Pellegrini richtte later zijn eigen sociaaldemocratische partij Hlas (Stem) op. De afgelopen drieënhalf jaar stonden in het teken van een regering geleid door de volledig onbetrouwbare activist Igor Matovič, die later het veld moest ruimen voor zijn rechterhand Eduard Heger. Toen ook de regering van Heger viel, heeft de Slowaakse presidente een tijdelijke regering benoemd onder leiding van de vicepresident van de Slowaakse nationale bank.

Gisteren zijn de vervroegde parlementsverkiezingen met overwicht gewonnen door Fico en zijn partij Smer. De kans is heel groot dat er een coalitie komt van Smer, Hlas en de Slowaakse nationalistische partij SNS. In die nationalistische partij zitten nogal wat verstokte Russofielen.

Slowakije krijgt de regering die het wil en verdient

Als liberaal ben ik niet echt tevreden over de uitslag van de verkiezingen, maar de uitslag is een getrouwe afspiegeling van Slowakije en de Slowaken. Slowakije krijgt de regering die het wil en verdient. Net als in 2006 ontbreekt bij Fico elke vorm van visie op de toekomst van Slowakije. Slechts 40 procent van alle dorpen en steden in Slowakije heeft riolering en waterleiding om maar eens iets essentieels te noemen. In feite hebben alle regeringen sinds 1948 dat verwaarloosd.

Op korte termijn gaat er – zoals altijd na verkiezingen – een omvangrijke rokade plaatsvinden op alle mogelijke niveaus. In tegenstelling tot Nederland worden leidinggevende functies in Slowakije vaak bezet op grond van politieke benoemingen. Dat gaat betekenen dat het hoofd van het Slowaakse Functionele Parket, het zogenaamde Gespecialiseerde Parket, zijn baan verliest. De nieuwe minister-president heeft tijdens een persconferentie gezegd dat ook het hoofd van de nationale politie wordt vervangen.

De Slowaakse presidente wil Fico belasten met het samenstellen van een nieuwe regering. Tegen diezelfde Fico, doctor in de rechtswetenschappen, heeft zij onlangs aangifte gedaan wegens smaad en laster. Hij heeft samen met zijn vaste medewerkers een omvangrijke populistische haatcampagne gevoerd en voor een ernstige polarisering van de maatschappij gezorgd.

Er zijn twee grote vragen die nu beantwoord moeten worden. De toekomstige drie coalitiepartijen hebben beloofd om iets te doen aan de stijgende prijzen van levensmiddelen en van de energiekosten en om de salarissen en pensioenen te verhogen. Waarvan dat betaald moet worden, is onduidelijk.

Daarnaast is de oorlog in Oekraïne een belangrijk discussiepunt. Slowakije heeft vanaf het begin van de Russische agressie naar vermogen royale steun verleend aan Oekraïne. Daarbij gaat het om humanitaire en militaire hulp. Ook heeft Slowakije veel Oekraïense vluchtelingen opgevangen.

De nieuwe coalitie zal doorgaan met humanitaire ondersteuning, maar stoppen met militaire hulp. Dat klinkt dramatischer dan de te verwachten werkelijkheid. Slowakije heeft al zijn Mig-straaljagers aan Oekraïne geschonken. Dat was een mooi gebaar, maar het ging om oude toestellen en slechts een deel ervan kon vliegen. Slowakije had een onderhoudscontract met Rusland maar sinds het begin van de oorlog kwam er van onderhoud niets meer terecht. De Russische technici zijn uiteindelijk het land uitgezet.

Een stortvloed aan Syrische vluchtelingen

Het Slowaakse luchtruim wordt inmiddels bewaakt door straaljagers uit Tsjechië, Polen en Hongarije. Binnenkort krijgt Slowakije de eerste van een reeks splinternieuwe F-16’s geleverd.

Slowakije heeft ook ander wapentuig aan Oekraïne geschonken, maar vooral heeft het contracten gesloten over de levering van houwitsers en grote hoeveelheden munitie. Dit wordt deels betaald door Oekraïne zelf en deels door diverse westerse landen. Het zal geen verbazing wekken, dat de toekomstige coalitiepartijen geen bezwaar hebben tegen het voortduren van deze leveringen, die voor veel nieuwe werkgelegenheid in Slowakije zorgen.

