Natuurlijk, de moderne moordenaar houdt zich tegenwoordig ook bezig met liquidaties die onverhoeds op de openbare weg worden uitgevoerd. Maar de meeste moorden betreffen nog steeds ouderwets huis-tuin-en-keuken-werk. Statistisch gezien is daar geen (moord)mes tussen te krijgen.

De plaats delict kan het onderkomen van het slachtoffer zijn, maar ook de woning van de dader. Vaak, zo blijkt uit de moordstatistieken, is er sprake van onderlinge familie- of vriendschapsbanden. De vraag is waarom politierechercheurs daar zo slecht lering uit trekken.

De verdwijning van Wendela van der Poel

Een bekend voorbeeld, uit 2001:

Jarenlang was het huwelijk van Wendela van der Poel voorbeeldig. Huisje, boompje, beestje én kinderen. Ze woonde met haar man Pieter Hagedoorn, een succesvol architect, in een riante woonboerderij aan de Vissersstraat in Huizen. Dat de verbintenis toch niet helemaal ideaal was, werd duidelijk toen Wendela haar spullen pakte en verhuisde naar een ander onderkomen.

Mevrouw Van der Poel had zo haar eigen bezigheden. Ze gaf rondleidingen in een tentoonstellingsruimte in een naburige gemeente en deed dat met volle overgave. Dat gold ook voor de warme contacten die ze onderhield met familieleden, vrienden en kennissen, in zowel binnen- als buitenland.

Het was dan ook niets voor Wendela om zomaar met de noorderzon te verdwijnen, haar werkafspraken niet na te komen en hoogtijdagen van bekenden voorbij te laten gaan. Ook haar man deed alsof hij dat niet begreep: na een aantal dagen deed hij aangifte van vermissing van de vrouw die al een tijdje niet meer bij hem woonde.

De politie noteerde dat de toen 51-jarige Wendela tegen haar gewoonte in met onbekende bestemming leek te zijn vertrokken. Een paar dagen later werd haar auto gevonden, niet ver van haar werkplek. Ook meldde zich een buurvrouw bij de politie, met het verhaal dat haar kleinkind graafwerkzaamheden had gezien in een aangrenzende tuin: was dat niet verdacht, in combinatie met het nieuws over de vermissing?

Pieter Hagendoorn werd vervolgens uitgebreid door de politie verhoord. Hij gaf toe dat Wendela op de dag van haar verdwijning – 25 januari 2001 – nog bij hem op bezoek was geweest om over de scheiding te praten. Hij wist de recherche ervan te overtuigen dat er verder niets bijzonders aan de hand was en dat zijn echtgenote daarna normaal was vertrokken.

Wandelaars tipten de politie dat ze Wendela meenden te hebben gezien in een heidegebied. Een met speciale camera’s uitgeruste F-16 straaljager probeerde tevergeefs sporen van haar te traceren.

Bemoeienis van Peter R. de Vries

Elf maanden na de vermissing werd Hagedoorn nogmaals aangehouden, maar bij gebrek aan bewijs van betrokkenheid bij de verdwijning van zijn vrouw weer snel vrijgelaten. De familie van Wendela was ondertussen ten einde raad en zocht contact met Peter R. de Vries, destijds boegbeeld van het tv-programma Peter R. de Vries, misdaadverslaggever op RTL4. Op zijn aandringen ging de recherche, nadat er opnieuw een tip was binnengekomen over graafwerkzaamheden, nu wél op onderzoek uit in de tuin. Tegen een muur van het huis werd op 14 februari 2002 op een diepte van een meter een betonstort gevonden met daarin het lijk van Wendela.

Het was de ontknoping van wat ‘de Huizer moordzaak’ is gaan heten. Hagedoorn bleek het te hebben aangelegd met zijn huishoudster. Dat er in zijn leven geen plaats meer was voor zijn vrouw werd rigoureus opgelost. De liefde tussen moordenaar en minnares hield stand tot na het uitzitten van de gevangenisstraf die Hagedoorn kreeg opgelegd. Of ze in 2024 nog altijd een stel zijn, is onbekend.

In de periode 2017-2021 zijn in ons land 215 vrouwen omgebracht. In 96 procent van de gevallen kreeg de politie de vermoedelijke dader in beeld en in de meeste gevallen was dat de partner of ex-partner. De vrouwen werden veelal in de eigen woning gedood, met een steekwapen of door verwurging dan wel ander fysiek geweld.

Een soortgelijke vermissingszaak als die van Wendela speelde in het Noord-Hollandse Heerhugowaard. Inwoner Albert Visser (67) werd daar al sinds januari 2021 niet meer in het openbaar gezien, maar werd pas in oktober van dat jaar door een vriend als vermist opgegeven. Visser werd omschreven als een zonderlinge man met lange grijze haren. Hij was ooit getrouwd en was vader van drie kinderen.

Statistieken hebben gelijk

Visser woonde in bij een van zijn zoons en daar werden onlangs sporen van menselijke resten gevonden en daarna lichaamsdelen. Ze bleken een 100 procent match te hebben met die van Visser. De zoon is aangehouden en wordt verdacht van betrokkenheid bij de dood van zijn vader. De twee zouden een meningsverschil hebben gehad over het eigendomsrecht van de woning. Wat precies de aanleiding voor de politie was om juist nu in actie te komen, nadat de zaak jarenlang de zaak werd gelaten, is nog onduidelijk. Van een gedegen buurtonderzoek tijdens de periode van vermissing lijkt geen sprake te zijn geweest. Toch waren omwonenden goed op de hoogte van de spanningen tussen vader en zoon.

In beide misdrijfzaken, die van Wendela van der Poel en die van Albert Visser, was sprake van vermissingen die te lang – van maanden tot jaren – op de plank bleven liggen. Dat zou niet mogen gebeuren, want hoe langer een vermissing duurt, hoe groter de kans dat er iets ernstigs aan de hand is. Minstens zo relevant: statistieken hebben gelijk. Daders en de lichamen van vermiste personen blijken vaak dichterbij dan wordt verondersteld.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht De politie zoekt moordenaars nog altijd veel te ver weg verscheen eerst op Wynia's Week.

Grenzeloze naïviteit

Ieder jaar wordt op 9 november, de dag in 1989 dat door geweldloze protesten van moedige burgers de Muur viel, stilgestaan bij dat historische moment. Vooral bij onze oosterburen.

In ons toch altijd zo schuldbewuste land nauwelijks nog. Een kritische terugblik wat afstand en tijd betreft op dit in dubbel opzicht nabije verleden, blijkt niet besteed aan links en kerkelijk Nederland. Zij gaan liever schuldbewust met excuses door de knieën voor wandaden gepleegd door onze betovergrootouders in ver afgelegen oorden.

Geen enkele vorm van schuldbelijdenis over de grenzeloze naïviteit zo kort geleden en zo dichtbij, in de vorige eeuw op ons eigen continent, waardoor een buurland decennialang in tweeën gedeeld bleef met in de oosthelft een gewetenloze machtsstructuur die letterlijk over lijken ging. Zoals over dat van de 25-jarige muurvluchteling Michael Bittner.

Moeder Irmgard Bittner kwam die 24^e november 1986 ’s nachts thuis van haar late avonddienst in de drukkerij van Neues Deutschland, het partijorgaan van de Socialistische Eenheidspartij Duitsland (SED), de politieke partij die het in de DDR van Erich Honecker voor het zeggen had.

Ze werd niet wakker van de wekker van haar zoon Michael en kon hem dus niet, zoals ze op andere ochtenden wel deed, nog snel even gedag zeggen voor hij naar zijn werk vertrok. Het was al een eind in de middag toen ze haar ogen opende. Ze schrok van het overvloedige daglicht.

Een angstig vermoeden

In de kamer van haar zoon stond de wekker uit. De aanblik was ook anders dan anders. Michael had hem dierbare spullen neergelegd met daarbij een aantekening voor wie wat bestemd was. Irmgard kon van verbazing alleen maar haar ogen uitwrijven.

Wat had dit te betekenen? Ze had frisse lucht nodig. Buiten zag ze dat de voederbak van de konijnen overvloedig was bijgevuld. Evenals het water. Er kwam een angstig vermoeden in haar op.

Ambtelijke pesterijen

Michael was geen uitblinker op school. Hij deed liever iets met zijn handen. Later was hij dan ook als metselaar helemaal op zijn plaats. Het splitsen van de woning in twee eenheden om de drie zonen een eigen ruimte te bieden, was een op zijn lijf geschreven klus.

Het werk werd Michael onnodig ingewikkeld gemaakt. Nadat hij uit frustratie over anderhalf jaar diensttijd, die een hel was geweest, bij de autoriteiten een verzoek had ingediend om naar het westen te mogen, hadden ze hem het leven zuur gemaakt met ambtelijke pesterijen, onnodige bureaucratie en sluikse corruptie.

Nu bleek dat moeder Bittner zich terecht zorgen had gemaakt over haar zoon. Michael was niet op zijn werk verschenen en kwam ook niet meer thuis. Het gerucht ging dat in de nachtelijke uren bij de Muur schoten hadden weerklonken. Iedereen wist wat dat betekende.

Dagen, weken en maanden gingen voorbij zonder dat moeder Bittner en haar twee andere zonen uitsluitsel kregen over wat er in die novembernacht van het verdwijnen van Michael was gebeurd. Toen ze eindelijk iets los kregen van de autoriteiten heette het dat Michael lid was geweest van een mensensmokkelbende. Hij was uitgeweken naar het westen om daar een anoniem bestaan te leiden. Tegen hem werd een arrestatiebevel uitgevaardigd.

