De burger die om welke reden dan ook niet van het gas af wil, staat door de besluitvorming rond deze utopische wet machteloos. Het gasnet instandhouden voor ‘enkele bewoners’ hoeft vanaf 2025 niet meer. Gemeenten krijgen daarmee voor het eerst een keihard machtsinstrument in handen om tegenwerkende burgers stevig in de houdgreep te nemen. Huiseigenaren die feitelijk niets anders wensen dan een eigen inbreng bij de keuze van hun energiebehoefte hebben straks het nakijken.

Financiële strop

De Instrumentenwet biedt wel een doekje voor het bloeden. Gemeenten moeten eerst met een uitgewerkt plan komen waarna een termijn van acht jaar ingaat alvorens het gas in de wijk kan worden afgesloten.  

Als de gemiddelde levensduur van een cv-ketel twaalf tot vijftien jaar bedraagt, zullen alleen hierdoor al veel huiseigenaren een financiële strop lijden die de draagkracht van de nieuwe wet geen goed zal doen.

De in politiek en media veelvuldig gebruikte aanduiding ‘enkele bewoners’ als tegenstander klinkt alsof de gemiddelde Nederlander met smart zit te wachten op het moment dat zijn of haar wijk wordt aangewezen om van het gas af te gaan. Niets is minder waar.

Tegenvallende resultaten van het proeftuinenprogramma Aardgasvrije Wijken zijn daar een niet mis te verstane indicatie voor. De gemiddeld met 150 miljoen subsidie ondersteunde buurten lopen niet bepaald over van enthousiasme. In de media verschenen de afgelopen jaren bepaald geen hallelujaverhalen uit deze zogeheten proeftuinen.

Hoger kostenplaatje

Het Algemeen Dagblad deed onder de veelzeggende kop ‘Kloosterveen in opstand’ verslag over de geladen stemming in deze wijk van Assen: ‘Kloosterveen is woest.’ Zo’n 90 procent van de bewoners sprak zich uit tegen aanwijzing als gasvrije wijk. Niemand geloofde de berekening van de gemeente Assen dat de klus per woning voor 5.000 tot 15.000 euro zou kunnen worden geklaard. Ook de vereniging Eigen Huis kwam met een hoger kostenplaatje.

Een in allerijl opgerichte bewonerswerkgroep bevindt zich thans in slaapstand als gevolg van wisseling van wethouders. Waar de portefeuillehouder van GroenLinks eerst onverholen aanstuurde op dwang, valt er met de VVD-opvolger te overleggen.

Wat betekent ‘betaalbaarheid’?

Cruciaal wordt de komende tijd wat de in Den Haag aangenomen Instrumentenwet gaat doen met het broze onderlinge vertrouwen in Kloosterveen dat model kan staan voor de verhoudingen in andere plaatsen. Feit is immers dat van de ongeveer acht miljoen huizen in ons land nog altijd zo’n 90 procent is aangesloten op het gasnet. Signalen dat de bewoners daarvan in de startblokken staan om ruimhartig te investeren in een ander energiesysteem zijn er niet. Zelfs met subsidie in het vooruitzicht niet.

De Tweede Kamer stemde ook in met het voorstel om huiseigenaren die van het gas af moeten – hier komt dwang wederom om de hoek kijken – beter te beschermen tegen de kosten. Wat het woord ‘betaalbaarheid’ in deze in de praktijk waard zal blijken te zijn, moet worden afgewacht.

Spelregels kunnen zomaar veranderen

Het demissionaire kabinet Rutte4 is de geestelijke vader van de Instrumentenwet en zet daarmee een nog steviger ‘liberale’ voet tussen de deur van gas-stokend en gas-kokend Nederland als eerdere regeringen van zijn naam. Van de nieuwe coalitie stemden geheel naar verwachting de VVD en NSC voor de Instrumentenwet, PVV en BBB tegen. In de Eerste Kamer lijkt het eveneens een gelopen race. Maar wat is tegenwoordig nog zeker in Den Haag, waar tijdens menige wedstrijd de spelregels zomaar kunnen veranderen. De zonnepaneeleigenaren weten daar alles van.  

Wijken loskoppelen van het aardgasnet is een stuk lastiger dan gemeenten eerst dachten. Driekwart van de proeftuinen om versneld van het gas af te gaan, loopt achter op schema. Soms wel twee jaar. Dat bleek begin vorig jaar  uit een peiling van het tv-programma EenVandaag.

In vijf jaar niet meer dan 2.500 gasontkoppelingen

Een bedrag van bijna een half miljard euro werd aanvankelijk voldoende geacht om tussen 2018 en 2028 duidelijk te krijgen hoe geselecteerde proefwijken het best van het gas af zijn te halen. Meer dan de helft was begin 2023 nog niet toe aan uitvoering en verkeerde zelfs nog in de planfase. Het einddoel om vijftigduizend huizen eind 2027 van het gas af te hebben gehaald, lijkt een utopie, wetende dat er in de afgelopen vijf jaar niet veel meer dan 2.500 gasontkoppelingen zijn geslaagd.

Gemeenten lopen spaak door onder andere te laag ingeschatte kosten. Materiaal en manuren zijn fors in prijs gestegen. Extra overheidssteun is dan nodig, zoals ook het geval was in Kloosterveen, waar nog eens 125.000 euro gemeenschapsgeld in het gas-loos streven moest worden geïnvesteerd.

Het rapport van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) dat er veel te weinig handige Harry’s in dit land zijn om voor het jaar 2050 zeven miljoen huizen van het gas af te halen, kreeg van omroep Powned als inleiding:

‘Jarenlang is ons voorgehouden dat wanneer wij allemaal massaal van het gas af gaan, het uiteindelijk wel goed komt met de wereld. De ijskappen zullen dan niet meer smelten, de zeespiegel zal niet meer stijgen. Maar wat blijkt nu? Naast dat dit voornemen onbetaalbaar is, zijn er ook veel te weinig vakmensen om het te realiseren. Honderdduizend man te weinig. En die hebben ook nog eens meer te doen dan alleen maar huizen van het gas af halen.’

Niets te merken van vliegwieleffect

Onderzoekers van Deloitte hebben in kaart gebracht welke inspanningen er allemaal nog verricht moeten worden om Nederland in 2050 energieneutraal te hebben gemaakt. ‘Per dag moeten er 570 laadpalen worden geïnstalleerd; tien emissievrije bussen worden afgeleverd; 600 huizen worden geëlektrificeerd en moet er tot de streefdatum iedere dag een windmolen worden gebouwd.’ In dit rijtje ontbraken nog de 40.000 elektriciteitshuisjes om de elektrificatie van al onze bezigheden in goede banen te leiden.

De Algemene Rekenkamer deed als eerste na twee jaar onderzoek naar de stand van zaken in de van-het-gas-af proeftuinen. De conclusie was vernietigend: ‘Onduidelijke doelstellingen en te weinig resultaat.’ Van het gehoopte vliegwieleffect was ook toen al helemaal niets te merken.

Hoewel de stapel kritische verhalen en rapporten sindsdien is gegroeid en er nog altijd geen aantoonbaar draagvlak is onder de bevolking blijft het politieke doel recht overeind om als eerste land ter wereld van het gas af te gaan. Alle middelen lijken daarbij gerechtvaardigd. Desnoods door het ernstig inperken van het vrije keuzerecht van de burger.

Theo Jongedijk is journalist.

Wynia’s Week verschijnt altijd, twee keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Nederland moet en zal van het gas af ook al wil de burger dat niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland heeft veruit de hoogste prijsstijgingen

Overal in het land wordt de noodklok geluid, van Amsterdam en Rotterdam tot Nijmegen en Bergen op Zoom. Burgers krijgen jaarlijks honderden euro’s hogere energierekeningen, en kunnen nergens anders heen. Ze voelen zich machteloos en onzeker over de toekomst van hun huisverwarming. TNO heeft uitgezocht dat onze stadswarmteprijzen in de afgelopen vier jaar met 62 procent zijn gestegen. Dat is drie keer zoveel als de gemiddelde landelijke inflatie, en ook twee tot drie keer zoveel als in andere Europese landen.

Nederland staat met die 62 procent prijsstijging torenhoog bovenaan in Europa. Finland volgt als tweede op grote afstand met 28 procent. Wethouders en woningcorporaties willen terecht pas op de plaats maken, vanwege duizenden klachten van wanhopige burgers over honderden euro’s jaarlijkse prijsstijgingen. Energieleveranciers als Eneco en Vattenfall willen op hun beurt ook pas op de plaats maken, omdat al die maatschappelijke en politieke weerstand en onzekerheid hun verdienmodel onderuit haalt.

Klimaatminister Jetten probeert deze ellende van honderdduizenden mensen af te doen als ‘weeffouten’. Heeft de minister enig idee hoe dat klinkt in de oren van zoveel belastingbetalende burgers die al jaren geconfronteerd worden met gebroken beloftes, voortdurende onzekerheden, onbetaalbare rekeningen en kou in huis? Hij werkt nu aan een ‘spoedwet’ die stadswarmte per 1 januari 2025 enkele tientjes goedkoper zou moeten maken. Dat is veel te laat en veel te weinig.

De structurele oplossing zou moeten komen van Jettens nieuwe Wet Collectieve Warmte, die de huidige Warmtewet uit 2014 moet gaan vervangen. De nieuwe wet gaat komende zomer naar de Tweede Kamer, maar garandeert volgens de Autoriteit Consument & Markt (ACM) allerminst verbetering. In de Wet Collectieve Warmte wordt de huidige koppeling van stadswarmteprijzen aan aardgasprijzen vervangen door een koppeling aan werkelijke kosten.

