De umc’s eisen vaak van de zorgverzekeraars veel hogere budgetten dan is afgesproken. Volgens het zorgakkoord dat voormalig VWS-minister Ernst Kuipers (D66) twee jaar geleden met de zorgverzekeraars en de ziekenhuizen sloot, mag het zorgvolume jaarlijks met slechts 0,8 procent toenemen. Als de compensatie voor de gestegen lonen en prijzen daarbij opgeteld wordt, mogen de ziekenhuisbudgetten dit jaar met iets meer dan 7 procent omhoog.

Volgens Bos vragen de umc’s echter om ruim 10 procent meer. Omdat umc’s gespecialiseerde zorg leveren die niet in andere ziekenhuizen kan of mag worden geboden, zijn de zorgverzekeraars gedwongen om aan deze eisen toe te geven. Echter, het totale budget voor alle ziekenhuizen mag met niet meer dan 7 procent stijgen.

Betere onderhandelingspositie

‘Als een umc bij ons een offerte uitbrengt met een prijs- of omzetstijging die veel hoger is dan wat we met elkaar in het Integraal Zorgakkoord hebben afgesproken, dan blijft er minder over voor de andere ziekenhuizen’, aldus Bos in het vakblad Zorgvisie. ‘Per saldo ontstaat zo de situatie dat de financieel zwakkere huizen, vaak de streekziekenhuizen, de slechtste contracten afsluiten.’ De streekziekenhuizen zijn dus het kind van de rekening als de umc’s zich niet aan de afspraken uit het zorgakkoord houden. En dit kabinet wil nu juist de streekziekenhuizen beschermen.

De macht die de umc’s hebben, komt volgens Bos door het gebrek aan marktwerking. Zorgverzekeraars hebben een betere onderhandelingspositie als er meerdere concurrerende ziekenhuizen zijn. Dan kan de zorgverzekeraar zorg bij een ander ziekenhuis inkopen als het ene ziekenhuis onredelijke eisen stelt. ‘Die keuzevrijheid ontbreekt in de contractering van bijvoorbeeld de umc’s ten enenmale’, aldus Bos.

Deze constatering van Bos is terecht, maar wel een beetje wrang. Voordat hij topman bij Menzis werd, was Bos bestuursvoorzitter van het VUMC van de Vrije Universiteit. In die hoedanigheid drukte hij een fusie tussen het VUMC en het AMC door, waardoor de keuzevrijheid in Amsterdam in één klap verdween. Bos beklaagt zich nu over iets dat hij zelf mede heeft veroorzaakt.

De klaagzang van Bos is illustratief voor de machtige positie die de grote ziekenhuizen hebben. Het beeld wordt vaak geschetst dat in het zorgstelsel de zorgverzekeraars de touwtjes in handen hebben. In de praktijk zijn het vooral de grote ziekenhuizen die de lakens uitdelen.

De onderhandelingsmacht van de grote ziekenhuizen bij het afsluiten met contracten met zorgverzekeraars is niet het enige voorbeeld van de vrijwel onaantastbare positie die de grote ziekenhuizen hebben. De omgang met wachtlijsten in de zorg is ook zo’n voorbeeld. Patiënten moeten steeds langer wachten voordat ze in het ziekenhuis geholpen worden. De norm is dat patiënten binnen vier weken voor een eerste consult of diagnose in het ziekenhuis terecht kunnen. Als een patiënt daarna een behandeling op een polikliniek nodig heeft, is de maximale wachttijd zes weken. Voor een opname in een ziekenhuisbed is dat zeven weken.

Deze maximaal aanvaardbare wachttijden worden echter steeds vaker overschreden. Acht jaar geleden werden de maximale wachttijd nog bij een op de zeven patiënten overschreden. Vorig jaar was dit al opgelopen tot 46 procent: voor bijna de helft van de gevallen duurt het dus langer dan de maximale afgesproken wachttijd voordat de patiënt in het ziekenhuis terecht kan.

Wachttijden niet openbaar

Patiënten hebben er belang bij om te weten hoe lang de wachttijd is. Dan kunnen ze kiezen voor het ziekenhuis of de kliniek waar ze het snelst worden geholpen. Ziekenhuizen hebben dat liever niet, want ze vrezen hierdoor patiënten kwijt te raken aan privéklinieken. Daar zijn de wachttijden veelal korter dan in de ziekenhuizen. Van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) hoeven ziekenhuizen ook niet openbaar te maken hoe lang de wachttijd is. Voor de NZa weegt het belang van de ziekenhuizen zwaarder dan dat van de patiënt.

Zorgaanbieders moeten zich houden aan de ‘regeling transparantie zorgaanbieders’ van de NZa. Hierin staat dat zorgaanbieders inzichtelijk moeten maken hoe lang de wachttijd is. Ziekenhuizen zijn hiervan echter uitgezonderd. De officiële reden hiervoor is dat dit te veel administratieve rompslomp voor ziekenhuizen met zich meebrengt. De werkelijke reden is dat ziekenhuizen geen omzet willen verliezen als patiënten voor een privékliniek kiezen. Ziekenhuizen hebben de macht om voor zichzelf uitzonderingsposities te bedingen.

Derde voorbeeld: informatie over de kwaliteit van de behandeling. Uit het vorig jaar verschenen proefschrift van Maike Schepens blijkt dat er grote kwaliteitsverschillen zijn tussen ziekenhuizen in de behandeling van prostaatkanker. In de best presterende ziekenhuizen wordt 20 procent van de mannen incontinent en impotent na verwijdering van de prostaat, in de slechtst presenteerde ziekenhuizen is dat 84 procent.

Het maakt dus wel wat uit waar je wordt geholpen. Alleen, patiënten weten niet waar de ziekenhuizen zijn waar een op de vijf patiënten na behandeling incontinent en impotent zijn en in welke ziekenhuizen dat bij vier op de vijf patiënten gebeurt. De reden: ziekenhuizen willen niet dat deze informatie openbaar wordt.

Dit geldt overigens niet alleen voor prostaatkanker. Voor het overgrote deel van de zorg weten patiënten niet of het ziekenhuis waar ze worden behandeld goede resultaten boekt of niet. Informatie over behandeluitkomsten houden ziekenhuizen liever geheim. Want als patiënten deze informatie wel zouden hebben, zouden ze wel eens naar de best presterende ziekenhuizen en zouden de slechte ziekenhuizen veel patiënten kunnen verliezen. En dat willen ze liever niet.

Moties Tweede Kamer genegeerd

Dus, omdat ziekenhuizen geen omzet willen kwijtraken, moeten patiënten maar accepteren dat ze soms slechte zorg krijgen. Ondanks dat de Tweede Kamer moties heeft aangenomen om informatie over zorguitkomsten openbaar te maken, is dat tot op heden niet gebeurd. Dat is de macht die ziekenhuizen hebben.

Geld, wachttijden en zorguitkomsten: het zijn de ziekenhuizen die bepalen wat er gebeurt. De patiënt betaalt de rekening, moet wachten tot het ziekenhuis tijd heeft en maar hopen op een goede afloop van de behandeling.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.   

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine drie keer per week verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!  

Het bericht Wim Groot: Tussen ziekenhuizen bestaan grote kwaliteitsverschillen. Maar dat mag u niet weten verscheen eerst op Wynia's Week.

Inkomenssolidariteit gaat over, zoals het CPB dat zelf omschrijft, de vraag ‘in hoeverre huishoudens met een hoger inkomen meer bijdragen aan de financiering van de Zorgverzekeringswet (Zvw)-uitgaven dan huishoudens met een lager inkomen’. De cijfers in het CPB rapport zijn heel duidelijk: de inkomenssolidariteit in de zorgverzekering is groot. De 20 procent huishoudens met de laagste inkomens geven gemiddeld 2449 euro uit aan de Zvw. De 20 procent rijkste huishoudens dragen gemiddeld vier keer zo veel bij. De 20 procent hoogste inkomens betalen gemiddeld 10.138 euro per jaar aan de kosten van de zorgverzekering. Goed nieuws dus.

Maar niet volgens het CPB. Dat concludeert namelijk dat de inkomenssolidariteit niet groot maar relatief laag is. Hoe kan dat?