Wat moest ze ervan geloven? Misschien lag haar jongen wel ergens gewond in een ziekenhuis.

Honecker en Krenz

De waarheid was, zo werd duidelijk na de val van de Muur op 9 november 1989, dat Michael echt een vluchtpoging had gedaan. De toppen van zijn vingers voelden net over de rand even de vrijheid toen twee VolksPolizisten (VoPo’s) hun vuurwapens op de 25-jarige leegschoten.

Dat waren Harmut B. en Olaf N. die in 1993 voor een rechtbank ter verantwoording werden geroepen. Het duo werd tot een jaar en drie maanden voorwaardelijke gevangenisstraf veroordeeld wegens doodslag en bleef dus op vrije voeten. De straf viel zo laag uit, omdat beiden in de onderste regionen van verantwoordelijkheid voor de Muurdoden hadden gestaan, motiveerde de rechtbank.

Toen bekend werd dat ook Erich Honecker en Egon Krenz (in 1989 korte tijd secretaris-generaal van de SED als opvolger van Honecker), zich zouden moeten verantwoorden voor het doodschieten van vluchtelingen, meldde Irmgard zich aan als mede-klager. Honecker ontliep zijn straf wegens slechte gezondheid en een vlucht naar Chili, waar hij overleed. Krenz werd tot zes jaar cel veroordeeld en is allang weer vrij.

‘Slachtoffer onbekend’

Irmgard Bittner leefde al die tijd in tergende onzekerheid over wat er met het stoffelijk overschot van haar doodgeschoten zoon was gebeurd. Een zoektocht in het westen bracht haar in Frohnau, hemelsbreed een kilometer of tien van haar huis, waar ze stuitte op een kruis met de datum 24 november 1986 en de vermelding ‘slachtoffer onbekend’. De moeder stond als aan de grond genageld. Nu nog een antwoord op de vraag: waar is Michaels stoffelijk overschot?

Het mysterie is niet opgelost en zal naar alle waarschijnlijk ook niet meer worden opgelost. Het meest waarschijnlijke is dat Michael niet lang nadat hij werd vermoord, is gecremeerd. Wat er door de vazallen van Honecker met zijn as of urn is gebeurd, is ongewis.

Moeder Bittner verloor haar twee andere zonen, Gerd en Mario, jaren eerder aan ernstige ziekten. Zij kregen een laatste rustplaats op kerkhof Nordend in het Berlijnse stadsdeel Pankow.

Het was Irmgards vurige laatste wens dat Michaels urn hier ook zou worden bijgezet. Zij overleed op 86-jarige leeftijd, eind 2022, en rust in het graf bij haar twee andere zonen. Zonder Michael.

Een gewone Oostduitse burger

Ik leerde Irmgard Bittner tien jaar na de val van de Muur kennen, in 1999. Ik trok een dag met haar op, zocht in archieven en klopte aan bij autoriteiten. Vergeefs.

Sommige onderwerpen laten je niet los als journalist. Dan wordt het 9 november, de val van de Muur en vervolgens 24 november, de nacht waarin een gewone Oostduitse burger, Michael Bittner, naar het vrije westen wilde. Hij werd geboren in 1961. Michael zou als zijn vlucht was geslaagd nu 63 jaar oud zijn.

Zou zijn tragisch lot (en dat van vele anderen, die ook een vergeefse poging deden om de ‘heilstaat’ te ontvluchten), bekend zijn bij GroenLinks (voortgekomen uit PSP, PPR, EVP en CPN) en de kerken die zulke nauwe banden onderhielden met de DDR?

Meer info over Michael Bittner: www.chronik-der-mauer.de

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Denken ze bij links en de kerken nog wel eens aan de slachtoffers van de DDR-dictatuur?   verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat Lubbers betrokken was geweest bij een echtscheidingsaffaire leek elf jaar geleden een ongeloofwaardig verhaal. Was publicatie wel verantwoord? Ja, was mijn conclusie.

En dus stond het artikel op dinsdag 11 juni 2013 in De Telegraaf, op pagina 7. Geen chocoladeletters en zonder opsmuk. Vervolgens bleef het stil. Niemand meldde zich. Geen lezers, geen andere media, geen politici. Tot ik onlangs een verzoek kreeg van een journalist van een van onze ‘kwaliteitskranten’. In verband met de op stapel staande publicatie van de Lubbers-biografie wilde hij graag van mij weten waar hij de bedrogen ex-echtgenoot van Lubbers’ toenmalige affairette kon vinden. Voor een gesprek.

Twee caféboeken

De historici Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen, verbonden aan het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit, hebben in hun lijvige boekwerk drie van de achthonderd pagina’s uitgetrokken voor de zaak. De door de media jarenlang onder het tapijt geveegde episode uit het leven van de oud-premier werd daarmee officieel een feit.

Voor mij begon de zaak toen ik begin 2013, zittend in mijn luie stoel, twee boeken uit de serie Rotterdamse Cafés van Joris Boddaert raadpleegde: deel 2, verschenen in april 2009, en deel 3, uit oktober 2012. Standaardwerken van respectievelijk ruim 100 en 180 pagina’s, gebonden in een harde kaft en uitgevoerd in een groot, onhandzaam formaat. De auteur, werkzaam bij het huis-aan-huis-blad De Havenloods had ze mij toegestuurd, als bedankje.

De boeken nodigden in eerste instantie niet uit tot lezen, hooguit tot bladeren. De pagina’s ritselden door mijn vingers. Menig bekend en onbekend Rotterdams drankenetablissement trok in een flits voorbij, tot de naam van Ruud Lubbers als dissonant tussen al die innemende gelegenheden de aandacht trok. Want wat las ik:

‘Najaar 1994 raak ik bevriend met een erudiete fabriekseigenaar, woonachtig aan de Rotterdamse Rijweg in Overschie. Hij vertelt mij dat hij de buurman is geweest van een dame die innige contacten onderhield met Ruud Lubbers. Ruud kwam er regelmatig op zaterdagochtend in zijn auto aanrijden en enigszins schichtig spoedde hij zich dan naar de voordeur. Wel grappig, als er net mensen op straat liepen, zag je zijn kop naar beneden gaan in de auto, alsof hij iets zocht. Ik heb hem ook wel eens zogenaamd lezend in een breed uitgeslagen krant gezien. Het ging allemaal heel stiekem, wat logisch is, want heel Nederland herkent zijn gezicht.’

Het fragment kwam over als kroegpraat. Maar de ‘rode jonkheer’ Boddaert – hij is van adel en begon zijn journalistieke loopbaan bij het socialistische dagblad Het Vrije Volk – verzekerde mij, toen ik hem telefonisch aan de tand voelde, dat al zijn informatie over het vreemdgaan van Lubbers op waarheid berustte.  

Een vergeten vrouw

Op de vraag hoe het dan kon dat geen enkel medium zijn nieuws had opgepikt, legde Boddaert uit dat zijn boeken in een maximale oplage van duizend stuks werden uitgebracht, niet via de boekhandel werden verkocht, maar na inschrijving en vooruitbetaling door hemzelf werden geleverd. Dat had geen impact.

De kwestie was te intrigerend om voorbij te laten gaan. Ik begon een zoektocht die eindigde bij de bedrogen echtgenoot. Guus Drijver was zijn naam. Tijdens mijn ontmoeting met hem, die na de nodige overredingskracht plaatsvond, want wie wil graag vuile was opgehangen zien worden, haalde de gedupeerde een televisiecitaat aan van Ruud Lubbers over de drie belangrijkste vrouwen in zijn leven: zijn moeder, zijn echtgenote Ria en koningin Beatrix.

‘Ik wil de heer Lubbers erop wijzen dat hij een vrouw is vergeten,’ zei Drijver. ‘Degene met wie ik jarenlang was getrouwd, van wie ik drie kinderen kreeg en met wie hij een buitenechtelijke relatie aanging die eindigde in mijn scheiding. Omdat Ruud Lubbers in de openbaarheid heeft gesproken over zijn drie vrouwen, zonder de waarheid te vertellen over de vierde, doorbreek ik mijn stilzwijgen.’

Hoe Drijver achter de affaire kwam, stond hem nog helder voor de geest. ‘Een buurman stelde tijdens een borrelavond dat mijn huwelijk niet goed zat. Dat kwam voor mij als een donderslag bij heldere hemel. De hele buurt wist ervan, dat er iemand langskwam als ik niet thuis was. Die iemand was Lubbers. Ik, de echtgenoot, was de enige die dat niet wist.’

De verhouding tussen Lubbers en Drijvers echtgenote Ellen begon bij de hockeyclub waar ze beiden lid van waren. Nadat de affaire rond 1982 was uitgekomen, kwam Lubbers zich verontschuldigen voor het feit dat het overspel had plaatsgevonden ten huize van de bedrogen echtgenoot. ‘Het excuus was, dat hij en mijn vrouw vanwege zijn algemene bekendheid moeilijk naar een hotel konden gaan.’

Het gesprek nam een bijzondere wending toen Lubbers Drijver op het hart drukte om vooral geen ruchtbaarheid aan de affaire te geven. ‘Het heeft mij weleens moeite gekost om ondanks dat verzoek tóch niet de bladen te bellen. Die scheiding hakte er immers behoorlijk in. Zeker voor de kinderen, die mijn vrouw bij haar vertrek bij mij achterliet.’