Stadswarmte wordt deels met biomassa opgewekt

Ik vrees dat de ACM gelijk gaat krijgen. Ik vrees zelfs dat de Wet Collectieve Warmte aansluiting op een warmtenet duurder zal maken in plaats van goedkoper, om twee redenen. De werkelijke kosten blijven stijgen, en monopolisten weten heel goed hoe ze ook met ACM-toezicht de van hen afhankelijke klanten extra geld uit de zak kunnen kloppen. Het wordt nog erger als we beseffen dat stadswarmte voor een deel met houtige biomassa wordt opgewekt. Dat stoot per warmte-eenheid ruim twee keer zoveel CO₂ uit als aardgas.

Biomassa-uitstoot telt alleen niet mee in de officiële CO₂-boekhouding. David Smeulders, hoogleraar energietechnologie aan de Technische Universiteit Eindhoven, heeft eerder aangetoond dat dit onterecht is. Het duurt zeker 30 tot 50 jaar voordat de CO₂-uitstoot van een verbrande boom is opgenomen door een nieuwe boom, dus alle bomen die we tot aan 2050 verbranden dragen bij aan CO₂-toename in de atmosfeer. En zolang we meer bomen verbranden dan erbij groeien verhoogt dit ook na 2050 de hoeveelheid CO₂ in de atmosfeer.

Technocratische marktverkrachting

Het faillissement van ’s werelds grootste houtpellet-leverancier Enviva is in dit verband goed nieuws voor milieu en klimaat, maar slecht nieuws voor stadswarmteklanten. Een dreigend tekort aan houtige biomassa kan deze brandstof voor stadswarmtenetten duurder maken, en dit zal in Jettens nieuwe Wet Collectieve Warmte als werkelijke kosten doorwerken in een prijsverhoging van stadswarmte.

Onze bestuurders schijnen maar niet te kunnen of willen begrijpen dat een schaars en gewild product als huisverwarming zelfs met miljardensubsidies niet kunstmatig goedkoop kan worden gehouden. Oude of nieuwe warmtewetten en toezichthouders zoals ACM kunnen de internationale prijsstijgingen van aardgas, biomassa en warmtenet-installaties niet tegenhouden. Tien jaar ervaring leert ons dat gedwongen monopolistische stadswarmte structureel duurder is dan aardgasverwarming, en ook nog eens minder comfort en zekerheid biedt voor bewoners.

Het blijkt zeer moeilijk te achterhalen hoeveel houtige biomassa er wordt verbrand in stadswarmte-installaties. Dat is wel van groot belang, want bij houtverbranding komt veel CO₂ vrij. Met een ruwe schatting kom ik op tientallen procenten houtige biomassa, mogelijk zelfs de helft van alle stadswarmte. Dat zou betekenen dat stadswarmte helemaal geen CO₂ bespaart ten opzichte van aardgaswarmte, omdat houtverbranding per warmte-eenheid ruim twee keer zoveel CO₂ uitstoot als aardgasverbranding.

‘Tijd voor de pauzeknop’, zegt professor David Smeulders. Een beter advies kan ik niet bedenken voor minister Jetten. Werkelijk alle seinen voor stadswarmte staan op rood: Torenhoge prijsstijgingen, protesterende wethouders, weerspannige woningcorporaties, terughoudende energiebedrijven, wurgende onzekerheden, wanhopige burgers en contraproductieve CO₂-emissies. Hoeveel signalen willen we hebben om een volkomen misplaatst warmtenetbeleid en aardgasverbod eindelijk te stoppen?

Help eerst belastingbetalende burgers uit de brand

Jettens spoedwet en nieuwe Wet Collectieve Warmte kunnen wachten, net als alle onderzoeken en procedures over toeslagenleed en aardbevingsschade. Het is voor een dienende overheid eerst en vooral zaak om mensen die in het hier en nu gemangeld worden door overheidsbeleid vlot uit de brand te helpen. Vervolgens moeten op korte termijn alle uitbreidingsplannen van warmtenetten voor onbepaalde tijd worden uitgesteld. Nederland heeft belangrijker zaken te doen dan doorgaan met de onbetaalbare schijnoplossing van stadswarmte waar mens en milieu niet beter van worden.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde onlangs ‘Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer’.  Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Stadswarmte is duurder en onzekerder dan aardgasverwarming en bespaart geen CO2 verscheen eerst op Wynia's Week.

Stedin is de monopolist die gas en stroom levert aan 2,3 miljoen bedrijven en consumenten in Zuid-Holland, Zeeland en Utrecht. Het bedrijf is nu nog volledig in handen van 42 gemeenten in zijn eigen werkgebied. Stedin telt zo’n 5.000 werknemers.

Voor de goede orde: Stedin wordt ‘gered’, maar staat niet op omvallen. Met de kapitaalinjectie redt de rijksoverheid zijn eigen energiepolitiek, waarin gas plaats moet maken voor stroom. Voor verwarming, voor vervoer (laadpalen), voor elektrificatie van het bedrijfsleven.

500 miljoen voor Stedin is nog maar het begin

De investering van 500 miljoen is op zich al een indrukwekkend bedrag, maar het is nog maar een begin. Het is de stellige verwachting op de ministeries van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en van Financiën dat andere grote regionale netbeheerders, Liander en Enexis, ook een beroep zullen moeten doen op de rijksoverheid. Daarom kun je gerust stellen dat deze kapitaalinjectie de voorbode is van nationalisering door de rijksoverheid van de regionale netwerkbedrijven.

Waarom moet de rijksoverheid met kapitaal over de brug komen? Simpel gezegd: het overhaast ingevoerde gasverbod en de energiepolitiek van verduurzaming vallen veel duurder uit. Stedin, maar ook de andere netwerkbedrijven, schermen met fenomenale bedragen die zij willen investeren. Stedin: 8 miljard euro tot 2030.

De huidige eigenaren kunnen of willen er zelf geen extra geld meer in steken. Zij hebben de afgelopen vier jaar samen 451 miljoen euro bijgedragen, al was daarvan 251 miljoen de opbrengst van een verkocht dochterbedrijf dat zij niet aan zichzelf hebben uitgekeerd. Of alle gemeenten alles op alles hebben gezet om Stedin te steunen is de vraag. De eigenaren van Stedin waren ook eigenaar van energieleverancier Eneco, dat in 2019 voor de hoofdprijs (4,1 miljard euro) is verkocht aan twee Japanse bedrijven: Mitsubishi en Chubu.

Stedin mocht en mag niet worden verkocht, omdat de netwerkbedrijven in overheidshanden (gemeenten, provincies) moeten blijven. Je kunt de gemeenten niet verplichten deze opbrengst van Eneco volledig te herinvesteren in Stedin, maar het lag wel voor de hand.

Het demissionaire kabinet had de 500 miljoen euro vorig jaar al in de Miljoenennota 2023 gereserveerd. Zo lang hebben de onderhandelingen geduurd met de gemeenten over wat Stedin waard is en dus hoeveel aandelen de rijksoverheid voor zijn geld kreeg. Aan de onderhandelingstafel moet het hard zijn toegegaan. De rijksoverheid en de eigenaren keken heel verschillend naar de waarde, er bleef een verschil, maar in ‘constructieve onderhandeling’ is er toch een prijs overeengekomen, schrijven demissionaire ministers Sigrid Kaag (Financiën, D66) en Rob Jetten (EZK, D66) vrijdag aan de Tweede Kamer.

De Nederlandse Staat krijgt 11,9 procent van de aandelen en de ministers spreken dan ook van deelneming als bij staatsdeelnemingen (zoals Schiphol en de NS). Sterker nog: ze noemen zichzelf c.q. de rijksoverheid de lender of last resort, dat is de financier die als reddende engel optreedt als een bedrijf een vermogenstekort heeft.

De rijksoverheid gaat eerste viool spelen

Ze maken de Kamerleden attent op het feit dat Stedin er nog niet is. Ook een kapitaalinjectie van andere overheden die nog geen aandeelhouder zijn (lees: de provincies Utrecht en Zuid-Holland) ‘is gewenst’, schrijven de ministers. Benieuwd wie de provincies de duimschroeven gaat aandraaien.

Kaag en Jetten maken duidelijk dat de rijksoverheid straks de eerste viool zal spelen onder de aandeelhouders. Zo zijn al afspraken gemaakt over het dividendbeleid van Stedin. Want wat is gebleken? Voor sommige gemeenten is het dividend een welkome, vaste inkomstenbron. Anders gezegd: hoe hoger de tarieven van monopolist Stedin, hoe meer opbrengsten, hoe meer winst, hoe meer dividend.

Zo is een nutsbedrijf, want dat zou Stedin moeten zijn, een melkkoetje voor overheidseigenaren. De (te?) hoge tarieven zijn dan stiekeme belastingheffing op burgers en bedrijven. De klanten van Stedin zijn wat dat betreft afhankelijk van de waakzaamheid van de ACM, de Autoriteit Consument en Markt, die de tarieven moet goedkeuren.

Omdat bij Stedin en de andere netwerkbedrijven zoveel politici aan tafel zitten, moet ook de vraag gesteld worden: wat zijn de economische en politieke consequenties van de bemoeienis van de rijksoverheid?

Stedin is het eerste netwerkbedrijf dat wordt ‘gered’, maar niet de laatste. Ruim een jaar geleden, in juni 2022, schatte minister Jetten de kapitaalbehoefte van de regionale netwerkbedrijven op 4,5 miljard euro. Nu de ministers zich opwerpen als de redders in nood zullen de andere aandeelhouders hen aan hun woord houden. Kortom: Den Haag betaalt.

