Met kunstmatige intelligentie, inmiddels ook hier beter bekend als AI, het acroniem van het Engelse Artificial Intelligence, bedoelen we tegenwoordig vooral computersystemen die op basis van een neuraal netwerk kunnen leren door ervaring, en zo ‘vanzelf’ beter worden in wat ze moeten doen. Het idee erachter dateert al van rond 1950: boots de beste leermachine na die we kennen, ons eigen brein.

Een zelflerende computer

In beginsel zijn onze hersenen een kluwen van miljarden met elkaar verbonden neuronen. Onder invloed van elektrochemische signalen vanuit andere delen van die kluwen, het zenuwstelsel en de rest van ons lichaam ontwikkelt het brein zich door nieuwe verbindingen te leggen of bestaande juist op te ruimen, maar vooral door verbindingen meer of minder doorlaatbaar te maken voor signalen, alsof je kraantjes verder open- of dichtdraait. Zo ontstaan in de hersenen min of meer stabiele patronen die we ‘kennis’, ‘woorden’ of ‘herinneringen’ noemen – dat is, op het meest basale niveau, natuurlijke intelligentie.

Zo’n neuraal netwerk zou je ook best kunnen bouwen van elektronische onderdelen, en dan had je dus een zelflerende computer – kunstmatige intelligentie. Goed idee, maar er was nog heel wat technisch en theoretisch kunst- en vliegwerk voor nodig om tot een concreet werkend apparaat te geraken, terwijl het nog ruim een halve eeuw zou duren voordat er voldoende rekenkracht beschikbaar kwam voor serieuze toepassingen, en voldoende gedigitaliseerde data om zo’n apparaat te trainen. Al die tijd bleef het bij bescheiden prototypen die zich bewogen binnen piepkleine, strak gereguleerde en superoverzichtelijke wereldjes als schaken en het spel go.

Veel van dat voorbereidende werk werd gedaan door de nu gelauwerde Hopfield en Hinton, waarbij vooral Hinton ging beseffen dat we misschien wel te maken hebben met de bezem uit ‘De tovenaarsleerling’ van componist Paul Dukas. Die tovenaarsleerling moet het atelier van zijn baas aanvegen, maar hij is lui en zodra de tovenaar van huis is, bezielt hij met een toverspreuk de bezem. En ja hoor, het ding gaat braaf aan het werk. Maar het wordt steeds enthousiaster en blijkt al gauw niet meer te stoppen, het veegt alles aan diggelen. Wat als op neurale netwerken gebaseerde toestellen en installaties ook aan onze controle zouden ontsnappen? Wat als ze voor zichzelf zouden beginnen, hun eigen zin gaan doen, slimmer worden dan wij?

Daarover werd ook al lang geleden nagedacht door Isaac Asimov, die de drie wetten van de robotica (lees: AI) formuleerde:

1. Een robot mag een mens niet schaden, ook niet door nalatigheid;
2. Een robot dient opdrachten van een mens te gehoorzamen, tenzij hij daardoor de eerste wet overtreedt;
3. Een robot moet zijn eigen voortbestaan bevorderen voor zover hij daardoor niet de eerste of tweede wet overtreedt.

LAWS

Zo lang dat allemaal sciencefiction bleef, was er weinig aan de hand. Maar inmiddels zijn dankzij AI robots met verregaande, soms levensbedreigende vermogens in rap tempo werkelijkheid aan het worden. Vandaar dat Hinton al sinds een jaar of zeven ageert voor een wereldwijd verbod op zogeheten LAWS, ‘lethal autonomous weapons systems’, oftewel dodelijke autonome wapensystemen, die op eigen houtje doelen zoeken en aanvallen.

Zo’n verbod heeft weinig kans van slagen en nog minder zin. Kijk maar hoe Oekraïne op dit moment als proeftuin fungeert voor steeds dodelijker en steeds zelfstandiger opererende oorlogsdrones. Ook zijn er heel wat ontwikkelaars die lak hebben aan Asimovs edelmoedige wetten. Bovendien gaat het tovenaarsleerlingprobleem over veel meer dan wapensystemen alleen. Het maakt immers niet uit of je omkomt door een eigenwijze LAWS of door een losgeslagen robotauto.

