Uit de brief van Klever blijkt dat NGO’s geen toegevoegde waarde hebben bij de uitvoering van ontwikkelingsprojecten. Subsidies fungeren als instandhoudingsbijdragen voor de betreffende clubs, die doorgaans over weinig achterban beschikken en zelf onvoldoende in staat zijn financiële middelen te genereren. Logische conclusie zou dan ook zijn om helemaal met dit beleid helemaal te stoppen.

Belastinggeld voor bevriende clubs

Hoewel het Nederlandse beleid op het terrein van ontwikkelingssamenwerking een lange traditie kent qua betrokkenheid van ‘maatschappelijke organisaties’ begon de huidige vormgeving met het programma Samenspraak en Tegenspraak van minister Ploumen. Dit programma liep van 2016 t/m 2020. Het huidige programma Versterking Maatschappelijk Middenveld startte in 2021 en loopt t/m 2025. Belangrijkste onderdeel hiervan is het programma Power of Voices.

De timing van de ingang van deze programma’s is niet toevallig. Steeds vond de aanbesteding van de partnerschappen met NGO’s plaats op het einde van een kabinetsperiode, waarmee een nieuw kabinet voor een voldongen feit werd gesteld. Dat is doorbroken door de vroegtijdige val van Rutte IV. Vanwege de nog lopende verplichtingen krijgen de in de brief aangekondigde veranderingen hun beslag in 2026.

Kern van deze programma’s vormen de ‘strategische partnerschappen’, waarbij consortia van NGO’s op bepaalde door het ministerie gespecificeerde terreinen volgens een door het ministerie beschreven methode projecten uitvoeren in ontwikkelingslanden. Hiermee zijn grote geldbedragen gemoeid. Alleen al de strategische partnerschappen hebben voor de periode 2021 t/m 2025 een budget van 1,4 miljard euro.

Een evaluatie van (onderdelen van) deze programma’s heeft nooit plaatsgevonden. Die van het programma Samenspraak en Tegenspraak werd diverse malen uitgesteld, waarna de mededeling kwam dat deze samen met die van het vervolgprogramma Power of Voices zou plaatsvinden.

‘Weinig vertrouwen in de kwaliteit’

Wel blijkt er nu een soort van meta-evaluatie van de strategische partnerschappen gereed, waaruit de brief van 11 november citeert, maar die met uitzondering van één onderdeel nog niet is gepubliceerd. Deze wel gepubliceerde evaluatie betreft de programma’s over Seksuele en Reproductieve Rechten en Gezondheid (SRGR), waar ook wordt gewerkt met partnerschappen met NGO’s. De conclusies van deze door de eigen directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB) uitgevoerde evaluatie zijn ontluisterend.

Wat betreft de effectiviteit merkt de IOB op dat: ‘De uitgevoerde evaluaties van initiatieven gericht op pleiten en beïnvloeden en capaciteitsversterking van maatschappelijke organisaties waren van lage kwaliteit. Daardoor blijft het onduidelijk in hoeverre deze initiatieven effectief geweest zijn.’

En verder: ‘Bovendien heeft IOB weinig vertrouwen in de kwaliteit van veel evaluaties van door het ministerie gesteunde SRGR-projecten en programma’s, uitgevoerd door ngo’s, internationale en multilaterale organisaties. Vaak waren de toegepaste onderzoeksmethoden niet geschikt om de bijdrage van de ondersteunde interventies aan waargenomen resultaten vast te stellen, met name op het niveau van outcome en impact.’ IOB concludeert: ‘Analyses van kosteneffectiviteit en kostenefficiëntie ontbreken.’

Ook is IOB kritisch over het laten uitvoeren van projecten via strategische partnerschappen met NGO’s: ‘Vanwege de complexe opzet van ngo partnerschappen hadden deze projecten ook te maken met bureaucratisch programmabeheer, hoge operationele kosten en vertragingen in de uitvoering.’ Alsmede over het blijvende resultaat ervan: ‘SRGR-projecten komen over het algemeen tot stilstand zodra de Nederlandse financiering eindigt, omdat er nauwelijks belanghebbenden zijn die bereid en in staat zijn om ondersteunde activiteiten over te nemen. Daarnaast is er slechts beperkt inzicht in de duurzaamheid van behaalde resultaten.’

De IOB doet de aanbeveling ‘Heroverweeg het huidige operationele model van de ngo-partnerschappen, om hoge beheerskosten en fragmentatie op het landenniveau te verminderen’.

Forse korting, geen breuk

De brief van minister Klever brengt een aantal forse wijzigingen aan in dit beleid, maar breekt er niet volledig mee. In de eerste plaats betreft dit het terugbrengen van het budget van het totale programma van 1,4 miljard euro naar een bedrag tussen 390 en 565 miljoen euro. Ook ligt de focus voortaan op drie aandachtsgebieden: gezondheid, handelsbevordering en mensenrechten.

Met name dat laatste onderwerp is echter een breed paraplubegrip, waar nog tal van stokpaardjes kunnen worden ondergebracht. Bijdragen aan het beperken van migratie wordt niet genoemd. Verder kondigt de minister aan dat de drempelwaarde voor het percentage waarin maatschappelijke organisaties zelf in hun inkomsten moeten voorzien, wordt opgetrokken van 25 naar 50 procent.

Clubs leven van subsidie

Het protest van betrokken NGO’s en vanuit de oppositie na het uitkomen van de brief was uiteraard niet van de lucht. Het daarbij gehanteerde frame is vertrouwd, omdat het al jaren succesvol wordt toegepast. Het geld dat NGO’s krijgen zou een vorm van solidariteit met mensen in arme landen zijn en hard nodig zijn  voor het bieden van hulp op tal van terreinen.

De organisaties die het uitvoeren zijn erin geslaagd zichzelf gelijk te stellen aan de goede doelen waaraan ze zeggen te werken en wie is er nu tegen goede doelen? Critici kregen zoals gebruikelijk volop ruimte om hun bezwaren te formuleren, zonder dat ze werden weersproken. Mensen die vinden dat het beleid op een andere leest dient te worden geschoeid, kwamen niet aan het woord, waarmee het speelveld handig werd afgebakend om verdergaande bezuinigingen te voorkomen.

Een eerste kritische noot bij het nieuwe beleid betreft de doelstelling: ‘Leidend voor het nieuwe kader is de wens van het kabinet om lokale maatschappelijke organisaties in ontwikkelingslanden te versterken voor hun activiteiten ter plekke.’ Dat is merkwaardig, aangezien je zou verwachten dat verhoging van de welvaart centraal zou staan. Wij zouden het toch ook niet accepteren als andere landen een dergelijk paternalisme tegenover ons ten toon zouden spreiden?

Dat het beleid niet kosteneffectief is en geen blijvende impact heeft, is duidelijk gebleken uit de in het voorgaande aangehaalde evaluatie en klinkt ook door in de brief. Er is dus geen toegevoegde waarde voor het betrekken van NGO’s bij de uitvoering van ontwikkelingshulp. Werd dit initiatief ooit genomen om meer draagvlak onder de Nederlandse bevolking te creëren, thans moet worden geconcludeerd dat het stuk voor stuk gaat om organisaties zonder noemenswaardige achterban.

Alleen linkse clubs kregen geld

Veel van de deelnemende NGO’s zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van overheidssubsidie. Die stellen een organisatie als Milieudefensie in staat een capaciteit op te bouwen om diezelfde staat voor de rechter te dagen als ze haar zin niet krijgt op andere terreinen. Zoals eerder aangetoond hebben al de NGO’s die betrokken zijn (geweest) bij de programma’s van Ploumen en Kaag een uitgesproken links wereldbeeld. Dat lag al besloten in de aanbestedingscriteria. De rechtvaardiging waarom dit allemaal met belastinggeld moet worden gestimuleerd, ontbreekt ook in de brief van Klever.

De brief maakt verder een afweging die het huidige kabinet op wel meer terreinen maakt en waaruit een voorkeur oprijst voor het liever hanteren van de kaasschaaf dan het snijmes. Ondanks de forse bezuiniging wordt in de basis de structuur intact gelaten, waardoor een volgend kabinet niet alleen een dergelijk programma weer snel kan optuigen, maar ook de bureaucratische uitvoeringsstructuur op het ministerie en bij NGO’s in stand blijft.

Veel van het subsidiegeld wordt besteed in het westen, waar deze NGO’s hun kantoren hebben. Zij slaan een deel van hun vaste lasten om over deze projecten en schrijven uren van personeel met een functie op het hoofdkantoor toe aan deze projecten. Het zijn de hoge indirecte kosten waar de IOB over klaagt.

Ook stelt het optrekken van de drempel voor eigen inkomsten minder voor dan het misschien op het eerste gezicht lijkt. De drempelwaarde van nu 25 procent en straks 50 procent heeft betrekking op middelen die niet afkomstig zijn van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Zo kon het COC probleemloos deelnemen aan het huidige partnerschap. De organisatie werd voor 70 procent gefinancierd door Buitenlandse Zaken en voldeed daarmee aan de drempelwaarde. Dat van de resterende 30 procent het overgrote deel afkomstig was van het Ministerie van OCW deed er niet toe. En als een ander ministerie niet de helpende hand toesteekt, dan is er altijd nog wel de Postcodeloterij.

Nog niet de radicale breuk

De brief van Klever vormt dus niet de gehoopte radicale breuk met het beleid van haar voorgangers. Er wordt budgettair weliswaar fors gesnoeid, maar van een nieuwe filosofie die radicale keuzes maakt op basis van nieuwe beleidsinzichten, degelijke evaluaties en wetenschappelijk onderzoek is (nog) geen sprake.

Het is de vraag of die radicale keuzes worden gemaakt in de voor komend voorjaar toegezegde nadere uitwerking. Tijdens de eerste termijn van de begrotingsbehandeling op donderdagavond 14 november hadden behalve de oppositie ook de regeringspartijen VVD en NSC vragen bij de brief over het verminderen van de rol van NGO’s. De minister antwoordt de Tweede Kamer komende woensdag.

Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week over hoe de schaduwwereld van de meningsvorming en besluitvorming in Nederland werkt. Kort na de jaarwisseling verschijnt zijn samen met Oswin Schneeweisz geschreven boek ‘De Nederwolf’ bij Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week – dus ook in het jaar 2025! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De bezuiniging van minister Klever op ontwikkelingshulp is (nog) geen radicale breuk met haar voorgangers verscheen eerst op Wynia's Week.

Volkswagen kondigde onlangs aan meerdere productielocaties in Duitsland te gaan sluiten. Het met de vakbonden afgesproken en al decennia van kracht zijnde verbod op collectieve ontslagen werd in september opgezegd. Het boegbeeld van de Duitse auto-industrie verkeert in slecht weer.

Klimaatkoplopers

Dat de Duitse industrie het moeilijk heeft, blijkt al jaren uit de cijfers. Het vertrouwen is laag, er wordt weinig geïnvesteerd en bedrijven verplaatsen productie naar het buitenland. Dat het vooral opvalt in Duitsland komt doordat het land als één van de weinige EU-landen nog een relatief grote industriesector heeft. In Nederland is het echter niet anders. Ook hier is het vertrouwen al jaren laag, maar wordt de slechte situatie deels aan het zicht onttrokken doordat de industriesector hier veel kleiner is en meer gediversifieerd. Zo deelt de relatief grote Nederlandse industrie van computerchips niet in de malaise.

De belangrijkste reden dat het nu slechter gaat met de industrie zijn de hoge energiekosten in West-Europa. Die worden gemakshalve op het conto geschreven van Poetin, maar dat is niet het juiste verhaal. EU-landen als Nederland en ook Duitsland willen koploper zijn als het gaat om klimaatbeleid. In Duitsland speelt ook een ongefundeerde angst voor nucleaire energie mee, die de aanzet gaf tot de ‘Energiewende’.

Binnen dat klimaatbeleid is geen toekomst voor fossiele energie. Reden waarom de politiek in veel EU-landen al tien jaar geleden is begonnen nieuwe winningsprojecten voor olie en gas zoveel mogelijk tegen te werken. En als zij het niet doen, dan doen (vaak rijkelijk gesubsidieerde) NGO’s dat wel door bij elk nieuw project meteen naar de rechter te lopen of via geestverwante bestuurders en parlementariërs vergunningen tegen te houden. Zo kan er op land vrijwel niet meer worden gewonnen en op zee maar mondjesmaat. Waar de EU zo’n vijftien jaar geleden voor een belangrijk deel zelf voorzag in haar energiebehoefte is het nu merendeels afhankelijk van importen.

Toen Poetin de oorlog tegen Oekraïne begon, voorzag Rusland voor een groot deel in de stijgende Europese energie-importbehoefte. Dit aanbod viel weg door de westerse boycotmaatregelen. Russische energie komt nu via een omweg tot ons en relatief dure producenten zijn in het gat gesprongen, zoals die van schaliegas uit de VS. Schaliegas dat wordt gewonnen via ‘fracking’. Dat is niet toegestaan in de EU, hoewel de methoden veel beter zijn geworden dan de techniek van twintig jaar geleden waarop de regeringen hier hun oordeel baseren.