De gevolgen laten zich uittekenen. Bij Stedin bedingt de rijksoverheid niet alleen de benoeming van een commissaris, maar heeft zij ook zeggenschap gevraagd én gekregen op de investeringsplannen. Kortom: welk bedrijf, welke regio, welke stad of welke categorie activiteit krijgt prioriteit bij investeringen.

De machtsgreep staat haaks op de wensen van BBB en Omtzigt

Om nog maar te zwijgen van een vraag die verder in de toekomst ligt: moeten de regionale netwerkbedrijven niet worden samen gevoegd tot één landelijk onderneming. Zoals er ook één Gasunie is (gas), één Tennet (hoogspanning) en één Prorail (spoorinfrastructuur).

Het eerste gevolg, de rijksinvloed op de regionale investeringen, moet nog inzinken, maar is politiek pikant. De machtsgreep staat haaks op de wensen van BBB en Nieuw Sociaal Contract (Pieter Omtzigt) die de regio’s buiten Den Haag en de Randstad juist een grotere stem willen geven.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Gasverbod en elektrificatie blijken een bodemloze put. Dus springen Kaag en Jetten bij, met Haagse miljarden verscheen eerst op Wynia's Week.

Nord Stream was vijftien jaar het symbool van knusse politieke verhoudingen tussen Nederland, Duitsland en Rusland voor de gashandel. Gas was politiek. Goedkoop gas was de brandstof voor de industrie in Duitsland en Nederland. Poetins gas was onze economische groei.

Op de foto met Poetin en Medvedev

Iedereen kent de foto van de Kremlin-chef die met koning Willem-Alexander en koningin Máxima een glas Heineken drinkt bij de Olympische Spelen in Sotsji. Maar kent u ook de foto van minister-president Mark Rutte (VVD) met toenmalig bondskanselier Angela Merkel en de Russische president Dmitry Medvedev bij de ingebruikname van Nord Stream? Dat was in 2011.

Nu is Medvedev als vicevoorzitter van de Nationale Veiligheidsraad (Poetin is voorzitter) een van de oorlogsbazen. Of de foto van de ondertekening van de contracten van de participatie van Gasunie in Nord Stream. Aan tafel zitten de ondertekenaars, de topmanagers van Gasunie en Nord Stream. Achter hen staan de politieke machthebbers: toenmalig minister-president Jan Peter Balkenende voor Nederland, Poetin voor Rusland. Dat was in 2007.

Gasunie is een staatsbedrijf, maar niet zo bekend als bijvoorbeeld de NS of Schiphol. Het bedrijf is eigenaar van de gaspijpleidingen in Nederland en een deel van Noord-Duitsland. Met de winning van het Groningse gas heeft men niks van doen, al is het wel zo dat zonder dat gas Gasunie 60 jaar geleden niet was opgericht om de pijpleidingen te leggen.

Gas in de ban

De Nord Stream-pijpleiding moest een cruciale schakel worden in de energiepolitiek van Nederland. Als het Groningse gas ooit op raakte, zag het ministerie van Economische Zaken een regierol voor Nederland in (West)Europa. Nederland als de gasrotonde, de draaischijf voor gasleveranties van noord naar zuid en van oost naar west. Vandaar de politieke rugdekking bij Nord Stream. Gasunie hád de infrastructuur al, dus het was een kwestie van zoveel mogelijk landen aansluiten op onze rotonde.   

Maar nu is Nord Stream kapot. Gas heeft het kabinet Rutte3 al eerder in de ban gedaan. Van de gasrotonde hoor je ook niet meer. Maar van de Gasunie des te meer, ook al besteden de meeste media er weinig aandacht aan en is de Tweede Kamer maar matig geïnteresseerd. Terwijl bijna alles wat Gasunie onderneemt een politieke aanleiding én politieke betekenis heeft. Gasunie is namelijk de investeringsafdeling van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) aan het worden. De formele eigenaar van de aandelen van de Gasunie is het ministerie van Financiën, maar de inhoudelijke leidsman zit op EZK.

Gasunie als reddende engel

Ga maar na wat er is gebeurd. 

Staalbedrijf Tata en andere energieslurpers redden? Het ministerie van EZK zet hoog in op waterstof als de nieuwe, duurzame energiedrager. Hoe moet dat? De gaspijpleidingen liggen er al. Nu alleen nog ‘maar’ omkatten voor waterstofgebruik. Een klus van 750 miljoen euro. Uitvoerder: Gasunie.

120.000 huishoudens uit de kou redden? Het ministerie legt geld op tafel voor Gasunie om de zogeheten WarmtelinQ te ontwikkelen. Dat is een warmtetransportnet voor 120.000 huizen in Zuid-Holland die van het gas af moeten. De restwarmte van bedrijven in de Rotterdamse haven gaat straks naar die woningen. Dit prestigeproject in de energietransitie dreigde in 2019 een debâcle te worden. Gemeenten, provincie én de rijksoverheid konden zich geen bankroet veroorloven. Gasunie moet de klus nu klaren. En passant kan Gasunie zijn kernactiviteit uitbreiden met warmtetransport.

Nederland redden? Gasunie had vorig jaar in geen tijd twee drijvende installaties voor aanlanding van vloeibaar gas (LNG) in de Eemshaven liggen. In Brunsbüttel investeert Gasunie in drijvende én vaste LNG-terminals ten behoeve van de Duitse leveringszekerheid.

Risico, risico, risico

Hollands Glorie, wat u zegt. Maar tegen welke prijs? Als basis voor zijn investeringen heeft Gasunie extra kapitaal nodig. Wie betaalt dat? Een van de oplossingen is minder dividend uitkeren aan de Nederlandse overheid. Een voorstel daarvoor staat op de volgende aandeelhoudersagenda.

Maar Gasunie heeft dat extra kapitaal óók nodig vanwege de stilletjes gestegen risico’s. De raad van commissarissen van Gasunie, die wordt geleid door oud-VVD-Kamerlid Pieter Duisenberg, waarschuwt in het vorige week verschenen jaarverslag voor ‘grotere financiële risico’s’ omdat anders maatschappelijk relevante projecten zoals de LNG-terminals niet tijdig of helemaal niet zouden doorgaan.

Liever geen politieke benoeming

Anders gezegd: van een infrastructuurbeheerder zonder fratsen wordt Gasunie een energie-ondernemer, met alle risico’s en verlieskansen. De Algemene Rekenkamer klaagde medio 2021 al dat het ministerie van EZK de Tweede Kamer te weinig informatie gaf over de kosten die gemoeid zijn met de investeringen van bijvoorbeeld Gasunie in de energietransitie. Deze tekortkoming wordt schrijnender nu Gasunie een steeds grotere en risicovolle rol krijgt.

Daar komt bij dat de D66-ministers Rob Jetten (EZK) en Sigrid Kaag (Financiën) op korte termijn een cruciale benoeming moeten doen. Directievoorzitter Han Fennema van Gasunie vertrekt in september nadat hij vorig jaar voor 4 jaar bijtekende. Het moet gezien de rol van Gasunie als investeringsafdeling voor het ministerie van Economische Zaken een aantrekkelijke gedacht zijn om een politieke vertrouweling als zijn opvolger te benoemen. Beter van niet. Kies voor kennis en ervaring. Nederland moet geen Frankrijk worden waar topmanagers van staatsbedrijven wisselden met de politieke kleur van de president.

Menno Tamminga is sinds de zomer van 2022 economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en NRC Handelsblad.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Gasunie: staatsbedrijf wordt energie-ondernemer, mét alle kans op stroppen verscheen eerst op Wynia's Week.

Kamp was als minister van Economische Zaken (EZ) de eerst verantwoordelijke voor de gaswinning in Groningen. Dijsselbloem was als minister van Financiën ook direct betrokken bij de gaswinning, immers de aardgasbaten vormden in 2012 en de jaren daarna een belangrijke bron van inkomsten voor de overheid. Centraal in de verhoren stond de besluitvorming van het kabinet Rutte II de eerste jaren na de ingrijpende aardbeving in Huizinge in augustus 2012.

De voorgaande verhoren in week 2 hadden al een ontluisterend beeld laten zien hoe het kabinet Rutte II reageerde op de beving in Huizinge. Dat beeld is er na het verhoor van de beide oud-ministers niet beter op geworden. Steeds meer werd duidelijk hoe in die eerste jaren na de beving de bezuinigingsoperatie van Rutte II het gaswinningsbeleid beïnvloedde, en bepaald niet ten goede.

Tijdens het verhoor liepen zowel Kamp als Dijsselbloem over van begrip en empathie voor de Groningers. Dat nam niet weg dat beide oud-ministers beleidsbeslissingen namen die de veiligheid van de Groningers onnodig op het spel zetten. Als verzachtende omstandigheid voerde Dijsselbloem de kwaliteit van de adviezen van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) aan, daar was hij niet zo van onder de indruk. Kamp beriep zich vooral op het ontbreken van relevante en betrouwbare kennis van de gaswinning die de besluitvorming bemoeilijkte.

Het begon al in januari 2013 met het niet opvolgen van het SodM-advies om het niveau van de gaswinning in Groningen zo snel als realistisch mogelijk was terug te brengen en zodoende het aantal aardbevingen en dus het seismisch risico te beperken.

Volgens Kamp was er op dat moment onvoldoende kennis en inzicht om zo’n ingrijpende maatregel te rechtvaardigen. Bovendien maakte hij zich grote zorgen dat door een productiebeperking de leveringszekerheid van Gronings gas in gevaar zou komen. Behalve met de Groningers had hij ook te maken met de miljoenen consumenten in Nederland, België en Duitsland die op Gronings gas waren aangewezen. Die kon en mocht hij niet in de kou laten staan.