Hoe bedreigend ook, toch zijn dit nog de gemakkelijkst op te lossen problemen. Het gaat om concrete apparaten, fysieke techniek die je met techniek kunt bestrijden. Een killer-drone kan ook afgericht worden voor de jacht op vijandelijke drones en andere oorlogsrobots. Veel lastiger, want ongrijpbaarder, is AI die voor surveillance en manipulatie van burgers wordt ingezet. De meerwaarde van neurale netwerken is dat ze uitblinken in het werken met onafzienbare hoeveelheden gegevens, iets waar wij mensen helemaal niet goed in zijn. Maar de keerzijde is dat repressieve overheden en naargeestige werkgevers een ongekende grip op onschuldige burgers kunnen krijgen, erger dan in Orwells 1984.

Een eerste voorbeeld is het sociale-kredietsysteem dat China heeft opgetuigd, met behulp van onder meer gezichtsherkenning. Loop bij wijze van spreken drie keer door een rood voetgangerslicht, en je krijgt geen hypotheek meer. Daartegen helpt zelfs geen autonome killer-robot. 

Bizarre onzin

Maar het geniepigst van alles is de fundamentele onbetrouwbaarheid van AI. Het punt is dat we bij traditionele, algoritmische computerprogramma’s heel precies weten wat de computer doet. Gaat er iets mis, dan kunnen we de fout dus in principe altijd opsporen en corrigeren. Bij neurale netwerken kan dat niet. Een neuraal netwerk is een hermetisch gesloten zwarte doos waar je een vraag instopt, waarna er een antwoord uitkomt, maar zonder dat je enig idee hebt hoe het apparaat daarbij komt. Je hebt daarom ook geen enkele garantie dat AI op dezelfde vraag een volgende keer hetzelfde antwoord zal geven.

Wie weleens met ChatGpt of een soortgelijk systeem gespeeld heeft, weet wat voor bizarre onzin daar ineens uit kan komen. Dat is als we ons ermee amuseren niet erg, maar wel als het bijvoorbeeld om politieke of historische kennis gaat. Of om medische diagnostiek, om het nakijken van schoolwerk of het op afstand beoordelen van de emotionele staat en intenties van mensen (ja, dat gebeurt echt, nu al).

Gaat het om toepassingen op een gebied dat behoorlijk strak en precies omschreven is, zoals wis- of natuurkunde, dan zullen experts serieuze rariteiten nog wel opmerken. Maar hoe ‘zachter’ het werkterrein, hoe meer er afhangt van menselijke interpretatie. En hoe belangrijker de rol van interpretatie, hoe groter de kans dat AI gevoed wordt met al dan niet opzettelijke nepkennis. Hoe kleiner bovendien de kans dat fouten en onzin worden gezien. En daar is ten principale niets aan te doen. In die zachte sectoren, zoals de zorg, het sociaal werk en het onderwijs, maar ook defensie en de beleggingswereld, liggen de allergrootste risico’s.

Leren als een peuter

Hintons vrees dat AI onze intelligentie zal overtreffen en zich dan tegen ons keert om ons te onderwerpen of uit te roeien, komt voort uit zijn overtuiging dat neurale netwerken ‘leren als een peuter’. Maar daar klopt gelukkig weinig van. Neurale netwerken leren door patronen te vinden in onmetelijke hoeveelheden gegevens. Daarbij bepaalt de kwaliteit van die gegevens rechtstreeks de kwaliteit van wat het netwerk oplevert.

Maar, zoals de grote linguist Noam Chomsky al rond 1955 ontdekte: zo ‘werken’ taallerende peuters helemaal niet. Die verwerven de grammatica van hun moedertaal allemaal vrijwel perfect op basis van niet meer dan wat ze in een paar jaar om zich heen horen. Dat is relatief heel weinig, en dat weinige is dan ook nog ernstig vervuild door allerlei uitspraakfouten, valse starts, onderbrekingen en zinnen die halverwege ineens een andere kant uitgaan.

