De opmars van extreemlinks, activistisch beleid in de cultuursector in het Westen is overduidelijk. Deze drie citaten van respectievelijk het Stedelijk Museum, Tate Modern en Theater Rotterdam zijn slechts drie illustraties van een brede, bijkans uniforme dus, niet erg diverse trend die sinds pakweg 10 tot 15 jaar bestaat.

Dat deze trend zich niet beperkt tot talrijke culturele instellingen en groeperingen maar ook een weg heeft gevonden naar het grote publiek, bleek tijdens de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Parijs waar dragqueens ruim baan kregen om ‘Het Laatste Avondmaal’ te bespotten. Kortom, al hetgeen wel met ‘woke’ wordt aangeduid komt steeds meer aan bod in onze musea en andere culturele instellingen. Maar wat betekent dit voor de kunst?

Het Guggenheim

Deze vraag kan op talloze manieren worden benaderd en de verleiding is groot met een veelomvattend betoog op de proppen te komen gebaseerd op hoogstaande principes, aansprekende theorieën, historische ontwikkelingen en talrijke voorbeelden. Ik verkies een praktischer insteek. Ik zal niet verhullen dat hierbij ook een flinke dosis opportunisme een rol speelt. Het is namelijk zo dat ik op 25 september een bezoek bracht aan het vermaarde Guggenheim Museum in New York. De hieronder beschreven impressies en ervaringen van dat bezoek vormen een perfect voorbeeld van wat er met kunst gebeurt als het wordt bepaald en gedomineerd door een eenzijdige en extreme politieke agenda.

Voor ik wat nader inga op de overvloed van politiek-correcte boodschappen in het Guggenheim is het goed te vermelden dat de Thannhauser Collection, met modernistische werken uit de late 19^e en vroege 20^e eeuw van kunstenaars als Van Gogh, Degas, Manet en Picasso, een welkome uitzondering vormde (maar klein in omvang was).

Bij het betreden van het iconische gebouw van Frank Lloyd Wright word je natuurlijk direct getroffen door de wijdse, open en ronde structuur die zo imponerend en herkenbaar is. Bijzonder is dat er met behulp van led-verlichting lopende teksten op de spiraalvormig omhooglopende muren worden geprojecteerd: Light Line van Jenny Holzer.  

Als zodanig een originele aanpak die als vernieuwende kunstvorm kan worden aangemerkt. Maar de teksten, die elkaar in een continue stroom snel opvolgen en redelijk snel naar boven cirkelen en dan verdwijnen, zijn dermate uiteenlopend van inhoud en toon dat het onmogelijk is zich een beeld van bedoeling of boodschap te vormen. Het zijn random-teksten die te snel voorbijgaan en te snel worden opgevolgd door weer nieuwe teksten om goed te kunnen worden opgenomen en geïnterpreteerd.

Een negatieve lading

Op de website van het Guggenheim zijn een aantal voorbeelden van deze teksten te vinden, zoals:

• MUCH WAS DECIDED BEFORE YOU WERE BORN
• MOST PEOPLE ARE NOT FIT TO RULE THEMSELVES
• YOU ARE THE VICTIM OF THE RULES YOU LIVE BY
• ABUSE OF POWER COMES AS NO SURPRISE
• PRIVATE PROPERTY CREATED CRIME
• WORDS TEND TO BE INADEQUATE (Deze mag Wynia’s Week zich aantrekken)

Het hoofdpunt is echter dat de bezoeker onmogelijk meer dan een handvol teksten kan opnemen en memoriseren, dus wat moet je ermee? Het enige dat blijft hangen van deze tekstuele ‘data dump’ is een vaag gevoel dat een pessimistisch mens- en maatschappijbeeld wordt opgedrongen. Veel van deze scrolling texts hebben namelijk een negatieve, gefrustreerde lading met een linkse, maatschappijkritische achtergrond.