De Groningse gasproductie kon best lager

Ja, er was nog veel onduidelijk begin 2013, maar uitgerekend over de juistheid van het advies van het SodM, het terugbrengen van de gasproductie, bestond op dat moment een brede consensus. En ook was in het najaar 2012 al gebleken dat de productie in 2013 met zo’n 20 miljard kon worden teruggeschroefd zonder de leveringszekerheid in gevaar te brengen. Kamp had dus op grond van de beschikbare kennis in januari 2013 gemakkelijk in kunnen grijpen maar deed het niet. Natuurlijk zou die ingreep wel de bezuinigingsoperatie van Rutte II in de wielen hebben gereden.

Enige tijd later, halverwege 2013 liet Kamp het er ook bij zitten. Er lag geen restrictie op de hoeveelheid Gronings gas die in 2013 geproduceerd zou mogen worden en daarom haalde GasTerra, de officiële verkoper van het Gronings gas, alles uit de kast om dat jaar zo veel mogelijk gas te verkopen. In de loop van 2013 was al duidelijk dat de gasverkoop dat jaar de raming ruimschoots zou overtreffen.

Waarom greep Kamp niet in?

EZ en Kamp stonden er bij en keken er naar, maar grepen niet in. Waarom greep Kamp niet in? De overproductie ten opzichte van de geraamde productie in 2013 bedroeg 5 miljard kubieke meter, een uiterst welkome financiële meevaller (1 miljard Euro) in tijden van draconische bezuinigingen.

Begin 2014 greep Kamp dan eindelijk wel in en verlaagde het productieniveau van 54 miljard kubieke meter in 2013 naar 42,5 miljard in 2014 en 2015 en naar 40 miljard in 2016. Het nieuwe plafond lag inderdaad substantieel lager dan het voorgaande jaar. Een verdere verlaging zat er op dat moment niet in. Dat liet, volgens Kamp, de leveringszekerheid niet toe. In werkelijkheid had de productie in 2014 op grond van de toen bestaande kennis al zonder probleem verlaagd kunnen worden naar 30 miljard.

Dijsselbloem wilde de gasinkomsten niet kwijt

Kamp had aanvankelijk een productieplafond van 40 miljard willen doorvoeren maar dat voorstel werd door zijn collega Dijsselbloem afgeschoten: dat kon de schatkist op dat moment niet lijden. Uiteindelijk ging Kamp akkoord met een getrapte verlaging van 42,5 in 2014 naar 40 miljard in 2016.

Hoe Kamp aan zijn oorspronkelijke productieplafond van 40 miljard kwam werd tijdens het verhoor ook duidelijk. Dat getal was gebaseerd op een studie over de leveringszekerheid die in 2013 was uitgevoerd door Gasunie Transport Services (GTS). Die GTS-studie liet zien dat bij maximaal gebruik van de bestaande stikstoffabrieken om pseudo-Gronings gas te maken de jaarlijkse productie van Gronings gas kon worden teruggeschroefd naar 28 miljard. Daarentegen, door Gronings gas gedurende het jaar op ongeveer gelijk niveau te produceren (de zogeheten vlakke winning) zou de benodigde productie uitkomen op 38 miljard.

In december 2013 lagen er dus twee getallen op het bureau van Kamp: 28 en 38 miljard. Kamp koos voor het hoogste getal van, naar boven afgerond, 40 miljard omdat hij natuurlijk wel vermoedde dat je met een lagere productie uit Groningen niet bij Dijsselbloem hoefde aan te komen. Dat had Kamp uitstekend ingeschat want zelfs die 40 miljard bleek later voor Dijsselbloem nog te mager.

Tijdens het verhoor beweerde Kamp dat zijn keuze voor de 40 miljard van de vlakke winning was ingegeven door de wens het aantal jaarlijkse aardbevingen te beperken om daarmee de veiligheid van de Groningers te verhogen. Dat was evenwel een doorzichtig gelegenheidsargument.

Groningen van minder belang dan het begrotingstekort

Vlakke winning was inderdaad wel eens geopperd als mogelijkheid om het aantal bevingen te beperken. Maar dat was veel later, om precies te zijn na het aantreden de nieuwe Inspecteur-Generaal van het SodM, Harry van der Meijden, in september 2014. In het advies van juni 2015 van het SodM kwam de mogelijkheid van vlakke winning voor het eerst aan de orde. Begin 2014, het moment dat Kamp koos voor de 40 miljard, lag vlakke winning nog ver buiten het gezichtsveld van de beleidsmakers.

Na de openbare verhoren van Kamp en Dijsselbloem is het inmiddels zo duidelijk als wat. De besluitvorming over de gaswinning in Groningen heeft het in de eerste jaren na de aardbeving in Huizinge in 2012 moeten afleggen tegen de gigantische bezuinigingsoperatie die het kabinet Rutte II in 2012 in gang had gezet. Dat heeft geleid tot een aantal uiterst ongelukkige beleidsbeslissingen over de gaswinning waardoor de onveiligheid van de Groningers in het gaswinningsgebied toenam en het draagvlak voor de gaswinning in Groningen verdween.

Groningen is daarna opgezadeld met een megalomane en onbeheersbare versterkingsoperatie waarvan de naweeën nog vele jaren merkbaar zullen zijn. Wat er sinds 2015 allemaal is misgegaan met de versterking zal zonder twijfel uitgebreid aan de orde komen in de nog resterende openbare verhoren.

Wynia’s Week wordt gedragen door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht PvdA-minister Jeroen Dijsselbloem kon de Groningse gasbaten niet missen verscheen eerst op Wynia's Week.

Op donderdag 16 augustus 2012 om 22.31 uur vond er in het Groningse dorp Huizinge een door de gaswinning veroorzaakte aardbeving plaats met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter. Voor Groningse begrippen een tamelijk zware beving maar nog wel één die viel binnen de grens van maximaal 3,9, waar tot dan toe op gezag van de wetenschap van werd uitgegaan.

2000 Schademeldingen

De schade was evenwel enorm, meer dan 2000 schademeldingen kwamen er binnen bij de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), de mijnbouwmaatschappij die het Groningse gas uit de diepe ondergrond (3 km) naar boven haalt in opdracht van de Staat der Nederlanden en de oliemaatschappijen Shell en Exxon-Mobil.

De beving in Huizinge gebeurde in de tijd dat Nederland zich opmaakte voor nieuwe verkiezingen van de Tweede Kamer op 12 september 2012. Die waren nodig na de val van het minderheidskabinet van VVD en CDA (Rutte 1) in april van dat jaar. Als gevolg van de wereldwijde financiële crisis waren de overheidsfinanciën in het ongerede geraakt en moest er fors worden bezuinigd. Maar met de gedoogpartner PVV kon daarover geen overeenstemming worden bereikt.

Ontluisterend

De verkiezingen werden gewonnen door de VVD met een nipte voorsprong op de PvdA. Onder leiding van de informateurs Kamp (VVD) en Bos (PvdA) werd in recordtijd een regeerakkoord overeengekomen (‘Bruggen slaan’) met als verreweg het belangrijkste onderdeel een bezuinigingspakket van in totaal 16 miljard euro om de overheidsfinanciën weer op orde te brengen. Op 5 november 2012 trad het VVD-PvdA-kabinet Rutte 2 aan. De informateur Kamp werd de nieuwe minister van Economische Zaken (EZ), verantwoordelijk voor de Groningse gaswinning.

In week 2 (van 29 augustus tot 2 september 2022) van de openbare verhoren van de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen stond de beving van Huizinge en de directe nasleep ervan centraal. De verhoren lieten een ontluisterend beeld zien hoe de kabinetten Rutte 1 en 2 en het ministerie van EZ reageerden op die ingrijpende gebeurtenis in het verre Groningen.

Adviezen van de eigen diensten werden gewantrouwd en in de wind geslagen, essentiële informatie werd onder de pet gehouden en belangrijke besluiten werden doorgedrukt met bewust misleidende argumenten. De prioriteit van het kabinet Rutte 2 lag duidelijk bij de in gang gezette mega bezuinigingsoperatie en de politieke besluitvorming over de gaswinning in Groningen was daaraan ondergeschikt.

Reële kans op dodelijke slachtoffers

Binnen een maand na de Huizinge-beving sloeg het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), een dienst van het ministerie van EZ, alarm met een verontrustende analyse over de betekenis van die beving voor de gaswinning in Groningen. Het bestaande beeld dat de bevingen in Groningen nooit zwaarder konden zijn dan 3,9 op de schaal van Richter en dat het effect van de bevingen beperkt zou blijven tot lichte schade aan woningen en gebouwen moest volgens de toezichthouder drastisch worden herzien.

Aanzienlijk zwaardere bevingen vielen niet meer uit te sluiten met als gevolg dat de Groningers in het gaswinningsgebied niet alleen een schaderisico liepen maar ook een veiligheidsrisico, dat wil zeggen dat er in de toekomst een reële kans was op dodelijke slachtoffers.

Om de risico’s op dodelijke slachtoffers te beperken adviseerde het SodM de gaswinning zo veel als maar realistisch mogelijk was terug te schroeven. Dat advies was gebaseerd op een door het SodM gevonden empirisch verband tussen het jaarlijkse aantal aardbevingen en de jaarlijkse hoeveelheid geproduceerd gas.