Een soort jeugdzonde

Toen het moment daar was om Lubbers te benaderen voor commentaar, verliep dit contact minder soepel dan voorheen. In de periode dat de premier nog met vrouw Ria in een jarendertigwoning in Rotterdam-Kralingen woonachtig was, stond hij gewoon in het telefoonboek met de vermelding ‘econoom’ en was hij voor iedereen rechtstreeks bereikbaar.

Nu hield een secretaresse rechtstreeks contact af. Lubbers ontkende of bevestigde via haar helemaal niets omtrent de liefdesperikelen en deed het gebeuren af als ‘een veertig jaar oude zaak’. Als een soort jeugdzonde, zo leek het wel. ‘Onzin, natuurlijk,’ reageerde Drijver. ‘Alsof ik niet zou weten in welke periode mijn huwelijk door hem ten einde kwam. Het was in de tijd dat het kabinet dat zijn naam zou gaan dragen, moest worden geformeerd.’

In de politieke geschiedenis van ons land is de affaire-Lubbers niet uniek. De Amsterdamse PvdA-wethouder Rob Oudkerk haalde in 2002 het nieuws met escapades op een tippelzone. Zijn Nijmeegse collega en partijgenoot Paul Depla kwam in 2007 in opspraak na seksuele handelingen met een VVD-raadslid in de fietskelder van het stadhuis. In 2018 pakten ‘de bladen’ breed uit met de buitenechtelijke relatie van D66-leider Alexander Pechtold met een gemeenteraadslid uit Meppel, die hij ook nog eens zou hebben gedwongen tot een abortus.

Het deed het maatschappelijk aanzien en de carrières van de betrokken politici geen goed. Oudkerk schuift nog weleens aan in talkshows, maar staat verder op een zijspoor. Depla werd burgemeester van achtereenvolgens Heerlen en Breda, nadat eerst zijn sollicitatie in Groningen jammerlijk was mislukt. Pechtold heeft sinds 2019 een kantoorbaan als algemeen directeur van het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR). Zonder seksrel had er vast wel een commissariaat van de Koning ingezeten.

Billenknijperij

In 2005 werd Lubbers, destijds Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen, van seksueel overschrijdend gedrag beschuldigd. Hij zou een Amerikaanse medewerker op het hoofdkantoor in Genève in haar billen hebben geknepen. Dat was jaren ná zijn buitenechtelijke relatie die een zwangerschap met abortus opleverde, en leidde nu wél tot veel rumoer in de pers. De oud-premier kwam vervolgens slecht uit een onderzoek, hield de eer aan zichzelf en trad terug.

De Nederlandse media berichtten over al deze affaires zonder de terughoudendheid die werd betracht toen Boddaert in zijn Rotterdamse caféboeken openheid van zaken gaf over de buitenechtelijke activiteiten van Lubbers. De vraag is daarom gerechtvaardigd of de oud-premier ook op anderen dan Guus Drijver druk uitoefende om vooral geen ruchtbaarheid aan zijn echtscheidingsaffaire te geven.

De stier van Kralingen

Boddaert achtte het vrije woord hoog. Onder de prikkelende titel ‘De stier van Kralingen’ schilderde de jonkheer in 2013 in HP/De Tijd alle smeuïge details van het vreemdgaan van de oud-premier. In een poging er alsnog een landelijke affaire van te maken. Tevergeefs.

‘Ik schrijf op wat ik lees en wat ik hoor en iedere letter die ik beroepsmatig schrijf, publiceer ik ook. Writing the true facts is mijn enige taak,’ poneerde Boddaert. ‘Daarom spreekt, juist heel tegenstrijdig, het levensmotto van de grote Rotterdamse woordkunstenaar Koos Speenhoff mij zo aan: ’t is anders!’

Dat Ruud Lubbers op de cover van zijn biografie staat met de wijsvinger voor de lippen, het ‘sssttt, niet-verder-vertellen-gebaar’ makend, zal toeval zijn, evenals de ondertitel Een slag anders. Maar het is wel heel toepasselijk.

‘Lubbers werd gepiepeld’

Voor oud-minister en PvdA-prominent Jan Pronk bestaat er geen enkele twijfel aan, zo zei hij woensdag bij de officiële boekpresentatie, doelend op de billenknijpaffaire: ‘Ruud Lubbers werd gepiepeld’. Tom-Jan Meeus, voormalig parlementair verslaggever van NRC, reageerde uiterst verbaasd: ‘Gepiepeld? Kom nou toch. Het was een serieuze klacht van een serieuze mevrouw.’

Samen met oud-VVD-minister Pieter Winsemius en voormalig CDA-voorlichter en campagnemanager Jan Schinkelshoek blikten Pronk en Meeus terug op de bewogen loopbaan van Lubbers. In de zaal tal van oud-bewindslieden uit de drie kabinetten waaraan Lubbers tussen 1982 en 1994 leiding gaf. Hoofdzakelijk mannen dus.

Eén van de weinige vrouwen in de zaal was de trotse dochter Heleen Lubbers. Zij mocht een herinnering ophalen om de nauwe band tussen de Oranjes en haar familie te illustreren. ‘Ik zal een jaar of twaalf zijn geweest toen we in Italië een middag doorbrachten in het zwembad van de koninklijke familie. In het water werd tikkertje gespeeld. Ik vond het wel iets, toen ik als tikker achter de koningin aan moest gaan.’

Eerder op de dag had Dick Stoof in het Catshuis het eerste exemplaar van de biografie in ontvangst mogen nemen. De premier merkte op hij zijn studentenjaren, net als zijn verre voorganger Lubbers, had doorgebracht in Nijmegen, maar zag ook grote verschillen. ‘Hij was een van de jongste regeringsleiders, toen hij begon. Ik ben een van de oudste in die positie.’

Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen: Ruud Lubbers. Een slag anders, Boom, 800 pagina’s, € 49,90.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Ruud Lubbers (2): Hoe de vierde vrouw van ‘de stier van Kralingen’ jarenlang onzichtbaar bleef verscheen eerst op Wynia's Week.

In de huidige, onzekere geopolitieke tijden moet de Rotterdamse haven zichzelf ook nog eens opnieuw zien uit te vinden als gevolg van klimaatverandering, energietransitie en ongelijke concurrentie vanuit het buitenland. Er is bovendien een onderschat probleem waar we als Nederland zélf veel aan kunnen doen: het vergunningen-infarct.

Om de irritante spaak uit het toestemmingswiel te halen, wordt vanuit de haven van Rotterdam gepleit voor een Transitiewet. Vergunningverlening kan dan vlotter verlopen waardoor het verduurzamen van bedrijven en upgraden van de energie-infrastructuur sneller van de grond komen.

Antwerpen loert

Rotterdam beseft dat de huidige situatie funest is. Er wordt zelfs gesproken over de-industrialisatie, lees: vermindering van industriële activiteit en capaciteit. Grote concurrent Antwerpen loert op de krenten uit de industriële pap met een soepeler milieubeleid: veertig procent minder CO2-uitstoot in 2030, in plaats van de 49 procent die ons land nastreeft.

Daarnaast is er een groeiend verschil in energieprijzen ten voordele van ons omringende landen. Terwijl industriële bedrijven in ons land 95 euro per megawattuur aftikken, is de concurrentie in België 41 procent voordeliger uit, die in Duitsland 52 procent en Frankrijk maar liefst 66 procent. Dat was de stand van zaken afgelopen april.

Een deze zomer uitgevoerde studie in opdracht van energie-intensieve bedrijven, zoals BP, Chemelot, Nyrstar, Sabic, Shell en Tata Steel wijst zelfs uit dat de tarieven in België, Duitsland en Frankrijk vandaag de dag tot 80 procent lager kunnen liggen.

De chemie in het Rotterdamse havencomplex heeft het ongekend zwaar. Zes kwartalen krimp op rij en in sommige gevallen zelfs stilvallende productie en sluitingen – zoals Indorama, producent van petflessen – liegen er niet om.

In een alarmerende brief aan de Tweede Kamer luidt Deltalinqs, de ondernemersorganisatie die de belangen behartigt van meer dan 95 procent van alle logistieke, haven- en industriële bedrijven in de Mainport Rotterdam, de noodklok.

Het resultaat van stroperige vergunningverlening, torenhoge energieprijzen en een overheid die afspraken en toezeggingen niet altijd nakomt, is dat alsmaar meer bedrijven de Rotterdamse haven mijden.

Voorbeelden van de afgelopen jaren: Borealis (recycling van kunststoffen), Covestro (fabrikant kunststoffen), Ineos (petrochemie), Kaneka (materialen onder meer voor gezondheidszorg) en Nippon Shokubai (producent van super-absorbers). Zij gaven de voorkeur aan Antwerpen in plaats van Rotterdam. Miljarden aan investeringen vloeiden daardoor naar onze zuiderburen.

Bovendien baren gebrek aan capaciteit op het elektriciteitsnet, tekort aan stikstofruimte, het ontbreken van toekomstbestendige regels en een grote vraag naar technisch geschoolde vakkrachten (enige duizenden) Deltalinqs zorgen. Alleen een gerichte strategie kan dat oplossen.

Wateraansluitingen in gevaar

Ook in andere sectoren zitten ondernemers in ons land met de handen in het haar, vooral waar het gaat om vergunningverlening. Onder de vaderlandse bodem bevindt zich volgens deskundigen voldoende water om in de eigen behoefte te voorzien. Het vooruitzicht is echter dat lang niet alle nog te bouwen woningen een wateraansluiting kunnen krijgen, evenals nieuw op te richten bedrijven. Ook waterlevering aan grootverbruikers kan een onzekere factor worden.