CPB maakt denkfout

Het CPB baseert haar conclusie dat de inkomenssolidariteit laag is op de bevinding dat als percentage van het inkomen de hogere inkomens minder bijdragen dan de lagere en middeninkomens. De middeninkomens dragen gemiddeld ruim 10 procent van hun inkomen af aan de zorgverzekering, onder de 20 procent huishoudens met de hoogste inkomens is dat gemiddeld minder dan 7 procent. Omdat hogere inkomens in absolute omvang wel meer bijdragen, maar relatief, als percentage van het inkomen niet, vindt het CPB dat de inkomenssolidariteit laag is.

Het CPB maakt hier een denkfout. Het verwart inkomenssolidariteit met inkomensnivellering. Als hogere inkomens als percentage van hun inkomen meer bijdragen dan de lagere inkomens, leiden de zorgkosten tot nivellering en verkleining van de inkomensverschillen.

Inkomenssolidariteit gaat echter over de vraag of hogere inkomens meer bijdragen dan lagere, niet of de inkomensverschillen kleiner worden. Dat blijkt ook uit de definitie van inkomenssolidariteit die het CPB zelf geeft.

De cijfers van het CPB laten zien dat er sprake is van inkomenssolidariteit maar niet van inkomensnivellering door het zorgstelsel. Dat laatste is ook helemaal niet de bedoeling. De zorgverzekeringswet is bedoeld om de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden voor iedereen. Om de zorg voor iedereen toegankelijk en betaalbaar te houden, is solidariteit tussen rijk en arm en tussen gezond en ziek noodzakelijk. Het zorgstelsel heeft niet tot doel de inkomensverschillen te verkleinen.

Links ziet solidariteit altijd als inkomensnivellering

Het zorgstelsel moet ook niet misbruikt worden voor inkomenspolitiek. Voor de inkomenspolitiek is er het belastingstelsel. Progressieve belastingtarieven zorgen voor inkomensnivellering. Als het zorgstelsel een instrument wordt van inkomenspolitiek holt dat het draagvlak voor het stelsel uit. Hogere inkomens zullen minder bereid zijn te betalen als ze de indruk krijgen dat deze betalingen vooral tot doel hebben de verschillen tussen hogere en lagere inkomens te verkleinen en niet om de zorg goed, betaalbaar en toegankelijk te houden.

Het CPB trekt dus de foute conclusie. Hoe kan dat? Vooral onder linkse partijen heerst de opvatting dat solidariteit altijd betekent dat lagere inkomens er op vooruit gaan ten koste van hogere inkomens. Bij linkse partijen staat solidariteit dus altijd gelijk aan inkomensnivellering. Dat is een onjuiste opvatting over solidariteit.

CPB neemt links narratief over

Bij linkse partijen is het denken over solidariteit doorgeschoten in een solidariteitsabsolutisme: de solidariteit van hogere met lagere inkomens moet worden opgerekt totdat alle inkomensverschillen zijn verdwenen. Het CPB heeft dit narratief overgenomen. Dit is kwalijk want het CPB beoogt onafhankelijk en objectief te zijn en zou zich niet door politieke overtuigingen moeten laten leiden.

Risicosolidariteit is heel hoog

Het CPB-rapport laat verder zien dat het profijtbeginsel in het zorgstelsel vrijwel helemaal afwezig is. Volgens het profijtbeginsel zouden burgers naar de mate waarin ze profijt hebben van publieke voorzieningen moeten bijdragen aan de kosten ervan. De gemiddelde zorgkosten onder de 1 procent grootste zorggebruikers bedragen 90.000 euro. Dat is achttien keer meer dan onder huishoudens met het laagste zorggebruik.

De 25 procent huishoudens met het laagste zorggebruik maken gemiddeld 5.000 euro per jaar aan zorgkosten. Zowel de grootgebruikers als de kleingebruikers in de zorg betalen echter nooit meer dan 7.000 euro per jaar aan zorgkosten. De risicosolidariteit, de mate waarin kleingebruikers betalen voor grootgebruikers, is dus heel groot. Dit roept de vraag op of mensen die meer profijt hebben van de zorg niet wat meer zouden moeten bijdragen. Dit zou kunnen door de eigen bijdragen of het eigen risico te verhogen of door de zorgpremie leeftijdsafhankelijk te maken.

Opvallend is dat het CPB hier opnieuw een zekere linkse politieke voorkeur in de presentatie van de cijfers laat zien. Bij de interpretatie van de cijfers over de inkomenssolidariteit schrijft het CPB een aantal keren dat ‘vergeleken met andere Europese landen is de inkomenssolidariteit in het Nederlandse curatieve zorgstelsel relatief laag’. Bij de bespreking van de risicosolidariteit maakt het CPB geen enkele keer een vergelijking met andere landen. Dat is vreemd.

CPB winkelt selectief

Uit cijfers van de OESO blijkt bijvoorbeeld duidelijk dat vergeleken met andere Europese landen de eigen bijdragen in Nederland heel erg laag zijn. De lage eigen bijdragen in ons land zorgen voor een hoge mate van risicosolidariteit. Als Nederland ongunstig afsteekt bij andere Europese landen vindt het CPB wel relevant om een vergelijking te maken, als Nederland gunstiger afsteekt niet. Dat is een beetje selectief winkelen in de feiten. Kennelijk vond het CPB het niet zo opportuun om zich tegenover de linkse populistische partijen op te stellen in de discussie over de verlaging van het eigen risico.

Het CPB-rapport laat zien dat Nederland een heel solidair zorgstelsel heeft. Het was beter geweest als het CPB het bij deze belangrijke conclusie had gelaten en zich niet op het gladde ijs van de politiek had begeven.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.   

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine drie keer per week verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!  

Het bericht CPB toont in rapport dat ons zorgstelsel heel solidair is maar komt uit politieke motieven met andere conclusie verscheen eerst op Wynia's Week.

De Groot mocht in de media niet alleen de premiestijging toelichten, maar ook zijn opvattingen over de betaalbaarheid van de zorg. Volgens de topman van DSW dreigt de premie voor de basisverzekering onbetaalbaar te worden. Als in 2027 het eigen risico wordt verlaagd, zal de premie bovenop de gebruikelijke stijging (zo’n €10 per maand) met ongeveer €25 extra omhooggaan. De premie wordt dan waarschijnlijk meer dan €200 per maand, een volgens De Groot psychologische grens voor de betaalbaarheid van de zorgverzekering. ‘Wij merken dat de grens wat mensen in Nederland voor zorg willen en kunnen betalen, is bereikt’, zei hij tegen de NOS.

Wie wordt er beter van?

Nu zal de zorg de komende jaren zeker niet goedkoper worden. De oplossing die de topman van DSW voorstelt is dan ook niet om de kosten te verlagen, maar om minder zichtbaar te maken hoeveel de zorg ons allemaal kost. Zijn voorstel is om de premie voor iedereen te verlagen tot €30 per maand. Daarmee kan ook de zorgtoeslag worden afgeschaft. Om de drastische premieverlaging te compenseren zouden wel de belastingen omhoog moeten. De zorgkosten blijven stijgen, we krijgen alleen de illusie dat we er niet meer dan €30 voor hoeven te betalen.

De vraag is wie beter wordt van dit voorstel. De gemiddelde premie die burgers betalen is dit jaar €146 per maand. Voor mensen die zorg gebruiken komt daar €32 per maand bij voor het eigen risico. In totaal dus €178. Mensen met een inkomen op het sociaal minimum ontvangen €123 per maand aan zorgtoeslag. Netto betalen mensen op het sociaal minimum dus, afhankelijk of ze zorg gebruiken, €23 tot €55 per maand voor hun zorgverzekering.

Mensen op het sociaal minimum die geen zorg gebruiken gaan er in het DSW plan dus €7 per maand op achteruit. Zorggebruikers op het sociaal minimum gaan er €25 op vooruit. Echter, om dit plan te financieren moeten de belastingen omhoog. Welke inkomensgroepen de rekening van deze belastingverhoging gaan betalen, is niet duidelijk. De kans is groot dat ook de lagere inkomens meer belasting moeten gaan betalen.

Net als het plan om de kinderopvang gratis te maken en het eigen risico te verlagen of af te schaffen, profiteren vooral de midden- en hogere inkomens van het DSW-plan voor een vaste premie van €30. De sociale minima schieten er niets mee op en dreigen er door deze plannen zelfs financieel op achteruit te gaan. 