EZ sceptisch over rapport-SodM

De bevindingen van het SodM werden direct gedeeld met de ambtelijke top van EZ, de NAM en de kennisinstituten KNMI (aardbevingen) en TNO (geologie van de diepe ondergrond). Bij EZ werd de boodschap van het SodM met de nodige scepsis ontvangen. EZ trok de deskundigheid van het SodM om dit soort uitspraken te doen in twijfel, daar was het SodM toch niet voor.

De boodschap was ook onwelkom omdat een productiebeperking zou betekenen dat de aardgasbaten navenant zouden teruglopen juist op het moment dat de politiek bezig was een bezuinigingsoperatie op te tuigen. De top van het ministerie deed de analyse van het SodM af als ‘opinie’. De toen demissionaire minister van EZ Verhagen werd dan ook door zijn ambtenaren niet op de hoogte gebracht van het alarmerende advies van het SodM.

TNO en KNMI: jaloers

De scepsis van EZ werd ook gesteund door de traditionele adviseurs van het ministerie in dit soort zaken: de kennisinstituten TNO en KNMI. Volgens de kennisinstituten was het advies tot productiebeperking van SodM gebaseerd op wetenschappelijk onvoldragen werk en was er meer onderzoek nodig. Dat ging er bij EZ in als koek.

Het oordeel van de kennisinstituten was niet meer dan kinnesinne gevoed door onmiskenbare ‘jalousie de métier’ en ‘not-invented-by-me’-sentimenten, niet ongebruikelijk in wetenschappelijke kringen. In werkelijkheid was de SodM-analyse op hoofdlijnen zeer gedegen en stond als een huis. Latere studies hebben dat ook bevestigd.

De ‘film-theorie’: productiebeperking heeft geen zin

Ook de NAM mengde zich in het debat over de analyse van het SodM en specifiek over de voorgestelde productiebeperking. In een brief aan EZ in september 2021 beweerde de directeur van NAM dat een productiebeperking geen zin zou hebben, waarbij hij zich beriep op de zogeheten film-theorie van aardbevingen. Die theorie zegt dat aardbevingen hoe dan ook plaats zullen vinden en dat een lagere productie alleen maar zorgt voor een lagere frequentie van de bevingen. Precies zoals een film die op een lagere snelheid wordt afgespeeld.

Het film-argument van de NAM sloeg als een tang op een varken maar vond niettemin ingang bij de beleidsmakers van EZ. De film-metafoor is op zich niet onjuist maar dat betekent nog niet dat een productiebeperking geen zin heeft.

Een halvering van de productie leidt tot een halvering van het aantal bevingen en dus ook tot een halvering van het seismische risico. Zo simpel is het. Met een halvering van de productie koop je tijd om maatregelen te treffen die het seismisch risico kunnen verlagen, bijvoorbeeld het versterken van huizen en gebouwen.

GasTerra: productie kan worden beperkt

Ondanks de scepsis bij de top van het ministerie over de ‘opinie’ van het SodM werd er in de loop van oktober 2012 toch bij GasTerra, de maatschappij die het Groningse gas verkoopt, voorzichtig geïnformeerd naar de mogelijkheid van productiebeperking van Gronings gas. Kwam de leveringszekerheid dan niet in de knel en lieten de gascontracten het wel toe?

Op 5 november 2012 kwam het antwoord van GasTerra bij EZ binnen, uitgerekend op de dag dat het kabinet Rutte 2 door de koning werd beëdigd. Volgens GasTerra zou de Groningse gasproductie met ruwweg 20 miljard kunnen worden verlaagd, eenvoudigweg door vervanging van laagcalorisch Gronings gas door pseudo-Gronings gas dat wordt gemaakt door hoogcalorisch gas te mengen met stikstof in bestaande stikstoffabrieken.

Technisch was dat een fluitje van een cent. Het betekende natuurlijk wel 20 miljard kubieke meter minder aan aardgasbaten, iets minder dan de helft van waar op dat moment rekening mee werd gehouden. EZ nam die informatie voor kennisgeving aan.

Kamp legt advies SodM naast zich neer

In december 2012 lichtte de Inspecteur Generaal (IG) De Jong van het SodM minister Kamp officieel in over de analyse van het SodM in een bijeenkomst waarbij ook de volledige ambtelijke top van EZ aanwezig was.

De minister nam de boodschap van de IG zeer serieus, sprak van ‘groot bier’ en zei dat hij de resultaten van het onderzoek verder zou bespreken in de boezem van het kabinet. Ook gaf hij aan meer onderzoek te willen doen. De IG beloofde binnen enkele weken te komen met een formele adviesbrief met daarin de SodM-aanbevelingen.

In januari 2013 kwam de minister met zijn eerste gasbesluit als reactie op de beving in Huizinge. De minister erkende de ernst van de ontstane situatie maar beschikte naar eigen zeggen over onvoldoende kennis om concrete maatregelen te nemen. Het advies van het SodM om de productie zo veel als mogelijk te beperken legde hij daarom terzijde.

Daarbij maakte hij handig gebruik van het  vermeende verschil van inzicht tussen de kennisinstituten en het SodM. Als de specialisten het al niet met elkaar eens zijn, wie ben ik dan? Wel kondigde de minister een uitgebreid studie- en onderzoeksprogramma aan dat in 2013 zou moeten worden uitgevoerd. Op grond van de onderzoeksresultaten zou de minister in 2014 een nieuw gasbesluit kunnen nemen met daarin wel concrete maatregelen. Bovendien droeg hij de NAM op een nieuw winningsplan op te stellen.

Nog nooit zo veel aardbevingen

Business-as-usual dus voor de gaswinning in 2013. GasTerra kreeg alle ruimte om zoveel Gronings gas als maar mogelijk was te verkopen. Volgens het in december 2012 goedgekeurde businessplan van GasTerra was dat 49,5 miljard kubieke meter voor het jaar 2013. De NAM zou dat gas dan volgens afspraak moeten leveren. De gasverkopen van GasTerra in 2013 verliepen zo voorspoedig, mede door een betrekkelijk koude winter, dat halverwege het jaar al duidelijk was dat het doel van 49,5 miljard kubieke meter ruimschoots zou worden overschreden.

Toen GasTerra bij EZ sondeerde of dat toch niet wat teveel van het goede was voelde EZ niet de behoefte in te grijpen, immers het extra geld kon goed worden gebruikt om de inmiddels ingestelde bezuinigingen wat draaglijker te maken. De totale hoeveelheid geproduceerd Gronings gas per 31 december 2013 bedroeg uiteindelijk 53,8 miljard kubieke meter. Het aantal aardbevingen dat jaar was nog nooit zo groot geweest: 76 met een sterkte van meer dan 1 op de schaal van Richter en 29 met een sterkte van meer dan 1,5.

Geen sprake van productievermindering

Op 17 januari 2014 ontvouwde minister Kamp in het gemeentehuis van Loppersum, het zwaarst getroffen gebied in Groningen, een nieuwe strategie voor de gaswinning-na-Huizinge ten overstaan van een keur aan Groningse notabelen. Kamps strategie bestond uit 3 sporen. Het eerste spoor behelsde een nieuw productieplafond en een nieuwe productiestrategie. Het tweede spoor was het verbeteren van de schadeafhandeling en het aardbevingsbestendig maken van de gebouwde omgeving in het gaswinningsgebied. Het derde spoor betrof de verbetering van de leefomgeving en de economische infrastructuur van Groningen.

Het nieuwe productieplafond bestond uit 42,5 miljard kubieke meter voor 2014 en 2015 en 40 miljard voor 2015, geheel volgens eerder met Shell en Exxon gemaakte afspraken. Geen sprake dus van een productievermindering zoals geadviseerd door het SodM. Volgens de minister was het productieplafond voor 2014, 2015 en 2016 absoluut noodzakelijk om de leveringszekerheid veilig te stellen en om aan de internationale contractverplichtingen te voldoen.

Als Kamp beter had geluisterd was de ellende minder groot geweest

De nieuwe productiestrategie bestond uit een drastische beperking van de productie uit de Loppersum puttenclusters en een overheveling van die productie naar andere delen van het veld. De effectiviteit van die productiestrategie werd echter door experts op het gebied van gaswinning direct in twijfel getrokken.

Tijdens het bewind van minister Kamp is uiteindelijk de jaarlijkse productie uit het Groningen gasveld geleidelijk verlaagd, van de absolute piek van 53,8 miljard kubieke meter in 2013 tot 24 miljard in 2017. Dat was niet zozeer het gevolg van beleidswijzigingen maar van ingrepen door de Raad van State.

Bij ieder nieuw gasbesluit bracht de minister de leveringszekerheid en de contractverplichtingen als argument naar voren, terwijl hij al sinds de herfst van 2012 wist dat die argumenten geen hout sneden. Als de minister beter had geluisterd naar zijn adviseurs was Groningen een hoop ellende bespaard gebleven.  

Kamps opvolger, Vijlbrief, moet biezen pakken

Met het niet opvolgen van het SodM-advies uit 2012 om de Groningse gasproductie zo veel als mogelijk te beperken, terwijl dat wel degelijk mogelijk was, heeft minister Kamp de veiligheid van de Groningers in het gaswinningsgebied onnodig op het spel gezet. Dat niet alleen, de minister heeft ook keer op keer de Tweede Kamer onjuist geïnformeerd over het belang van leveringszekerheid en gascontracten, een parlementaire doodzonde.