Zeven van de tien waterleidingbedrijven in ons land balanceert op het randje van de reserves. Begin dit jaar werd een duister scenario helder. In Den Haag lopen nieuwbouwplannen voor woningen gevaar en in Noord-Brabant kan op sommige plekken tijdelijk geen drinkwater uit de kraan komen.

Voor het aanboren van nieuwe bronnen zijn vergunningen nodig en net als in de haven van Rotterdam wringt hier de schoen. Waterleidingbedrijven zijn voor vergunningen afhankelijk van provincies die de tijd nemen voor een gedegen belangenafweging, zoals de toestand van de natuur en het voorkomen van schade aan woningen.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft vanwege de trage gang van zaken de provincies eerder dit jaar gewezen op hun zorgplicht uit de Drinkwaterwet om voor de noodzakelijke randvoorwaarden te zorgen.

In de huisvestingsector is het niet anders. Er is grote behoefte aan woningen om jongeren de kans te geven een gezin te stichten. Velen zitten noodgedwongen nog thuis bij vader en moeder – tot aan hun dertigste is al geen uitzondering meer. Ook hier doet zich het vergunningeninfarct gelden.

Arno Visser, voorzitter van Bouwend Nederland, de vereniging van 4.600 aangesloten bouw- en infrabedrijven, zei in het televisieprogramma WNL op Zondag dat niet het gebrek aan wetgeving ertoe heeft geleid dat het woningtekort in ons land inmiddels de 400.000 is gepasseerd, maar het gebrek aan afgegeven bouwvergunningen. ‘Als er niet meer dan 66.000 vergunningen worden afgegeven, al twee jaar achterelkaar, is het streven om iedere twaalf maanden honderdduizend woningen te bouwen heel ver weg.’

Daadkrachtige bestuurders

Om het vergunningeninfarct als het ware te dotteren, pleit de Rotterdamse haven voor een Transitiewet. Het uitgangspunt daarbij is om meer vaart te brengen in planontwikkeling. Dat werd eerder gepoogd met de Crisis- en Herstelwet uit 2010 met als doel versnelling van infrastructurele bouwprojecten en projecten op het gebied van duurzaamheid, energie en innovatie.

Het daarbij afwijken van bestaande wet- en regelgeving ligt bij sommigen in politiek en maatschappij gevoelig uit vrees dat rechtsbescherming onvoldoende is gegarandeerd, wat de invoering ervan kan bemoeilijken.

Bouwend Nederland vindt een Crisiswet niet nodig en ziet liever daadkrachtig bestuurders die het simpel houden. ‘Het is geen wetgevings-, maar een uitvoeringsprobleem. Geef gewoon die vergunningen af.’

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Waar zijn de daadkrachtige bestuurders die ons kunnen behoeden voor een vergunningen-infarct?   verscheen eerst op Wynia's Week.

In het gezin waarin ik begin jaren vijftig opgroeide, waren de bezettingsjaren nog maar net voorbij. Toch leek het alsof ze helemaal niet hadden bestaan. Alleen als mijn broer en ik aangaven iets niet te lusten, viel het beladen woord oorlog. ‘Eet op. Jullie hebben de oorlog niet meegemaakt.’

Verder werd er gezwegen over wat er tussen 1940 en 1945 was voorgevallen. Ouders wilden voor hun kinderen vooral een onbezorgde jeugd. Antwoorden op oorlogsvragen werden ver vooruitgeschoven. ‘Dat vertellen we later wel.’

Op zoek naar antwoorden

Dat later is er in het geval van mijn ouders niet van gekomen. Op 9 juni 1977 verongelukten ze op weg naar de Noordkaap in Finland, na een bezoek aan een ingenieurscongres in Helsinki. Mijn ouders namen alle vragen die ik over de oorlog had mee het graf in. Maar hoop op antwoorden had ik niet opgegeven. Hoe terecht dat was, blijkt uit deze reconstructie met verrassende afloop.

Jaap Jongedijk, journalist bij de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant, en Tea Ashof, informatrice bij de Nederlandse Spoorwegen op het station van Nijmegen, woonden aan de Staringstraat 29 van de Keizer Karelstad. De aan het begin van de Tweede Wereldoorlog ontstane liefde noemde Jaap gekscherend ‘perrongeluk’. Hij maakte voor zijn krant een verhaal over de nieuwe functie van informatrice waarop Tea had gesolliciteerd. De kennismaking op het perron was liefde op het eerste gezicht.

De stad aan de Waal heeft het in de oorlogsjaren zwaar te verduren gehad. Van het veel genoemde aantal landelijke burgerslachtoffers, zo’n 30.000, waren er naar schatting 2.200 afkomstig uit Nijmegen. Naar de cijfers wordt nog altijd onderzoek gedaan. Het bekendste leed is het bombardement op Nijmegen van 22 februari 1944 dat samen met het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 en de watersnoodramp van 1 februari 1953 behoort tot de drie grootste catastrofes uit de recente vaderlandse geschiedenis.

Vanuit Engeland stegen op 22 februari 1944 een duizendtal Amerikaanse bommenwerpers op met als doel het vernietigen van vliegtuigfabrieken in Duitsland. De weersomstandigheden waren zo slecht dat 177 machines die al boven Duitsland waren, opdracht kregen gelegenheidsdoelen te bombarderen. Veertien vliegtuigen kozen het spoorwegemplacement in Nijmegen. Andere toestellen wierpen hun bommen op fabrieken in Enschede en Arnhem.

Volgens de regels van toen was het in Nijmegen een precisiebombardement binnen een straal van een kilometer van het doel. De bommenrichter was echter niet erg precies. Het westelijk deel van het centrum van de bovenstad werd daardoor vernietigd. Later in de oorlog richtten de Duitsers door brandstichting en beschietingen elders in Nijmegen nog veel grotere schade aan.

Van een gesuggereerd vergissingsbombardement op 22 februari was volgens de Nijmeegse historicus en publicist dr. Joost Rosendaal geen sprake. Het betrof immers een bewust gekozen gelegenheidsdoel. Latere beweringen dat er verwarring was met een Duitse stad, doken pas op toen bleek dat er een fout was gemaakt, namelijk het zonder toestemming bombarderen van Nederlandse steden (Nijmegen, Arnhem en Enschede).

Market Garden

Aan de bevrijding van Nijmegen in september 1944 ging Market Garden vooraf. Britse en Arnhemse autoriteiten hebben deze strijd gereduceerd tot ‘de Slag om Arnhem’. Feitelijk heeft slechts een klein deel van de troepen van de Britse Airforce Divisie rond de Gelderse hoofdstad gevochten. De strijd liep uiteindelijk vast in de Betuwe.

De voor de stad tot op de dag van vandaag belangrijke oeververbinding kon, zo wil het verhaal, behouden blijven dankzij sabotagewerk van student Jan van Hoof. Zijn ingrijpen wordt geëerd met een monument op het Keizer Traianusplein. Volgens Rosendaal is dit verhaal een mythe. ‘Al begin jaren vijftig constateerde een regeringscommissie van vijf generaals dat dit niet zo was. De werkelijke reden van het behoud van de burg: in opdracht van het Duitse opperbevel was de ondermijning onklaar gemaakt omdat ze de bruggen mogelijk nodig hadden voor een tegenaanval.’

Granaatbeschietingen op Nijmegen gingen ondanks de bevrijding in september 1944 door tot maart 1945 en kostten aan nog eens achthonderd mensen het leven. Hoe journalist Jaap en NS-informatrice Tea dit geweld in hun dagelijkse leven hebben ervaren, is gissen.

Het jonge echtpaar beschikte in Den Haag begin jaren vijftig als een van de eersten in de straat over een auto, voor het werk en voor privéritjes. Een tochtje terug naar het verloren gegane verleden? Het huis laten zien aan de Staringstraat in Nijmegen waar alle aandenken aan Indië in één klap waren weggevaagd – Tea was geboren op Java uit Nederlandse ouders – was ondenkbaar.

Dat anno 2024 oorlog niet meer uit onze huiskamers is weg te houden, doet de vraag herleven hoe het eigenlijk is afgelopen met dat weggebombardeerde huis van mijn ouders in Nijmegen. Voetstoots was ik er altijd vanuit gegaan dat het pand Staringstraat 29 een van de talloze was dat bij het Amerikaanse bombardement van 22 februari 1944 verloren was gegaan.

Om dat ter plekke te kunnen uitzoeken, boekten mijn vrouw en ik een maand geleden een hotel voor twee nachten in de buurt van Nijmegen. De data: 2 en 3 oktober.

Precies tachtig jaar later

Rosendaal meldt dat de Staringstraat níet was getroffen bij het Amerikaanse bombardement van 22 februari 1944. ‘De stad was al bevrijd toen de Staringsstraat werd geraakt door de Duitse Luftwaffe. Uw ouders zullen na de voltreffer gevlucht zijn. Veel Nijmegenaren uit de nabijheid van de brug trokken naar een veiligere schuilkelder, zoals in de Annastichting, op het kazerneterrein aan de Groesbeekseweg, of bij het Albertinumklooster.’

Het antwoord van Rosendaal betreffende de datum van het Duitse bombardement op de Staringstraat, waarbij mijn ouders Jaap Jongedijk en Tea Ashof in één klap al hun bezittingen verloren, maakte mij even sprakeloos. ‘Dat was op 2 en 3 oktober 1944.’