Wanbetalers

Om zijn bewering dat de zorgpremie onbetaalbaar dreigt te worden te onderbouwen, wijst de DSW-topman op de stijging van het aantal wanbetalers. Ongeveer 185.000 mensen hebben een achterstand in het betalen van de zorgpremie van meer dan zes maanden. Dit aantal neemt de laatste jaren iets toe, nadat het jarenlang sterk was gedaald. In 2017 bijvoorbeeld waren er flink méér wanbetalers, ruim 250.000. Als je over een langere periode kijkt naar de cijfers van het aantal wanbetalers, kun je moeilijk volhouden dat de zorgpremie voor steeds meer mensen onbetaalbaar wordt.

De lichte toename van het aantal wanbetalers de laatste jaren komt onder meer doordat steeds meer jongeren een betalingsachterstand opbouwen. Dit komt voor een deel doordat ze niet weten dat ze in aanmerking komen voor een zorgtoeslag. Betere voorlichting hierover aan jongeren zou kunnen helpen.

De toename van het aantal wanbetalers onder jongeren zou ook een teken kunnen zijn dat voor een deel van hen de limiet aan wat ze voor de zorg voor anderen bereid zijn te betalen, is bereikt. De grenzen aan de solidariteit van jonge, gezonde mensen met doorgaans minder gezonde ouderen komt daarmee in zicht. Om deze reden is het verlagen van het eigen risico en het verder verhogen van de premie een verkeerd signaal. Het dwingt met name jongeren tot nog meer solidariteit, waar ze niet altijd meer toe bereid zijn.

De oplossing voor de betaalbaarheid ligt niet in het afdwingen van meer solidariteit. Voor de betaalbaarheid van de zorg zou het beter zijn als de premies wat meer afgestemd worden op het zorggebruik. Voor een autoverzekering (die net als de zorgverzekering ook verplicht is) betalen jongeren tot 24 jaar een hogere premie dan ouderen. Jongeren hebben minder ervaring en nemen vaak meer risico in het verkeer, waardoor ze vaker ongelukken veroorzaken. Daarom is de premie voor jongeren wat hoger. Ook automobilisten boven de 65 betalen vaak een hogere premie: omdat ze eveneens een grotere kans hebben schade te veroorzaken.

Draagvlak

Voor de verplichte autoverzekering vinden we het heel gewoon dat de premie varieert met de leeftijd. Dit zou ook voor de zorgpremie redelijk zijn. Ouderen maken meer gebruik van zorg dan jongeren. Een iets hogere premie voor ouderen dan voor jongeren is daarom redelijk. Ouderen hebben ook gemiddeld meer te besteden dan jongeren. Ook daarom zou een hogere premie voor ouderen gerechtvaardigd zijn. Voor ouderen (en jongeren) met een laag inkomen is er altijd de zorgtoeslag om de premie betaalbaar te houden.

Door beperkte premieverschillen toe te staan tussen jongeren en ouderen, blijft er onder alle generaties draagvlak bestaan om bij te dragen aan de steeds verder stijgende zorgkosten. Solidariteit kan niet worden afgedwongen door jongere generaties te verplichten steeds meer van hun inkomen af te staan voor het zorggebruik van ouderen. De solidariteit in het zorgstelsel kan alleen worden gehandhaafd als rekening wordt gehouden met de bereidheid en de capaciteit van burgers om een deel van hun inkomen ter beschikking te stellen voor de zorg aan anderen.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.   

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine drie keer per week verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!  

Het bericht Maak de zorgpremie leeftijdsafhankelijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Nou trekt het kabinet zich er verder weinig van aan dat het geld op is. Om ‘zorgmijden vanwege financiële redenen’ en een ‘harde tweedeling’ tussen mensen voor wie zorg beschikbaar is en zij die de weg niet kennen, geeft het kabinet 4,3 miljard euro uit om het eigen risico te verlagen. Dat er geen hard bewijs is dat patiënten op grote schaal vanwege financiële redenen zorg mijden en het grootste deel van de verlaging van het eigen risico terecht komt bij patiënten die dat helemaal niet nodig hebben, maakt voor het kabinet niet uit.

Hogere premie

De ‘harde tweedeling’ waar het kabinet het over heeft zit overigens vooral in de langdurige zorg waar ouderen met hogere inkomens de wachtlijsten in de verpleeghuiszorg omzeilen door voor een particulier verpleeghuis te kiezen. Daar heeft het eigen risico, dat al jaren is bevroren en dus door de inflatie in reële termen al steeds lager wordt, weinig mee te maken.

Het grootste deel van de kosten van de verlaging van het eigen risico komt voor rekening van de burger. Hierdoor zou de premie wel eens met 300 euro per jaar omhoog kunnen gaan. Dit komt bovenop de ongeveer 120 euro waarmee de premie toch al omhoog gaat vanwege de inflatie, de vergoeding van nieuwe medische verrichtingen en de vergrijzing. Het zal voor veel burgers wel even slikken zijn als ze in 2027 plotseling 35 euro per maand meer voor hun zorgverzekering moeten gaan betalen.

Dat de verlaging van het eigen risico zo duur uitvalt, komt doordat het kabinet verwacht dat deze verlaging tot veel onnodig extra zorggebruik gaat leiden. Door de verlaging van het eigen risico zullen de wachtlijsten oplopen. Of de patiënt daar zo veel mee geholpen is, is de vraag. Voor de oplopende wachtlijsten wil het kabinet inzetten op triage. De triage-medewerker moet ervoor zorgen dat de zorgvrager met de grootste urgentie als eerste van de wachtlijst wordt gehaald. Triage is een duur woord voor meer bureaucratie in de zorg: iemand die geen zorg levert maar alleen bepaalt of en wanneer je een arts te zien krijgt.

Een van de tegenstrijdigheden in het regeerprogramma is dat de gevolgen van de verlaging van het eigen risico worden opgevangen door meer bureaucratie, terwijl verlaging van de administratieve lastendruk juist het speerpunt van het beleid van minister Fleur Agema van Volksgezondheid is. In 2030 zou de administratieve lastendruk gehalveerd moeten zijn.

Zorgsector leeft nog in de tijd van de fax

Ze denkt dat dit kan worden bereikt door toepassing van ‘artificial intelligence’ (AI) in de zorg. Dit is haar naar verluidt ingefluisterd door Maurice de Hond. Artsen en verpleegkundigen hoeven in de toekomst geen formulieren meer in te vullen en verslagen te schrijven, dat doet ChatGPT en andere toepassingen van ‘generatieve intelligentie’ voor ze. Of dat ook zal gebeuren is de vraag.

Maurice de Hond denkt dat dit binnen een paar maanden geregeld kan zijn, maar hij zit er in zijn voorspellingen wel vaker naast. Twee jaar geleden werd voor de zorgsector nog een subsidieregeling in het leven geroepen waarbij zorgverleners geld kunnen krijgen om de fax niet langer te gebruiken als communicatiemiddel. In een sector die nog leeft in de tijd van de fax is de overgang naar ChatGPT wel een heel grote stap.

Tweederangs artsen

Zo zitten er wel meer tegenstrijdigheden in de zorgparagraaf van het regeerprogramma. Zoals over de streekziekenhuizen. In het hoofdlijnenakkoord stond daarover: ‘De insteek wordt dat streekziekenhuizen behouden blijven’. Uit het regeerprogramma wordt nu een beetje duidelijk hoe het kabinet dit wil bereiken. De grote ziekenhuizen gaan de streekziekenhuizen helpen. In het regeerprogramma staat vrij gedetailleerd uitgelegd dat een patiënt in een streekziekenhuis een relatie opbouwt met een specialist. Maar als een complexe operatie nodig is, dan gaat de patiënt van het streekziekenhuis naar een hooggespecialiseerde ziekenhuis. Zodra het mogelijk is, wordt de patiënt weer teruggebracht naar het streekziekenhuis waar de eigen specialist de zorg overneemt.