Inflammatory Wall

Dit ‘vage gevoel’ werd al snel een in-your-face ervaring bij het aanschouwen van Inflammatory Wall, ook van Jenny Holzer. Het is een verzameling felgekleurde vierkanten die twee grote muren beslaan. Elk vierkant is helemaal gevuld met teksten, en dwars over de vierkanten heen zijn met zwarte verf weer andere grotere teksten gekliederd. Al dit tekstuele geweld laat niets aan duidelijkheid te wensen over. Bijvoorbeeld: STARVE THE
FLESH, EXPOSE THE BONE, LEAVE THE FAMILY, FLEE THE CHURCH, VOMIT THE HEART, FORGET THE DEAD, FORGO AMUSEMENT, DENY NATURE, REJECT
ACQUAINTANCES, FORGET TRUTHS, SCORN JOY, SCORN
LIBERTY, SCORN HOPE, ENZOVOORT (Jenny houdt van HOOFDLETTERS). Wie nog mocht twijfelen aan de boodschap kan op de website lezen: these texts continue to highlight the necessity of social change, the potential for manipulation of the public, and the conditions that attend revolution and fascism.

Het grootste deel van de rest van de expositie werd gekenmerkt door een overdaad aan min of meer vergelijkbaar politiek-extreemlinks, activistisch en woke-werk aan de muren. Daar moet terzijde aan worden toegevoegd dat nogal wat muren en ruimtes leeg waren gelaten zodat je geregeld verloren rondliep. Noties van efficiency en het zo goed mogelijk benutten van expositieruimtes passen kennelijk niet in dit maatschappijkritisch universum. (Waarschijnlijk neigt dat te veel naar het kapitalistische ‘waar voor je geld bieden’).

Trump

Grappig was een werk waarop geopenbaarde overheidsdocumenten te zien waren waarvan het overgrote deel van de tekst was zwart gemaakt. Wellicht een bijdrage van premier Schoof? Ook de pacifistische insteek kwam aan bod met bijvoorbeeld een gedeclassificeerde legerkaart van Irak met termen als Exploit, Suppress en Seize oil.

En uiteraard mocht Trump – die grote boeman – niet ontbreken.  Het kunstwerk bestaat uit een groot aantal kleine metalen tegeltjes met variërende vormen, met daarin quotes van Trump gegraveerd, inclusief het aantal likes, comments en retweets op sociale media. Van rechts naar links bekeken hangen de tegeltjes eerst dicht bij maar los van elkaar aan de muur, waarbij ze naar beneden afbuigen om uiteindelijk uit te monden in een groot aantal door en op elkaar liggende tegeltjes op de vloer.

Het idee is duidelijk (en eigenlijk best wel origineel uitgevoerd): de uitspraken van Trump zijn steeds verwerpelijker en verdienen het om vertrapt en bespuugd te worden. Het doet enigszins denken aan opgefokte, woedende moslims die vlaggen van Israël, de VS en soms zelfs Nederland verbranden en vertrappen. Je kunt het ook zien als een soort artistieke Capitool-bestorming……

Hoe dan ook, in plaats van kunst presenteert het Guggenheim hoofdzakelijk onvervalst extreemlinks, woke activisme verkleed als kunst. Maar, zoals de Amerikaanse komiek, acteur en politiek commentator Will Rogers lang geleden opmerkte, ‘When you ain’t nothing else, you can claim to be an artist – and nobody can prove you ain’t’.

Navolging is waarschijnlijk

De vraag dringt zich op wat dit betekent voor kunst in het Westen in het algemeen. Het Guggenheim is ongetwijfeld een van de meest beroemde musea en zou zeer wel een voorbeeld kunnen zijn dat nog meer navolging krijgt. Dit wordt nog versterkt door het feit dat het Amerikaans is, aangezien de Amerikaanse cultuur in de meest ruime betekenis van het woord wereldwijd enorm invloedrijk is. Hoeveel van wat wij hier omarmen is niet uit Amerika overgewaaid? Het land van Black Lives Matter, culture wars, Critical Race Theory, cancel culture, en giftige politieke polarisatie is een rijke voedingsbodem voor kunst als extreemlinks politiek statement. Zo beschouwd staat ons nog het nodige te wachten. Je wordt er niet vrolijk van.

Ton Appels is econoom, publicist en auteur van het boek ‘Pleidooi voor het Kapitalisme’. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Bent u al donateur? Hartelijk dank! 

Het bericht Kunst als extreemlinks politiek statement. Daar zijn we nog niet vanaf. verscheen eerst op Wynia's Week.