Precies tachtig jaar later parkeerde ik tijdens mijn Nijmeegse oorlogsverkenning op 3 oktober 2024 mijn auto aan de Staringstraat om een foto te maken van het in 1951 herbouwde pand op nummer 29, dat exact op deze dag in 1944 aan flarden was geschoten.

Die datum was mij altijd onbekend. Dit is puur toeval.

Jaap en Tea hadden blijkens gemeente-informatie al in 1945 gekozen voor een toekomst in de Randstad. Ver weg van het hun zo noodlottig geworden Nijmegen.

Het bericht Hoe een Nijmeegse oorlogsgeschiedenis 80 jaar lang speelde met het toeval verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo weigert de Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) een omgevingsvergunning te verlenen voor de bouw van ruim 220 recreatiewoningen in plassengebied Vlietland in Voorschoten bij Leiden. De reden is dat de voortplantings- en rustplaatsen van de aldaar levende boommarters verstoord zouden kunnen worden.  

Natuurmonumenten karakteriseert de boommarter als een fel roofdier dat voor eekhoorns, muizen, konijnen, hazen, reekalfjes, vogels en insecten een geduchte tegenstander is. Hoewel de boommarter nog altijd op de lijst van bedreigde diersoorten staat, neemt het aantal gestaag toe. Er zou inmiddels zelfs sprake zijn van landelijke spreiding.

Steenmarter

Weert is een Limburgse gemeente waar inwoners veel te duchten hebben van beschermde dieren. In meerdere wijken zijn steenmarters actief. Ze zijn net zo goed beschermd als de gewone marter, hetgeen betekent dat er niets tegen ze mag worden ondernomen.

Volgens de site Weertmagazine richten de knagers flinke schade aan. Vooral bedrading in auto’s en huizen is het doelwit. ‘Heb je eenmaal marters binnen dan ben je ze ook niet zomaar kwijt’, aldus een waarschuwing.

De bever doet ook weer van zich spreken. Het meer dan een eeuw geleden uitgestorven ‘wildwaterbeest’ is na een bejubelde herintroductie en de kort daarop volgende heiligverklaring als beschermde diersoort hard bezig een probleem te worden.

Dat neemt niet weg dat de bever in een recente editie van de anders zo woke-kritische Telegraaf liefdevol wordt omschreven als ‘nijver, ingenieur, bouwvakker en baggeraar’. Na het als experiment in onze natuur uitzetten van Oost-Europese exemplaren heeft de bever zich sinds 1988 op konijnachtige wijze vermeerderd en is inmiddels alom vertegenwoordigd in het land. De populatie wordt geschat op zo’n  vijf- tot zesduizend exemplaren.

Bever zorgt voor hoge waterschapslasten

Ed en Willem, het ochtendblad refereert aan een vrolijk beverlied, zijn met hun vlijmscherpe tanden jaarlijks verantwoordelijk voor een schade van zeker vele miljoenen die –ook nog eens waarschijnlijk – valt terug te lezen in ieders stijgende waterschapslasten. In biologenkring wordt het beest daarom met enige schaamte, vanwege de veel te succesvolle herintroductie, ook wel ‘de nieuwe muskusrat’ genoemd.

Muskusrattenbeheer Rivierenland zet in waterrijke gebieden in Brabant, Holland en Gelderland een honderdtal bestrijders in ter bescherming van onze kritische dijken, in totaliteit zo’n 3500 kilometer. Dank zij deze inzet zijn de muskus- en beverrat inmiddels bijna onder controle, maar de gewone bever baart de waterschappen daarentegen steeds meer zorgen.

Kruip in de huid van de bever

RTL-nieuws deed eind vorig jaar eigen onderzoek naar het kostenplaatje van de bever. Met het inhuren van experts om bevers te verjagen, te verhuizen of op andere manieren geen schade te laten aanrichten, waren de waterschappen de afgelopen vier jaar ruim vijf miljoen euro kwijt. Ook Rijkswaterstaat en spoorbeheerder ProRail hebben tegenwoordig op hun begrotingen heel wat met de bever te stellen.

De Telegraaf ging te rade bij het Kenniscentrum Bever dat er naar streeft ‘om mens en bever door één deur te kunnen laten gaan’. Daar luidt het devies, dat wij, de mens dus, ‘in de huid moeten kruipen van de bever om te weten wat hem beweegt en hoe hij leeft’. Het anders zo nuchtere ochtendblad gaat mee in het enthousiasme: ‘De bever lijkt op ons. Hij is de Hollander van het dierenrijk.’

Vleermuizen in spouwmuren

De realiteitszin lijkt terug met de vaststelling dat bij gevaarlijke situaties voor de mens, zoals ondergraven van spoorrails of een lekke dijk, er ondanks de beschermde status van de bever toch kan worden ingegrepen. Speciaal daarvoor is een escalatieladder opgesteld die afschieten mogelijk maakt. Dat is al het geval in Limburg, vanwege grote economische schade aan gewassen.

In Flevoland hebben ecologen een goede boterham aan het verrichten van onderzoek naar de aanwezigheid van vleermuizen in spouwmuren. Ook deze diersoort is beschermd. Blijken er vleermuizen in een pand gehuisvest dan is isoleren uit den boze. In het Friese Bakkeveen, gemeente Opsterland, loopt een breed onderzoek naar vleermuizen om te voorkomen dat iedere bewoner die zijn pand wil isoleren zelf voor een hoop geld ecologisch onderzoek moet laten verrichten.

Alternatieve broedlocaties voor meeuwen

Menigeen zal zich afvragen waarom bepaalde meeuwen- en ganzensoorten een beschermde status moeten hebben. Het Havenbedrijf Rotterdam lijkt te weten hoe gevoelig dierenonderwerpen kunnen liggen. Boven een eigen verhaal prijkt dan ook de voorzichtige kop: ‘Haven waardeert meeuwen, maar wil de overlast beperken.’

Hoe groot die overlast kan zijn, blijkt uit de vaststelling dat het Rotterdamse havenindustriegebied de grootste kolonie zilver- en kleine mantelmeeuwen van Europa herbergt. Broeden er meeuwen op een terrein dan mag dat gebied niet in gebruik worden gegeven aan een bedrijf. Ook mag daar dan geen onderhoud worden gepleegd.

De oplossing is de haventerreinen zoveel als mogelijk broedvrij te houden. Dat mag dan weer wel, mits er een alternatieve broedlocatie voorhanden is. Die worden gecreëerd door juist daar brood te strooien en hekken om de locatie te plaatsen waar de meeuw wel welkom is. De afrastering moet ervoor zorgen dat vossen zich niet aan de vogels kunnen vergrijpen.

Poepende ganzen

Bewoners van grote steden ondervinden tegenwoordig bijna overal overlast van ganzen. Ze gakken en poepen dat het een lieve lust is. Glij er niet over uit. Degenen die niet respectvol een straatje voor de ganzen omlopen, kunnen agressief worden bejegend.

In buitengebieden zijn het vooral verwilderde boeren- en grauwe ganzen die irritatie opwekken en schade aanrichten. Vooral laatstgenoemde komt in grote getalen voor en weet zich beschermd door de Omgevingswet. De provincie Overijssel moest vorig jaar voor 1,5 miljoen euro schadevergoeding aan boeren uitkeren.

In ons door Brussel en de kabinetten-Rutte tot immigratieland verworden koninkrijk ontbeert Defensie terreinen om te kunnen oefenen en munitie op te slaan; moeten sportverenigingen een ledenstop invoeren bij gebrek aan speelvelden en wonen steeds meer jongeren tot vervelens aan toe bij hun ouders, bij gebrek aan woningen.

Om dan ook nog het belang van beschermde diersoorten als eikelmuis, kamsalamander, kieuwpootkreeft, korenwolf, rugstreeppad en zandhagedis te laten prevaleren boven simpele mensenrechten, waar het gaat om de invulling van de schaarse openbare ruimte is – met verontschuldiging voor het woordgebruik – beestachtig.

Roodkapje-syndroom

Dit is ook het land dat als eerste in Europa en ver daarbuiten een Partij voor de Dieren in het parlement kreeg. Echter, zonder het meehuilen van andere politici met de wolven in het bos (verrek daar hebben we het nog niet eens over gehad: de wolf), zou die politieke stroming niet meer zijn geweest dan een eendagsvlinder.

En die wolf? We lijden gewoon aan het Roodkapje-syndroom. Bang om te worden opgegeten, sluiten we gedwee bossen af, zogenaamd in het belang van onze kinderen en honden.

De mens doet het met zijn rammelende wet- en regelgeving echt allemaal zelf.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Beschermde dieren richten enorme schade aan verscheen eerst op Wynia's Week.

De ernst van de situatie rond de noodlijdende Europese auto-industrie wordt duidelijk in Duitsland waar zelfs de sluiting dreigt van productievestigingen van Volkswagen. In de malaise delen ook BMW en Mercedes. Zonder hulp van de politiek in de Bondsrepubliek en vanuit Europa wacht de motor van de hoofdzakelijk op fossiele brandstoffen draaiende Duitse auto-industrie een donkere toekomst.

Dit alles wordt toegeschreven aan oneerlijke concurrentie door China en de Verenigde Staten. In eigen gelederen leeft bij de oosterburen en ook in ons land breed de tunnelvisie dat de heilige graal van onze toekomstige mobiliteit de ‘milieuvriendelijke’ accu is.