Dit heen en weer gereis met de patiënt lijkt me niet goed voor de patiënt en leidt tot een hoop extra kosten voor de zorg. Naast het vervoer met de ambulance dat dit met zich meebrengt, leidt het er ook toe dat medisch specialisten in streekziekenhuizen een soort tweederangs artsen worden. De arts in het grote gespecialiseerde ziekenhuis doet de moeilijke behandeling, de arts in het streekziekenhuis mag, ietwat gechargeerd, alleen nog de hand van de patiënt vasthouden.

Streekziekenhuizen worden het verlengstuk, een dependance, van de gespecialiseerde academische en topklinische ziekenhuizen. Dat is wel wat anders dan ‘behoud van streekziekenhuizen’ dat in het hoofdlijnenakkoord werd beloofd. Dit plan van het kabinet leidt niet tot het behoud van het streekziekenhuis maar maakt ze alleen nog maar meer afhankelijk van de grote topklinische en academische ziekenhuizen. De zelfstandigheid van de streekziekenhuizen wordt er verder door bedreigd.

Iets vergelijkbaars geldt voor de verandering in de bekostiging van de acute zorg. In plaats van een vergoeding per patiënt wil het kabinet-Schoof ziekenhuizen hiervoor een vast budget geven. Dit is vooral voordelig voor grote ziekenhuizen met een grote spoedeisende hulpafdeling. Het gevaar is ook dat ze met het geld voor de acute zorg de planbare zorg gaan subsidiëren en zo de kleine streekziekenhuizen die het vooral van deze laagcomplexe zorg moeten hebben verder uit de markt duwen. Het regeerprogramma versterkt de dominantie positie van de academische en topklinische ziekenhuizen en zijn een ‘kiss of death’ voor de streekziekenhuizen.

Met voorbedachte rade gewacht tot 2027

Tot slot nog even over het paradepaardje van de coalitie in de zorg, de verlaging van het eigen risico. Deze verlaging gaat pas in 2027 in. Waarom zo lang gewacht? Het is mogelijk om dit al per 1 januari aanstaande in te laten gaan, maar daar hebben de coalitiepartijen niet voor gekozen. Waarom niet? De kans is groot dat ver voordat de verlaging van het eigen risico gerealiseerd zou moeten zijn, het kabinet-Schoof al is gevallen. En als het kabinet is gevallen, ligt de invoering van de verlaging van het eigen risico stil. Dat zal voor sommige coalitiepartijen precies de bedoeling zijn geweest toen ze afspraken deze verlaging pas in 2027 te laten ingaan.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.    

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine drie keer per week verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!  

Het bericht Regeerprogramma Schoof is een ‘kiss of death’ voor de streekziekenhuizen verscheen eerst op Wynia's Week.

De motie werd aangenomen dankzij steun van regeringspartij PVV. Dat is opvallend omdat PVV-minister Fleur Agema van Volksgezondheid vorige week nog had aangegeven private equity niet te willen verbieden. Ze herhaalde daarbij het standpunt van haar voorganger VVD-minister Conny Helder, die dit de Tweede Kamer een paar maanden geleden ook al had laten weten. Agema zei daarbij dat ‘deugende’ private equity investeerders in de zorg hard nodig zijn en dat de overheid niet voldoende geld heeft om alle nodige investeringen in de zorg te betalen. Ze voegde daar nog aan toe dat het juridisch ook niet mogelijk is om private equity in de zorg te verbieden. De Tweede Kamer trok zich weinig aan van deze argumenten.

Geringe omvang

De obsessie van de linkse en populistische partijen met private equity in de zorg staat in schril contract met de omvang ervan. Volgens een onderzoek van EY Consulting gaat in de medisch-specialistische zorg slechts 3,75 procent van de premies van de zorgverzekering naar private equity ondernemingen. In de GGZ (2,20 procent), de huisartsenzorg (minder dan 1 procent) en de langdurige zorg (0,73 procent) is dat zelfs nog veel minder. Volgens EY Consulting maken private equity zorginstellingen ook niet meer winst dan niet-private equity instellingen. De omvang en betekenis van het verschijnsel is in de zorg dus heel gering. Waar maak je je dan druk over, zou je zeggen.

Het wegsluizen van zorggeld naar private equity bedrijven valt ook reuze mee. De cijfers uit het rapport van EY Consulting laten zien dat private equity bedrijven in de zorg niet meer winst maken dan andere zorginstellingen. De grootste private equity zorginstelling in ons land is de Bergman-kliniek. Deze kliniek is gespecialiseerd in planbare behandelingen zoals staaroperatie en heupoperaties. Bergman had vorig jaar een omzet van 337 miljoen euro. Daarbij werd een bescheiden winst van 97.000 euro gemaakt. Deze winst werd niet uitgekeerd aan de aandeelhouders, maar toegevoegd aan de financiële reserves.

Patiënten zijn over het algemeen ook niet minder tevreden over de zorg bij private equity bedrijven. Op de site van ZorgkaartNederland, waar patiënten een beoordeling van hun zorgverlener kunnen achterlaten, krijgt de Bergman-kliniek gemiddeld een 8,9. Dat is hoger dan de meeste ziekenhuizen. De SP maakt zich nogal druk om de toekomst van het Zuyderland Ziekenhuis in Heerlen. Dit ziekenhuis wordt door patiënten heel wat minder goed beoordeeld. Patiënten geven het ziekenhuis in Heerlen niet meer dan een zuinige 7,1.

Het onderzoek van EY Consulting laat ook zien dat staaroperaties en heupoperaties bij private equity klinieken van vergelijkbare kwaliteit zijn als bij ‘gewone’ ziekenhuizen en klinieken. Hierbij moet wel worden bedacht dat private equity klinieken vaak de eenvoudige gevallen behandelen en patiënten waarbij complicaties worden verwacht al snel naar een ziekenhuis worden doorverwezen.

Dan maar lenen bij de bank?

Minister Agema geeft terecht aan dat de overheid niet het geld heeft voor de investeringen in de zorg die nu door private equity bedrijven worden gedaan. Wat de linkse en populistische partijen vergeten, is dat als zorginstellingen geen kapitaal van private equity bedrijven mogen aantrekken, ze aangewezen zijn op leningen van banken. Banken geven het geld ook niet gratis, maar vragen daar een flinke rente voor.

De obsessie van de Tweede Kamer met private equity in de zorg staat ook in groot contrast met het gebrek aan aandacht voor zorgfraude. Het is niet precies bekend hoeveel geld er jaarlijks aan winst wordt uitgekeerd aan private equity bedrijven. Mijn schatting is dat dit niet meer dan enkele tientallen miljoenen euro’s is. Volgens schattingen van het Openbaar Ministerie en de Algemene Rekenkamer verdwijnt er door fraude jaarlijks drie tot tien miljard euro in de zakken van criminelen. De winstuitkering aan private equity bedrijven is slechts een fractie van de omvang van de fraude.

Sinds de toeslagenaffaire waarbij ouders die kinderopvangtoeslag ontvingen ten onrechte van fraude werden beschuldigd, durven politieke partijen hun vingers niet meer te branden aan de aanpak van fraude. Hierdoor kunnen criminelen in de zorg vrijwel ongestoord hun gang gaan.

Geen echte aanpak

Minister Agema, die als minister verrassend verstandig is, stelde tijdens het debat voor om zorgverzekeraars, zorgkantoren en gemeenten meer mogelijkheden te geven om bij vermoedens van fraude gegevens te kunnen uitwisselen. Nu kan een frauduleuze zorgverlener die door zorgverzekeraars wordt geweerd, zonder veel problemen zijn terrein verleggen naar de zorg die door de gemeente wordt. Vooral de NSC vond uitwisseling van gegevens een inbreuk op de privacy. De privacy van fraudeurs wordt door de NSC kennelijk belangrijker geacht dan de aanpak van criminelen.

De Tweede Kamer stemde uiteindelijk toch in met een beperkte uitbreiding van de mogelijkheid voor gegevensuitwisseling. Aan een echte aanpak van fraude waarbij meer mensen en middelen worden uitgetrokken voor opsporing en vervolging van fraudeurs ontbreekt het echter.

Fraude in de zorg is een veel groter risico voor de zorg – om de woorden van de indieners van de SP-motie te gebruiken – dan private equity. Het wordt tijd dat de Tweede Kamer zich daar druk over gaat maken.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.    

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine drie keer per week verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!  