Fossiele energie in EU veel duurder dan in VS

Een tweede component van het klimaatbeleid betreft het ook via bewust beleid duurder maken van fossiele energie. Dit soort politici gelooft sterk in prijsprikkels als het goederen duurder maakt waar ze een hekel aan hebben en het ook nog eens flink de schatkist vult. Dezelfde politici die nu moord en brand schreeuwen over de btw-verhoging op een aantal goederen en diensten, hebben de belastingen op energie de afgelopen jaren fors verhoogd. Dat laatste heeft een veel groter effect op de koopkracht. Wannabee koploper Nederland spant de kroon, maar ook andere EU-landen kunnen er wat van. De opbrengsten van dit soort belastingen zijn hard nodig om de miljardensubsidies op duurzamer geachte vormen van energie te kunnen financieren, die anders niet kunnen concurreren met olie en gas.

En zo komt het dat gas in de EU gemiddeld vijf keer duurder is dan in de VS en elektriciteit gemiddeld twee tot drie keer duurder.

Het zijn orde van groottes die meteen verklaren waarom energie-intensieve bedrijven in Europa ten dode zijn opgeschreven. Want energie in de VS is als gevolg van vier jaar Biden niet eens echt goedkoop en het land is niet langer zelfvoorzienend zoals onder Trump. Trump heeft aangekondigd flink in te gaan zetten op het winnen van fossiele energie, waardoor het prijsverschil met de VS eerder zal stijgen dan dalen.

Bedrijfsleven ingekapseld in klimaatbeleid

Hoe kan het nu dat we organisaties van werkgevers hier niet over horen in Nederland? Had VNO-NCW niet allang aan de bel moeten trekken? Te meer daar Nederland qua energiekosten zelfs binnen de EU de kroon spant.

De werkgevers klagen alleen over steunmaatregelen die andere EU-landen nemen. Kortom, het niveau van de energieprijzen is niet zo zeer het probleem, maar wel dat andere landen dat met subsidies proberen te drukken. De werkgeversorganisaties hebben zich jaren geleden aan de klimaattafels van Rutte III al gecommitteerd aan het klimaatbeleid van de afgelopen jaren. Ze hebben een kader dat, aangevoerd door D66-lid Ingrid Thijssen, vol inzet op de in VN-verband overeengekomen duurzame ontwikkelingsdoelen. Die zijn uitgewerkt in criteria op het terrein van Environment, Social and Governance (ESG), waarvan duurzame energie integraal deel uitmaakt.

Bedrijven worden afgerekend op de mate waarin zij voldoen aan ESG-doelstellingen. Zo niet, dan worden zij daar op aangesproken door activistische pensioenfondsen als het ABP onder leiding van Paul Rosenmöller tijdens aandeelhoudersvergaderingen, NGO’s als het zwaar gesubsidieerde Milieudefensie in de rechtszaal of Extinction Rebellion via acties en blokkades. Kortom het bedrijfsleven is ingekapseld in het klimaatbeleid en wie een ander geluid laat horen, zoals bijvoorbeeld Tata Steel, wordt in de politiek en de media weggezet als milieucrimineel. De landbouwsector kan daarover meepraten.

Maar, zult u tegenwerpen, het voorgaande is natuurlijk geklets. Zelfs de overheid geeft toe dat fossiele energie in Nederland zwaar wordt gesubsidieerd. Begon het een paar jaar geleden nog met enkele miljarden, inmiddels overtroeven de schattingen elkaar en zou het gaan om meer dan 40 miljard euro per jaar. Hoe kan zwaar ‘gesubsidieerd’ gas hier vijf keer duurder zijn dan in de VS, waar het niet wordt gesubsidieerd?

Een simpel voorbeeld over hoe deze ‘subsidies’ worden berekend kan dat duidelijk maken. Op een liter benzine wordt in Nederland een accijns geheven van 79 cent. Op een liter diesel is dat 52 cent. Het verschil van 27 cent is, vermenigvuldigd met een btw-tarief van 21%, een subsidie op fossiele energie. Dat vinden niet alleen klimaatactivisten en groene politici. Ook onze overheid denkt er zo over en een organisatie als de Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde.

Accijns mag wel verhoogd worden maar niet verlaagd

Deze wordt bevolkt door tal van hoogleraren economie waarvan er geen één uitspreekt dat de keizer, zoals in het sprookje van Andersen, geen kleren aan heeft. Integendeel, zoals bij een vorige maand gehouden bijeenkomst over hoe deze subsidies zo snel mogelijk kunnen worden afgebouwd, gaat men braaf mee in het sprookje. Het sprookje waarin doelbewust de Engelse term subsidies, dat voor veel meer staat dan wat we in Nederland verstaan onder subsidies en ook belastingvrijstellingen of lagere tarieven omvat, wordt vertaald naar het Nederlandse subsidie.

In de redenering van al deze instanties is het afbouwen van deze fossiele subsidies maar op één manier mogelijk. Om terug te keren naar het eerdere cijfervoorbeeld is de fossiele subsidie op diesel pas verdwenen als de accijns op een liter diesel wordt opgetrokken naar 79 cent. De accijns op een liter benzine verlagen naar 52 cent mag niet.

Doel is fossiele energie zo duur mogelijk te maken

Dat geldt ook als je de belastingopbrengst gelijk houdt en een bijbehorend tarief vaststelt dat voor benzine en diesel gelijk is en ergens tussen 52 cent en 79 cent ligt. Het geeft wel aan dat de illusie van fossiele subsidies als stok bedoeld is om een zo groot mogelijke negatieve prijsprikkel te creëren tegen fossiele energie. Als de accijns op benzine en diesel volledig verdwijnt, is er helemaal geen fossiele subsidie meer.

Er is de afgelopen jaren een stelsel gecreëerd in West-Europa in het algemeen en, vanwege de wens om klimaatkoploper te zijn, in Nederland in het bijzonder, waarin energie schreeuwend duur is gemaakt. De consequenties daarvan voelt de gemiddelde burger al een aantal jaren in de portemonnee en de gevolgen worden nu ook zichtbaar in het bedrijfsleven.

Bedrijven die dit soort prijsstijgingen kunnen doorberekenen, zullen niet aarzelen dat te doen. Dat is een verklaring voor de hardnekkig hoge inflatie in ons land. Het sterke verband tussen energieprijzen en voedselprijzen wordt bijvoorbeeld graag genegeerd. Liever beschuldigt men bedrijven van graaien, hoewel het bewijs daarvoor ontbreekt en de winstgevendheid en marges van het bedrijfsleven niet zijn toegenomen.

Rampzalige gevolgen

Bedrijven die kostenstijgingen niet kunnen doorrekenen en die, zoals Volkswagen, niet alleen concurreren op de EU-markt die met tarieven kan worden beschermd, sluiten hun Europese vestigingen en verplaatsen de productie naar buiten de EU. Voor de generatie die denkt dat voedsel uit de supermarkt komt en auto’s uit de showroom is dat geen probleem. Tot het moment waarop zij worden geconfronteerd met schaarste en prijsstijgingen. Dan wordt de roep om overheidsingrijpen luid.

De overheid produceert echter geen auto’s en verbouwt geen voedsel en als ze het zou doen dan zou er niet genoeg zijn. Het huidige door ideologie gedreven beleid is kortzichtig en kan bij voortzetting alleen maar rampzalige gevolgen hebben als op een gegeven moment een nieuwe crisis de tekortkomingen ervan genadeloos bloot legt. 

Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week over hoe de schaduwwereld van de meningsvorming en besluitvorming in Nederland werkt.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Klimaatbeleid zorgt voor schreeuwend dure energie, hoge voedselprijzen en vertrekkende bedrijven verscheen eerst op Wynia's Week.

De RAF zei op te komen voor de arbeidersklasse en sprak haar bewondering uit voor leiders als Mao Zedong en Ho Chi Minh die er in waren geslaagd de macht in handen van ‘het volk’ te leggen. Tegenwoordig zien we deze lieden uitsluitend als wat ze zijn: massamoordenaars. De RAF werd vanuit de DDR voorzien van wapens en middelen en tijdelijk onderdak als de politie haar te dicht op de hielen zat.

Overeenkomsten tussen terroristen en dierenbevrijders

De terroristen die zeiden te opereren namens de arbeidersklasse vonden echter geen weerklank bij diezelfde arbeidersklasse. Terwijl ze zichzelf zagen als voorhoede die beter dan de arbeiders zelf wist wat goed voor ze was, kregen ze slechts bijval uit radicaal-linkse hoek. Met name van marxistische wetenschappers en journalisten, die de redacties van media als Der Spiegel, Stern en Die Zeit bevolkten. De publieke omroep stond de eerste jaren eveneens weinig kritisch tegenover de RAF en gaf de terroristen volop een podium om hun boodschap via radio en televisie te verspreiden. Ook lang nadat de RAF was overgegaan tot het gebruik van grof geweld.

Het doel dat de middelen heiligt, radicale activisten die het beter weten dan iedereen en niet van plan zijn langs democratische weg verandering te bewerkstelligen, de personele verwevenheid van mainstream links en radicaal links en het in elkaar overvloeien van actiegroepen die zich binnen en buiten de kaders van de wet begeven, het komt ook allemaal terug in het boek De Dierenbevrijders dat Jeroen Siebelink dit jaar publiceerde over bijna vijftig jaar radicaal dierenactivisme. Siebelink schreef eerder een hagiografie over de Partij van de Dieren en vond het blijkbaar tijd voor een eerbetoon aan de mensen die onder het label Dierenbevrijdingsfront (DBF) al decennialang grote schade aanrichten onder het mom op te komen voor dierenrechten.

Zelf heeft Siebelink het over een ‘elegante en ludieke manier’ van actievoeren en ziet de uitgevoerde aanslagen als ‘kwajongensstreken’. De omgang met dieren is volgens hem ‘de grootste misdaad in de wereldgeschiedenis ooit’. Dit frame wordt vrijwel kritiekloos overgenomen in recensies van het boek in Algemeen Dagblad en Trouw. Siebelink kon ook rekenen op een welwillend onthaal in Villa VdB van omroep MAX.

Voor de claim dat radicale dierenactivisten veel steun kregen van een breed publiek levert Siebelink geen bewijs. Het tegendeel lijkt eerder waar, aangezien de vele actiegroepen die zeggen op te komen voor dierenwelzijn (inclusief de Dierenbescherming) nooit een substantiële achterban wisten te vergaren. De radicaliteit trok figuren aan als Volkert van der Graaf, die deelnam aan acties van het DBF.

Geen aandacht voor de slachtoffers

Hoofdpersoon in het boek is Peter Janssen, ook bekend als de Vegan Streaker. De hoofdstukken waarin zijn acties worden bejubeld, wisselt Siebelink af met een geschiedschrijving van bijna vijftig jaar radicaal dierenactivisme. Die geschiedenis staat bol van wetsovertredingen, zonder noemenswaardige gevolgen voor de daders.

Er is geen aandacht voor degenen die het doelwit zijn van deze acties. Integendeel, mensen die dieren houden en/of daarmee werken worden systematisch ontmenselijkt, waardoor elk ingezet middel gerechtvaardigd wordt. Schades die in totaal oplopen tot vele honderden miljoenen euro’s (‘de verzekering betaalt’), mensen wier onderneming te gronde wordt gericht, de gijzeling van een medewerker van een veilinghuis, insluipingen en bezetting van stallen, wat niet alleen huisvrede- of lokaalvredebreuk is, maar ook noodzaakt tot wekenlange quarantaine, brandstichting in gebouwen en van voertuigen, bedreiging van mensen, vernielen en bekladden van woningen, doxing, Siebelink stapt er gemakkelijk overheen en de genoemde media gaan het graag uit de weg. Dezelfde media en mensen die het spaans benauwd kregen toen iemand met een fakkel stond te zwaaien naar Sigrid Kaag.

Daden blijven ongestraft

Is het verschil met de RAF dan niet dat DBF geen dodelijke slachtoffers heeft gemaakt? Dat was meer geluk dan wijsheid. Met name de brandstichtingen, zoals die bij Dumeco en Tomassen Duck-To, hadden ook anders kunnen aflopen. Een andere belangrijke factor is dat het geweld van het DBF niet escaleerde, zoals bij de RAF. Waar de RAF uiteindelijk een flinke tegenreactie uitlokte, koos het Nederlandse establishment er als zo vaak voor om mee te buigen met de radicale actievoerders. Waarom zou je steeds grover geweld gaan gebruiken als je toch wel je zin krijgt?

De straffeloosheid van hun daden is de rode draad in de geschiedenis van het DBF sinds het ontstaan in 1978. Geen enkel opsporingsonderzoek leidde tot arrestatie van daders. Speciale opsporingsteams om het geweld aan te pakken, bleken bij navraag helemaal niet te bestaan. De spaarzame veroordelingen in de afgelopen vijftig jaar waren het gevolg van toevalstreffers, waarbij activisten op heterdaad werden betrapt of herkend en men niet anders kon dan hen vervolgen. Maar ook dan zorgden vormfouten, afzwakking van de tenlastelegging of het wegknoeien van bewijs ervoor dat de daders er met wat schoffelwerk vanaf kwamen. DBF had vrienden in hooggeplaatste kringen, zoals voormalig CDA-staatssecretaris Joop van der Reijden die via de Utrechtse krakersbeweging de boodschap gaf dat men zich beter een tijdje koest kon houden.