Een reeks (kinder)ziektes

Vergeten wordt dat het rijden op de stekker alleen lukt als het zwaar wordt gesubsidieerd, als er niet bij wordt stilgestaan dat de productie niet bepaald milieuvriendelijk is en als we negeren dat de arbeidsomstandigheden in de grondstoflanden niet optimaal zijn. Ook dienen we te vergeten dat elektrische auto’s door hun accu sterk in gewicht zijn toegenomen, dat de banden en het wegdek daardoor veel sneller slijten en dat niet alle bruggen en garages op die extra zwaarte zijn berekend. Bovendien kan het elektriciteitsnet de stroomvraag die de accu’s genereren helemaal niet aan is ook de brandveiligheid van elektrische auto’s een punt van zorg, mede omdat bluswerkzaamheden niet bepaald eenvoudig zijn.

Het gaat bij de accu-techniek dus niet om een enkele kinderziekte, maar om een hele reeks. Daar komt bij dat niet kan worden uitgesloten dat er nog meer kwalen aan het daglicht komen. Hoe verstandig is het dan om alle kaarten op de accu-techniek te zetten?

Het kostenplaatje is bij het aanschaffen van een auto meestal doorslaggevend. Om elektrisch rijden in de markt te zetten als onderdeel van de heilig verklaarde energietransitie zijn accu-auto’s en andere voertuigen die geen CO2-uitstoot veroorzaken in ons land tot en met dit jaar vrijgesteld van wegenbelasting.

Tot en met 2030 geldt een tariefkorting voor emissievrije personenauto’s. Die bedraagt volgend jaar nog 75 procent en loopt fasegewijs terug naar nul in 2031. Dat kan dan een stevige bres slaan in de portemonnee van elektrische rijders.

Een auto-accu weegt al gauw vijfhonderd kilogram. De fiscus int daar zomaar duizend euro voor, wordt nu geschat. De strijd over die bedragen is nog niet gestreden. De ANWB denkt ter compensatie aan een gewichtscorrectie voor elektrische auto’s.

Wat maar al te makkelijk wordt vergeten, is dat de productie van een elektrische auto niet bepaald brandschoon is. Bovendien worden benodigde grondstoffen als lithium, kobalt en nikkel steeds schaarser. AutoWeek zette onlangs een aantal negatieve aspecten op rij.

De elektriciteit die in een accu-auto wordt gestopt, is voor de helft fossiel opgewekt. ‘Dat is een flinke hoeveelheid, want met een middenklasse-EV die 15.000 kilometer per jaar rijdt, verdubbelt het elektriciteitsverbruik van een gemiddeld huishouden.’

Gecompliceerde productie

China is een belangrijke leverancier van grondstoffen die nodig zijn om een elektrische auto te maken, zoals neodymiummagneet. ‘Een gemiddelde EV-motor heeft hiervan een kleine drie kilogram aan boord.’ Ook in veel huishoudelijke elektronica is het een onmisbaar onderdeel. Het Westen is daardoor in veel opzichten afhankelijk van dit geopolitiek onbetrouwbare land.

De Universiteit Leiden ging voor dit onderwerp te rade bij promovendus en industrieel ecoloog Chengjian Xu. ‘De productie van batterijen is vanuit industrieel oogpunt gecompliceerd. Er zijn materialen voor nodig, niet alleen schaarse grondstoffen. Er komt veel energie bij kijken om de batterijen te maken, wat met de huidige energiemix voor veel milieuvervuiling zorgt.’ Om dit te verbeteren, pleit Xu voor nieuwe productieprocessen die gebruikmaken van hernieuwbare energie.

De jongste generatie elektrische auto’s kenmerkt zich door een steeds steviger postuur. Het gewicht daarvan wekt zorgen bij parkeergarages. In Utrecht worden auto’s die zwaarder zijn dan 2500 kilogram uit veiligheidsoverweging niet meer in deze parkeervoorzieningen toegelaten.

Het onder autoliefhebbers populaire TopGear publiceerde een hitparade van ‘te zware’ auto’s. De elektrische Hummer voert met ruim 4100 kilo het klassement aan. In de top-vijf zitten de Mercedes EQS SUV van 2800 kilo, de Rolls-Royce Spectre (2975 kilo), de Ford F-150 Lightning (2989 kilo) en de Chvrolet Silverado EV van 3628 kilo. Ook een ‘eenvoudige’ Kia, in dit geval de EV9 van 2550 kilo, staat in het rijtje verboden voertuigen in parkeergarages, weliswaar op de onderste plaats.

Een ander risico is brand. Het blussen ervan is heel wat ingewikkelder dan bij een fossiel voertuig omdat een met water gevulde container moet worden ingezet voor een zogeheten dompelbad. Niet eenvoudig langs de grote weg of in een parkeergarage. De warmteontwikkeling op laatst genoemde locatie kan zelfs inwerken op het beton en zorgen voor instortingsgevaar.

In Duitsland is een inventarisatie gemaakt van versleten bruggen. Ze werden veelal decennia geleden opgeleverd en zijn nu aan vervanging toe. Bij ongeveer zestienhonderd exemplaren zou de toestand verdacht zijn. In sommige gevallen worden vrachtwagens al geweerd. Er zijn echter nog geen verboden bekend voor te zwaar geachte elektrische personenwagens.

Onmisbare diesels

Als de plannen doorgang vinden, mogen vanaf 2035 in de Europese Unie alleen nog auto’s worden verkocht die geen CO2 uitstoten. Dat zou het einde betekenen van de productie van auto’s op benzine en diesel, die dan echter niet van de ene op de andere dag uit het straatbeeld zullen zijn verdwenen.

De BOVAG verwacht dat het ver na 2050 zal zijn eer het hele wagenpark geëlektrificeerd is, ook als er na 2035 geen nieuwe auto’s met een brandstofmotor te koop zijn. ‘Auto’s gaan immers lang mee en een groot deel van het wagenpark bestaat uit tweedehands auto’s. In de tussentijd hebben we juist de zuinige diesel hard nodig voor het beperken van de CO2-uitstoot. Ten eerste zijn de moderne Euro6 diesels al veel schoner dan diesels van tien of twintig jaar oud. De uitstootwaarden zijn ook realistisch, omdat fabrikanten nu extra alert zijn op het opgeven van de juiste waardes na het dieselschandaal.’

Eén van de factoren waardoor Volkswagen diep in de problemen zit, is het dieselschandaal en het als gevolg daarvan moeten betalen van gigantische schadeclaims aan afnemers die zich terecht bedrogen voelden.

Chauvinistisch en merkentrouw

Aan de andere kant hebben de Duitse autofabrikanten de thuismarkt tegen. Als er één volk in Europa is dat weinig op heeft met elektrische auto’s, chauvinistisch is en merkentrouw, dan zijn het de Duitsers wel. Van vader op zoon zweren ze bij hun Audi, BMW, Opel, Porsche of Mercedes.

Geen andere industrie in Duitsland is zo belangrijk als de auto-industrie. Honderdduizenden werknemers zijn er direct en indirect van afhankelijk. Pak de Duitser niet zijn fossiele auto af. En niet zijn baan.

Als SPD-bondskanselier Olaf Scholz volgend jaar een kans wil maken om herkozen te worden dan moet hij zich opwerpen als de redder van de fossiele auto-industrie. De onpopulaire regeringsleider kan ter compensatie het klimaat een dienst bewijzen met de herstart van de door voorgangster Angela Merkel uitgeschakelde kernreactoren.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Elektrische accu is niet de heilige graal voor de wankelende Duitse auto-industrie verscheen eerst op Wynia's Week.

Das war einmal.

Hamburg, Duitslands grootste haven, komt voor bijna vijftig procent in Zwitserse handen; Schenker, de logistiekdochter van het Duitse spoorwegbedrijf Deutsche Bahn (DB), wordt verkocht aan het Deense DSV en de Commerzbank lijkt rijp voor overname en komt mogelijk in Italiaanse handen.

Buitenlandse investeerders

In het noordwesten van Europa maken drie havensteden de dienst uit: marktleider Rotterdam, Antwerpen als goede tweede en Hamburg. Het trio vormt de poort tot Europa voor bijna alle goederen die de consumenten hier ‘van buiten’ nodig hebben. De globalisering heeft de handelsstromen een enorme impuls gegeven, waardoor deze havens enorm in omvang zijn gegroeid. De keerzijde is dat met deze uitbreidingen zulke forse geldbedragen zijn gemoeid dat buitenlandse investeerders nauwelijks nog buiten de deur zijn te houden.

Beslissingen over scheepvaartroutes en ladingpakketten worden daardoor steeds minder vaak in Rotterdam genomen, ook al is dat de grootste haven van Europa, maar eerder aan vergadertafels in Shanghai, Hongkong of Tokio.

Hoogleraar Rob de Wijk publiceerde hierover al in 2019 een waarschuwend boek: De nieuwe wereldorde; hoe China sluipenderwijs de macht overneemt. In het Griekse Piraeus en in de Italiaanse havensteden Triëst en Genua maken de Chinezen al de dienst uit. Volgens De Wijk maakt China er geen geheim van dat de daar geïnvesteerde miljarden ten doel hebben om het Rotterdam, Antwerpen en Hamburg niet makkelijker te maken. Een totale neergang wordt echter niet beoogd, want de Chinezen investeren ook ruimhartig in de Rotterdamse haven. Ze hebben er al tweederde van de containerterminals in bezit.

Europarlementariër Tom Berendsen (CDA) presenteerde er begin dit jaar een alarmerend rapport over. In een toelichting in Binnenlands Bestuur zei hij: ‘Als je geen controle meer hebt over je eigen havens, kan Europa worden lamgelegd door buitenlandse mogendheden.’