Het bericht Vanwaar de obsessie met private equity? In de zorg is fraude het échte probleem verscheen eerst op Wynia's Week.

Het Zuyderland Ziekenhuis heeft vestigingen in Heerlen en Sittard-Geleen. Het ziekenhuisgebouw in Sittard-Geleen is groots en modern, dat in Heerlen is meer dan vijftig jaar oud en toe aan nieuwbouw. Het bestuur van het ziekenhuis wil de nieuwbouw gebruiken om de hoogcomplexe en spoedeisende zorg te concentreren op de ene locatie en de hoogvolume planbare zorg op de andere locatie. Volgens het ziekenhuisbestuur draagt concentratie bij aan het verminderen van het personeelstekort.  

Er zijn te weinig gespecialiseerde verpleegkundigen om hoogcomplexe en spoedeisende zorg en de geboortezorg op beide locaties aan te bieden. De bouw van een ziekenhuis in Heerlen waarin plaats is voor hoogcomplexe en spoedeisende zorg en voor geboortezorg kost echter 230 miljoen euro méér dan deze zorg op de reeds bestaande locatie in Sittard-Geleen te concentreren. Een lening van 230 miljoen euro bovenop het bedrag dat het al moet lenen voor de nieuwbouw, zou het Zuyderland jaarlijks ongeveer 16 miljoen euro extra aan rente en aflossing kosten. Dat is vrijwel evenveel als de jaarlijkse winst van het ziekenhuis.  

Fel verzet 

Het Zuyderland ziekenhuis heeft daarom besloten de hoogcomplexe en spoedeisende zorg in Sittard-Geleen te concentreren. In het nieuwe ziekenhuis in Heerlen komt wel een spoedeisende hulppost voor minder complexe gevallen. Met een gebroken been kun je dus in de toekomst op de spoedeisende hulp in Heerlen terecht, als je een hartaanval krijgt, brengt de ambulance je naar Sittard-Geleen of Maastricht. Dat laatste is overigens nu ook al vaak de praktijk. De vestiging in Heerlen zal zich vooral gaan toeleggen van de hoogvolume laagcomplexe zorg zoals heup- en staaroperaties. 

De nieuwbouwplannen stuiten op fel verzet onder een deel van de bevolking in Heerlen. Zij hebben zich verenigd in de actiegroep ‘Ziekenhuisalliantie behoud ziekenhuis Parkstad’ en eisen dat de hoogcomplexe en spoedeisende zorg in Heerlen behouden blijft en dat de geboortezorg, die nu in de vestiging in Sittard-Geleen is gehuisvest, naar Heerlen komt. Met demonstraties in Heerlen en Den Haag zetten ze hun standpunt kracht bij.  

Het verzet wordt aangewakkerd door de SP, GroenLinks-PvdA en de partij van Fleur Agema, de PVV. Bij de eerste demonstratie liep GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans voorop. De Tweede Kamer heeft in april al een motie aangenomen, waarin het kabinet wordt opgeroepen de intensive care en spoedeisende zorg in Heerlen te behouden. Deze motie werd onder andere door de PVV van Fleur Agema gesteund. 

Wat opvalt is de hautaine houding die de Heerlense actiegroep aanneemt. De hoogcomplexe en spoedeisende zorg moet naar Heerlen, ook als dat betekent dat deze zorg in Sittard-Geleen verdwijnt. Zo boycot de Heerlense VVD-burgemeester Roel Wever, een van de actieleiders, een informatiebijeenkomst over de financiële onderbouwing van de plannen van het Zuyderland, ondanks dat het de burgemeester zelf was die om een dergelijke bijeenkomst had gevraagd. De reden van de boycot: de burgemeesters, wethouders en raadsleden van de omliggende gemeenten zijn ook uitgenodigd. De burgemeester van Heerlen wilde een exclusieve bijeenkomst voor zichzelf. Dat Wever zijn eigen rol bij de nieuwbouw schromelijk overschat, bleek al eerder toen hij volkomen misplaatst het vertrouwen in de bestuursvoorzitter van het Zuyderland Ziekenhuis opzegde. Zijn arrogante en ongepaste gedrag wekt irritatie. 

Als Tweede Kamerlid heeft Fleur Agema zich altijd hard gemaakt voor volwaardige streekziekenhuizen. De grote vraag was dan ook of ze als minister aan dat standpunt zou vasthouden of zich zou houden aan de bestuurlijke regels. Wettelijk heeft de minister of de Tweede Kamer namelijk geen zeggenschap over de inrichting en de investeringen die ziekenhuizen doen.  

Een enorm precedent 

Er waren drie mogelijkheden. De eerste was dat minister Agema aan de eisen van de actiegroep tegemoet zou komen en 230 miljoen euro zou uittrekken zodat in Heerlen een groot ziekenhuis met IC en volledige spoedeisende hulp kan worden gebouwd. Blijft nog de vraag waar het personeel voor deze afdelingen vandaan moeten komen. Geld kan Agema wel geven, gespecialiseerde verpleegkundigen niet.  

Geld van het ministerie zou bovendien een enorm precedent scheppen. Als de minister dat doet, staan er direct andere ziekenhuizen in Den Haag op de stoep die ook geld willen. Dan is het hek van de dam. Andere ziekenhuizen in Zuid-Limburg zullen zich benadeeld voelen door het douceurtje van de minister en naar de rechter stappen. Het is zeer waarschijnlijk dat de rechter de minister dan zal terugfluiten. Op grond van Europese regels is het namelijk niet toegestaan om staatssteun aan ziekenhuizen te geven. 

De tweede mogelijkheid was dat minister Agema zou zeggen dat ze de eisen van de actiegroep Ziekenhuisalliantie steunt, maar helaas geen mogelijkheden heeft om 230 miljoen euro te geven of het bestuur te dwingen haar besluit te herzien. Agema blijft dan trouw aan haar standpunt als Tweede Kamerlid, maar blijft tegelijk binnen de kaders van de wet. Deze reactie van de minister zou de druk op het bestuur van het Zuyderland Ziekenhuis zodanig kunnen opvoeren dat ze haar besluit herziet en toch een ziekenhuis met IC bedden en volledige 24/7 spoedeisende hulppost in Heerlen gaat bouwen. Ook de geboortezorg kan dan in Heerlen blijven. De actievoerders in Heerlen, de PVV en de SP en de kleinzoon van een mijnwerker uit Heerlen, Frans Timmermans, zouden dan hebben bereikt wat ze willen. Jammer voor de inwoners van de gemeente Sittard-Geleen, want daar zouden dan de IC bedden en de complexe spoedeisende zorg verdwijnen. 

Vervolgens is het wel de vraag of de banken bereid zijn het ziekenhuis 230 miljoen euro extra te lenen. Dat is niet gezegd. In 2023 maakte het ziekenhuis 19 miljoen euro winst. Deze winst zou bijna volledig verdampen door de 16 miljoen euro aan extra rente en aflossing die het ziekenhuis moet betalen. Door extra geld te lenen wordt de financiële positie van Zuyderland erg benard. Er hoeft maar iets tegen te zitten en het ziekenhuis belandt in financieel zwaar weer. Waarschijnlijk zullen de banken dat risico te groot vinden en niet bereid zijn het extra geld te lenen. 

In de voetsporen van Pia Dijkstra 

De derde mogelijkheid was dat minister Agema, net als haar voorganger Pia Dijkstra van D66, aan de Tweede Kamer en de actievoerders duidelijk maakt dat ziekenhuizen private organisaties zijn die over hun eigen beleid gaan en dat de minister en de Tweede Kamer geen wettelijke bevoegdheid hebben zich daarin te mengen.  

Uiteindelijk koos Agema voor de laatste optie. ‘Het toekomstplan voor de Zuyderland-vestiging in Heerlen levert een zo volwaardig mogelijk ziekenhuis op’, zei de minister na afloop van haar bezoek tegenover de regionale nieuwszender L1. En ze voegde eraan toe: ‘De minister mag een individueel ziekenhuis niet financieel ondersteunen. Dat zou staatssteun zijn.’ Het populistische kamerlid Fleur Agema is bestuurder geworden. 

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.    

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!  

Het bericht Van populist tot bestuurder: Fleur Agema is onherkenbaar veranderd  verscheen eerst op Wynia's Week.