Hoofdpersoon Peter Janssen krijgt in 2019 wel een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 15 maanden voor het in brand steken van vijf vrachtwagens bij eendenslachterij Tomassen Duck-To in Ermelo. Als hij voorwaardelijk is vrijgelaten, bezondigt hij zich tijdens zijn proeftijd meteen weer aan talrijke illegale acties die de nodige publiciteit genereren, echter zonder dat dit consequenties heeft.

Hoe het anders kan laat het boek ook zien. Janssen lapt in tal van landen de regels aan zijn laars. In Japan wordt hij in zijn kraag gevat en twintig dagen opgesloten zonder vorm van proces. Hij moet 1700 euro boete betalen, wordt daarna het land uitgezet en mag er nooit meer terugkomen. Het is de enige plek waar de Vegan Streaker zijn activiteiten vervolgens staakt. In het Verenigd Koninkrijk slaagt de politie erin met enkele gerichte infiltraties vlot een einde te maken aan de activiteiten van het Animal Liberation Front en verdwijnen de kopstukken voor lange tijd in de cel. Hierna is het afgelopen met het geweld.

Klap in het gezicht

Met radicale organisaties die buitenwettelijke middelen niet schuwen, lijken de opvattingen van radicale organisaties die zich aan de wet zeggen te houden, ineens een stuk gematigder. Het is een beproefde taktiek uit het actiewezen. Met de komst van DBF werden voorheen als radicaal geziene organisaties als Lekker Dier (nu Wakker Dier) ineens serieuze gesprekspartners voor de politiek en de media. Het heeft naar eigen zeggen sterk bijgedragen aan de effectiviteit van hun optredens. In het geval van radicale dierenactivisten bleek in het verleden de personele scheiding tussen organisaties die wel en niet binnen de kaders van de wet opereerden flinterdun. Vaak stonden degenen die illegale acties uitvoerden op de loonlijst van de meer reguliere organisaties.

Het boek van Siebelink is een klap in het gezicht van alle dierenhouders die zich aan de regels hielden maar wier bedrijf door dierenactivisten te gronde werd gericht, terwijl de overheid toekeek. Iets wat doorgaat tot op de dag van vandaag. Nog steeds zijn er aan de lopende band stalinsluipingen, zoals ook het boek laat zien. Er zijn meldpunten voor jachthutten, die dan ook vaak worden vernield.

Bezetting van restaurants

Restaurants zien dat hun menukaarten worden doorgelicht en zij met naam en toenaam worden gepubliceerd als zij in de ogen van activisten slecht scoren. Het leidt regelmatig tot een bezetting, wat niet alleen een avond aan omzet kost maar ook schade die voor rekening komt van de ondernemer. Want de rechter vindt bezetting van restaurants weliswaar niet geoorloofd, maar koppelt daar geen consequenties aan in de vorm van straf of schadevergoeding. Het Dreigingsbeeld Terrorisme stelt dat ‘de Nederlandse dierenrechtenbeweging al lange tijd klein is en zich voornamelijk uit in vreedzame demonstraties’. Dat het tweede niet waar is, wordt door dit boek uitgebreid aangetoond.

Het is niet alleen onbevredigend dat daders voortdurend wegkomen met hun strafbaar handelen, maar ook nog mooie baantjes bemachtigen en gelegenheid krijgen hun optreden goed te praten zonder excuses te maken. Advocaat Otto Schily, die tal van illegale hand- en spandiensten leverde aan de RAF, werd in 1998 minister van Binnenlandse Zaken namens Die Grünen.

In Nederland was Jan Bonjer jarenlang actief binnen het DBF. Dit vormde geen belemmering voor een journalistieke carrière bij het Algemeen Dagblad en Het Financieele Dagblad en stond een benoeming als dijkgraaf bij Waterschap Hollandse Delta niet in de weg. Hoe kan iemand die jarenlang hierover heeft gelogen en laten zien maling te hebben aan de spelregels van de democratie worden benoemd in een functie waarin hij namens de overheid optreedt en regels moet handhaven? En dat zonder enige spijtbetuiging voor zijn eerdere handelen.

Bagatellisering van zware delicten

RAF-terrorist Knut Folkerts schoot op 22 september 1977 in Utrecht politieman Arie Kranenburg dood. Hij werd hiervoor tot twintig jaar cel veroordeeld, maar wist zijn gevangenisstraf te ontlopen door zijn uitlevering aan Duitsland. Hier kreeg hij twee maal levenslang voor misdaden die hij in Duitsland pleegde. In 1995 werd hij vrijgelaten. Omdat de Duitse justitie vindt dat hij heeft geboet voor de misdaden die hij in Duitsland pleegde, weigert men hem uit te leveren om de resterende straf in Nederland uit te zitten, hoezeer de weduwe van Kranenburg daar ook op aandrong.

Hoewel de aard van de gepleegde feiten van een andere orde is, gaat het om hetzelfde principe: straffeloosheid van ernstige delicten. Ook Folkerts heeft nooit spijt betuigd. Dit boek dat zware delicten vooral bagatelliseert en afdoet als kwajongensstreken wrijft nog eens zout in de wonden van degenen die er het slachtoffer van werden. Dat perspectief ontbreekt volledig bij Siebelink, die ook zelf participeert in een illegale actie en de slachtofferrol reserveert voor de dieren namens wie hij en zijn medestanders het exclusieve recht claimen om te mogen spreken.

Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week over hoe de schaduwwereld van de meningsvorming en besluitvorming in Nederland werkt.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Ernstige delicten van dierenactivisten blijven ongestraft en daders worden welwillend onthaald in de media verscheen eerst op Wynia's Week.

Na maandenlang overvloedige regenval en wateroverlast kwam het bericht dat op tal van plekken in Nederland schaarste aan drinkwater dreigt. In de jaarlijkse waterbehoefte van 2,2 miljard kubieke meter zou niet meer kunnen worden voorzien. Dit terwijl er jaarlijks aan neerslag 32 miljard kubieke meter valt en alleen Rijn en Maas al 75 miljard kubieke meter water per jaar aanvoeren, zo rekende Arnout Jaspers voor.

Waterverbruik moet terug naar 100 liter per dag

Ook opmerkelijk is de grafiek die het zgn. neerslagtekort weergeeft. Dat bedraagt momenteel gemiddeld 46 millimeter, ondanks de zeer overvloedige en ongebruikelijke hoeveelheid regenval. Een neerslagtekort dat optreedt ondanks het feit dat het de afgelopen decennia gemiddeld natter is geworden in ons land.

Er lijkt bij zoveel ongerijmdheden iets anders aan de hand dan spontaan ontstane natuurlijke schaarste. Al snel kwam de aap uit de mouw dat de provincies treuzelen met het afgeven van vergunningen voor het winnen van water. Naast andere overwegingen als natuur en woningen speelt hier dat het waterverbruik van de gemiddelde Nederlander van overheidswege terug moet van 134 liter per dag nu naar 100 liter in 2035.

Een kuub drinkwater kostte huishoudens begin dit jaar 95 cent (exclusief vastrecht). Daar komt 42 cent belasting per kuub bij en over beide bedragen ook nog 9 procent btw. Van de prijs van elke extra kuub water vloeit dus zo’n 35 procent in de schatkist. Het vorige kabinet-Rutte IV overwoog om een gedifferentieerd ‘comfort’-tarief in te voeren, door de belasting boven een hoeveelheid van 100 liter per dag flink te verhogen.

Absoluut gezien gaat het voor de meeste huishoudens niet om grote bedragen aan belasting. Veel landen heffen echter helemaal geen belasting op drinkwater, omdat ze water zien als een eerste levensbehoefte. Ook hebben belastingen de neiging voortdurend te stijgen, wat ook hieruit blijkt dat vorig jaar het tarief 38,2 cent per kuub was, en te stapelen. Als water wordt bewerkt komt er nog een verbruiksbelasting bij van 26 cent per liter, omdat anders deze dranken te goedkoop worden in vergelijking met water. Het is een kaartenhuis van ‘goede bedoelingen’ waarvan het uiteindelijke resultaat is dat de burger flink meer moet betalen voor iets dat niet schaars is.

Water is schoner dan in jaren

Water in Nederland voldoet bovendien vaak niet aan de Europese norm, waaruit activisten de conclusie trekken dat het ernstig is vervuild. Dat die norm de afgelopen decennia sterk is aangescherpt, dat het water in Nederland schoner is dan het in vele decennia is geweest en dat de biodiversiteit in het water floreert, wordt er niet bij verteld. Nederland past die norm ook nog eens relatief vaak toe op veel kleinere wateren en hanteert voor bijvoorbeeld stikstof een veel striktere norm dan Duitsland of Vlaanderen. Het draagt bij aan het idee van schaarste en dat we zuinig moeten zijn met het beschikbare schoon water.

Duurdere energie

Iets soortgelijks als bij water zien we bij de winning van fossiele energie. Niet alleen in Nederland maar in de hele EU is het winnen van fossiele energie op land vrijwel onmogelijk geworden. Op zee wordt het nog wel toegestaan. Zoals een gaswinningsproject boven Schiermonnikoog onlangs illustreerde, wordt de uitvoering ervan gefrustreerd door procedures aangespannen door NGO’s die menen dat wanneer het aanbod van fossiele energie opdroogt we des te sneller kunnen omschakelen naar een fossielvrije samenleving. Zij vertragen daarom dit soort trajecten en maken met allerlei aanvullende eisen (bovenop de al uitgebreide regelgeving) de uitvoering ervan een stuk duurder.

Het resultaat van dit soort acties is dat de EU steeds minder in de eigen energiebehoefte kan voorzien. Omdat andere vormen van energie het ontstane gat niet konden vullen werd het tekort aangevuld met import uit Rusland. Toen deze leveranties wegvielen na de Russische inval in Oekraïne waren veel hogere prijzen het logische gevolg. De paniek bij de gemiddelde burger kon rekenen op een vrij lauwe reactie bij beleidsmakers. Die waren namelijk al jaren bezig om via het verhogen van de belastingen energie duurder te maken.

Wen maar aan stroomuitval

Uiteindelijk kwamen er compensatiemaatregelen, die ook weer vrij vlot werden afgebouwd behalve voor de laagste inkomensgroepen. Het is het concept van de sociale energietransitie (een term van GL-PvdA): De hogere prijzen worden alleen gecompenseerd voor de lagere inkomens, waarbij voorbij wordt gegaan aan het feit dat het de overheid zelf is die de prijzen opjaagt.

Inmiddels zijn we weer terug in de situatie dat na de gedaalde prijzen voor de gemiddelde burger bijna de helft van de energierekening bestaat uit belastingen.

Burgers en bedrijven die meegaan in het verhaal van de overheid en investeren in hernieuwbare energiebronnen zien zich geconfronteerd met het feit dat het steeds moeilijker wordt (en op steeds meer plaatsen onmogelijk) om aangesloten te worden op het stroomnet. Dat gaat gepaard met de boodschap dat we maar moeten wennen aan stroomuitval, hetgeen miskent hoe belangrijk een stabiele en betrouwbare energievoorziening is voor onze welvaart.

ADVERTENTIE

Dat een beleid gericht op iedereen van het gas af en een steeds verdere elektrificatie consequenties heeft voor de energie-infrastructuur was een even voorspelbare als ook sterk genegeerde logische consequentie. Hallucinant is het dat bij de hoogste energieprijzen ter wereld, waarvan de helft uit belastingen bestaat, velen het hebben over fossiele ‘subsidies’ die moeten worden afgebouwd. Dat dit afbouwen niets anders betekent dan nog hogere belastingen wordt er niet bij verteld.

Water en energie zijn elementaire levensbehoeften. De prijzen ervan werken sterk door in die van andere producten, vooral van voedingsmiddelen. Het doorberekenen van kostenstijgingen werd door links afgedaan als ‘graaiflatie’. Iets waar we niks meer van horen nu is gebleken dat de marges van supermarkten zijn gedaald.

Consument de dupe

De door toenmalig EU-commissaris Frans Timmermans in het kader van de Green Deal geïnitieerde ‘Farm to Fork’-strategie wil 25 procent van de landbouwgrond biologisch laten zijn in 2030. Nederland mikt vooralsnog op 15 procent (nu: 4,2 procent). Deze vorm van landbouw is veel duurder, want heeft (veel) minder opbrengst per hectare.

De volgens onderzoek van de Consumentenbond gemiddeld 48 procent hogere prijzen voor biologische producten in de winkel zijn activisten een doorn in het oog. Om dat prijsverschil te overbruggen zijn er meerdere opties. Eén daarvan is alleen nog de biologische variant van een product aan te bieden, zoals inmiddels meerdere supermarkten doen. Het prijsverschil wordt hierdoor aan het oog onttrokken. Het is vreemd dat een organisatie als de Consumentenbond hierin meegaat en deze strategie zelfs propageert, terwijl die de keuzevrijheid en de koopkracht van de consument aantast.

Eiwittransitie

Hetzelfde geldt ook voor de ‘eiwittransitie’, waarbij vrijwel alle supermarkten hebben afgesproken dat in 2030 60 procent van de eiwitten in producten plantaardig moet zijn en 40 procent dierlijk. Deze verhouding ligt nu precies andersom. Ook hier geldt dat een dergelijke strategie, die nog een stuk verder gaat dan het creëren van schaarste, schadelijk is voor de koopkracht en keuzevrijheid van de consument en zou moeten worden bestreden door organisaties die zeggen op te komen voor de consument, zoals de Consumentenbond en de ACM.