Geen opstand der digitale horden

Hinton lijkt de menselijke geest te bezien door de bril van een naïeve behavioristische psycholoog uit 1950: als een tabula rasa, een onbeschreven blad, dat uitsluitend door de invoer van gegevens naar believen gevormd kan worden. Maar het bestaan en de onmisbaarheid van allerlei aangeboren zaken als driften, behoeften, en de basisvoorwaarden voor taal, motoriek, procedureel denken en duizend andere dingen valt echt niet te ontkennen. Dus al zou AI in enig opzicht intelligenter worden dan wij, dan nog hoeven we voor een opstand der digitale horden niet te vrezen. Daar zijn wil, motivatie, begeerte en gevoelens van macht voor nodig, allemaal dingen die een neuraal netwerk vreemd zijn. 

Rik Smits is taalkundige en wetenschapsjournalist. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Grootste risico’s van AI liggen in de zachte sectoren: zorg, onderwijs, defensie verscheen eerst op Wynia's Week.

En nu heb ik steeds dat liedje van Prince in m’n hoofd. So tonight I’m gonna party like it’s 1999.

Hele wereld ging online

In 1999 raakte de financiële wereld namelijk in een vergelijkbare ban als nu. Record verpulverde record. Dat duurde tot diep in 2000. De AEX piekte op 5 september 2000 op 703 punten.

Welke economische krachten gingen daarachter schuil?

Bedrijven spendeerden gretig kloeke bedragen in hun automatisering om te voorkomen dat softwareproblemen de millenniumwisseling zouden ontregelen. Centrale banken voerden een soepele geldpolitiek. En er diende zich een nieuw fenomeen aan: internet. De hele wereld ging online.

Nieuwe tijd, nieuwe economie, optimisme alom. In de nieuwe economie zouden winkels en kantoren, zeg maar: stenen en ouwe meuk, plaatsmaken voor bits & bytes.

Kort na het AEX-record bereikte het optimisme ook politiek Den Haag. Op 16 september 2000 gaf toenmalig PvdA-fractieleider Ad Melkert een historisch interview in de Telegraaf. Hij stelde voor om in het licht van de komende vergrijzing de staatsschuld in 25 jaar compleet af te lossen. Dat waren nog eens tijden. Melkert wilde met de aflossingen ruimte op de begroting scheppen: geen kostbare rentebetalingen meer, maar gelegenheid scheppen voor extra uitgaven aan gezondheidszorg, want iedereen werd ouder en brozer.

Belofte van eindeloze groei

Internet was meer dan alleen economie en beurskoersen. Het had ook politieke en maatschappelijke consequenties. Het was revolutionair. Informatie zou overal voorhanden zijn. Politici die censuur wilden plegen konden het wel vergeten, want hun burgers konden via internet alle informatie krijgen.

De nieuwe economie beloofde eindeloze economische groei met lage inflatie. Kortom: het aardse paradijs was dichterbij dan ooit. Aandelenkoersen knalden omhoog alsof de zwaartekracht niet bestond.

Net als nu.

AI, AI, AI

De nieuwe economie heet nu kunstmatige intelligentie. En omdat veel nieuwe trends uit de Verenigde Staten komen staat het bekend als de Engelse afkorting. AI. Artificial Intelligence. Overigens: de trends komen niet voor niets uit de VS. Daar bevindt zich de grootste samenballing ter wereld van kennis, kapitaal en ondernemerschap. Microsoft. Alphabet (eigenaar van Google). Meta (moeder van Facebook). Amazon. En Nvidia, het bedrijf dat de supersnelle processors maakt voor AI-toepassingen.

Hoor de koersen knallen. In de eerste zes weken van dit jaar steeg de koers van Alphabet 7 procent. Microsoft + 12 procent. Amazon + 15 procent. Meta + 32 procent en Nvidia + 46 procent. Ter vergelijking: de S&P index steeg 6 procent.

De Nederlandse beurs stampt lekker mee, omdat de AEX beursgraadmeter zijn eigen niche heeft met bedrijven in de technologiesector. Besi + 17 procent, ASMI + 23 procent, Adyen + 26 procent en ASML + 28 procent. Ter vergelijking: de AEX steeg ruim 8 procent.

Rare beleggers

En dat dus allemaal in de eerste zes weken van dit jaar, nadat de meeste van deze bedrijven vorig jaar ook al indrukwekkende koerswinsten boekte. Zeven grote Amerikaanse technologiebedrijven zijn inmiddels in de S&P 500 verantwoordelijk voor meer dan een kwart van de waarde van de beursgraadmeter. Zij trekken alle aandacht, terwijl in de koersen van veel andere bedrijven niet veel muziek zit.