Signaal aan Berlijn

De haven van Hamburg haalt geen Chinezen in huis, maar Zwitsers. Mediterranien Shipping Company (MSC) is de grootste rederij ter wereld en wordt voor bijna vijftig procent aandeelhouder in het havenbedrijf van deze Duitse stadsdeelstaat.

Het is een strategische zet in de concurrentiestrijd met Rotterdam en Antwerpen, die het beide op het gebied van automatisering, digitalisering en snelheid van afwikkeling van containerstromen veel beter doen dan de Noord-Duitse havenstad.

Het is ook een signaal aan Berlijn. De stadsdeelstaat Hamburg doet de verkoop op eigen initiatief, zonder overleg met de regering van kanselier Olaf Scholz, die nota bene een verleden heeft in de Hamburgse politiek. Het is uit onvrede over het ontbreken van een havenagenda, waardoor Bremerhafen en Wilhelmshafen ook zelf moeten roeien met de riemen die ze hebben, bij gebrek aan nationale sturing vanuit de hoofdstad.

Megaschuld van tientallen miljarden

Het spoorvervoer van personen en goederen is in Duitsland praktisch geheel in handen van Deutsche Bahn (DB). Op Nederlandse wegen rijden veel transportwagens van DB-dochteronderneming Schenker dat gekocht is door het Deense DSV. DSV is in ons land bekend van de overname van transportbedrijf Koninklijke Frans Maas uit Venlo in 2006. Met deze aankoop ontwikkelde DSV zich van typisch Scandinavisch georiënteerde vervoerder tot een Europese gigant.

Deutsche Bahn doet de overname als een puur positieve ontwikkeling voorkomen. Het bedrijf wil zich in het vervolg alleen gaan toeleggen op spoorvervoer. De achterliggende reden is echter een megaschuld van tientallen miljarden die hoognodig moet worden afgelost om het Duitse spoor mee te kunnen laten gaan met de tijd.

Vijandige overname door Italiaanse bank dreigt

Italië heeft niet de reputatie het meest stabiele financiële land van Europa te zijn. Dit staat niet in de weg dat de Italiaanse bank UniCredit tot verrassing van de regering in Berlijn het oog heeft laten vallen op overname van de Commerzbank, een van de grotere Duitse geldinstellingen. De Italianen slaagden er al in om negen procent van de Commerzbank binnen te harken en analisten in de bondsrepubliek zien een vijandige overname in de lucht hangen.

Diezelfde deskundigen houden er rekening mee dat er in de Europese bankenwereld een consolidatie op komst is, waarbij slechts een handvol spelers zal overblijven. Geen goed nieuws voor Nederlandse spaarders die nu al in eigen land ondervinden wat een uitgedund concurrentieveld betekent voor de hoogte, beter gezegd de laagte van de rente.

Economische groei stagneert

De ontwikkelingen in de Duitse havensector, het transport en de bankenwereld duiden erop dat ‘de economische motor van Europa’ aan slijtage onderhevig is. Deze indruk wordt bevestigd door het Herfst-2024 rapport van het gezaghebbende, driekwart eeuw oude IFO-instituut dat spreekt over een al twee jaar durende crisis in Duitsland die behalve conjunctureel ook structureel is. Het bruto binnenlands product stagneert en zal in 2025 en 2026 naar verwachting niet harder groeien dan 0,9 tot maximaal 1,5 procent. 

Het zijn vooral hogere energiekosten in Duitsland ten opzichte van andere landen die de concurrentiepositie bemoeilijkt. Ook personeelskosten en personeelstekorten spelen een rol, alsmede stokkende automatisering en digitalisering.

Nu Duitsland niest, is het in tegenstelling tot vroeger niet vanzelfsprekend dat ons land verkouden wordt. Nederland herstelde na de coronacrisis beter dan de meeste andere landen en is – hoewel Duitsland nog altijd de belangrijkste handelspartner is – er minder afhankelijk van.

Is herstart kerncentrales mogelijk?

De Oosterburen hebben zich door de ‘Atom-ausstieg’ afhankelijker gemaakt van onzekere wind- en zonne-energie, alsmede van sterk vervuilende bruin- en steenkool. Nu de gevolgen van die radicale ommezwaai zichtbaar en voelbaar worden, wordt in Duitsland steeds vaker de vraag gesteld of herstart van uitgeschakelde kerncentrales nog mogelijk is.

Het is niet meer uit te sluiten dat ons land dank zij het nieuwe kabinet-Schoof de Duitsers rechts inhaalt met de bouw van twee nieuwe kerncentrales.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Duitsland verliest controle op zijn stagnerende economie verscheen eerst op Wynia's Week.

Met de Russische inval in Oekraïne herleven tijden waarvan we dachten, na jaren van ontspanning, dat die nooit meer aan de orde zouden zijn.

Dit is een reconstructie van hoe het er in de Koude Oorlogsjaren aan toe ging aan de hand van belevenissen van een verslaggever die van de ene op de andere dag in contact kwam met een agent van de Russische KGB en zijn Nederlandse vriendin uit legerplaats Ede.

Intrigerende vragen na ruim vier verstreken decennia: waar is die vrouw? En wat was de rol van Ada T.-de G., het liefje van de Russische spion? Of speelde zij, evenals KGB’er Aleksei Myagkov, een geheime rol? Als ze nog leeft, is Edese Ada, het spionnenliefje van weleer,  nu een bejaarde vrouw tussen de zeventig en tachtig jaar.

Telefoon op de redactie van Accent

Het is vrijdag en de werkweek in de warme zomer van 1976 loopt op z’n end. Op de redactie van opinieweekblad Accent aan de Basisweg in Amsterdam, gevestigd in hetzelfde gebouw als krantenconcern De Telegraaf, waarvan het een onderdeel is, rinkelt de telefoon.

Een vrouw meldt zich zonder naam te noemen. De stem klinkt gehaast. Opgewonden. Ze wil zo snel mogelijk contact met een verslaggever. Morgenochtend!

Op de vraag wat er aan de hand is, komt geen reactie. Op de redactie van Accent is het onmiddellijke vermoeden dat het gaat om de ‘Menten-affaire’, met in de hoofdrol een Blaricumse miljonair die in opspraak is gekomen door de veiling van zijn kunstcollectie. Volgens het weekblad zijn de schilderijen afkomstig van roof op Oost-Europese Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Er wordt afgesproken in een horecagelegenheid in winkelcentrum Hoog Catharijne in Utrecht. Daar stelt de vrouw zich die zaterdagmorgen voor als Ada. De man die haar vergezelt, schrijft zijn naam op een papiertje: Aleksei Myagkov. Ze hebben elkaar ontmoet tijdens een vakantie op Sicilië. Liefde op het eerste gezicht. Het meisje van een jaar of vijf is haar dochtertje.

Het stel heeft een doel voor ogen: een nieuw leven. Daar is geld voor nodig. Veel geld. Hij is geheim agent van de KGB, wil met dat werk stoppen en biedt een manuscript over de dienst te koop aan.

De kennismaking in Utrecht mondt uit in een reeks contacten. De laatste daarvan vindt eind augustus 1976 plaats op de redactie van het weekblad. Er wordt onderhandeld over het manuscript. Kunstredacteur Peter Liefhebber, de enige verslaggever die Russisch spreekt, moet de lakmoesproef doen of Accent te maken heeft met een echte KBG-agent, of een op geld beluste fantast.

Geen deal

Tot een transactie is het niet gekomen. Het manuscript blijft steken bij een notaris in München. Onderzoek door het weekblad brengt bovendien geen klaarheid of Aleksei Myagkov, die zich in het vrije westen bedient van de naam Alex Wagner, daadwerkelijk heeft gebroken met de KGB.

Het grootste beletsel is echter de vraagprijs van honderdduizend gulden. Een bedrag dat voor zover bekend niet eerder werd of is betaald door een Nederlands medium om een publicatie mogelijk te maken. Het weekblad publiceert een coververhaal onder de kop ‘KGB-agent vroeg ons geld’. Daarin wordt de doopceel gelicht van Aleksei Myagkov, alias Alex Wagner.

Hij genoot inderdaad een opleiding bij de Russische dienst. Week voor zijn werkzaamheden naar het Westen uit. Zat in de Bondsrepubliek een gevangenisstraf van drie maanden uit voor het gijzelen van een agent van de West-Duitse geheime dienst, in een poging een miljoen mark losgeld te krijgen.

De publicatie over Aleksei Myagkov en zijn Ada leidt tot de dreiging van een kort geding. De geheim agent verlaat het land met de noorderzon, nog voordat het tot een procedure komt. Eind 1976 verschijnt in Groot-Brittannië een boek van Myagkov, gepubliceerd door Foreign Affairs Publishing, een Londense uitgeverij met connecties bij de Britse geheime dienst. Titel: Inside the KGB. Het is de bevestiging van zijn rol als dubbelspion. Opmerkelijk is dat Myagkov in zijn boek geen letter besteedt aan zijn mislukte Hollandse avontuur. Ook niet aan Ada. Haar lot is sindsdien in nevelen gehuld.

Dezelfde verslaggever komt rond de eeuwwisseling als correspondent voor De Telegraaf in Berlijn in contact met Gabriele Gast. De in politieke wetenschappen gepromoveerde onderzoekster spioneerde zeventien jaar voor de DDR in de Bondsrepubliek.

Zij gold als belangrijkste geheim agent in het Westen van de beruchte Oost-Duitse spionnenbaas Markus Wolf. In 1968 leerde Gabriele Gast in het kader van haar wetenschapsstudie in Oost-Duitsland Karl-Heinz Schneider kennen. Als zogeheten ‘Romeo’, een versierder in opdracht van een geheime dienst, wist deze haar over te halen te gaan spioneren voor de DDR.