Alarmerende berichten over de omvang van de fraude in de zorg zijn niet nieuw. Twee jaar geleden kwam de Algemene Rekenkamer met het bericht dat jaarlijks 3 tot 6 miljard euro aan publiek geld verdwijnt door fraude in de zorg. De vereniging van Nederlandse gemeenten schat dat 2 tot 5 procent van het zorggeld dat gemeenten beheren door fraude verloren gaat. Dan hebben we het over 200 tot 500 miljoen euro per jaar alleen al aan fraude met de maatschappelijke ondersteuning en de jeugdzorg waar de gemeenten verantwoordelijk voor zijn.  

Zorgfraude veiliger dan drugshandel 

Als de cijfers van het OM juist zijn, dan kost fraude in de zorg de samenleving meer dan de uitgaven aan geneesmiddelen bij de apotheek (circa 5,7 miljard euro) en de uitgaven aan wijkverpleging (4,1 miljard euro) bij elkaar opgeteld. 

De overeenkomsten tussen de cocaïnehandel en de fraude in de zorg gaan nog verder. Het OM geeft in het interview aan dat het, net als bij de coccainehandel, niet in staat is de toenemende criminaliteit in de zorg te bestrijden. Toch zijn er ook verschillen. Zo is volgens het OM zorgfraude een ‘veiliger vorm van criminaliteit dan wanneer je je met wapens of drugs bezighoudt en zorgfraude levert behoorlijk wat op’. Dat is niet verwonderlijk, want aan de opsporing en vervolging van criminelen die in wapens of drugs handelen besteedt het OM heel wat meer geld en menskracht dan aan zorgfraude.  

Jaarlijks brengt het OM meer dan vierduizend harddrugszaken aan bij de rechter. Voor zorgfraude heeft het OM jaarlijks slechts capaciteit om twintig zaken voor de rechter te brengen. Geen wonder dat de georganiseerde criminaliteit de zorg steeds meer als verdienmodel ontdekt: er valt veel mee te verdienen en de pakkans is klein.  

Het OM zegt dan ook dat steeds meer criminele netwerken die zich eerder schuldig hebben gemaakt aan plofkraken, drugshandel en geweld, zich nu op de zorg richten. Toegegeven, de bedreigingen, ontvoeringen, vuurwapengeweld en liquidaties die bij de de drugshandel schering en inslag zijn, komen bij zorgfraude nog niet voor. Maar dat lijkt slechts een kwestie van tijd. 

Fraude-opsporing heeft weinig prioriteit 

Een ander verschil met de aandacht voor harddrugscriminaliteit is dat ernst en het ondermijnende effect van fraude in de zorg stelselmatig worden gebagatelliseerd. Meer dan tien jaar geleden schreef ik een artikel waarin ik betoogde dat uit internationale studies bleek dat de omvang van de fraude tussen de 3 en 10 procent van de zorguitgaven bedroeg. Door velen werd ik toen voor gek versleten. Het aantal gevallen waarbij zorgfraude aan het licht kwam, was in die tijd heel gering. De zorgverzekeraars spoorden in die jaren minder dan 8 miljoen euro aan fraude op. In de loop van de jaren zijn de zorgverzekeraars wel wat actiever geworden. In 2019 was de opgespoorde zorgfraude opgelopen tot 80 miljoen euro. Nog altijd een schijntje vergeleken met de totale geschatte omvang van de zorgfraude.  

De laatste jaren neemt de aandacht weer af. Voor zorgverzekeraars heeft fraude-opsporing weinig prioriteit. Dit komt omdat het weinig zin heeft om er veel tijd en moeite in te steken, omdat de justitiële opsporingsdiensten en het OM er niets mee doen. De Algemene Rekenkamer concludeerde twee jaar geleden al dat de aanpak van fraude nauwelijks werkt en dat de organisaties die bij de opsporing van fraude zijn betrokken niet genoeg doen om vast te stellen of er wordt gefraudeerd. Zelfs bij heel sterke signalen van fraude wordt er niet ingegrepen, aldus de Rekenkamer.  

Ondanks de groeiende belangstelling van de georganiseerde criminaliteit voor de zorg, was het bedrag dat zorgverzekeraars vorig jaar aan fraude opspoorden teruggelopen tot 19 miljoen euro. De belangrijkste oorzaak hiervoor is dat het OM maar weinig zaken aanpakt. Dan heeft het voor gemeenten en zorgverzekeraars weinig zin om meer gevallen van fraude aan te brengen bij justitie. Die verdwijnen toch in een la. Het gevolg is dat criminelen in de zorg vrij ongestoord hun gang kunnen gaan. 

Het is ook tekenend voor deze geringe aandacht dat de opmerkelijke uitspraken van het OM over de omvang van de zorgfraude en de toenemende invloed van criminele netwerken in de zorg in het interview met Follow the Money weinig aandacht in de andere media hebben gekregen. Alleen de Telegraaf besteedde er aandacht aan. 

We betalen allemaal mee 

Zorgfraude moet serieuzer worden aangepakt. De toenemende zorgfraude is een bedreiging voor het draagvlak onder burgers en de solidariteit in de zorg. Cocaïnegebruikers moeten het zelf voor hun geweten verantwoorden of ze met het geld dat ze aan cocaïne uitgeven, de georganiseerde misdaad in stand houden. In de zorg is die keuze er niet. We betalen allemaal de verplichte zorgpremies en belastingen waaruit de zorg wordt gefinancierd.  

Geld waarvan een deel door fraude in de zakken van de georganiseerde misdaad verdwijnt. We betalen allemaal mee aan de verdiensten van criminelen in de zorg. Als het OM net zo veel tijd en energie gaat besteden aan het vervolgen van zorgfraude als aan drugshandel, zouden onze zorgpremies een stuk lager kunnen zijn. 

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.   

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!  

Het bericht Justitie pakt zorgfraude niet aan. Schade loopt in miljarden. verscheen eerst op Wynia's Week.

De ingebrekestelling door de zorgverzekeraars is een eerste stap in het opzeggen van het contract met Co-med. Als het contract wordt opgezegd, is dat om te beginnen slecht nieuws voor de patiënten van Co-med. Ongecontracteerde zorg wordt namelijk niet volledig vergoed. De zorgverzekeraar betaalt dan wel het inschrijftarief, maar voor een consult of behandeling bij een Co-med huisarts zullen patiënten zelf een deel van de rekening moeten betalen.

Zo ver zal het waarschijnlijk niet komen. De ingebrekestelling is een volgende stap in de ontmanteling van Co-med. Er loopt al een faillissementsaanvraag en als de zorgverzekeraars het contract opzeggen, lijkt het einde verhaal.

Een faillissement is echter zowel voor de patiënten van Co-med als voor de zorgverzekeraars een probleem. Patiënten van Co-med raken daarmee hun huisarts kwijt. Door het tekort aan huisartsen zal het voor veel patiënten moeilijk zijn snel een andere huisarts te vinden. Zorgverzekeraars hebben een zorgplicht: zij zijn verplicht om voor hun verzekerden toegang tot de huisarts te regelen. Zij zullen dus op zoek moeten gaan naar huisartsen die de praktijken van Co-med willen overnemen. Als het zorgverzekeraars niet lukt andere huisartsen te vinden voor hun verzekerden, lopen ze het risico dat verzekerden een klacht bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) indienen wegens het niet nakomen van hun zorgplicht.

Co-med heeft niets met private equity te maken

In de media en de politiek wordt Co-med afgeschilderd als een voorbeeld van de desastreuze invloed van private equity in de zorg. Steeds meer zorgorganisaties worden vanwege hun winstmogelijkheden overgenomen. Tussen juli 2022 en december 2023 waren het er in totaal 293 en bij 59 procent van deze overnames was een private equity-partij betrokken. Dat is 10 procent meer dan in het jaar ervoor.

Vooral tandartsen en apothekers verkopen hun praktijk bij hun pensioen vaak aan een private equity-bedrijf. Ook in de verpleeghuiszorg komen relatief veel van zulke overnames voor. In de huisartsenzorg daarentegen niet. Co-med is namelijk geen private equity-bedrijf, maar een private investeerder: een Limburgse ondernemer die zich op de huisartsenzorg heeft gestort.