30 procent Nederland beschermd natuurgebied

Kunstmatig gecreëerde schaarste belemmert ook het grondgebruik in het algemeen en de woningbouw in het bijzonder. Allerlei door klimaat- en milieubeleid geïnspireerde regels maken, tezamen met hoge energieprijzen, daarnaast bouwen duur. In het kader van het bevorderen van de biodiversiteit heeft het kabinet-Rutte IV zich er aan gecommitteerd dat 30 procent van Nederland beschermd natuurgebied moet zijn in 2030. Dit maakt bouwgrond nog schaarser, welk effect wordt versterkt doordat er daarnaast ook nog gebieden zijn waar om andere redenen niet gebouwd mag worden, zoals het Groene Hart. Tal van regels en gedetailleerde bestemmingsplannen vergroten deze schaarste nog meer en drijven de kosten verder op.

De beschermde status van veel van deze gebieden verplicht de overheid op basis van de Habitatrichtlijn om te zorgen voor een ‘gunstige staat van instandhouding’. Negatieve invloeden van buitenaf moeten dus worden voorkomen. Dit leidde onder andere tot rigide stikstofwetgeving, waardoor landbouw- en andere activiteiten rond het Natuurnetwerk Nederland in het algemeen en de Natura 2000-gebieden in het bijzonder vrijwel niet meer mogelijk zijn. De enige bruikbare bestemming voor dit soort buffergebieden is dan ook natuur, zoals Arnout Jaspers al aan gaf in De Stikstoffuik.

Kunstmatige schaarste in combinatie met daaruit en uit bewust beleid voortvloeiende hoge prijzen worden door de overheid ingezet om het gedrag van burgers in de ‘goede’ richting te sturen. Ten grondslag aan dit wat economen ‘nudging’ noemen, ligt de gedachte dat er allerlei verborgen (of externe) kosten zijn die door consumenten niet worden meegenomen in hun afwegingen en leiden tot suboptimale uitkomsten. Dat deze ‘kosten’ niet of nauwelijks observeerbaar of zelfs afwezig zijn en vooral ideologische gedreven zijn, komt niet op bij beleidsmakers. Evenmin als de gedachte dat de economie en samenleving complex zijn en overheidssturing vaak de plank misslaat of zelfs averechts uitwerkt.

‘Jarenlang te weinig betaald’

Dat de samenleving niet maakbaar is en de overheid de burger niet aan een touwtje heeft, is al talloze malen gebleken maar toch blijft diezelfde overheid het steeds weer opnieuw proberen. Dit beleid jaagt de burger op steeds hogere kosten, als een kikker die langzaam wordt gekookt. Compensatie is er alleen soms voor de lagere inkomens, want om met Diederik Samsom te spreken: We hebben jarenlang veel te weinig betaald voor energie en voedsel.

Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week over hoe de schaduwwereld van de meningsvorming en besluitvorming in Nederland werkt.Wynia’s Week volgt de macht in Nederland waar anderen het spoor bijster zijn. Dat wordt mogelijk gemaakt door de duizenden donateurs, die we van harte danken. Doet u mee?

Het bericht Den Haag maakt alles schaars en duur om ons in de ‘goede richting’ te sturen verscheen eerst op Wynia's Week.

Opvallend aan de methode-Van Gool: het openlijk inschakelen van politici. Gert-Jan Segers van de ChristenUnie is Van Gools jongste aanwinst. Maar politici van VVD, CDA en PvdA gingen hem voor. Politieke partijen sponsoren, dat doet Van Gool ook. Wouter Roorda zet het zoeklicht op dit deel van de migratie-lobbycratie.

Iedereen sprak er uiteraard schande van. De man van uitzendbureau OTTO, dat gespecialiseerd is in arbeidsmigranten, die een vraag daarover mocht stellen tijdens het verkiezingsdebat bij SBS6. Dezelfde man die een ton had gestort in de campagnekas van de VVD. Ook bleek zijn bedrijf sponsor van het BNR-radioprogramma van Wilfred Genee, de presentator van het verkiezingsdebat.

Het begon met een faillissement

Het gaat over Frank van Gool (1965). Samen met onder meer naamgever Otto Cornelisse richtte hij in 1999 uitzendorganisatie OTTO Work Force op. In 2000 bedroeg de omzet al vier miljoen gulden en die groeide naar 46 miljoen euro in 2005, om in 2010 150 miljoen euro te bereiken. In 2020 werd de horde van 500 miljoen euro omzet genomen en in 2023 die van één miljard euro.

Het in Venray gevestigde bedrijf heeft tegenwoordig ruim 26.000 mensen aan het werk. In 2018 kreeg het Japanse beursfonds Outsourcing voor naar verluidt 66 miljoen euro een meerderheidsbelang van 56 procent in OTTO, wat daarna opliep tot 100 procent in 2022. Toen werd het bedrijf gewaardeerd op 700 miljoen euro. Het legde Van Gool geen windeieren: In 2023 stond hij op plek 213 in de Quote500 met een geschat vermogen van 265 miljoen euro.

De zoon van een tuinder uit het Brabantse Berghem, die na de havo op zijn achttiende het groentekassenbedrijf van zijn vader overnam, kende niet altijd zoveel voorspoed. Het kassenbedrijf ging in 1999 failliet, evenals het daaraan gelieerde bedrijf Gopack dat groente en fruit verpakte en leverde aan winkelketens. Van Gool werd in 2007 veroordeeld voor onbehoorlijk bestuur. Een miljoenenschuld van Gopack bleef buiten de boeken, waardoor de administratie een te gunstig beeld gaf van de financiële situatie.

Van uitzendbureau naar verhuurder

Hoewel Van Gool nog steeds verbonden is aan OTTO heeft hij inmiddels de bakens verzet. Samen met zijn ex-vrouw Karolina Swoboda runt hij het eveneens in Venray gevestigde KAFRA Housing, dat een samentrekking is van hun beider voornamen. KAFRA werd in 2019 opgericht en groeit sindsdien onstuimig. Het realiseert grootschalige woonlocaties waar het tijdelijke huisvesting biedt aan voornamelijk arbeidsmigranten. Ook andere categorieën migrerende ‘spoedzoekers’ komen in aanmerking, zoals statushouders, studenten en Oekraïners.

Dure huisvesting tastte de winst aan van OTTO. De oprichting van KAFRA komt hieraan tegemoet. Als de huisvesting is geregeld, dan is het vervolgens geen enkel probleem om arbeidskrachten te plaatsen. In het geval van OTTO is dat vooral in de sector logistiek, met name bij de distributiebedrijven van Albert Hein en Jumbo. Nog steeds komt circa 70 procent van de werknemers uit Polen, al neemt het aandeel Roemenen en Bulgaren toe.

Hardnekkige verhalen rond uitbuiting

De koppeling van arbeid en huisvesting is een belangrijke oorzaak van de maatschappelijke weerstand tegen uitzendorganisaties als OTTO. Niet alleen verliezen werknemers hun baan bij ontslag, maar ook het dak boven hun hoofd als ze geen nieuw werk vinden. Voor de commissie-Roemer, die in 2020 onderzocht hoe de positie van arbeidsmigranten in Nederland kan worden verbeterd, was dit aanleiding om aan te bevelen om beide van elkaar los te koppelen.

Huisvesting – of beter: de gebrekkigheid daarvan – leidt ook tot hardnekkige verhalen rond uitbuiting en terugkerende aanvaringen met organisaties als FNV en SP. Dat geldt ook voor OTTO, hoewel het bedrijf volhoudt zich netjes aan de regels te houden. Van Gool stelt destijds met OTTO te zijn begonnen niet alleen om te voorzien in de behoefte aan personeel, maar ook om iets te doen aan de slechte omstandigheden voor arbeidsmigranten.

In 2019 kwamen de vakbond en OTTO in botsing over migrantenhuisvesting op park Old Heino. De FNV sprak over ‘erbarmelijke omstandigheden’, maar toonde zich tevreden als het systeem van gele en rode kaarten, dat het gedrag van de bewoners in goede banen moest leiden, werd opgeheven en mensen niet langer in groepen van vijf het hele jaar rond in één vakantiehuisje hoefden te verblijven.

Een andere luis in de pels is SP-Kamerlid Bart van Kent, die elk (vermeend) incident aangrijpt om in de (sociale) media flink te keer te gaan, daarbij niet gehinderd door het leveren van bewijs. Volgens Van Kent werden in 2021 arbeidsmigranten in een ‘Polenhotel’ in Boskoop ‘als beesten gehuisvest’ en betaalden zij 400 euro per persoon voor een tweepersoons hok zonder daglicht. De foto die hij hierbij toonde, liet volgens OTTO een opslagruimte voor huisraad zien. In november 2023 beweerde Van Kent dat arbeidsmigranten zelfs 800 euro per persoon moesten betalen.

Geen slechte reputatie

Na het bezoek van Van Kent in 2021 voerde de gemeente in Boskoop twee onaangekondigde inspecties uit, waaruit geen onregelmatigheden bleken die in strijd waren met de vergunning, het bouwbesluit of de normen van de Stichting Normering Flexwonen (SNF). De beschuldigingen van Van Kent dat sprake zou zijn van geen daglicht in de kamers en schimmelvorming werden niet door de feiten gestaafd.

OTTO heeft geen slechte reputatie als het aankomt op werkgeverschap en huisvesting van arbeidsmigranten. Het komt nooit in aanvaring met de autoriteiten. Het biedt haar werknemers relatief vaak een vast contract en past de Nederlandse CAO toe. KAFRA voldoet aan de SNF-normen, wat maar voor 20 procent van alle huisvesting voor arbeidsmigranten geldt.

Tijdelijke woonruimtes

In het verleden verhuurde men aan arbeidsmigranten vaak alleen een bed, waardoor sprake is van logies en er geen huurbescherming geldt of de huurprijzenwet. Hoewel deze praktijk nog veelvuldig voorkomt, is deze in de meer bonafide delen van de markt sterk teruggedrongen. Tegenwoordig bedient men zich daar vooral van tijdelijke huisvesting in woonunits op bedrijventerreinen, dichtbij de werkgevers, of op andere minder gewilde locaties. Het tijdelijke karakter van maximaal tien jaar maakt dat men niet aan de regels voor nieuwbouw is gebonden maar aan die voor bestaande bouw. Ook is het dan gemakkelijker om af te wijken van het bestemmingsplan. Er zijn zelfs subsidies voor het realiseren van tijdelijke woonruimtes.

In de KAFRA Tower in Venray heeft men 17m² leefruimte en een ‘appartement’ (=slaapkamer) van 5,9m². Daarvoor geldt een huur van 85 euro per persoon all-in per week, een vrij gangbaar bedrag. Volgens onderzoek van BMC voor de corporatiesector zou KAFRA maximaal een huur mogen vragen van €141,19 per maand. Dat lijkt nogal vergezocht, aangezien voor een gemiddelde studentenkamer met dezelfde omvang (veel) meer wordt betaald.

Een opmerkelijk punt is dat KAFRA werkt met ‘huurcontracten naar aard van korte duur’. Dergelijke huurcontracten bieden geen huur(prijs)bescherming. De commissie-Roemer deed het voorstel de duur van dergelijke contracten te gaan beperken tot maximaal vier maanden, waarna een tijdelijk huurcontract moest worden aangeboden. Inmiddels heeft wetgeving tijdelijke huurcontracten onmogelijk gemaakt, met uitzondering van huurcontracten naar aard van korte duur.

Een neusje voor politieke relaties

Het verdienmodel van een uitzendorganisatie voor arbeidsmigranten loopt het risico vergaand beïnvloed te worden door de politiek. Vanaf de start heeft OTTO daarom nauwe relaties onderhouden met politici. In de beginjaren was het doel daarbij vooral het opheffen van wettelijke beperkingen voor het tewerkstellen van arbeidskrachten uit de pas toegetreden EU-landen in Oost-Europa.

Een Raad van Advies zorgde ervoor dat de lijnen kort waren met de belangrijkste partijen. Deze Raad werd bevolkt door oud VVD-politici als Hans Wiegel en Frank de Grave. Ook oud CDA-staatssecretaris René van der Linden en oud-burgemeester van Tilburg en voormalig vakbondsbestuurder Ruud Vreeman (PvdA) maakten er deel van uit. Eerste Kamerlid Ger Biermans (VVD) is al vele jaren commissaris bij OTTO en was daarvoor ook lid van de Raad van Advies.

Circulaire migratie

Vorig jaar kondigde CU-leider Gert-Jan Segers verrassend aan een functie te aanvaarden bij OTTO. Daarvoor had hij zich altijd kritisch uitgelaten over de rol van werkgevers bij arbeidsmigratie. Segers moet het belang van ‘circulaire migratie’ onder de aandacht brengen. Die is volgens Van Gool hard nodig omdat Nederlanders allerlei werk niet willen doen en het een probaat middel zou zijn tegen de vergrijzing, waar veel tegenin te brengen valt.