De vergelijking met de toeslagenaffaire dringt zich op en al even voorspelbaar zijn de bezorgde reacties van Tweede Kamerleden en andere politiek en maatschappelijk betrokkenen, gepaard gaande met oproepen tot een grondig onderzoek waarin ‘de onderste steen boven moet komen’. Dit zoveelste voorbeeld van abject (semi-)overheidsfalen – denk ook aan het Groningse gasdrama, de asielproblematiek, het woningtekort en de stikstofcrisis – zal waarschijnlijk leiden tot een volumineus en gedetailleerd rapport met talrijke aanbevelingen. Maar aan de wezenlijke, dieperliggende oorzaken zal wel weer worden voorbijgegaan. Het wachten is dan op de volgende ontsporing.

UWV kan complexiteit niet aan

Om een eerste inzicht te krijgen in de onderliggende, structurele problematiek moeten we even stilstaan bij wat er over dit nieuwste debacle in de media naar buiten is gekomen. In de eerste plaats stelt het UWV dat de berekeningen die gemaakt moeten worden vaak erg complex zijn met veel variabelen. Denk aan complicaties bij deeltijdarbeid, tijdelijke contracten en grondslagen van indexering. Het geheel is zo ingewikkeld geworden, met tal van uitzonderingen op standaardregels, dat een opleiding van een jaar nodig is ‘om de basis te begrijpen’, en maar liefst twee jaar om het rekensysteem tot in alle details in de vingers te krijgen. Maar die enorme complexiteit is de bron van veel fouten, die ook nog eens moeilijk exact te kwantificeren en te herstellen zijn. Ook heeft niemand nog een goed overzicht.

In de tweede plaats blijkt dat er al bij de start in 2006 fouten werden vastgesteld bij het indexeren van de WIA-uitkeringen maar dat dit jarenlang niet tot ingrijpen heeft geleid. Sterker nog: men is vooral bezig geweest met wat de gevolgen voor het UWV zelf zouden kunnen zijn – imagoschade, politieke consequenties, organisatorische impact van de afhandeling van een groeiend aantal bezwaren – en pas veel later met het aanpakken van het probleem zelf. Men heeft het lang onder de pet gehouden.

De kern van het probleem, nu weer bij het UWV maar ook bij veel andere beruchte issues, is dat de politiek de uitvoeringsorganisaties (ministeries, lagere overheden en allerhande (semi-)publieke instellingen) heeft opgezadeld met organisatorisch en operationeel ondoenlijke opdrachten. Die zijn weer een uitvloeisel van het woud aan doorgeschoten reguleringen waarmee de politiek meent precies en specifiek te kunnen sturen. Dat is een illusie en het resultaat is een niet te managen extreme complexiteit die vanzelfsprekend leidt tot vele, grote fouten en unintended consequences.

Een belangrijk bijkomend aspect is dat de (semi-)publieke uitvoeringsorganisaties bureaucratische instellingen zijn die vanuit hun aard en oorsprong niet zijn toegerust om pragmatisch en flexibel te handelen in vaak onzekere en snel veranderende omstandigheden. Ambtelijke procedures, strikte hiërarchieën en een formalistische benadering belemmeren hun praktische slagvaardigheid. Je kunt ze dit eigenlijk niet verwijten want het is eigen aan het beestje.

Het verwijt is wél dat ze vanuit de politiek met een mission impossible worden opgezadeld en er geen rekening wordt gehouden met hun inherente beperkingen. De almaar toenemende complexiteit als gevolg van een tsunami aan specifieke en gedetailleerde reguleringen, mogelijk onderling inconsistent en strijdig, maakt het onvermijdelijke falen nog groter. Het is ergens wel begrijpelijk dat ze dit falen proberen te verbloemen. Het leidt ook niet – zoals in het bedrijfsleven – tot een verlies aan klanten en dreigend faillissement, wat drastisch ingrijpen afdwingt. Er kan jarenlang worden doorgemodderd zolang er geen grote publieke ophef ontstaat die de politiek tot handelen aanzet. En dan nog is het maar zeer de vraag hoe effectief dat politieke ingrijpen feitelijk is.

Gebruikelijke respons voldoet niet

Het is duidelijk dat de gebruikelijke response in deze situaties niet voldoet. Als eenmaal na (veel te) lange tijd een onderzoekscommissie wordt benoemd komt die na (veel te) lange tijd met conclusies en aanbevelingen die binnen de bestaande kaders de ergste missers en excessen proberen te mitigeren. Men richt zich uitsluitend op wat er de afgelopen (vele) jaren is fout gegaan en hoe díe fouten enigszins kunnen worden hersteld of gecompenseerd. Maar de structurele, onderliggende oorzaken komen niet aan bod zodat het wachten is op de volgende ontsporingen van het disfunctionele systeem.