Het is natuurlijk afwachten of de Parlementaire Enquêtecommissie tot dezelfde conclusies zal komen. Bovendien moet de oud-minister nog worden gehoord en misschien komen daar alsnog ontlastende feiten naar boven. Maar met wat er nu aan harde belastende feiten op tafel ligt lijkt dat niet zo waarschijnlijk. Dat betekent dat Kamps opvolger, staatssecretaris Vijlbrief van Mijnbouw, volgens de parlementaire mores zijn biezen zal moeten pakken. Dat is natuurlijk sneu voor hem want hij heeft persoonlijk niet aan het wanbeleid bijgedragen. Maar zo zijn nu eenmaal de regels.

Wynia’s Week brengt 104 keer per jaar broodnodige, onafhankelijke berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk, met hun vrijwillige abonnementsgeld. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Henk Kamp heeft fout gehandeld en daarom moet zijn opvolger Vijlbrief weg verscheen eerst op Wynia's Week.

Zelfs klanten die jarenlang extra hebben betaald voor groene stroom, bijvoorbeeld met een HollandseWind & Zon-contract van Eneco, krijgen een hogere energierekening gepresenteerd. Particulieren die zonne-energie opwekken krijgen van Eneco juist minder geld voor de stroom die zij aan het net terugleveren. Dat kan nog eens honderden euro’s per jaar schelen. Volgens het AD wekt een kwart van de 1,8 miljoen huishoudens met zonnepanelen meer stroom op dan ze gebruiken.

Het einde is nog niet in zicht. De Vastelastenbond verwacht dat de energiekosten dit jaar drie keer over de kop zullen gaan. ‘Aan alle kanten hoor je dat de hoop is dat we een zachte winter krijgen,’ zegt Sanne de Jong van prijsvergelijker Gaslicht.com.

Eindelijk minder energiebelasting

De overheid heeft de belastingen verlaagd. Toch blijft de gasprijs hoog, waardoor ook stroom duurder is geworden. Nederland had tot voor kort de hoogste energiebelastingen van Europa, in het bijzonder voor huishoudens en kleine bedrijven. Zoals Wynia’s Week in februari berichtte waren grootverbruikers, zoals AkzoNobel, DSM en Tata Steel, altijd uitgezonderd van het hoogste tarief, uit angst dat ze anders naar het buitenland zouden vertrekken. Ook de glastuinbouw betaalt al jaren minder belasting op aardgas.

Het kabinet heeft de energiebelasting op elektriciteit en de btw op aardgas, elektriciteit en stadswarmte dit jaar voor iedereen verlaagd. Huishoudens tot 120 procent van de bijstandsnorm krijgen er nog eens 1.300 euro bij. Kosten: 6,5 miljard euro.

Toch komen gezinnen en bedrijven in de problemen

Het Nibud verwacht dat zo’n 2,5 miljoen huishoudens – één op de drie – desondanks in de financiële problemen komt. Zinksmelter Nyrstar heeft in Budel, vlakbij de Belgische grens, de productie teruggeschroefd. Met zulke hoge prijzen is geen geld te verdienen. Yara in Sluiskil, eveneens tegen de Belgische grens, produceert minder kunstmest, wat gevolgen zal hebben voor de voedselprijzen. Aluminiumfabriek Aldel legde eind vorig jaar de productie in Delfzijl al grotendeels stil.

Nederland heeft verreweg de hoogste gasprijs van Europa, blijkt uit een vergelijking van de Household Energy Price Index (HEPI). Zelfs de ‘kale’ gasprijs, zonder belastingen en netwerktarieven, is in geen land zo hoog.

Dat geldt ook voor stroom. Frankrijk zit, mét belastingen, op minder dan de helft, Duitsland op ongeveer tweederde van onze prijs. Hoe komt dat?

1. Alleen nog maar variabele contracten

Resi Becker, sinds 1 februari de topvrouw van Essent, kijkt naar de overheid. Zij pleit voor (nog) lagere energiebelastingen, subsidies om huizen te isoleren (daarvoor heeft het kabinet de komende acht jaar 4 miljard euro ingeboekt) en strengere regels voor langetermijncontracten. ‘Klanten kunnen makkelijk wisselen van leverancier, wat het aanbieden van langere contracten bemoeilijkt,’ zei Becker eerder deze maand tegen de NOS. ‘Juist met langetermijncontracten kunnen wij de prijs lager houden.’

Waarom verkoopt Essent, net als Eneco en Vattenfall, dan nauwelijks langetermijncontracten meer? De helft van de huishoudens heeft inmiddels een variabel energiecontract. Dat zou dit jaar kunnen oplopen tot 90 procent. Volgens HEPI is het zelfs dé reden dat gas en licht zoveel duurder is in Nederland dan in de rest van Europa: de kosten die energieleveranciers op de groothandel maken, rekenen zij direct door aan hun klanten.

De energiebedrijven willen wel de baten, maar niet de lasten: langetermijncontracten wanneer het hen uitkomt, maar nu even niet.

Toch heeft Becker wel een punt, volgens De Jong. Nu betalen klanten een boete van 50 tot maximaal 125 euro wanneer zij hun energiecontract opzeggen. Vergelijk het met een mobiele telefoon: als je daarvan je abonnement voortijdig opzegt, moet je de volledige kosten van het contract afbetalen. Of een zorgverzekering: daarvan kan je slechts één keer per jaar wisselen.

2. Geen prijsplafond

De Jong voegt toe: ‘Je ziet in andere landen om ons heen dat overheden veel meer ingrijpen.’ Frankrijk en Spanje hebben bijvoorbeeld een prijsplafond ingesteld. Daar ziet Essent niets in. ‘Onze inkoopprijs voor gas is momenteel heel hoog,’ waarschuwt Becker. ‘Als wij dat voor minder geld verkopen aan huishoudens, leidt dat tot instabiliteit.’ Voor Essent welteverstaan.

Haar zorg is niet onterecht. Door het maximaliseren van de prijzen is de Franse energiereus EDF in de financiële problemen gekomen. Het bedrijf was al voor 84 procent in handen van de staat. President Emmanuel Macron wil ook de rest overnemen. Kosten: 10 miljard euro.

In Duitsland heeft de staat een aandeel van 30 procent in Uniper genomen. De koers van het energiebedrijf was 80 procent gezakt. Het kreeg minder gas uit Rusland, maar moest wel langetermijncontracten aan huishoudens en bedrijven nakomen. Kosten voor de belastingbetaler: 15 miljard euro.

De Jong heeft een alternatief: een soort heffingskorting, maar dan voor de energiebelasting. Tot gemiddeld verbruik zouden huishoudens en kleine bedrijven geen belasting betalen over gas en stroom (maar nog wel btw.) Dat beloont energiebesparing. ‘De energiebelasting is in het leven geroepen om te zorgen dat consumenten minder energie gingen gebruiken,’ legt De Jong uit. ‘Dat gebeurt nu wel.’

3. Afhankelijkheid van aardgas

De Fransen wekken 70 procent van hun elektriciteit op in kerncentrales. De Duitsers hebben meer dan 30 procent ‘groene’ stroom en nog eens 8 procent biomassa. Gascentrales waren daar vorig jaar goed voor 15 procent van de elektriciteitsvoorziening.

Nederland haalde toen 46 procent van de stroom uit gascentrales en 14 procent uit kolen. 33 procent was ‘hernieuwbaar’, waartoe in Nederland opmerkelijk genoeg wel biomassa, maar kernenergie juist niet toe wordt gerekend. De kerncentrale in Borssele wekt jaarlijks 4 procent van onze elektriciteit op.

Gas werd deze week voor 327 euro per megawattuur op de Amsterdamse groothandel verhandeld, waar de prijzen voor heel Europa worden bepaald. (Een nalatenschap uit de tijd dat Nederland nog een grote gasproducent was.) Precies een jaar geleden was die prijs 27 euro. Omdat Nederland zo afhankelijk is van gas en energieleveranciers de kosten via variabele contracten kunnen doorrekenen aan hun klanten, voelen wij de gevolgen sneller dan andere Europeanen.

Voor elektriciteit betalen Nederlandse inkopers bijna 700 euro per megawattuur, een verdubbeling ten opzichte van een maand geleden en een vertienvoudiging in een jaar tijd. In Duitsland is de prijs nog hoger: daar wordt stroom voor eind-2022 voor bijna 850 euro per megawattuur ingekocht. Dat was een jaar geleden 80 euro, en toen was dat al duur.

Het verschil komt doordat Duitsland afhankelijker is van Russische gas. Duitsland verbrandt weliswaar minder gas om elektriciteit op te wekken, maar heeft van de winter nog steeds gas nodig om huizen te verwarmen. Gazprom heeft de toevoer via de Nord Stream-pijpleiding voor de tweede keer in twee maanden tijd stilgelegd. Er schijnt weer ‘onderhoud’ nodig te zijn.

4. Gasprijs is leidend

De hoge gasprijs duwt de elektriciteitsprijs omhoog, want de duurste energiebron bepaalt de handelsprijs van stroom.

Joris van Dorp, als energiedeskundige verbonden aan de denktank RePlanet Nederland, legt uit: ‘Aanbieders van stroom bieden hun productie aan voor een prijs die net genoeg is om hun variabele kosten te dekken.’ Voor duurzame energiebronnen, dikwijls met subsidie gebouwd, zijn die variabele kosten laag. Windmolens en zonnepanelen hebben immers geen brandstof nodig, kerncentrales maar een klein beetje. Zij kunnen hun stroom dus voor een lage prijs in de markt zetten.

Maar windmolens en zonnepanelen leveren niet genoeg en niet constant stroom. De meeste landen hebben weinig kerncentrales. Dus moeten biomassa-, gas- en kolencentrales bijspringen. Die hebben hogere kosten, dus vragen ze een hogere prijs.