Het is zeer onwaarschijnlijk dat een private equity-bedrijf ooit zou doen wat Co-med heeft gedaan: zonder veel ervaring en zonder veel garanties op succes investeren op een markt waarvan iedereen weet dat commerciële investeerders met argwaan worden bekeken en worden tegengewerkt. Eerdere pogingen van private investeerders om huisartsenpraktijken over te nemen, zijn allemaal mislukt. Een private equity-bedrijf zou eerst een grondige marktanalyse hebben uitgevoerd en dan tot de conclusie zijn gekomen dat het veiliger is om tandartspraktijken en apotheken over te nemen omdat er onder deze beroepsgroepen minder aversie is tegen winst en commercie dan onder huisartsen.

Private equity-bedrijven beschikken vaak over veel meer kapitaal om een bedrijf op te zetten en over meer deskundigheid om het te leiden dan private investeerders. Co-med werd geteisterd door financiële problemen. Een van de oorzaken van de slechte kwaliteit zorg was een tekort aan personeel. Medewerkers liepen weg omdat ze niet op tijd werden betaald. Een private equity-bedrijf zou meer financiële slagkracht hebben gehad om dit te voorkomen. Co-med had dan veel meer kans van slagen gehad.

De ziekenfondsen als voorbeeld

De gedachte achter Co-med was namelijk helemaal niet zo slecht. Steeds minder jonge huisartsen willen de verantwoordelijkheid en de financiële rompslomp van een eigen praktijk. Liever willen ze in loondienst werken. Ze willen ook niet de verantwoordelijkheid dragen voor het personeel dat ze als zelfstandig ondernemer in dienst hebben. Co-med bood die mogelijkheid. Huisartsen werken in loondienst en het hoofdkantoor van Co-med levert veel van de ondersteunende diensten voor de huisartsenpraktijken. Precies wat veel jonge huisartsen willen.

Als Co-med binnenkort failliet gaat, zitten zo’n 50.000 patiënten zonder huisarts. Hiervoor zullen de verzekeraars een oplossing moeten zien te vinden. Ze zouden hiervoor kunnen kijken naar hun verre voorgangers, de ziekenfondsen. Tot in de jaren vijftig van de vorige eeuw hadden veel van de onderlinge waarborgmaatschappijen – ziekenfondsen die door verzekerden waren gesticht en werden geleid – huisartsen in loondienst.

Aversie bij huisartsen

Dat zouden de zorgverzekeraars ook kunnen doen: huisartsen in loondienst nemen. Dit komt tegemoet aan de wensen die veel beginnende huisartsen hebben. Zorgverzekeraars hebben ook de deskundigheid en de financiële middelen om de ondersteunende diensten voor huisartsen te regelen. De zorgverzekeraars hebben ook het voordeel boven private investeerders en private equity-bedrijven dat het geen op winst gerichte organisaties zijn, maar onderlinge waarborgmaatschappijen waar uiteindelijk de verzekerden het voor het zeggen hebben.

Het enige probleem met deze oplossing zijn de huisartsen zelf. Onder veel huisartsen is de aversie tegen zorgverzekeraars bijna even groot als die tegen private investeerders. Een terugkeer naar de tijden van weleer toen huisartsen in loondienst waren van het ziekenfonds zal ongetwijfeld bij veel oudere huisartsen op verzet stuiten.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.  

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Laat zorgverzekeraars huisartsen in loondienst nemen verscheen eerst op Wynia's Week.

De coalitiepartijen hebben ook 600 miljoen euro uitgetrokken voor de langdurige zorg. Om deze zorg te kunnen leveren zijn zo’n 11.000 nieuwe verpleegkundigen en verzorgenden nodig. En dat is een probleem. Want waar moeten al die extra handjes aan het bed vandaan komen?

Grote personeelstekorten

Er zijn grote personeelstekorten in de zorg. Deze 30.000 extra banen die moeten worden opgevuld, komen bovenop de meer dan 50.000 vacatures die er nu al zijn. En dat aantal zal de komende jaren alleen maar toenemen. Door de vergrijzing zal de vraag naar zorg verder stijgen. Oudere zorgmedewerkers gaan met pensioen en veranderen van zorgverlener in patiënt. De zorg voor de grote geboortecohorten van na de Tweede Wereldoorlog moet worden geleverd door generaties die veel kleiner zijn. Jongeren hebben de banen voor het uitkiezen en de zorg is voor velen niet de eerste keus vanwege de hoge werkdruk, de onregelmatige werktijden en de volgens velen matige beloning. Volgens recente arbeidsmarktprognoses zal het personeelstekort in 2032 oplopen naar ten minste 137.000 personen. Daar komen de 30.000 vacatures van het kabinet-Schoof nog bovenop.

De werkgelegenheidseffecten van het coalitieakkoord waren aanleiding voor veel schampere reacties in de zorgsector. Hoe kunnen de coalitiepartijen plannen bedenken waarvoor veel extra mensen nodig zijn, terwijl de sector al met zulke grote tekorten kampt? Minder commentaar was er op de CPB-berekening dat twee derde van de extra uitgaven die de coalitiepartijen willen doen naar de zorg gaat. Van de 6,4 miljard euro die het nieuwe kabinet extra wil uitgeven gaat 4,2 miljard naar de zorg. Het overgrote deel daarvan is een verschuiving van particuliere naar collectieve uitgaven door de verlaging van het eigen risico en de verhoging van de zorgpremie.

Zonder de plannen van het nieuwe kabinet zouden de collectieve uitgaven aan zorg toenemen van 106 miljard euro dit jaar tot 119 miljard in 2028. Door de extra plannen zullen de zorgkosten aan het eind van deze kabinetsperiode niet 119, maar ruim 123 miljard euro bedragen. Dat is een stijging van 3,8 procent per jaar. Daar moet de kostenstijging als gevolg van de inflatie nog bij opgeteld worden. We moeten er rekening mee houden dat onze zorgpremie de komende jaren flink omhoog gaat.

Maar dan moeten die nieuwe zorgmedewerkers wel gevonden worden. Dat zal niet gaan door meer mensen op te leiden. Jongeren kiezen de laatste jaren eerder minder dan meer voor een beroep in de zorg. Voor de verpleegkunde opleidingen zijn de aanmeldingen zelfs gedaald.

Veel onbenut potentieel

Het activeren van de stille reserve in de zorg biedt meer perspectief. Het onbenut potentieel in de zorg is groot. Het overgrote deel van de zorgmedewerkers werkt in deeltijd. Van de verpleegkundigen werkt 80 procent in deeltijd, onder verzorgenden is dat zelfs meer dan 90 procent. Als al deze deeltijdwerkers 36 uur zouden gaan werken, zou het personeelstekort in één klap zijn opgelost. Hetzelfde geldt als alle mensen met een zorgdiploma die niet meer in de zorg werkzaam zijn, zouden terugkeren in de zorg. Ook dat zou het tekort meteen oplossen.

Het activeren van de stille reserve in de zorg kost echter geld, veel geld. Mensen moeten worden overgehaald om meer uren te gaan werken en het werk in een andere sector te verruilen voor de zorg. Dat kan alleen als er veel geld wordt uitgetrokken voor salarisverbetering, werkdrukvermindering en andere maatregelen om het werken in de zorg aantrekkelijker te maken.

Een paar jaar geleden hield een topambtenaar van VWS mij voor dat de stijgende zorgkosten helemaal geen probleem vormden. Want, zo zei hij, voordat de kosten een probleem gaan vormen zijn er al geen mensen meer om de zorg te leveren. De kostenstijging in de zorg zou vanzelf geremd worden door het gebrek aan personeel. Dat was ook de reden waarom toenmalig VWS-minister Hugo de Jonge nooit een plan heeft gemaakt om de stijging van de kosten te beperken.

Deze redenering was om twee redenen onjuist. Ten eerste dachten de topambtenaar en zijn minister kennelijk dat zodra er personeelstekorten waren, het kabinet geen nieuwe plannen meer zou maken die geld kosten en waarvoor meer mensen nodig zouden zijn. Als het om zorg gaat, willen politici echter altijd maar één ding: meer.

