaak voor hen te behartigen. Want we inmiddels weten waartoe dat soort constructies leidt, ook wanneer de rechter ze ‘voldoende representatief’ acht.

Zoals de motie Stoffer aantoont, is er veel kritiek mogelijk op onze volksvertegenwoordiging maar soms straalt er licht uit het Binnenhof en is er weer hoop voor de democratische rechtsstaat. 

Lucas Bergkamp is arts en advocaat te Brussel. Hij houdt zich bezig met Europees recht en de relatie met internationaal en nationaal recht, met name op het vlak van risico-regulering. Zijn artikelen voor Wynia’s Week zijn op persoonlijke titel geschreven.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER.   Hartelijk dank!

Het bericht Schaf het procedeerprivilege van actiegroepen af verscheen eerst op Wynia's Week.