Er ligt echter geen apart net voor ‘bruine’ stroom. Alle elektriciteit gaat op hetzelfde net, en wordt voor dezelfde prijs verhandeld. Als één energiebron, zoals gas, duurder wordt, trekt dat de hele stroomprijs mee.

Dat is een meevaller voor producenten van ‘groene’ stroom. ‘In de praktijk is de prijs die ze krijgen hoger dan de prijs die ze bieden,’ zegt Van Dorp. ‘Met het extra geld dat ze zo krijgen kunnen ze hun aandeelhouders dividend uitkeren. Of ze kunnen geld sparen voor het renoveren of vervangen van hun opwekkers.’

5. Europese landen bieden tegen elkaar op

Het zijn vooral staatspartijen die veel gas inkopen om de voorraden voor de winter te vullen. In Nederland is dat GasTerra – eigendom van de staat, samen met Shell en Exxon -, in Duitsland Uniper. Zo bieden Europese overheden tegen elkaar op, en stijgt de gasprijs verder.

Het Europese doel is om de gasvoorraden voor 80 procent vol te krijgen. Duitsland zit daar bijna aan. Nederland zit op 72 procent. Rob Jetten (D66), de minister voor Klimaat en Energie, trok deze week nog 200 miljoen euro extra uit om de de gasopslag in Bergermeer bij Alkmaar verder te vullen.

De prioriteit is gastekorten te voorkomen, maar een wrang neveneffect is dat de gasprijs, en dus ook de stroomprijs, voor bedrijven en consumenten stijgt. ‘Vorig jaar waren de verhalen als best wel schrijnend van mensen die de kachel niet meer aandeden,’ zegt De Jong. ‘Ik denk dat die verhalen dit jaar nog vele malen erger zullen zijn.’ Dan zitten de gasvoorraden misschien vol, maar kunnen consumenten het gas niet meer betalen.

6. Geen alternatief voor Groningen

Tot enkele jaren geleden kon Nederland, als belangrijkste gasexporteur van Europa, prijsschommelingen opvangen door de productie naar boven of beneden bij te stellen. Duitsland was onze grootste klant.

Dat gaat niet meer. De gaswinning in Groningen moet volgend jaar naar nul. Nederland houdt enkele gasvelden in de Noordzee over.

We hebben ons niet goed voorbereid op een leven na Groningen. Russisch gas werd lang gezien als alternatief, ook in Duitsland. Waarschuwingen daarover werden weggewuifd. Om van Nederland de ‘gasrotonde’ van Europa te maken, was Russisch gas onmisbaar. De Nederlandse gasrotonde was in belangrijke mate de draaischijf voor Poetin.

Shell, GasTerra, de Gasunie, het ministerie van Economische Zaken en zelfs Nederlandse waterschappen en gemeenten, die van Gazprom gas kochten, hielden vol dat het allemaal om ‘commerciële’ betrekkingen ging. Zelfs nadat Rusland meerdere malen de gaskraan naar Oost-Europa had dichtgedraaid. Voor Rusland is gas altijd van strategische waarde geweest.

Nederland bouwde, in tegenstelling tot Duitsland, wel een terminal in Rotterdam om vloeibaar aardgas (LNG) uit tankers te pompen. Maar we hebben geen langetermijncontracten afgesloten voor de aanvoer van LNG uit bijvoorbeeld Amerika, Egypte en Qatar.

7. Te weinig pijpleidingen naar het zuiden

Amerika kan veel LNG exporteren, maar het is geen onuitputtelijk bron. Ook is de transportcapaciteit beperkt. Er zijn de afgelopen twee jaar honderd LNG-tankers bijgekomen, maar wereldwijd zijn er niet meer dan 700 in gebruik. De wereldhandel in LNG was vorig jaar 516 miljard m³. Het Europese gasverbruik was toen 400 miljard m³. Japan, dat vrijwel geheel afhankelijk is van LNG, verbruikte 100 miljard m³.

Een alternatief is aardgas uit Algerije, de vijfde producent ter wereld na Amerika, Rusland, Iran en Canada. Er liggen pijpleidingen naar Italië en Spanje, maar de capaciteit om gas vervolgens over de Alpen en Pyreneeën te pompen is beperkt. Spanje heeft jaren geleden in Catalonië een pijpleiding aangelegd naar de Franse grens, maar de Fransen hebben die nooit aangesloten omdat ze dachten dat ze niet meer gas nodig hadden. Dat moet nu alsnog gebeuren.

Sinds 2020 loopt er een pijpleiding naar Azerbeidzjan via Griekenland en Turkije, maar die heeft een capaciteit van slechts 10 miljard m³ gas per jaar. Ter vergelijking: Nord Stream 1 kan jaarlijks 55 miljard m³ Russisch gas richting Duitsland pompen. Als het Poetin behaagt.

8. Sancties tegen Rusland

De grondoorzaak van de hoge prijzen is de oorlog in Oekraïne en de wens van Europa om minder afhankelijk te worden van Russisch aardgas. Vorig jaar kochten de Europese landen ongeveer 40 procent van hun gas in Rusland. Dat is gedaald naar 20 procent. Toch verdient Rusland nog evenveel aan de verkoop van gas, omdat de prijzen zo zijn gestegen.

9. Zwakke euro

Tenslotte speelt de zwakke euro mee. Een jaar geleden kostte 1 dollar nog 83 eurocent. Inmiddels zijn de twee valuta evenveel waard. En aardgas wordt wereldwijd – Rusland daargelaten – in dollars verhandeld. Zelfs als de prijs in dollars gelijk was gebleven, waren Europeanen dus meer gaan betalen.

De koers van de dollar is vooral gestegen omdat de Amerikaanse centrale bank de rente heeft verhoogd. De Europese Centrale Bank (ECB) is voorzichtiger. Die verhoogde de rente deze zomer van 0 naar 0,5 procent. Een hogere rente remt de inflatie af, maar leidt er ook toe dat overheden die hoge schulden maken meer betalen voor hun leningen. Dat zou vooral Italië, de derde economie van Europa, slecht uitkomen. En de ECB, die heeft er – dat is de afgelopen tien jaar wel gebleken – vrijwel alles voor over om Italië bij de eurozone te houden.

Dit artikel kwam mede tot stand door tips van lezers. Steunt u ook Wynia’s Week? Dat kan natuurlijk ook als donateur. Graag zelfs. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De 9 redenen waarom wij Nederlanders met gas & licht nog veel duurder uit zijn dan de buren verscheen eerst op Wynia's Week.

Van de 4,5 miljard kubieke meter is 1,6 miljard bestemd voor de nog dit jaar te beginnen omzetting van de hoogcalorische gasopslag in Grijpskerk naar laagcalorisch Gronings gas. In het gasjaar 2022/2023 komt daar nog eens 1,7 miljard Gronings gas bij. Aan het eind van 2023 is de Grijpskerk-gasopslag klaar om de backup functie van het Groningen gasveld over te nemen. En dan kan het Groningen gasveld definitief dicht, aldus een trotse staatssecretaris.

De staatsecretaris heeft met zijn besluit de harten van de Groningers gestolen. De drastische verhoging van de gasproductie is van de baan en de gaskraan gaat op de kortst mogelijke termijn voorgoed dicht. Wat nog wel rest is de goedkeuring van de Tweede Kamer.

De Groningers mogen dan ingenomen zijn met het nieuwe gasbesluit, de afnemers van hoogcalorisch gas (voornamelijk de Nederlandse industrie) zijn verre van tevreden. Zij vrezen dat met de onmiddellijke ombouw van de gasopslag in Grijpskerk de leveringszekerheid in gevaar komt omdat die opslag dan niet meer kan worden ingezet voor hoogcalorisch gas.

Dat laatste is ook precies de reden dat de instantie die in Nederland verantwoordelijk is voor het transport en de leveringszekerheid van aardgas, Gasunie Transport Services (GTS), de staatssecretaris met klem heeft aangeraden om, gegeven de huidige onzekere gasmarkt, de omzetting van de gasopslag in Grijpskerk voorlopig maar even uit te stellen. Zie hier. Dat advies heeft de staatssecretaris willens en wetens in de wind geslagen.

‘Veiligheid staat voorop’

Uitstel van de omzetting van de Grijpskerk gasopslag naar laagcalorisch Groningen gas zou tot gevolg hebben dat de Groningse gasproductie niet al kan stoppen eind 2023 maar één of twee jaar later. Dat is dan nog steeds aanzienlijk eerder dan 2030, de oorspronkelijke sluitingsdatum waar de toenmalige minister van EZK, Eric Wiebes, in 2018 vanuit ging. Eén of twee jaar later maar nog steeds ruim op tijd, dat moet toch niet zo’n probleem zijn, zou je zeggen.

Dat is het wel voor de staatsecretaris, die wil kost-wat-kost het Groningen-gasveld zo snel mogelijk sluiten. Vanwaar die vliegende haast? Hij beroept zich op de mantra dat ‘de veiligheid van de Groningers voorop staat’. Gaswinning in Groningen is onveilig en hoe eerder de winning definitief stopt des te beter, zo is de redenering. Dat de staatssecretaris daarmee de leveringszekerheid van hoogcalorisch gas op het spel zet is van ondergeschikt belang.

Maar wat is dat waard?

Het veiligheidsargument van de staatssecretaris is loos. Er is geen sprake van dat de veiligheid van de Groningers in gevaar zou komen. Onafhankelijke en betrouwbare veiligheidsanalyses van TNO hebben overduidelijk aangetoond dat produceren met een jaarlijkse onttrekkingssnelheid van maximaal 5 miljard kubieke meter volstrekt veilig is. Zie hier.