Wat moet er dan wél gebeuren?

De overheid moet zich beperken tot zo algemeen en simpel mogelijke, maar nog steeds potentieel krachtige, wetgeving, en de invulling en uitwerking daarvan zoveel mogelijk over laten aan de direct betrokkenen. Deze kunnen dan pragmatisch, flexibel en met realiteitszin binnen het algemene kader zo goed mogelijk hun weg vinden. Dus de WIA-uitkeringen moeten vergaand worden versimpeld met een beperkt aantal uitkeringscategorieën en standaard-indexering voor iedereen.

Iets dergelijks gaat mutatis mutandis ook op voor al die andere gevallen waar het gedetailleerde, specifieke overheidsingrijpen faalt. Alleen een vergaande versimpeling en veralgemenisering van het overheidsbeleid kan een einde maken aan de verstikkende complexiteit ten gevolge van een onoverzichtelijke en onwerkbare wildgroei aan reguleringen.

Dus veel minder belastingtoeslagen en aftrekmogelijkheden. Ruimhartige beschikbaarstelling van financiële middelen volgens een simpele verdeelsleutel voor de getroffen Groningers, die het geld naar eigen inzicht zo goed mogelijk mogen inzetten. Laat organisatie en uitvoering van de jeugdzorg zoveel mogelijk over aan particuliere instellingen, waarin medici en ondersteunend medisch personeel een centrale rol spelen. Combineer dit met een ruimhartig maar simpel subsidiesysteem. Schrap een groot deel van de reguleringen en andere bureaucratische rompslomp. Laat de markt zijn werk doen als het gaat om woningbouw en huren, en focus op het creëren van gunstige algemene omstandigheden door bijvoorbeeld het bouwen te vergemakkelijken (eenvoudiger en snellere procedures, meer grond beschikbaar, maak verhuurders het leven niet zuur). Enzovoorts.

Enorme kosten

Hoewel er op sommige terreinen een aantal stappen in de gewenste richting worden gezet, en in de regeringsverklaring van het kabinet-Schoof expliciet de nadelen van de enorme complexiteit worden benoemd, blijft het algemene beeld uiterst negatief. De weerstand tegen vergaande deregulering en versimpeling is enorm, niet in de laatste plaats omdat er zovelen hun werk en inkomen aan te danken hebben. Hun directe eigenbelang – bijvoorbeeld als uitvoerend ambtenaar, administrateur, consultant, ‘expert’ of leverancier – weegt zwaarder dan de last van een dramatisch slecht functionerend systeem. De lasten worden immers over de gehele bevolking verdeeld terwijl de baten exclusief aan de belanghebbenden toevallen.

De enorme kosten van de hele constructie rijzen steeds verder de pan uit en vormen een steeds grotere aanslag op de economie. Het gaat dan niet alleen over de directe kosten van het (semi-)ambtelijk apparaat en aanverwante organisaties. Belangrijker zijn de kosten en vertraging waarmee betrokkenen geconfronteerd worden vanwege het moeten begrijpen van en voldoen aan al die specifieke reguleringen (nog afgezien van mogelijke juridische complicaties en rechtszaken).

Ondermijning van economische dynamiek

Al die tijd, al dat geld en al die energie is in wezen onproductief en leidt af van waar het in de economie uiteindelijk om gaat: het zo efficiënt mogelijk produceren van goederen en diensten met een zo hoog mogelijke toegevoegde waarde voor de klanten. Alles wat de focus daarop ondermijnt tast de economische dynamiek aan.

Tenslotte moet ook worden gewezen op de enorme frustratie die wordt ervaren door mensen die verstrikt raken in het bureaucratisch woud en hun tijd moeten verdoen met het zoeken van een weg daarin. De door de overheid veroorzaakte complexiteit dwingt mensen tot activiteiten en gedrag waar ze eigenlijk niets voor voelen.

De WIA-problematiek bij het UWV is slechts het topje van de ijsberg. Alleen een drastische aanpak van de onderliggende, structurele factoren kan voorkomen dat we ook in de toekomst keer op keer met de gevolgen van dergelijk falend overheidsbeleid worden geconfronteerd.