Het overwicht van de techaandelen geeft de index een ongekend momentum. De winnende aandelen jagen de beursgraadmeter op, steeds meer beleggers zien dat en kopen ook. Zo krijgen de koersen van de favoriete techbedrijven hun eigen momentum. Met aandelen is namelijk iets raars aan de hand. Voor de meeste spullen geldt: consumenten kopen er meer van of ze kopen sneller als de prijs daalt. Mensen kopen aandelen juist sneller als ze duurder worden.

Het jaar 2022 was als gevolg van snelle rentestijgingen een van de beroerdste jaren voor beleggers, maar toen brak ChatGPT door. Maar het is niet alleen AI-koorts die, zeker in de VS, de koersen verhit. De rente is gedaald. Loonstijgingen en nieuwe banen geven mensen meer bestedingsruimte. Het is een Amerikaans verkiezingsjaar, dus willen politici nog wel eens wat extra geld uitgeven om de economie te stimuleren.

Ontkoppeld van de werkelijke economie

Wat ontbreekt in de huidige koersrecordrace ten opzichte van bijvoorbeeld 1999? Breed gedeeld optimisme bij burgers en beleggers.   

Kijk je over een langere periode dan zie je dat aandelenkoersen periodes kennen van langdurige, gestage stijgingen. Maar dan opeens is er een breuk. Koersen kelderen. De aanleidingen zijn verschillend. Rentestijging (2022). De coronapandemie (maart 2020). De bankencrisis (2008). De ontnuchtering na de internet-koorts en de nasleep van 11 september (2001-2003). Ontregelde beurshandel (1987).

De koersklappen hebben twee aspecten gemeen. De aandelenkoersen zijn op een of andere manier ontkoppeld geraakt van de werkelijke economie. De beleggers en speculanten die de financiële markten bevolken, willen nog wel eens overdrijven. Het zijn net mensen…

Overdrijving slaat om in pessimisme

Wie weet nu al wat AI zal veranderen? Wie wint daarbij, consumenten, werkgevers, de kwaliteit van besluitvorming? Wie verliest? Welke economische en politieke gevolgen zal AI-adaptatie hebben?

De keerzijde van zoveel koersjubel is dat financiële markten opeens kunnen draaien. Dan slaat overdrijving om in pessimisme. Koerswinsten die in een periode van maanden of jaren zijn opgebouwd, verdwijnen in een paar uur. Tot de volgende party like it’s 1999.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De beurs verpulvert records. Maar hoe diep zit het optimisme onder burgers en beleggers? verscheen eerst op Wynia's Week.

Als je de grondrechten en vrijheden van de bevolking wilt beschermen, is het zaak persoonsgegevens te beschermen, zegt Februari. Maar dat is niet voldoende, want als je die privacy op orde hebt in het leven van burgers (zodat machtige partijen niet kunnen meekijken), dan is de rechtsbescherming nog steeds niet geregeld. Digitalisering verandert immers de manier waarop overheden regels kunnen opleggen en, niet te vergeten, afdwingen. En dat gaat verder dan de inbreuk op onze persoonlijke levenssfeer.

Digitaal vaccinatiepaspoort

Zo werd de QR-code op je smartphone tijdens de coronapandemie ook als toegangspas gebruikt. Die smartphone is meer dan een vaccinatieboekje, de regels worden digitaal gehandhaafd, niet de mens maar de smartphone handhaaft. Door de digitale, ‘smart’-technologieën is de wereld een abstract netwerk geworden. Digitale code stuurt ons gedrag effectiever dan een wet, je hebt geen omslachtige procedures meer nodig die juridische regels meestal moeten doorlopen.

Stel dat het digitaal vaccinatiepaspoort wordt verbonden met andere digitale toegangspassen, alles heel handig bij elkaar in een gezamenlijke portefeuille, een ‘wallet’. U hebt er waarschijnlijk al een in uw smartphone met een paar betaalpassen en toegangskaartjes. Stel dat de overheid daar sociale mediaprofielen van burgers aan vastknoopt. Dan zitten we dichtbij het Chinese systeem van observatie, controle en uitsluiting. Dan neemt dwang de plaats van het recht in.