Dat houdt in dat voor een bewoner van het gaswinningsgebied de jaarlijkse kans op overlijden door het instorten van een huis als gevolg van een door de gaswinning veroorzaakte aardbeving kleiner is dan één op de honderdduizend ─ de door de overheid vastgestelde en door het parlement bekrachtigde veiligheidsnorm.

Een kortzichtig besluit

Mocht de gaskraan volgend jaar definitief dichtgaan dan blijven we zitten met een Groningen dat aardbevingsbestendig is gemaakt maar waar geen gas meer mag worden geproduceerd. Dat is natuurlijk van de zotte. Het hele idee achter de grootschalige en kostbare versterkingsoperatie was nu juist om door te gaan met de gasproductie maar dan wel op een manier die veilig is voor de bewoners van het gaswinningsgebied. We hebben voor heel veel geld een zeewaardig superjacht laten bouwen maar leggen de boot na de tewaterlating direct aan de ketting.

Al met al: Vijlbriefs gasbesluit is onverstandig en kortzichtig. De staatssecretaris lijkt onbekend met de laatste inzichten over veiligheid in het gaswinningsgebied. Ook lijkt de ernst van de Russische invasie in de Oekraïne niet goed tot hem te zijn doorgedrongen. Hij stuurt aan op een overhaaste en onnodige sluiting van het Groningen-gasveld en gaat daarbij welbewust voorbij aan de leveringszekerheid van hoogcalorisch gas.

De Tweede Kamer is nu aan zet. De staatssecretaris moet de Kamer maar eens uitleggen waarom, in weerwil van recente veiligheidsanalyses, de Groningse gasproductie onveilig is en dus zo snel mogelijk moet worden gestopt. Ook zal hij de Kamer duidelijk moeten maken waarom hij het advies van GTS heeft genegeerd en hoe hij het plotselinge wegvallen van hoogcalorisch Russisch gas denkt op te vangen. Dat laatste wordt met de dag waarschijnlijker.

‘Oekraïne’ noopt tot herziening energiebeleid

De oorlog in de Oekraïne vraagt om een fundamentele reset van het energiebeleid in Europa en dus ook in Nederland. Wat buiten kijf staat is dat onze afhankelijkheid van Russische kolen, olie en gas zo snel mogelijk moet worden afgebouwd. Dat betekent dat, onder andere, de rol van het Groningen gasveld opnieuw moet worden bekeken; met open vizier, rationeel, zonder taboes en zonder vage mantra’s. Het Groningen gasveld bevat nog een immense hoeveelheid kostbaar aardgas dat veilig en winstgevend kan worden gewonnen en de import van Russisch gas voor een groot deel of geheel kan vervangen.

Leuk of niet, aardgas valt voorlopig niet weg te denken in de Nederlandse energievoorziening en industrie. Tot ver in deze eeuw zal aardgas een cruciale rol blijven spelen in de overgang naar een volledig fossielvrije maatschappij. Het definitief dichtdraaien van de Groningse gaskraan zou heel erg dom en kortzichtig zijn en zeker niet in het belang van Nederland. Je gaat je oude schoenen toch niet weggooien voordat je nieuwe hebt?

Jacques Hagoort schrijft voor Wynia’s Week over het energie- en klimaatbeleid. Bent u al supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De ernst van Poetins invasie in Oekraïne lijkt niet goed tot Hans Vijlbrief doorgedrongen verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik sprak voor Wynia’s Week TV over met Wendelmoet Boersema, verslaggeefster van dagblad Trouw. Ze was eerder onder meer correspondent in Moskou en publiceerde onlangs het boek ‘Gronings Goud. Over de macht van het gas en de rol van Rusland’. Ik raad u het interview met Wendelmoet Boersema van harte aan. Voor menigeen zal het een openbaring zijn.

Moskou heeft Gazprom, Shell heeft Nederland

Wie aardgas zegt, die zegt macht en geld. Dat het kleine Nederland en het grote Rusland zonder dat het erg opviel binnen enkele decennia zulke nauwe banden opbouwden, is een gevolg van gezamenlijke belangen. Nederland was een betrekkelijke grootmacht met de bodemschat aardgas en wilde graag een gasmacht blijven. De moderne Russische staat is goeddeels gebouwd op gas (en olie) en een autocraat als Poetin gebruikt de gaskraan als machtsmiddel.

Dan is er ook nog de Koninklijke Shell, veruit het grootste bedrijf van Nederland en een van de grootste bedrijven ter wereld. Shell heeft ruim een halve eeuw lang samen met partner Esso volop kunnen profiteren van het Groningse gas, maar heeft geen zin daar nu de nadelen van te ondervinden en heeft al langere tijd de zinnen gezet op de gigantische Russische gasvelden.

Shell domineert Den Haag

Shell maakt daarbij dankbaar gebruik van het feit, dat het grote Shell het kleine Nederland met zijn koningshuis, zijn premier, zijn ministers, zijn ambtenaren en het staatsbedrijf Gasunie in belangrijke mate kan sturen. Verliezers zijn de Europese samenwerking (want Nederland volgt Moskou, niet Brussel), de relatie met de Verenigde Staten (want Nederland doet mee aan Russische gasexport en importeert nauwelijks uit de VS), de bewoners van de gasvelden in Groningen (want Shell domineerde het winningsbeleid en trekt zich terug nu de kosten zich opstapelen en de gaswinning stopt).

Kabinetten-Rutte zeggen het een en doen het ander

Het macht van het gas is doortrokken van hypocrisie. Boven tafel kritiseren de kabinetten-Rutte de mensenrechten van Rusland, het optreden van Rusland tegen Oekraïne en de vergiftiging van opposanten van Poetin, maar onder tafel werkt Nederland al weer jaren nauw samen met Rusland aan het uitbouwen van het distributienet voor Russisch gas in West-Europa.

Dezelfde kabinetten-Rutte die in hoog tempo de Nederlandse woningen ‘van het gas af’ zeggen te willen, geven ondertussen leiding aan de Nederlandse staat die nog steeds een grote speler is en wil zijn bij de Europese gasvoorziening. Naarmate er meer huizen van het gas af gaan zal de vraag naar gas voor Nederlandse elektriciteitscentrales alleen maar groter worden.

Washington en Brussel boos

Nu volgend jaar de gaswinning in Groningen stopt, zal dat gas steeds vaker uit Rusland komen, vooral via de Nordstream-pijpleidingen. Maar met de mond wordt in Den Haag beleden dat we van het gas af zouden moeten om niet afhankelijk te zijn van Poetin.

De Nordstream-gaspijpen van Poetin (ruwweg van St. Petersburg naar Noord-Duitsland) wekten de woede op van de Amerikanen – van Trump al helemaal – en van landen als Polen. Maar de Nederlandse staat is en blijft net zo makkelijk mede-eigenaar van Nordstream I en Shell is feitelijk mede-eigenaar van Nordstream II. Als het om gas gaat, zijn voor Nederland de relaties met Moskou belangrijker dan die met Brussel of die met Washington.

Als het gas op is, pakt Shell zijn biezen

En Shell? Wendelmoet Boersema en ik zijn het er over eens dat de loyaliteit van Shell aan Nederland voorbij is als er geen gas meer uit de Groningse bodem wordt gehaald. Nu al is het hoofdkantoor van multinational Shell in naam gevestigd in Den Haag, maar qua structuur is het een Brits bedrijf geworden. Het zal dan ook minder vanzelfsprekend worden, dat Nederlandse ministers en diplomaten, tot aan de koning toe, zich in vele buitenlanden als boegbeeld van Shell gedragen.

Maar de Nederlandse ‘klimaatsubsidies’ voor zulke zaken als het onder de zeebodem stoppen van CO2 van Shell-raffinaderijen en het gesubsidieerd produceren van waterstof – dat zal ongetwijfeld wel doorgaan. Dat past dan in een lange traditie.

Altijd te slim af

Shell en Esso waren Nederlandse ministers altijd al steevast te slim af. Dat gebeurde bij de exploitatie van ‘Slochteren’, dat gebeurde bijvoorbeeld ook bij de verliesgevende verkoop door Shell en Esso van het Noord-Duitse gasnet aan staatsbedrijf Gasunie.

Dat gebeurde ook bij de wel zeer royale afkoopregeling van toenmalig minister Eric Wiebes voor Shell en Esso omdat de gaswinning in Groningen eerder stopt dan de oliemaatschappijen hadden gehoopt. Wendelmoet Boersema is niet mals voor Eric Wiebes.

Boersema spreekt van ‘grove overdrijving’ en ‘een leugen’ over de voorstelling van zaken die Wiebes gaf om Shell en Esso overmatig te compenseren voor het stoppen met het Groningse gas. Voor ‘de olies’ is Nederland zo altijd winstgevend: als er gas wordt gewonnen èn als de gaswinning ophoudt.

Het Interview

Het video-interview van Syp Wynia met Wendelmoet Boersema voor Wynia’s Week TV duurt een uur en is HIER te zien.

Meer Wynia’s Week TV?

Wilt u een automatisch abonnement op het YouTube-kanaal van Wynia’s Week TV? Click HIER en u krijgt regelmatig nieuwe columns, interviews en documentaires te zien. Welkom bij Wynia’s Week TV!

Gronings Goud – het boek

Het boek ‘Gronings Goud – over de macht van het gas en de rol van Rusland’ van Wendelmoet Boersema is uitgegeven door Ambo/Anthos en kost 21,99. Bestellen en informatie HIER.

Het bericht Is Nederland meer bondgenoot van Moskou dan van Brussel? verscheen eerst op Wynia's Week.