Ton Appels is econoom, publicist en auteur van het boek ‘Pleidooi voor het Kapitalisme’. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Bent u al donateur? Hartelijk dank! 

Het bericht WIA-uitkeringen verkeerd berekend: waarom gaan overheidsorganisaties toch zo vaak de mist in? verscheen eerst op Wynia's Week.

Hun belang is evident, maar dat geldt ook voor een thema dat nu veel minder de gemoederen bezighoudt: het onderwijs. Als je bedenkt dat men van links tot rechts doordrongen zegt te zijn van het enorme belang van onderwijs, is het toch opmerkelijk dat de prestaties op dit gebied al jaren dalen en op een dramatisch laag niveau zijn aanbeland.  

Steeds meer geld met steeds minder rendement 

Dit blijkt uit talrijke studies en rapporten maar eigenlijk is het zonneklaar voor iedereen die met voldoende kennis en ervaring in het onderwijs en met een onbevangen blik de neergang heeft zien gebeuren. Het meest schokkende is dat die neergang zich heeft voltrokken ondanks het feit dat de uitgaven door het Rijk aan onderwijs al decennialang sterk stijgen. Zie onderstaande tabel. 

Ook als rekening wordt gehouden met inflatie is sprake van almaar stijgende bedragen. Deze weerspiegelen de bijkans universele politieke pleidooien voor meer en beter onderwijs. Voor een partij als D66 is meer geld naar onderwijs jarenlang prioriteit 1, 2 en 3 geweest. Maar al dit geld heeft dus een dramatisch laag, zo niet negatief rendement opgeleverd. Je zou verwachten dat de vraag hoe het kan dat we qua onderwijsprestaties zo slecht, en steeds slechter, scoren hoewel we er steeds meer geld tegenaan gooien, een van de grootste politieke thema’s zou zijn. Maar niets daarvan.  

In het Hoofdlijnenakkoord worden structurele bezuinigingen van 1,8 miljard euro op het onderwijs voorzien. Dat bedrag wordt met de in Nederland zo geliefde kaasschaafmethode bij elkaar geschraapt. Dat wil zeggen dat er geen fundamentele keuzes worden gemaakt in termen van afweging van kosten en baten van individuele beleidsonderdelen in de onderwijsbegroting. Daar is nauwelijks kritiek op. De vele critici zijn vooral boos dat er überhaupt wordt bezuinigd, maar besteden geen woord aan de chronische wanprestaties en dus de gigantische geldverspilling in het onderwijs.  

Een diepgaande, structurele analyse van wat er fout gaat, die aan ingrijpende maatregelen vooraf moet gaan, is geen eenvoudige zaak. Hier volsta ik met een paar vragen die aan de orde zouden moeten komen. Wat is de toegevoegde waarde van het ambtelijk apparaat in Den Haag, inclusief het systeem van periodieke inspecties en de daaruit voortvloeiende regelgeving? Wat is het nut van al die experimenten en vernieuwingen die door een stroom van studies en rapporten van consultants en zelfbenoemde onderwijsdeskundigen al decennialang over de sector worden uitgestort? In hoeverre is onderwijzend personeel gefocust op de core business – lesgeven – en in hoeverre wordt het afgeleid en gehinderd door allerlei randzaken en bureaucratische rompslomp? Hoe inhoudelijk sterk zijn de onderwijzers, wat is hun niveau?   

Statistische verbanden 

Kortom, het gaat niet om nog meer geld, maar het gaat om het (veel) beter besteden van de beschikbare financiële middelen. Meer geld naar een disfunctioneel systeem is verspilling; het geld beter inzetten leidt tot een acceptabel rendement. 

De al vele jaren gevoerde discussies over het belang van goed onderwijs voor mens en maatschappij worden gevoed door een stroom aan studies en rapporten die dit zouden aantonen, vaak met statistische verbanden op basis van gigantische empirische datasets.  

Analyses zeggen niets over fundamentele factoren 

Een typerend voorbeeld is een artikel van Bas Jacobs in EW Magazine van midden juli waarin hij beklemtoont hoezeer er een (sterk) positief verband is tussen hogere investeringen in onderwijs enerzijds en arbeidsproductiviteit en economische groei anderzijds. Jacobs – die niet verrassend ook ageert tegen de voorgenomen bezuinigingen in het Hoofdlijnenakkoord en geen oog heeft voor de dramatisch gestegen uitgaven aan onderwijs sinds de jaren zestig en het beroerde rendement daarvan – heeft het in dit verband zelfs over ‘honderden, zo niet duizenden economische studies’ die een en ander zouden aantonen.  