Kop in het zand

De tweede fout in hun redenering was dat personeelskrapte leidt tot loonstijgingen om mensen te verleiden in de zorg te gaan werken en dat daardoor de zorgkosten nog verder toenemen. Het personeelstekort leidt niet tot minder groei van de zorguitgaven zoals de topambtenaar dacht, maar doet de uitgaven aan zorg juist nog meer toenemen.

De coalitiepartijen van het kabinet-Schoof kiezen er net als alle voorgaande kabinetten voor om hun kop in het zand te steken en net te doen alsof in de zorg de bomen tot in de hemel groeien en voor elk plan een blik nieuwe zorgmedewerkers opengetrokken kan worden.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.  

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Dankzij het kabinet-Schoof zal de zorgpremie de komende jaren flink stijgen verscheen eerst op Wynia's Week.

De verlaging van het eigen risico zal echter pas in 2027 ingaan. Dat kan sneller. Voor een verlaging van het eigen risico is geen wetswijziging nodig. Het zou daarom al volgend jaar kunnen ingaan. Dat het pas twee jaar later gebeurt, komt doordat de coalitiepartijen ook een maximum eigen bijdrage willen invoeren van €50 per behandeling. Hiervoor is wel een wetswijziging nodig. Misschien hopen sommige van de coalitiepartijen er op dat er in de tussentijd een ander kabinet zit of de politieke druk om het eigen risico te verlagen, verdwenen zal zijn.

Zelfs grootverbruikers gaan er op achteruit

De verlaging van het eigen risico zou namelijk wel eens een impopulaire maatregel kunnen worden als burgers er achter komen dat hierdoor de zorgverzekeringspremie met minimaal €130 per jaar omhoog gaat. Voor een gezin dat weinig of geen gebruik maakt van zorg komt dat uit op een lastenverhoging van zeker €260. Dit kan nog veel hoger uitvallen als de verlaging leidt tot minder zorgmijders en meer onnodig zorggebruik.

Het CPB gaat er van uit dat de totale kosten van de verlaging van het eigen risico uiteindelijk €5 miljard bedragen, waarvan ruim €4,3 miljard bij de burger terecht komt. Deze bedragen zijn een beetje nattevingerwerk van het CPB. Maar als deze voorspelling uitkomt zou de premie niet met €130 maar met meer dan €300 per jaar omhoog gaan. Dat is een forse verhoging bovenop de reguliere jaarlijkse premieverhoging. Het zou daarmee ook een zeer contraproductieve maatregel zijn, waarbij zelfs grootverbruikers in de zorg er op achteruit gaan. Ga maar na: voor mensen die veel zorg gebruiken gaat het eigen risico met €220 omlaag (van €385 naar €165) en tegelijk de premie met €300 omhoog.

Het kabinet wil deze premiestijging voor de burger compenseren door een verlaging van de inkomstenbelasting. Het is onwaarschijnlijk dat burgers dit als een compensatie zien. Een hogere premie voelt voor veel mensen – zeker die met een laag inkomen – als een forse lastenverzwaring. Een hoger inkomen zal worden gezien als een eigen verdienste.

De koppeling tussen de verlaging van de inkomstenbelasting en de lastenverzwaring door de premieverhoging zullen veel mensen niet leggen. Wat overblijft is een kater als gevolg van een flinke premieverhoging voor de burger.

Sigaar uit eigen doos

De verlaging van het eigen risico is vooral een sigaar uit eigen doos. Opnieuw wordt aan jongeren en gezonde mensen gevraagd de portemonnee te trekken voor ouderen en zorggebruikers. Dit grotere beroep op de solidariteit zal niet bij iedereen in goede aarde vallen. De NOS berichtte vorige week dat deurwaarders steeds meer jongeren met schulden zien. Betaalachterstanden bij de zorgverzekering is een van de oorzaken van deze toename.

Een flinke verhoging van de zorgpremie door het verlagen van het eigen risico zal voor nog meer jongeren aanleiding zijn hun zorgpremie niet langer te betalen. Ook dat zou een reden kunnen zijn voor het nieuwe kabinet om de verlaging van het eigen risico nog even voor zich uit te schuiven.

Verder bezuinigen

Achter de schermen schijnt wel overwogen te worden om een deel van de verlaging van het eigen risico af te wentelen op de werkgevers. De werkgevers zullen daar echter niet blij mee zijn en er alles aan doen om dit te voorkomen. Een lastenverschuiving in de zorgpremies van de burger naar de werkgevers wordt in het hoofdlijnenakkoord en de doorrekening ervan ook niet genoemd.

Het nieuwe kabinet wil verder bezuinigen op de zorg. In de curatieve zorg moet €590 miljoen worden bespaard. Hoe dit moet worden bereikt, is niet duidelijk. De coalitiepartijen willen hiervoor nieuwe akkoorden sluiten met het zorgveld. De huisarts zal daarbij wel worden ontzien, want het nieuwe kabinet wil de positie van de huisarts en de wijkverpleging juist versterken.

Veel bezuinigen op de ziekenhuizen zal ook lastig zijn. De coalitiepartijen willen de streekziekenhuizen behouden en afspraken maken om de bereikbaarheid van de acute zorg in de buurt en bij de streekziekenhuizen te garanderen. Dat zal de ziekenhuiszorg niet goedkoper maken.

Hetzelfde geldt voor het voornemen om het werken in de zorg aantrekkelijker te maken door de arbeidsvoorwaarden te verbeteren. Dit is wel typerend voor het hoofdlijnenakkoord. Aan de ene kant wordt een bezuiniging ingeboekt, maar aan de andere kant worden maatregelen aangekondigd die zo’n bezuiniging bemoeilijken en juist meer geld kosten.

Voorkomen van onnodige zorg

De aangekondigde bezuinigen op de zorg zijn verder ook boterzacht. Zo moet bijna een half miljard worden bezuinigd door bredere toepassing van digitale zorg in de wijkverpleging, de verpleeghuizen en de gehandicaptenzorg. Of deze bezuiniging haalbaar is, is twijfelachtig. Waar het geld voor de bezuinigingen dan vandaan moet komen, is niet duidelijk. Misschien van de aanpak van fraude, want dat wordt als een prioriteit benoemd.

Verder zal de hele zorg worden doorgelicht op verrichtingen die bewezen niet effectief zijn, wordt gestreefd naar het voorkomen van onnodige zorg en overbehandeling en naar het aanpakken van aanbieders die misbruik maken van het stelsel. Hoe dit zal worden gedaan, wordt niet duidelijk. Positief is wel dat dit niet direct als een bezuiniging wordt ingeboekt.

Tegenover bezuinigen staan extra uitgaven aan de zorg. De verlaging van het eigen risico kost uiteindelijk ruim vijf miljard euro. Dit is vestzak-broekzak, want hier staat een lastenverhoging voor de burger door de verhoging van de zorgverzekeringspremie van vrijwel eenzelfde bedrag tegenover. Door het extra zorggebruik dat de verlaging van het eigen risico oproept, gaan ook de lasten voor de werkgevers omhoog.

De belangrijkste extra uitgave in de zorg is €600 miljoen voor uitbreiding van de verpleeghuiszorg. Op het totaal van de structurele investeringen en lastenverlichtingen van meer dan veertien miljard euro, komt de zorg er wel een beetje bekaaid van af. Hier heeft de PVV wel een veer moeten laten.

Onsamenhangend en vaag

De afspraken over de zorg maken een beetje een onsamenhangende indruk. Het is vooral de optelsom van de wensen van de verschillende partijen. Sommige daarvan zijn wel heel gedetailleerd, zoals bijvoorbeeld de afspraak dat zorgpersoneel in loondienst de eerste keuze krijgt bij de roosterindeling van de instelling. Hoe het kabinet dit bij ziekenhuizen en andere zorginstellingen wil afdwingen, is onduidelijk.

Andere afspraken zijn daarentegen erg vaag en algemeen. Zo schrijven de vier partijen: ‘We organiseren de zorg zo dat die in de keten op de best mogelijke plek plaatsvindt.’ Dit lijkt meer bladvulling dan een harde afspraak.

De verlaging van het eigen risico is een verkiezingsbelofte van de PVV. Het nieuwe kabinet krijgt er nog een harde dobber aan om dit als een kadootje aan de burger te verkopen.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.  

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Verlaging eigen risico is geen kadootje maar een sigaar uit eigen doos verscheen eerst op Wynia's Week.