Het houdt in dat mensen gedurende vijf jaren hier werken en dan, gesterkt door hun werkervaring, teruggaan naar hun land van herkomst. Gezinshereniging of -vorming zijn niet aan de orde. OTTO is alvast begonnen met het werven van Filipijnse verpleegkundigen voor wie in eigen land onvoldoende werk zou zijn. Circulaire migratie wordt ook door de EU gepropageerd, omdat het zou leiden tot minder illegale immigratie. Daarvoor is geen enkel bewijs noch dat het tijdelijk zou zijn. Wel blijft zo een kanaal van relatief goedkope arbeidskrachten voor werkgevers in stand.

Door zich aan de regels te houden, meer te doen dan de gemiddelde uitzendorganisatie voor arbeidsmigranten en relatief goede huisvesting aan te bieden heeft OTTO samen met KAFRA een sterke positie weten op te bouwen. Van Gool pleit ook al jaren voor het streng aanpakken van malafide uitzendbureaus en heeft de aanbevelingen van de commissie-Roemer onderschreven. De aanscherping van de regels rond het tewerkstellen en huisvesten van arbeidsmigranten en het uitzendwezen in het algemeen die al enkele jaren aan de gang is en ook de komende jaren doorgaat, zijn voor beide organisaties dan ook geen bedreiging. Integendeel. Deze zullen de concurrentie juist beperken.

Het valt echter moeilijk in te zien waarom er voor arbeidsmigranten op het terrein van huisvesting uitzonderingen moeten gelden, waarvan de politiek toepassing op de rest van de bevolking of zelfs maar op buitenlandse studenten niet wenselijk acht. Arbeidsmigranten vallen qua arbeidsvoorwaarden ook gewoon onder de CAO en de Nederlandse sociale zekerheid en arbeidswetgeving. Waarom dan uitzonderingen toestaan als huurcontracten naar aard van korte duur en tijdelijke huisvesting die valt onder soepeler regels?

Lobbycratie

Voor het in stand houden van de stroom arbeidsmigranten naar Nederland in het algemeen en voor je eigen bedrijf aantrekkelijke uitzonderingen in het bijzonder zijn korte lijntjes met regerende politici onontbeerlijk. Dat Frank van Gool daar een neus voor heeft, valt niet moeilijk in te zien.

Minstens zo interessant: er blijken in de Nederlandse lobbycratie ook altijd politici te vinden die bereid zijn de arbeidsmigratiebelangen van een ondernemer als Van Gool te dienen. Zelfs als ze, zoals Gert-Jan Segers, nog maar kort tevoren als volksvertegenwoordiger een hele andere lijn verkozen. Haast nog interessanter: het baart niet eens opzien.

Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week over hoe de schaduwwereld van de meningsvorming en besluitvorming in Nederland werkt.

Wynia’s Week volgt de macht in Nederland waar anderen het spoor bijster zijn. Dat wordt mogelijk gemaakt door de duizenden donateurs, die we van harte danken. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hoe Frank van Gool steeds weer politici weet te winnen voor meer arbeidsmigratie naar Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat is Climate Action Network Europe (hierna CAN), een wijdvertakt netwerk van klimaat- en milieuorganisaties waar zelfs de Moslimbroederschap lid van is. Vanuit hun bevoorrechte positie fluisteren zij eurocraten als – eerder – Frans Timmermans en – nog – Diederik Samsom rechtstreeks in welke klimaatmaatregelen zij wenselijk vinden.

Zoals we ook zagen in de aanloop naar de Tweede Kamer-verkiezingen van 22 november 2023 bestoken veel non-gouvernementele organisaties (NGO’s) de burger met kieswijzers en scorekaarten. Welke partij volgens een bepaalde NGO het beste scoort, kan overigens ook zonder hulpmiddelen vrij nauwkeurig worden voorspeld.

PvdD scoort het best, de PVV het slechtst

In 2019 besloot CAN een stemadvies voor de kiezer te maken op basis van het stemgedrag van Europarlementariërs voor wetsvoorstellen en parlementaire resoluties op klimaatgebied. CAN deelt de partijen in het Europese Parlement in drie categorieën in: ‘Defenders’, ‘Delayers’ en ‘Dinosaurs’. De ‘verdedigers’ van een goed klimaat- en milieubeleid vinden we aan de linkerkant, waar de sociaal-democraten (S&D), de Groenen (Greens/EFA) en de Linkse Fractie (GUE/NGL) hoog scoren. De ‘vertragers’ zijn de liberalen van ALDE en de ‘dinosauriërs’ vinden we bij de christendemocratische EPP, de conservatieve ECR en de rechtse ENF.

Vertaald naar de Nederlandse situatie scoort de PvdD het hoogst volgens CAN met 97 procent. Een score van boven de 75 procent is ‘very good’; onder 25 procent is ‘very bad’. Ook GL, PvdA en SP scoren rond de 75 of meer en horen dus tot de ‘Defenders’. D66, VVD, CU, SGP en CDA zitten in de middengroep van ‘Delayers’ en de PVV is de slecht scorende ‘Dinosaur’.

CAN Europe is actief in 38 Europese landen, heeft meer dan 180 lidorganisaties die meer dan 1700 NGO’s representeren en, naar eigen zeggen, meer dan 40 miljoen burgers (al schommelt dat aantal nogal tussen de jaren). Daar zitten veel dubbellidmaatschappen tussen, zo zijn heel wat afdelingen lid van Greenpeace.

De Nederlandse leden van CAN zijn we voor een deel al tegengekomen in deze kolommen. Het betreft Both Ends, Milieudefensie, Stichting Natuur en Milieu, WISE, Recourse en Hivos.

Tegen de hoge energieprijzen waar het zelf voor zorgt

CAN focust op ‘climate action’ en ‘climate justice’. Het strijdt met name tegen het gebruik van fossiele brandstoffen en voor het afbouwen van fossiele ‘subsidies’, dringt aan op een versnelling van de energietransitie en steunt voluit de plannen die Frans Timmermans opstelde, toen hij nog eurocommissaris was, onder de noemer ‘Fit for 55’ en de European Green Deal.

CAN keert zich aan de ene kant tegen hoge energieprijzen en dringt aan op bescherming van burgers hiertegen. Aan de andere kant strijdt het tegen de winning van fossiele brandstoffen en eist het uitfaseren van fossiele ‘subsidies’ door energiebelastingen gelijk te trekken op het hoogste niveau.

Ook voert het oppositie tegen het ooit door Ruud Lubbers geïnitieerde Energy Charter Treaty, dat beoogt investeringen in fossiele energiewinning te beschermen. En met succes want steeds meer landen stappen uit het verdrag, waaronder ook Nederland. Dat dit alles bijdraagt aan het beperken van het aanbod en dus het opdrijven van de prijs van fossiele energie, daarvan wil CAN kennelijk de hypocrisie niet inzien.

Burgers uit auto en vliegtuig pesten

CAN is ook gekant tegen kernenergie. Het pleit voor zon, wind en warmtepompen. Ook moet de vraag naar energie fors worden beperkt, waarbij ‘gedragsverandering’ een grote rol speelt. Gedragsverandering is een eufemisme voor burgers uit de auto en het vliegtuig pesten. Stemwijzer en de inzet op gedragsverandering illustreren de noodzaak die CAN voelt om de burger op te voeden.

CAN Europe maakt deel uit van de Green10. Dit is een invloedrijk cluster van klimaat- en milieuorganisaties die een radicaal beleid voorstaan op deze terreinen. CAN trekt hierin samen op met Greenpeace Europe, het Wereldnatuurfonds en Friends of the Earth Europe. Laatstgenoemde organisatie is de internationale tak van Milieudefensie.

Filip Michiels telde in een artikel voor Doorbraak.be maar liefst 3500 NGO’s die als lobbyorganisatie staan geregistreerd bij de EU. Elk jaar ontvangen zij een subsidiebedrag van 3,7 miljard euro (!) uit het budget van de EU. NGO’s vormen de grootste lobbygroep, nog voor het bedrijfsleven met 3400 lobbyorganisaties en de vakbonden met 1000. De NGO’s lopen ook de deur plat bij de Commissie en dat geldt vooral voor de Green10. Michiels laat zien dat Green10-lid Transport and Environment topscorer is met 229 contacten met topambtenaren en commissarissen van de Europese Commissie in de afgelopen tien jaar. Het Wereldnatuurfonds scoorde in diezelfde periode 219 keer en CAN zelf 142 keer, waarvan opvallend vaak met Frans Timmermans en Diederik Samsom.

CAN werkt met een jaarbudget van circa zes miljoen euro. Hiervan is de helft afkomstig van de European Climate Foundation (ECF). Deze club kwamen we eerder tegen in deze kolommen. Met een jaarbudget van circa 150 miljoen euro is het in de EU de voornaamste financier van allerlei NGO’s die een radicaal klimaatbeleid voorstaan.

Hewlett-Packard

ECF geeft zelf weinig opening van zaken over wie er bijdragen aan het megabudget dat het jaarlijks beschikbaar heeft en doet ook nogal geheimzinnig over de besteding ervan. Door echter in de boeken van die financiers te duiken, wordt het beeld wel een stuk duidelijker. Het overgrote deel van het geld dat ECF jaarlijks uitdeelt, is afkomstig van een aantal Amerikaanse miljardairs, met name de liefdadigheidsstichtingen van de oprichters van computerbedrijf Hewlett-Packard. Ook de familie Brenninkmeijer en de Postcodeloterij doen een stevige duit in het zakje.

Deze miljardairs dragen niet alleen via ECF bij aan de begroting van CAN Europe. Ze doen dat ook via het Amerikaanse zusje van ECF dat ClimateWorks heet. ClimateWorks mag de rijksten op deze aarde tot haar sponsoren rekenen, onder wie Jeff Bezos, Mark Zuckerberg, Bill Gates, George Soros en Michael Bloomberg. Het beschikt over een formidabel jaarlijks budget van rond de 350 miljoen dollar.

Kwart van budget CAN komt van Europese Commissie

ClimateWorks doneerde in 2022 ruim vier ton aan CAN en droeg ook in voorgaande jaren bij. Ook zien we KR Foundation, de Deens filantropische organisatie die campagnes in Nederland financiert om reclames voor fossiele energie te weren uit de publieke ruimte en daarmee in diverse Nederlandse steden succes had. KR doneert met 140.000 euro per jaar net zo veel als de 180 lidorganisaties. Dat komt dus neer op nog geen 1000 euro per lidorganisatie. Opvallend zijn ook de terugkerende jaarlijkse bijdrages van de Duitse (136.000 euro in 2022) en de Belgische (45.000 euro in 2022) overheid.

De afgelopen jaren was steeds minstens een kwart van het jaarbudget van CAN afkomstig van de Europese Commissie. In de periode 2014-2022 ontving CAN in totaal 32,77 miljoen euro van de Europese Commissie, zo rekende Lode Goukens uit. In een artikel voor Doorbraak.be meldt hij dat hiervan 11 miljoen euro afkomstig is uit het budget voor onderzoek van de Europese Commissie. Dit terwijl de EC met het LIFE-programma een aparte geldpot heeft voor “bewustmaking rond klimaat en leefmilieu’. Via LIFE kwam echter ‘slechts’ 3,6 miljoen euro binnen bij CAN. De rest komt uit het programma voor ontwikkelingshulp, wat ook in Nederland een veelgebruikte bron is voor financiering van NGO’s.

CAN Europe maakt deel uit van CAN International, waarbinnen het Wereldnatuurfonds, Oxfam, Greenpeace en Fairtrade International eendrachtig samenwerken met Islamic Relief Worldwide. Laatstgenoemde club wordt gerund door de Moslimbroederschap en kwamen we ook eerder tegen in deze kolommen. Toen figureerde Islamic Relief Worldwide op een lijstje met ontvangers van subsidie uit de pot van ontwikkelingssamenwerking van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De ophef die naar aanleiding van mijn artikel hierover ontstond, leidde tot Kamervragen waarna de subsidie door minister Kaag werd ingetrokken.  

Ongeoorloofde partijfinanciering

Ook opmerkelijk is dat Oxfam, dat vooral in aanloop naar het jaarlijkse WEF-treffen in Davos nogal breed haar afkeer van miljardairs uitmeet, in de praktijk graag van hun middelen gebruik maakt en intensief met door hen gefinancierde organisaties samenwerkt.

Binnen CAN kunnen nationale klimaat- en milieuorganisaties onbeperkt meepraten over het EU-beleid op die terreinen, zonder dat het ze iets kost. De belastingbetaler betaalt zelfs mee aan een EU-breed stemadvies van een groot aantal nationale en internationale milieu- en klimaatactiegroepen, die worden gesteund door miljardairs uit de VS en Europa, om te stemmen op linkse partijen. De vraag is dan ook of dit niet verdacht veel overeenkomt met ongeoorloofde partijfinanciering.

Econoom Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week, vooral onderzoeksjournalistieke artikelen. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week.  Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Hoe Amerikaanse en Europese miljardairs met steun van eurocraten klimaatactivisten op de been houden verscheen eerst op Wynia's Week.

Niet-gouvernementele organisaties (NGO’s) die klagen over de Postcodeloterij, dat gebeurt niet vaak. Toch morde een aantal organisaties onlangs over het uitblijven van de extraatjes die de Postcodeloterij jarenlang uitdeelde bovenop de reguliere bijdrages.