Het fundamentele probleem met dit soort studies is dat er variabelen met elkaar in verband worden gebracht – totale uitgaven aan onderwijs, groei van de arbeidsproductiviteit en economische groei – die veel te alomvattend en complex zijn om met een simpel statistisch verband te worden vastgepind. Al zijn de datasets nog zo groot en de statistische analyses nog zo verfijnd (met talrijke controlevariabelen en dergelijke), de analyses zeggen niets of weinig over de onderliggende fundamentele factoren die bepalend zijn voor de mate van succes of falen.  

Veel dropouts onder succesvolle ondernemers 

Om wat voorbeelden van echt relevante vragen te noemen. Hoe kan men in het hoger onderwijs goede resultaten boeken als in het lager onderwijs onvoldoende basisvaardigheden – lezen, schrijven, rekenen, elementaire logica – worden bijgebracht? Wat is de feitelijke bijdrage van in opleidingen opgedane kennis en vaardigheden aan de stijging van de arbeidsproductiviteit en economische groei? Dit zal sterk verschillen per opleiding en per opleider. Wat houdt ‘hoog’ in ‘hoger opgeleid’ in dit verband concreet in? Hoe worden praktische vaardigheden bijgebracht en is dat niet meer een zaak van learning on the job met goede begeleiding en gezond verstand? En hoe waardevol zijn die voor economie en maatschappij?  

Wat zegt het feit dat uiterst succesvolle ondernemers – bijvoorbeeld Steve Jobs, Bill Gates, Mark Zuckerberg, Elon Musk, Travis Kalanick in de VS, en in Nederland bijvoorbeeld Frits van Eerd, Wim van der Leegte, John de Mol – college dropouts waren of sowieso niet of nauwelijks hoger onderwijs hebben genoten? Zou de wet van dalend marginaal nut ook niet opgaan bij almaar toenemende aantallen ‘hoger’ opgeleiden?  

Het punt is niet dat onderwijs geen rol van betekenis zou spelen. Het punt is dat de precieze bijdrage onmogelijk vast te stellen is, omdat die afhankelijk is van een groot aantal verschillende, maar vaak onderling afhankelijke en soms sterk fluctuerende factoren, die ook nogal eens niet of nauwelijks betrouwbaar te kwantificeren zijn.  

Het door Jacobs en vele anderen als absoluut gegeven sterk positieve verband tussen de hoogte van investeringen in onderwijs en arbeidsproductiviteit en economische groei is op drijfzand gebouwd en miskent de inherente complexiteit van de materie. Het doet enigszins denken aan sciëntisme: het idee dat je in de sociale wetenschappen net als in de natuurwetenschappen vaste, absolute wetmatigheden kunt ontdekken die altijd en overal opgaan. Dat is vrijwel altijd een illusie.  

Doodlopende weg 

Het is jammer dat het nieuwe kabinet de kans laat liggen om eindelijk eens serieus schoon schip te maken op dit zo belangrijke thema en doormoddert op de zo heilloze, doodlopende weg. Een beetje minder geld voor onderwijs lost de structurele problemen niet op. Dat geldt ook voor het omarmen van pretentieuze studies en rapporten over het algemene belang van onderwijs waarin de echt wezenlijke vragen niet aan de orde komen. En het geldt tevens voor die tsunami aan  regeltjes, directieven, formulieren, folders, experimenten, adviezen van externe consultants en wat dies meer zij, die de problemen vaak eerder erger maken dan oplossen.  

We zouden in het onderwijs veel meer moeten vertrouwen op praktisch inzicht van nauw betrokkenen, common sense en een pragmatische aanpak, gefocust op het lesgeven. Dan zouden we best wel eens met veel minder geld veel betere resultaten kunnen boeken.  

Ton Appels is econoom, publicist en auteur van het boek ‘Pleidooi voor het Kapitalisme’. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Bent u al donateur? Hartelijk dank! 

Het bericht Met minder experimenten en meer praktisch inzicht kan het onderwijs een veel beter rendement halen  verscheen eerst op Wynia's Week.