Dat gevaar loopt ook een Europees ID-wallet waar op dit moment aan gewerkt wordt. Die nieuwe manier om gedrag van burgers af te dwingen, verandert op een fundamenteel niveau iets in het recht. Dat is het centrale thema van Februari’s boek. Er is een crisis en dus wordt de overheid wel gedwongen om in te grijpen. Voor griep, corona, verkeersovertredingen, opwarming van de aarde hebben we inmiddels de nodige technologie in huis. Daarmee wordt echter tegelijkertijd de rechtspositie van de burger uitgehold. En de staat houdt niet van losse eindjes.

Neem het klimaat. Uitstootreductie krijgt voorrang op alle overige doelen die de overheid zich stelt. Vanwege de energietransitie moeten huizen van het gas af en daarbij is dwang onvermijdelijk, zegt de (inmiddels demissionaire) minister Hugo de Jonge van Ruimtelijke Ordening. Boerenbedrijven moeten worden uitgekocht en onteigend om de klimaatverandering tegen te gaan.

Er hangen dreigingen in de lucht

Klimaatverandering is een ‘existentiële dreiging’ en een noodsituatie die vraagt om uitzonderlijke ingrepen. Juridische procedures duren te lang, we moeten dwang toepassen. We hebben geen tijd te verliezen. Democratische procedures lopen overal in de wereld achter of worden met voeten getreden. Lucas Bergkamp schreef recent dat sinds het Urgenda-vonnis ingrijpen van de rechter gelegitimeerd wordt door dezelfde drogredenering: er bestaat ‘wetenschappelijke’ noodzaak de democratische procedures te omzeilen.

Het coronavirus zorgde ervoor dat bedrijven, scholen en instellingen werden gesloten. Er werd een avondklok ingesteld, gasten thuis ontvangen werd verboden. Dat werd even het nieuwe normaal. Klimaat wordt voorgesteld als een nog veel groter probleem dan Covid. Meer haast is geboden.

Het is heel wel mogelijk dat kunstmatig-intelligente systemen de technologische ontwikkeling van ons overnemen. Dan is de mens niet meer dan een portie materie die ze tot iets nieuws kunnen verwerken, iets wat de systemen nuttiger vinden, zegt Luke Muelhauser, directeur vaan het Machine Intelligence Research Institute in Berkeley. Het klinkt nogal filmisch, schrijft Februari, maar er hangt meer in de lucht dan klimaatdreiging alleen.

We zitten ingeklemd tussen twee grote systemen die niet in mensen geïnteresseerd zijn. Natuur aan de ene kant, technologie aan de andere kant. Stel dat ecologische systemen en kunstmatig-intelligente systemen in de nabije toekomst gaan samenwerken. Stel dat de technologie zich gaat richten op natuurbehoud en men creëert met AI natuurgebieden die autonoom opereren.

Die technologieën kunnen zelfstandig nieuw strategisch gedrag ontwikkelen en verhoudingen aangaan met andere levende organismen. De schadelijke aanwezigheid van de mens kan eenvoudig omzeild worden. Veel eco-linkse politici zullen dit omarmen, het is immers ‘wetenschappelijk’ doorgerekend door het ecologisch model.

Wat Februari wil laten zien is veel minder futuristisch dan we denken, we kennen inmiddels verschillende bronnen van informatie, zeeën die gemonitord worden, machines die met elkaar communiceren, digitale architecturen, een hybride netwerk waarbinnen de grenzen vervaagd zijn tussen de fysieke wereld en de gedigitaliseerde wereld. Bijen vliegen rond met sensoren in rugzakjes om de oogst te monitoren. Kleine vogels slepen zendertjes met zonnecellen mee om onderweg signalen door te kunnen sturen naar grotere vogels met zenders op batterijen, waarna die grotere vogels de signalen weer doorsturen naar een satelliet. Er zijn mensen-en-bijen-netwerken ontstaan. Bomen-en-junglenetwerken.

Wie controleert de macht?