Steeds minder naar goede doelen

Die reguliere bijdrages blijven echter gewoon op peil. Wel hoefde de Postcodeloterij als percentage van de opbrengsten de afgelopen twintig jaar steeds minder uit te keren aan goede doelen. Was dat tot 2004 nog 60 procent, daarna daalde het tot 50 procent en sinds 2020 hoeft nog maar 40 procent te worden uitgekeerd. Daardoor kan de prijzenpot extra worden gevuld. En dat lijkt ook nodig. Om die reden voegde men eerder al de Bankgiroloterij toe aan de Vriendenloterij.

Op 21 oktober 2021 werd de loterijvergunning van de Postcodeloterij opnieuw voor maximaal vijf jaar verlengd door de Kansspelautoriteit. Naast de Postcodeloterij maken ook de Vriendenloterij en postcodeloterijen in Duitsland, Engeland, Noorwegen en Zweden deel uit van de Holding Nationale Goede Doelen Loterijen NV.

Gezamenlijk hebben ze een omzet van 2,4 miljard euro en deelden bijna 900 miljoen euro aan prijzengeld uit in 2022. Naar goede doelen ging zo’n 850 miljoen euro. Ongecorrigeerd voor overlap bedraagt in 2022 het aantal deelnemers aan de Postcodeloterij 3,1 miljoen en aan de Vriendenloterij 1,25 miljoen. Het aantal deelnemers stagneert echter al jaren. De totale inleg bij de Postcodeloterij en de Vriendenloterij samen bedroeg in 2022 1126 miljoen euro, tegenover 1108 miljoen euro in 2021. Sinds de start in 1989 werd in totaal 12,6 miljard euro uitgedeeld aan ‘goede doelen’.

Het zijn vaak dezelfde NGO’s die ook vorstelijk worden gesteund door de overheid uit de pot voor Ontwikkelingssamenwerking. Dat komt mooi uit, want op deze manier voldoen deze NGO’s aan de eis van het ministerie van BuiZa dat zij minstens 25 procent eigen inkomsten moeten genereren. Dit een-tweetje tussen Postcodeloterij en departement is voor betrokken organisaties bijzonder lucratief. De buitenlandse loterijtakken subsidiëren de nationale afdelingen van dezelfde NGO’s die de Postcodeloterij steunt, zoals Greenpeace, Artsen zonder Grenzen, Amnesty, UNHCR etc.

Hamas

Deze grote geldstroom heeft een grote impact (gehad) op de samenleving. De tientallen miljarden euro’s zijn door deze NGO’s de afgelopen dertig jaar gebruikt om de publieke opinie te beïnvloeden. En dat blijkt ook voor wie de maatschappelijke discussie en de debatten in de Tweede Kamer over dit onderwerp volgt. De NGO’s die worden gesteund door de overheid en de Postcodeloterij worden vereenzelvigd met goede doelen en elke kritiek op hun handelen wordt gelijk gesteld aan kritiek op het goede doel zelf dan wel hun goede bedoelingen.

Dat ‘beneficiënten’ van de overheid en de Postcodeloterij als het Rode Kruis, Unicef, Amnesty, Artsen zonder Grenzen en Human Rights Watch zich bijvoorbeeld de afgelopen jaren leenden voor het met hun activiteiten maskeren van de terreurvoorbereidingen van Hamas, zoals deze week bleek na de Israëlische verovering van het Al Shiva ziekenhuis in Gaza, wordt hen (nog) niet kwalijk genomen.

Klimaatbeleid zonder draagvlak

Zoals al eerder in deze kolommen aangetoond, zijn de door de Postcodeloterij gesteunde goede doelen verre van politiek neutraal. In het verleden deinsde de organisatie er niet voor terug om Greenpeace geld te geven voor het dumpen van rotsblokken op visserijgronden waardoor vissersboten risico liepen op ernstige beschadiging.

Ook steunt de Postcodeloterij een organisatie als Urgenda, die geen enkele achterban heeft, met geld om juridische  procedures te voeren tegen de Nederlandse overheid voor het afdwingen van een restrictiever klimaatbeleid. Een klimaatbeleid waar blijkens de verkiezingsresultaten deze week geen draagvlak voor is onder de bevolking. Via organisaties als Caring Farmers en Caring Vets probeert Urgenda ook het overheidsbeleid op het terrein van natuur, stikstof en dierenwelzijn in linksradicale zin om te buigen.

Waar in het verleden dikwijls kritische noten werden geplaatst, vooral als de loterijvergunning moest worden verlengd, verloopt dit proces de afgelopen jaren voor de Postcodeloterij geruisloos. Een belangrijke factor die daaraan heeft bijgedragen is waarschijnlijk dat de Postcodeloterij er de afgelopen jaren in is geslaagd veel politici van regeringspartijen en GL aan zich te binden, zoals Adriana Esmeijer (D66), Pieter van Geel (CDA), Cees Veerman (CDA), Gerdi Verbeet (PvdA), Alexander Rinnooy Kan (D66) en de overal opduikende Paul Rosenmöller (GL).

Het verkrijgen van een loterijvergunning is op papier niet heel lastig. Het bedrag van 28.000 euro dat betaald moet worden aan de Kansspelautoriteit, hoeft ook geen onoverkoombare drempel te vormen. En hoewel het bezit ervan bij de Postcodeloterij vrijwel gelijkstaat aan een licentie om geld te drukken, is van nieuwe toetreders op de loterijmarkt geen sprake. Het nabootsen van het verdienmodel van de Postcodeloterij is dus praktisch lastiger dan het misschien lijkt, waardoor de Postcodeloterij een soort van monopolie heeft gecreëerd (naast de Staatsloterij).

Morele chantage

De verklaring hiervoor is dat het verdienmodel van de Postcodeloterij is gebaseerd op morele chantage, zowel richting degenen die meespelen als de organisaties die van het uitdelen van loterijgeld profiteren als ook richting de overheid. Niet iedereen kan leven met de gedachte dat de buren een grote geldprijs kunnen winnen in een loterij op basis van een gemeenschappelijke postcode. Dus speel je zelf mee, ook al zou je dat eigenlijk niet willen.

De zaak van de vrouw die een proces aanspande tegen de Postcodeloterij omdat ze niet kon verkroppen dat mensen in haar straat forse geldbedragen hadden gewonnen en zijzelf door niet mee te spelen niet, werd terecht verworpen. Toch kan iedereen zich wel iets voorstellen bij het hartzeer dat zij voelde. Door gratis gebruik te maken van het publieke eigendom dat de postcode is, worden niet-deelnemers flink onder druk gezet. Je kunt jezelf wel als deelnemer onttrekken aan de Postcodeloterij, maar jouw postcode blijft gewoon meedoen.

Donatie in natura

De morele chantage geldt ook richting de beneficiënten van de Postcodeloterij. In ruil voor het geld moeten zij meewerken aan de fondsenwerving van de loterij en opdraven in tv-programma’s als Miljoenenjacht en Een tegen 100, welke spelshows de Postcodeloterij gebruikt om deelnemers te werven. Het goede doel wordt daardoor aan de Postcodeloterij gekoppeld en doet een donatie in natura terug aan de weldoener.

Hoewel ongerichte kansspelreclame in Nederland verboden is, kan de Postcodeloterij door deze koppeling doorgaan met het publiekelijk werven van deelnemers. Om de online gokmarkt dwars te zitten, lobbyt men voor het toevoegen van fondsenwerving voor de samenleving als doelstelling van het kansspelbeleid. Zo blijft de Postcodeloterij de woede bespaart die er bestaat over online gokken.

Tenslotte richt de morele chantage zich ook op de overheid. Zo startte Natuurmonumenten met 15 miljoen euro uit het Droomfonds van de Postcodeloterij het project de Marker Wadden en wist daardoor ook de overheid enthousiast te maken. Toen er echter geen andere private financiers werden gevonden door Natuurmonumenten moest de nog ontbrekende 30 miljoen euro met belastinggeld worden aangevuld, naast de 47,5 miljoen euro die de overheid eerder al beschikbaar stelde. Waarbij zij aangetekend dat Natuurmonumenten ook zelf een vorstelijke jaarlijkse subsidie van de overheid incasseert.

Een ander door het Droomfonds gefinancierd project is het samen met Stichting Natuur & Milieu en Stichting De Noordzee gestarte initiatief De Rijke Noordzee om windmolenparken te gebruiken om kunstmatige riffen aan te leggen voor mosselbanken. Hiervoor doneerde de Postcodeloterij 8,5 miljoen euro. Waar de vissers inmiddels uit grote delen van de zee zijn verdreven, valt de opbrengst van deze activiteit die de natuur moet ‘herstellen’ tot dusverre nogal tegen. Geen reden om bij de pakken neer te zitten en dus doneerde de Postcodeloterij dit jaar nog eens een extra 2,6 miljoen euro om deze utopie in stand te houden.

Laat deelnemers zelf goede doelen bepalen

In feite heeft één man altijd bepaald waar het goededoelengeld van de Postcodeloterij naar toe ging. Medeoprichter Boudewijn Poelmann is blijkens de biografie die werd geschreven over de Postcodeloterij degene die de lakens uitdeelt. Hij mag in grote lijnen bestemmen waar de monopoliewinst naar toegaat. De medewerkers regelen vanuit hun door koningin Maxima in 2018 geopende vorstelijke behuizing in Amsterdam-Zuid de verdere uitwerking. Het mag dan ook niet verbazen dat de grootste beneficiënt van de Postcodeloterij de door Poelmann gerunde stichting DOEN is. DOEN financiert tal van geitenwollensokken-hobbyprojecten door het hele land waarvan het effect onduidelijk is, maar de intenties van de bevlogen initiators goed zijn.

De Postcodeloterij heeft met gebruikmaking van publiek eigendom niet alleen een monopolie gecreëerd rond wat onder goede doelen moet worden verstaan in Nederland, maar ook waar het gaat om loterij-inkomsten. Een eerste stap in de goede richting zou zijn dat deelnemers van de Postcodeloterij (en de Staatsloterij) net als bij de Vriendenloterij zelf kunnen bepalen voor welke goede doelen ze meespelen. Dan blijft nog wel het probleem bestaan dat die keuzevrijheid beperkt is tot het assortiment dat door de Postcodeloterij wordt bepaald.

Maak afspraken in regeerakkoord

Met het oog op een mogelijk volgende verlenging van de licentie in uiterlijk 2026 (maar liefst eerder) lijkt het dan ook van tweeën één: Of de Postcodeloterij bepaalt niet langer zelf aan welke range van goede doelen het geld schenkt, maar laat de keuze aan de deelnemers. Goede doelen met de ANBI-status krijgen de mogelijkheid zich aan de deelnemers te presenteren.

Of de loterij krijgt niet langer de beschikking over het vrije gebruik van publiek eigendom en moet de postcode als lot-instrument opgeven. Voor de komende kabinetsformatie betekent dit dat de beoogde regeringspartijen afspraken moeten maken in het regeerakkoord over hoe nu verder met monopolist de Postcodeloterij.

Econoom Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week, vooral onderzoeksjournalistieke artikelen. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week.  Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Nieuw kabinet: Beëindig de morele chantage door de Postcodeloterij verscheen eerst op Wynia's Week.

Over hoe dat wereldbeeld eruit ziet, zijn al deze organisaties het roerend met elkaar eens. Waar bij een miljoen euro geld uit eigen zak in de partijkas van de VVD vooral ter linkerzijde moord en brand wordt geschreeuwd over ongewenste verkiezingsbeïnvloeding, is gratis reclame in de vorm van steunbetuigingen van NGO’s voor linkse partijen geen probleem.

Ook zijn er stemwijzers en scorekaarten, waarbij steevast progressieve partijen als beste uit de bus komen. Verder stappen NGO’s graag naar de rechter als linkse partijen bakzeil moeten halen in de Tweede Kamer, zoals deze week over ‘Gaza’. Niet alleen programmatisch vertonen NGO’s en linkse politiek nagenoeg volledige overlap, ook is er een continue uitwisseling van personen.

Buitenlandse Zaken: miljarden voor linkse clubs

Na uitspraken in het eerste RTL-verkiezingsdebat kreeg VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz heel links over zich heen toen ze voorstelde om te bezuinigen op de uitgaven voor Ontwikkelingssamenwerking. Veel van dat geld komt echter niet terecht in ontwikkelingslanden. En als het er wel terecht komt, is het de vraag hoe effectief het is.

Dat geldt in het bijzonder voor de 1750 miljoen euro die voor de periode 2021 t/m 2025 is uitgetrokken voor de zogenaamde ‘Strategische Partnerschappen’. Hiermee financiert het kabinet via de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuiZa) linkse NGO’s die de Derde Wereld moeten veranderen. Dit begon in 2016 met het door PvdA-minister Lilianne Ploumen geïnitieerde programma Samenspraak en Tegenspraak, dat liep t/m 2020 en waarover ik eerder schreef. Voornaamste bestanddeel van deze partnerschappen is nu het programma Power of Voices, dat hier uitgebreid aan de orde kwam en loopt van 2021 t/m 2025.