Zes jaar cel

De Nederlandse verslaggever herinnert zich bij het horen van het verhaal over Karl-Heinz de geschiedenis van de Edese Ada die op Sicilië viel voor de charmes van KGB’er Aleksei Myagkov.

Was de Rus ook een Romeo? Was de liefde voor Ada doorgestoken kaart, net als die van Karl-Heinz voor Gabriele?

Na de Wende in de DDR (1989) wordt Gabriele Gast verraden. Karl-Heinz getuigt tegen haar. Er volgt een veroordeling tot zes jaar en negen maanden cel. Drie jaar zit ze uit. Deels in een isoleercel. Geloven dat Karl-Heinz een ‘Romeo’ was, doet Gabriele Gast desondanks niet.

De enige die kan vertellen of er een dubbele bodem in de liefdesrelatie zat met Aleksei Myagkov is Ada T.–Van G. zélf. Zij lijkt van de aardbodem verdwenen, een aantal zoekpogingen ten spijt.

Een toevallig aanknopingspunt om haar te kunnen vinden, is in 2007 de benoeming van Cees van der Knaap tot burgemeester van legerplaats Ede, waar Ada vandaan kwam. De oud-CNV-bestuurder blijft tot 2017 in Ede in functie.

Van der Knaap was eerder staatssecretaris van Defensie. Uit dien hoofde kan hij iets weten van Ada en haar KGB-liefde. De verslaggever en Van der Knaap hebben bovendien een gedeeld verleden. In eenzelfde periode werken ze in Rotterdam met de haven als speerpunt en onderhouden daarover veel contact. Echter, de oud-vakbondsman houdt zich onbereikbaar voor de verslaggever, tot op de dag van vandaag.

Niet één reactie

Karel de Jong is programmamaker/presentator bij Omroep Gelderland. De zender heeft een hoge luisterdichtheid in Ede en wijde omgeving. De luisteraars worden in een speciaal James Bond-achtig radioprogramma mee teruggenomen naar de spionagegebeurtenissen van de jaren zeventig. Tot de plaatkeuze behoort het toepasselijke lied The Russian Spy and I van The Hunters.

Het programma draagt uit dat het iedereen ongewild kan overkomen: verzeild raken in een spionageavontuur. Of je nu werkt bij de overheid of bij een bedrijf. Ada T.-Van G. uit Ede overkwam dat in een ver verleden.

Het radioprogramma levert niet één reactie op. Het spionneliefje lijkt nog steeds van de aardbodem verdwenen.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Een prominente KGB-dubbelspion had een liefje in Ede. Maar waar is ze? verscheen eerst op Wynia's Week.

Vrijwilligers van de vereniging Natuurmonumenten staan al aan de kade klaar om de bezoekers in groepjes van vijftien, tijdens een wandeling over keurige schelpenpaden van een kilometer of vier, in te weiden in de geheimen van het jongste ‘op de zee’ veroverde stukje Nederland.

De harten van de nieuwsgierigen worden vooral gestolen door een twintigtal lepelaars, staand in het water, midden op het eiland in een uitloper van het meer. Voor de meeste natuurliefhebbers zijn de vogels geen alledaagse verschijning.

Geen Marker Wadden maar een Markerwaard

De geïnvesteerde tachtig miljoen euro om de eilanden aan te leggen, ‘is meer dan goed besteed’, leert een niet-representatieve rondvraag tijdens een recent bezoek aan het enige voor dagjesmensen toegankelijke eiland. Maar is dat wel zo? Deskundigen plaatsen vraagtekens bij het ontwikkelen van nieuwe levensruimte, niet voor de mens, die daar zo’n tekort aan heeft, maar vooral voor flora en fauna, juist op deze centraal in het land gelegen plaats.

Zo schrijft Leo Q. Onderwater op de website van H2O, een uitgave van het Koninklijk Nederlands Waternetwerk: ‘De aanleg van de Marker Wadden door Natuurmonumenten en Rijkswaterstaat is een ecologische miskleun.’ Onderwater is architect, stedenbouwkundige en bedenker van het uit 2001 daterende plan ‘De Markerwaard – een onvervulde belofte’. Hij vindt de aanleg van de Markerwaard nu meer dan ooit een ‘bittere noodzaak’.

Onderwater: ‘Nederland telt nu 18 miljoen inwoners. Gelet op het enorme ruimtegebrek en de verdergaande bevolkingsgroei is het van een zeer hoge urgentie dat de Markerwaard wordt aangelegd. Op dit moment is het tekort aan ruimte per inwoner 225 vierkante meter’.

Volgens Onderwater manifesteert het Markermeer zich al sedert de jaren tachtig van de vorige eeuw als een enorme slib-bak die gevoed wordt door vuilwaterstromen vanuit het IJsselmeer. Het neergeslagen slib slaat het bodemleven van het Markermeer geheel en al dood.’

Natuurmonumenten stelt hiertegenover dat onderzoek heeft aangetoond dat juist door de aanleg van de eilanden de natuur- en de waterkwaliteit van het Markermeer is verbeterd. Hét argument om er mee door te gaan.

Natuurherstelproject

De vijf eilanden omvatten nu 1300 hectare. Daar zou in eerste aanleg duizend hectare bij moeten komen. Als gevolg van het opspuiten vanuit het Markermeer is de diepte op sommige plaatsen zo’n zestig meter.

Het bedrijf Markerzand heeft een vergunning voor verdere winning vanuit het midden van het meer. Natuurmonumenten onderzoekt, zo werd via Omroep Flevoland bekend, de haalbaarheid van een plan dat in totaal tienduizend hectare omvat. De verkenning duurt ongeveer een jaar. Mocht het ooit zover komen dan zou het gaan om wat Natuurmonumenten een van de grootste natuurherstelprojecten van West-Europa noemt.

Werkgelegenheidsproject

Behalve van architect Onderwater komt er ook kritiek op de aanleg van de Marker Wadden van Piet van Noort uit Petten. Hij is de man achter de website Kustverdediging.nl. Van Noort ziet de Marker Wadden als een werkgelegenheidsproject van Rijkswaterstaat en bevriende aannemers: ‘Het Markermeer was natuurlijk al dood door gebrek aan doorspoeling en stroming. Het is niet voor niets dat wijlen waterstaatkundig ingenieur Frank Spaargaren, een van de ontwerpers van de Oosterscheldekering, al pleitte voor grote gemalen in de dijk naar Lelystad om overvloedig water als gevolg van klusterbuien te kunnen wegpompen.’

Steeds kleiner

Hoe de nieuwe rechtse regering tegen de plannen van Natuurmonumenten voor eilanduitbreiding aankijkt, is nog de vraag. Het kabinet Rutte-4 wilde in ieder geval niets weten van meer en grotere eilanden in het Markermeer.

De realiteit is momenteel een andere. Delen van de eilanden zijn na een aantal stormen, zoals ‘Henk’ van 2 januari van dit jaar, meters afgekalfd. Het nieuws daarover leidde tot alarmerende koppen in de media als ‘Marker Wadden worden steeds kleiner’. Van paniek is bij Natuurmonumenten echter geen sprake. De tegenvaller wordt zelfs gezien als een leermoment en de ambities lijken er niet minder om.

Drie eilanden in het Veerse Meer

De Marker Wadden zijn niet uniek in de zin van de enige landaanwinst in een meer. Zeeland had lang geleden de primeur. In het Veerse Meer zijn drie eilanden met een eigen naam, het Aardbeieneiland, Arneplaat en de Haringvreter. Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten treden op als beheerders, in goed overleg met elkaar, vertelt Marcel van Dun van eerstgenoemde organisatie.

Over de oorsprong van meer-eilanden zegt Van Dun: ‘In een rivierdelta ontstaan door eb en vloed én door aanvoer van sediment van rivieren dynamische zandplaten die dus steeds van locatie veranderen. Na de afsluiting van het Veerse Meer verdween de dynamiek en bleven de zandplaten. Die zijn vervolgens door de Rijksdienst van de IJsselmeerpolders (RIJP), die klaar was in de Flevopolder, opgespoten om er eilanden van te maken. Door deze ophoging konden er zoetwaterbellen onder de eilanden ontstaan die gevoed worden door regenwater. Hierdoor kreeg vegetatie een kans. Het opspuiten en aanleggen van oeverbescherming is vervolgens gebeurd om recreatiemogelijkheden te scheppen’.

Dat de nu in grote belangstelling staande jonge Marker Wadden meer toeristische aantrekkingskracht hebben dan de Zeeuwse eilandjes is een veronderstelling waar Van Dun het absoluut niet mee eens is.

‘De eilanden in het Grevelingenmeer, Stampersgat, Hompelvoet en Veermansplaat staan, evenals die in het Veerse Meer, enorm in de belangstelling. Ze zijn, zeker bij waterrecreanten en natuurliefhebbers, populairder dan de kleinschaliger Marker Wadden’.

Nieuwe dimensie

De historische strijd tegen het water heeft met de aanleg van eilanden in meren een nieuwe dimensie gekregen. De discussie gaat niet alleen meer over het wel of niet aanleggen van eilanden in het Markermeer, maar door ons aller ruimtegebrek ook over het volledig inpolderen van die watermassa.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week  verschijnt altijd, twee keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Neemt de natuur de Marker Wadden terug of vergroot Natuurmonumenten ze met nog eens tienduizend hectare? verscheen eerst op Wynia's Week.