Een aantal jaren geleden waren Erik Brynjolfsson en Andrew McAfee er al van overtuigd dat we voor een ingrijpende transformatie van de maatschappij staan, zoiets als bij de industriële revolutie. Ze noemden hun invloedrijke boek dan ook The Second Machine Age. Niet een mechanische revolutie, maar een exponentiële, digitale en combinatorische. Daar zitten we nu middenin.

De vraag is: wie ontwerpt die AI, wie controleert de macht? Amazon, Apple, Huawei, Facebook, Microsoft, Google, zij denken allemaal de wereldproblemen op te kunnen lossen met kunstmatige intelligentie, schrijft Februari. Het World Economic Forum heeft een Strategic Partnership getekend met de Verenigde Naties om gezamenlijk de 2030 Agenda voor Duurzame Ontwikkeling te verwezenlijken. Politieke afwegingen zijn vrijwel overbodig geworden, de bedrijven nemen de rol van besluitnemer over. En veel klimaatwetenschappers vinden het klimaat belangrijker dan de democratie. Terecht concludeert Februari dat de rechtsstaat onder druk staat.

We leven in een grid democracy, in een wereld waar besluitvorming niet langer centraal geregeld is, maar verdeeld is over de planeet en op meerdere manieren met elkaar verknoopt is. Politieke vertegenwoordiging wordt langzaamaan vervangen door ‘stakeholders’. Dat kunnen ngo’s zijn, actiegroepen of particuliere verenigingen. Informatie en desinformatie gaan door elkaar heen lopen. Platforms en bedrijven zetten eigen systemen voor rechtspraak op. Deep Mind, onderdeel van Alphabet, ontwikkelde een democratisch AI-systeem, een waarde-gebonden beslissingssysteem waar meerderheid van stemmen doorslaggevend is.

Terecht zegt Februari dat dit een zorgelijke ontwikkeling is. Democratie is het omgaan met conflicten over de waardensfeer, er moeten compromissen gesloten worden, minderheden moeten beschermd worden. Al lijken de compromissen de laatste jaren uit het bewustzijn te verdwijnen.

Normaal gesprek blijft noodzakelijk

Hoe dan wel? De vraag blijft of je zelf nog zeggenschap hebt of dat nieuwe normen voortkomen uit het middelen van al die gegevens die we verwerken en opslaan. Stellen we zelf nog de wet, of laten we dat doen door AI, door nieuwe kunstmatige normen, door de grootste gemene deler?

Februari’s antwoord is duidelijk: een belichaamd gesprek is noodzakelijk in onze mensentaal, laten we gezamenlijk over de wenselijkheid van gedrag praten in rechtszalen, leesclubs, cafés, praatprogramma’s, parlement etc. Normen en waarden laten zich niet zo eenvoudig ondubbelzinnig uitdrukken zoals dat in code het geval is. Dit is niet het tijdperk van AI of robotica, maar van de rechtswetenschap, de sociale wetenschappen en de geesteswetenschappen, schrijft hij.

Dat is dan nog wel afhankelijk van welke sociologie en welke politieke filosofie lijkt me. Of eigenlijk helemaal niet van de wetenschappen, zegt Februari, veel problemen zijn waardenproblemen en zijn politiek of moreel van aard. Bedrijven of algoritmes moeten onderworpen worden aan grondrechten en rechtsbeginselen als rechtvaardigheid, toegang tot een onafhankelijke rechter, verbod op willekeur.

Februarí ’s vertrouwen in de huidige rechtspraak is net wat groter dan dat van mij, het recht lijkt me al te veel gepolitiseerd waar het klimaat betreft. Februari’s boek is een essay, het zet een aantal alarmerende beschouwingen en voorbeelden systematisch op een rij, het is een heldere en kritische beschrijving van onze huidige ‘denkende technologie’, en met name de gevolgen voor recht, rechtvaardigheid en politiek. Uiterst actueel, vlot geschreven met kennis van zaken. Een interessant boek.

Maxim Februari, Doe zelf normaal, menselijk recht in tijden van datasturing en natuurgeweld (Prometheus, 2023). Maxim Februari is filosoof, jurist en columnist van NRC.

Arie Graafland is emeritus-hoogleraar aan de TU Delft.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Maxim Februari: We moeten ons niet laten chanteren door crises die alleen maar op te lossen zouden zijn met kunstmatige intelligentie verscheen eerst op Wynia's Week.