De rechtvaardiging voor deze enorme uitgaven berust op een theorie zoals geformuleerd door een in Nijmegen opgeleide antropoloog, die later bij BuiZa in dienst trad. Die theorie is niet gevalideerd door publicaties in vooraanstaande wetenschappelijke tijdschriften of door wetenschappers met expertise op dit terrein. Ze fungeert niet als onderbouwing, maar vooral als selectiemechanisme. Van NGO’s wordt expliciet gevraagd deze ‘verandertheorie’ te onderschrijven, omdat ze anders niet voor subsidie in aanmerking komen.

De verandertheorie stelt dat armoede, ongelijkheid en uitsluiting veroorzaakt worden door ongelijke machtsverdeling. Dit dient te worden aangepakt via lobby en pleitbezorging voor de allerarmsten en onderdrukten. Het veranderen van machtsrelaties via politieke beïnvloeding door maatschappelijke organisaties is dus de kern van de aanpak. Met als doel dat in deze landen wetten, beleid en praktijken ‘duurzamer, billijker en inclusiever’ worden. De bijbehorende retoriek waarmee dit gepaard gaat is nogal woke: De publicaties van het ministerie staan bol van termen als inclusief, diversiteit en intersectioneel.

Ideologische subsidies

Emancipatie van achtergestelde groepen is echter geen bron van ontwikkeling maar uiteindelijk het gevolg. De sleutel tot welvaart is het bevorderen van politieke pluriformiteit en van concurrentie door het ontmantelen van economische machtsposities. De pleitbezorgers bij BuiZa van top-down overheidsbeleid laten het belang van een concurrerende markteconomie helemaal buiten beschouwing. Ook het bevorderen van politieke pluriformiteit is geen prioriteit. Het gaat er vooral om ontwikkelingslanden een ideologie op te dringen die gendergelijkheid en inclusiviteit predikt.

Nederland is niet welvarend geworden door een emancipatiestrijd op het terrein van gendergelijkheid en inclusiviteit. De geschiedenis leert dat het ontwikkelingsproces juist begint bij de middenklasse, die door betere opleiding en meer middelen veranderingen gaat eisen op politiek en economisch gebied. Economische ongelijkheid neemt eerst vaak nog toe, alvorens af te nemen.

Meer dan vijftig jaar ontwikkelingshulp heeft geen enkel land aan armoede doen ontgroeien. In Cuba, Zimbabwe, Venezuela, Suriname, Nicaragua, Bolivia en Zuid-Afrika heeft soortgelijk als door BuiZa voorgestaan beleid gefaald. De hierboven genoemde strategie van meer concurrentie in politieke opvattingen en in de economie heeft daarentegen wel gewerkt, in onder andere Zuid-Korea, Taiwan, Singapore, Mauritius en Costa Rica. Ook Botswana ruilde succesvol hulp in voor handel.

Overheid betaalt onze opinies…

Waarom komt het geld vaak niet terecht in ontwikkelingslanden? Veel van deze NGO’s zijn voor hun inkomsten grotendeels afhankelijk van overheidssubsidie en voeren een huishoudelijke staat die past bij hun totale budget. Lasten worden dus direct of indirect ook gefinancierd uit subsidiebudgetten, via bijvoorbeeld het intern doorberekenen van vaste lasten en door (ondersteunend) personeel ook (deels) toe te wijzen aan ontwikkelingsprojecten. Daarnaast zien deze NGO’s het als hun taak de publieke opinie in westerse landen te winnen voor het verhaal waarmee ze veranderingen teweeg willen brengen in ontwikkelingslanden. Die campagnes worden niet uit de eigen middelen betaald.

Er heeft nooit een evaluatie plaatsgevonden van wat de achtereenvolgende programma’s hebben teweeg gebracht. Een specifieke evaluatie van het in 2020 geëindigde programma Samenspraak en Tegenspraak was zelfs nooit de bedoeling, hoewel hier maar liefst één miljard euro mee was gemoeid. Wel zou een bredere evaluatie van de Strategische Partnerschappen in 2022 aan de Kamer worden gestuurd. Wat vervolgens werd uitgesteld tot 2023 en inmiddels tot 2025. Daarmee dreigt publicatie van deze evaluatie over de aanbesteding van weer een nieuw programma heen getild te worden, die ook in 2025 is voorzien.

Als er geen meetbare effecten zijn en als het geld voor een belangrijk deel niet eens terecht komt in ontwikkelingslanden rijst de vraag waarom elke hervorming op zoveel weerstand stuit. We kennen het van talrijke andere dossiers. Wie omvang en effectiviteit van ontwikkelingshulp ter discussie stelt, is zogenaamd niet begaan met het lot van arme mensen in de Derde Wereld. Net zoals wie klimaatbeleid ter discussie stelt, zou ontkennen dat er van klimaatverandering sprake is. Idem stikstof, asiel, EU, woningmarkt enzovoort en tot voor kort corona.

Steeds wordt beleid ons gepresenteerd als ‘there is no alternative’, waarbij bewust de gehanteerde middelen onlosmakelijk worden verbonden aan het te bereiken doel, om daarmee dezelfde onaantastbare status te delen. Op elk van deze terreinen wordt daarmee een nuchtere analyse van kosten en baten bij voorbaat verdacht gemaakt en blijft die daarom achterwege.

…en de Postcodeloterij betaalt de rest

De donaties van de Postcodeloterij versterken de eenzijdigheid van de subsidies van BuiZa: Het zijn dezelfde linkse NGO’s die in aanmerking komen voor een uitkering plus nog wat radicalere clubs, die bijvoorbeeld zoals Urgenda via de rechter hun manier van leven willen opdringen aan de rest van de samenleving.

Het huidige nog door minister Kaag geïnitieerde programma Power of Voices loopt af in 2025. De timing van de aanbesteding van deze programma’s was de afgelopen jaren steeds zo dat deze voltooid was voordat een nieuw kabinet aantrad, dat daarmee voor een voldongen feit werd gesteld. De val van Rutte IV heeft roet in het eten gegooid en een mooie gelegenheid geschapen om dit soort nooit geëvalueerde en louter op ideologie en goede intenties gefundeerde politiek de nek om te draaien.

In het demissionaire kabinet Rutte IV is een VVD-bewindsvrouw verantwoordelijk voor ontwikkelingssamenwerking. Liesje Schreinemacher kan nu al beginnen om de woorden van haar politieke voorvrouw Dilan Yesilgöz in daden om te zetten door de beëindiging van de Strategische Partnerschappen aan te kondigen. Tijd dat de VVD een keer boter bij de vis levert: Schreinemacher kom in actie!

Econoom Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week, vooral onderzoeksjournalistieke artikelen. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week.  Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Bezuinigen? Hier ligt bijna twee miljard euro voor het oprapen verscheen eerst op Wynia's Week.

Volgens landbouworganisatie LTO Nederland zijn acties als insluipingen in stallen en vernielingen op boerenerven en bij aan de veehouderij gerelateerde bedrijven aan de orde van de dag. Desondanks antwoordde minister van Justitie Dilan Yeşilgöz op Kamervragen dat uit het meest recente Dreigingsbeeld Terrorisme van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV)zou blijken dat ‘de Nederlandse dierenrechtenbeweging al lange tijd klein is en zich voornamelijk uit in vreedzame demonstraties’.

Wie naar de feiten kijkt van de afgelopen jaren moet concluderen dat de NCTV hier de plank misslaat. Telkens weer worden ondernemers opgeschrikt door gewelddadige acties van dierenactivisten. Met miljoenenschades, maar zonder serieuze consequenties voor de daders.

De AIVD blijkt slecht op de hoogte

Inlichtingen- en veiligheidsdienst AIVD heeft blijkens de spaarzame rapporten die in de afgelopen tien jaar zijn verschenen ook nauwelijks in beeld wie de activisten zijn, hoe ze samenwerken binnen tal van legale en illegale organisaties en waar het geld voor hun acties vandaan komt. Resultaat is dat politie en justitie telkens weer worden overvallen door acties die diep ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer van degenen tegen wie ze zijn gericht. Wrang is dat naast de grote emotionele en financiële schade de daders vaak wegkomen met een geringe geldboete of lichte taakstraf.

Kenmerkend voor het dierenactivisme in Nederland is dat zowel de organisatorische als de personele scheidslijn tussen organisaties vloeiend verloopt. Dat geldt ook voor de inzet van legale en illegale middelen. Het gebruik van geweld door dierenactivisten in Nederland is meestal gelinkt aan het Dierenbevrijdingfront (DBF). Volgens de analyse Extreem Link(s) van COT/Bureau Beke (2010) is DBF een claimnaam, waaronder acties worden opgeëist die (vooral) door anderen worden uitgevoerd die liever anoniem blijven. Opgepakte leden van het DBF bleken vrijwel altijd ook actief bij andere organisaties.

Dierenactivisme vindt plaats vanuit een netwerk dat deels bovengronds en deels ondergronds opereert, met tal van zowel organisatorische als personele verbindingen naar de PvdD. Het recente verzoek van BBB-senator Gert-Jan Oplaat om een onderzoek naar de verwevenheid tussen politieke partijen en dierenactivisme, is dan ook niet uit de lucht gegrepen.

Onlangs schreef ik op Wynia’s Week dat de actiegroep De Faunabescherming (DFB) het activistische verlengstuk is van de Partij voor de Dieren. In eendrachtige samenwerking met deze partij zet men zowel juridische als politieke middelen in om naar eigen inzicht dierenwelzijn te bevorderen.

DFB functioneert in een kluwen van actiegroepen die vooral juridische middelen inzetten, maar niet moeilijk doen illegaal verkregen bewijs van bijvoorbeeld beelden uit stallen te gebruiken. Ze opereren onder namen als Dier&Recht, Een Dier Een Vriend, Eyes on Animals, Fauna4Life en Animal Rights. Van al deze organisaties lopen er lijntjes naar de PvdD.

Het al genoemde Animal Rights is de opvolger van de meer radicale organisatie Respect voor Dieren (RvD), die in het AIVD-rapport Dierenrechtenextremisme (2009) werd aangeduid als de destijds belangrijkste dierenrechtenactivistische groepering in Nederland. RvD was verantwoordelijk voor een groot aantal ‘huisbezoeken’ bij onder anderen directeuren van farmaceutische bedrijven.

Juridische procedures zijn ook een verdienmodel

Volgens de AIVD onderhield RvD intensieve banden met het Britse SHAC (Stop Huntingdon Animal Cruelty) dat ageerde tegen het proefdierenlab van Huntingdon Life Sciences. SHAC coördineerde gewelddadige acties in heel Europa. Ook groef SHAC de stoffelijke resten op van een overleden familielid van de directeur van een Britse fokkerij voor proefdieren, wat op bijval vanuit Nederland kon rekenen. RvD ontving volgens de AIVD geld van SHAC. Nadat de leiders werden veroordeeld tot flinke gevangenisstraffen stierf de organisatie een stille dood.

Het vrij kleine AR heeft op dit moment 127 juridische procedures lopen. Ook de andere eerder genoemde dierenwelzijnsorganisaties stappen veelvuldig naar de rechter. Het grote aantal procedures verstopt het rechtssysteem en traineert het overheidshandelen, te meer daar op andere terreinen activistische organisaties als het door Johan Vollenbroek aangevoerde MOB (Mobilisation for the Environment) op soortgelijke wijze tal van overheidsinstanties en de rechterlijke macht overvoeren.

Procedures zijn niet alleen bedoeld om gelijk te halen maar ook een verdienmodel. Zo maakte AR in mei 2020 illegaal (zelf noemt men het ‘undercover’) filmbeelden van vossen die werden gehouden in nertsenkooien. Omdat het houden van vossen in Nederland is verboden, werd op basis van dit materiaal een handhavingsverzoek gedaan bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Zodra aan een dergelijk verzoek niet snel genoeg opvolging wordt gegeven, stapt de organisatie naar de rechter om een dwangsom te eisen. Dwangsommen vormen bij veel dierenwelzijnsorganisaties een belangrijke bron van inkomsten. Om een indicatie te geven: een met AR (dat hierover zelf geen cijfers publiceert) vergelijkbare organisatie als Dier&Recht ontving in 2021 uit dwangsommen van de NVWA een bedrag van 53.000 euro.

Een ander instrument waar legale en illegale activiteiten naadloos in elkaar overlopen, is het inrichten van meldpunten. Waar deze normaal gesproken zorgen voor flink wat maatschappelijke ophef, is dat wat dierenactivisme betreft niet het geval. Zo kunnen jachthutten bij DFB worden gemeld via een speciale website. Uiteraard distantieert DFB zich ervan als deze door zogenoemde ‘hunt-saboteurs’ in dienst van Animal Rights worden vernield.

Ook Dier&Recht zegt strikt binnen de grenzen van de wet te opereren. Het heeft op de eigen website een ‘horecawijzer’ die menukaarten van restaurants be- of veroordeelt op diervriendelijkheid. Bij het meldpunt voor restaurants van het radicale Active for Justice kan men horecagelegenheden aangeven die foie gras serveren.

Een restaurant bezetten levert geen straf op

Waarna het niet lang duurt voordat activisten van deze organisatie op de stoep staan en de zaak bezetten. De foie gras verdwijnt hierna steevast van het menu. Opmerkelijk is dat het bezetten van een restaurant volgens de rechter wel strafbaar is, maar geen straf oplevert. Active for Justice en de PvdD trekken geregeld samen op, zoals bij protesten tegen hekken op de Hoge Veluwe.

Boegbeelden van Animal Rights zijn Robert Molenaar en Erwin Vermeulen. Ook de radicale dierenactivist Remko Ehrhardt is verbonden aan AR. Molenaar heeft een verleden als gewelddadig dierenactivist in binnen- en buitenland en is daarvoor verschillende keren veroordeeld. Hij zegt inmiddels zijn leven te hebben gebeterd tot ‘aimabel actievoerder’, volgens NRC. Dat laatste geldt niet voor iedereen bij AR. Zo vertelt Vermeulen op dezelfde bijeenkomst als waar Ouwehand om een applausje vroeg, over hoe je ongezien blijft bij het uitvoeren van ‘undercover’-acties.

Ook Peter Janssen was één van de sprekers op voornoemde bijeenkomst. Janssen is de zogenoemde Vegan Streaker, die bekend werd toen hij in 2008 gekleed in slechts een onderbroek onaangekondigd verscheen in een tv-programma van Paul de Leeuw. Het kledingstuk werd door de presentator verwijderd, waarna Janssen (tevergeefs) een klacht indiende. Daarvoor had hij al acties gepleegd in onderbroek bij onder meer Jumping Amsterdam en het ABN AMRO World Tennis Tournament. In 2009 verstoorde hij ook een programma op de Vlaamse televisie.

Geen wapenvergunning en toch een wapen

Janssen werd in 2010 veroordeeld tot een gevangenisstraf en een taakstraf vanwege zijn betrokkenheid bij een ‘bevrijdingsactie’ op een nertsenfokkerij in Stavenisse in 2009. Deze actie werd opgeëist door het Dierenbevrijdingsfront. De straffen werden echter niet ten uitvoer gebracht, omdat Janssen claimde zijn zieke moeder te moeten verzorgen.

In een reportage in Nieuwe Revu over nertsenbevrijding gaf Janssen toe in 2006 een bestelbus van een slager in Vught in brand te hebben gestoken. Hoewel Justitie hier al van op de hoogte was, kreeg deze bekentenis geen consequenties. In juli 2009 werd Janssen aangehouden met een vuurwapen, waarmee hij volgens Justitie een aanslag op de koningin wilde plegen. Hij verklaarde echter tegen wapens te zijn en niets tegen het koningshuis te hebben. Hoewel Janssen geen wapenvergunning bezat, werd de zaak geseponeerd wegens ‘gebrek aan bewijs’.

Vermeulen en Janssen treffen elkaar niet alleen op bijeenkomsten, maar gaan er ook gezamenlijk op uit. Samen worden ze in oktober 2019 aangehouden in de stal van een konijnenfokkerij in het Gelderse Vragender, waar zij opnamen maakten. Ze komen er, ondanks hun herhaald recidivisme, vanaf met een boete van tweehonderd euro. Janssen wordt dan al enige jaren in Spanje gezocht voor zijn acties tegen stierenvechten.

Op 16 november 2020 werd Janssen veroordeeld tot 25 maanden celstraf waarvan tien voorwaardelijk voor de brandstichting – in mei 2020 – bij eendenslachterij Duck-To Tomassen in Ermelo. Die brandstichting werd opgeëist door het DBF.

Animal Rights zegt dan wel te opereren binnen de grenzen van de wet, maar dat is vooral bedoeld om eventuele schadeclaims te kunnen afwimpelen. De organisatie vindt het geen probleem om in rechtszaken gebruik te maken van illegaal gemaakte opnames in stallen en rechtvaardigt het betreden ervan met het excuus dat de staldeur open stond. Ook de PvdD schaart dit onder ‘burgerlijke ongehoorzaamheid’. In 2020 bleek dat beelden van dieren met hittestress door zowel Animal Rights als de toenmalige directeur van het wetenschappelijk bureau van de PvdD, Karen Soeters, waren gemanipuleerd.

De PvdD neemt als enige politieke partij nooit afstand van acties van gewelddadige dierenactivisten. Dat gold ook voor de beruchte stalbezetting in Boxtel (2019), toen de PvdD zelfs aangifte deed tegen de eigenaren.

Eindeloos recidivisme en decennialange straffeloosheid

Ook bij deze actie kwamen de veelal uit het buitenland afkomstige bezetters er vanaf met een boete, deze keer van driehonderd euro. De schade van een dergelijke inbraak bedraagt daarentegen al gauw een paar honderdduizend euro, onder meer omdat bedrijven waar is ingebroken enkele weken in quarantaine moeten. Dit zijn kosten die niet verhaald kunnen worden.

De decennialange straffeloosheid van dierenactivisten kwam in 2018 ook aan de orde in het door Bureau Beke gepubliceerde onderzoek Links-extremisme in beeld. Als iemand wordt betrapt, heeft dat doorgaans nauwelijks strafrechtelijke consequenties en blijven ook andere gevolgen uit. Zo werd de inbrekende dierenactivist Erwin Vermeulen na zijn aanhouding in Vragender gewoon uitgenodigd om als expert in een hoorzitting zijn mening te komen geven, hetgeen pas na ingrijpen door een woedende Caroline van der Plas werd voorkomen.

Veelvuldig recidivist Peter Janssen genoot in sommige kringen een status als verzetsheld. Zo fungeerde hij in een permanente tentoonstelling over vrijheid in het Fries Verzetsmuseum. Zijn portret werd pas werd verwijderd na zijn definitieve veroordeling voor de brandstichting in Ermelo.

Econoom Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week, vooral onderzoeksjournalistieke artikelen. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week.  Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Inbrekers, brandstichters en andere delinquenten: het dubieuze netwerk van Esther Ouwehand verscheen eerst op Wynia's Week.

De activisten krijgen zelfs bijval van een groep economen, die op 18 september in het Financieele Dagblad opriep tot het zo snel mogelijk uitfaseren van belastingvoordelen op fossiele energie. Zowel de demonstranten als de economen hebben alleen oog voor het uit de wegruimen van wat zij als ‘subsidies’ aanduiden, zonder de consequenties hiervan te benoemen of alternatieven te overwegen.

Onder verwijzing naar de definitie van internationale organisaties als WTO en OECD spreken beide groepen van ‘subsidies’. De term ‘subsidy’ die deze internationale organisaties hanteren, heeft echter een veel bredere betekenis.

Let op het verschil tussen subsidie en ‘subsidy’

Het betreft financiële voordelen die bedrijven of (groepen) personen genieten in de vorm van betalingen, belastingvoordelen of gereduceerde tarieven. Dit om een bepaald doel te bevorderen of (een specifieke groep) mensen te ondersteunen. De term ‘subvention’ is in het Engels gangbaar voor een directe betaling (of subsidie) om een bepaald doel of initiatief mogelijk te maken, dat zonder die betaling niet tot stand zou komen.

Het is lang niet voor iedereen duidelijk dat als het gaat over een fossiele ‘subsidie’ dit een slechte vertaling is van de Engelse term ‘subsidy’. Deze ‘subsidies’ leiden tot minder inkomsten voor de overheid en niet tot directe betalingen aan (grote) bedrijven of particulieren.

Wat betreft de door het kabinet voorgenomen afbouw van fossiele ‘subsidies’ is het onderscheid tussen de inkomstenkant en de uitgavenkant van de overheidsbegroting van belang. De afbouw resulteert meteen in een verhoging van de belastingen. Dit in tegenstelling tot het intrekken van een subsidie. Deze wordt uit de bestaande belastingopbrengst gefinancierd, waardoor het afbouwen ervan dus leidt tot lagere uitgaven.

Een belasting(verhoging) gaat gepaard met negatieve economische effecten en dat geldt zeker voor een jaarlijkse belastingverhoging van maar liefst circa 45 miljard euro (ofwel 5 procentpunt van het BBP). Particulieren worden direct met hogere lasten geconfronteerd. Bedrijven zullen voor zover mogelijk de toegenomen energiekosten doorberekenen in hun prijzen.

Wat er dan gebeurt hebben we afgelopen winter gezien: fors stijgende energieprijzen, die zich uitbreiden naar andere goederen (met name voedsel) en diensten, en die leiden tot een uitholling van de koopkracht en een stijging van het aantal huishoudens onder de armoedegrens. Als bedrijven deze kostenpost niet kunnen doorberekenen, dan neemt de kans significant toe dat zij minder zullen investeren, (zo mogelijk) hun activiteiten willen verplaatsen of failliet zullen gaan.

WTO en OECD zijn bezorgd over een ‘subsidy’ vanwege het mogelijke gebruik hiervan als protectionistische maatregel. Via een lager belastingtarief kunnen bedrijven een voordeel behalen ten opzichte van buitenlandse concurrenten. De Nederlandse belastingen op energie behoren tot de hoogste ter wereld, waardoor eerder sprake is van een concurrentienadeel. De huidige differentiatie in tarieven en heffingen is mede ontstaan om nadelige gevolgen voor de internationale concurrentiepositie tegen te gaan.

Resultaat: een belastingverhoging van 40 tot 46 miljard per jaar

Een fossiele ‘subsidie’ bestaat dus uit het geheel of gedeeltelijk achterwege blijven van belastingheffing. Dat voordeel is bij de Nederlandse belastingniveaus vooral relatief. Een voorbeeld toont dat eenvoudig aan. De accijns op een liter diesel bedraagt afgerond 53 cent en op een liter benzine 79 cent (beide exclusief BTW). Ondanks dat de accijns op diesel en benzine in Nederland tot de hoogste ter wereld behoren, wordt dit verschil, gecorrigeerd voor het verschil in wegenbelasting, gezien als een fossiele ‘subsidie’ op diesel.

Toen per 1 juli van dit jaar de accijns op benzine toenam met 14 cent en die op diesel met ‘slechts’ 10 cent, nam volgens deze berekening de subsidiering van diesel (en dus van fossiele brandstof) toe. Omgekeerd geldt in deze benadering dat als de accijnzen op diesel en benzine worden afgeschaft, dan ook de fossiele subsidie volledig is verdwenen.

De economen die de afbouw vorderen van fossiele ‘subsidies’ gaan in hun artikel voorbij aan het gegeven dat het in de economie gaat om de afweging van het gebruik van schaarse, alternatief inzetbare middelen. Hun uniformering van belastingen op fossiele energie op het hoogste niveau resulteert in een belastingverhoging van 40 tot 46 miljard euro per jaar. Met alle schadelijke effecten die er kleven aan een dergelijke forse stijging van de belastingen.

Een alternatieve benadering die de belastingen niet verhoogt, is om niet de tarieven op het hoogste niveau te uniformeren, maar de totale opbrengst van belastingen op fossiele energie gelijk te houden en vervolgens nieuwe tarieven af te leiden.

Het is de vraag of de discussie dan stopt, want als het IMF ‘fossile subsidies’ in kaart brengt, dan betreft het niet alleen afwijkingen van reguliere belastingniveaus op fossiele energie. Dit zijn zogenoemde ‘explicit subsidies’, die volgens het IMF wereldwijd maar 20 procent vormen van het totale subsidiebedrag voor fossiele energie.

‘Implicit subsidies’ hebben volgens het IMF een veel groter financieel beslag. Deze impliciete subsidies houden rekening met externe effecten die door de winning en het gebruik van fossiele brandstoffen worden veroorzaakt. Dan gaat het om de bijdrage aan klimaatverandering door uitstoot van broeikasgassen en vervroegde sterfte als gevolg van de uitstoot van schadelijke deeltjes, maar ook om de schade veroorzaakt door files in het verkeer en ongelukken op de weg.

We kunnen de schade nog beperken

Zolang de schade van deze externe effecten niet volledig in de prijs van fossiele brandstoffen tot uitdrukking komt, is volgens het IMF sprake van ‘implicit fossile subsidies’. De hoogte van deze externe effecten valt moeilijk in te schatten, maar zeker lijkt dat het niet om geringe bedragen gaat. Daarbij zal de afgrenzing van deze externe effecten altijd voor discussie vatbaar zijn. Kortom, de ideale bron om onder het mom van het vergroten van de financiële prikkels voor het bestrijden van (de gevolgen van) klimaatverandering de lasten voor bepaalde groepen burgers en bedrijven verder op te voeren.

Het beslag van de overheidsuitgaven op het nationaal inkomen en de collectieve lastendruk zijn in Nederland de afgelopen jaren al tot steeds hogere niveaus gestegen en dreigen de komende jaren verder op te lopen. Met nog hogere lasten op energie zijn de koopkracht en de welvaart niet gediend en wordt de financiële basis onder het klimaatbeleid juist ondermijnd.

Alva dacht door financiële nood gedreven geen andere keus te hebben en had bovendien maling aan degenen die zijn belastingen moesten opbrengen. Hij verloor op 1 april 1572 zijn ‘bril’ en de Spanjaarden uiteindelijk de oorlog. We kunnen nu de schade van ondoordacht handelen met betrekking tot het uitfaseren van fossiele ‘subsidies’ nog beperken en voorkomen dat met ongecontroleerde lastenstijgingen de samenleving grote schade wordt toegebracht.

Econoom Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week, vooral onderzoeksjournalistieke artikelen. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week.  Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht De afbouw van fossiele ‘subsidies’ is een onuitputbare bron voor belastingverhogingen – en is dus funest voor onze koopkracht verscheen eerst op Wynia's Week.