Slowakije heeft te maken met een stortvloed aan Syrische vluchtelingen. Die komen vooral vanuit Hongarije het land binnen: via de zogenoemde groene grens in het zuiden van Slowakije. Het is erg lastig om die grens waterdicht af te sluiten; de tijdelijke regering doet net als haar voorganger geen enkele poging om de bewaking te verbeteren.

Fico weet dat Slowakije niet zonder de EU en de NAVO kan

De verwachting is dat de nieuwe regering van Fico, die overigens erg goed kan opschieten met de Hongaarse premier Viktor Orbán, onmiddellijk veel soldaten en politie naar de grens zal sturen om de vluchtelingenstroom te stoppen. Pikant is daarbij dat juist Fico in zijn vorige termijn als premier heeft geregeld dat vluchtelingen van de Slowaakse vreemdelingenpolitie een verklaring kunnen krijgen dat zij legaal in het land verblijven. Veel Syrische vluchtelingen kiezen er daarom voor om eerst in Slowakije zo’n verklaring te halen en vervolgens door te reizen naar Tsjechië of Polen. Die landen sturen de vluchtelingen vervolgens weer terug naar Slowakije.

Na alle demagogie van de toekomstige drie coalitiepartijen is het afwachten wat er overblijft van hun harde kritiek op de Europese Unie, de NAVO en Oekraïne. Vermoedelijk zal het met een sisser aflopen. Vooral Fico en Pellegrini realiseren zich terdege dat Slowakije niet zonder de hulp en steun van de Europese Unie en de NAVO kan. Daarnaast beseffen ze heel goed dat de landingsbaan van het vliegveld van de West-Oekraïense stad Oezjgorod een paar meter van de Slowaakse grens eindigt. Het is voor niemand aantrekkelijk om door het prikkeldraad heen naar een Russische bezetter te kijken die meerdere keren heeft verklaard dat ook Slowakije inmiddels een vijandig land is.

Tijdens mijn bezoek aan Bratislava een paar dagen geleden heb ik in winkels, restaurants en musea veel aardige, goed opgeleide jonge Slowaken ontmoet en ook Oekraïense vluchtelingen. Allemaal met een volledig gebrek aan belangstelling voor de politieke escapades van de oudere generatie. Allemaal hard werkend en bezig met het opbouwen van hun eigen toekomst. Hoop doet leven!

Rudolf Kooijman is beëdigd tolk/vertaler en Slowakije-specialist.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Wordt met Robert Fico alles anders in Slowakije? Nee, het is vooral een herhaling van zetten verscheen eerst op Wynia's Week.

Op 25 februari 2018 werd de Slowaakse onderzoeksjournalist Ján Kuciak (27) samen met zijn vriendin Martina Kušnírová vermoord. Kuciak was fraude met EU-subsidies op het spoor, door zakenlieden met connecties in de top van de Slowaakse politiek en daarbij ontdekte hij verband tussen de Italiaanse maffia en de regerende sociaaldemocraten – voormalige communisten – van toenmalig premier Robert Fico.

De beerput ging open

Na de moorden ging er een enorme beerput open. Op alle mogelijke niveaus en in alle mogelijke overheidsinstellingen, waaronder rechtbanken, is een gigantische corruptie aan het licht gekomen. Veel overheidsfunctionarissen, politici, rechters en anderen hebben het veld moeten ruimen of worden inmiddels strafrechtelijk vervolgd. Enkele weken geleden is het proces tegen de moordenaars begonnen. De uitvoerders zijn bekend, evenals hun opdrachtgeefster Alena Zsuzsová. De grote vraag is of het lukt om Marian Kočner, een zakenman met een ongelooflijke invloed op veel belangrijke mensen in Slowakije – en de vermeende uiteindelijke opdrachtgever – te veroordelen.

De organisatie Organized and Crime Corruption Reporting Project (OCCRP) heeft van de politie 70 terabyte aan gegevens gekregen die niet van directe betekenis waren voor het onderzoeken van de moorden. Tien verschillende media (kranten en televisiestations) zijn sindsdien bezig met het onderzoeken van die gegevens. Regelmatig leidt dit tot schokkende publicaties. Zo blijkt de hoofdverdachte van de moorden ooit een verborgen camera te hebben geïnstalleerd bij het hoofd van het Openbaar Ministerie, kennelijk met diens goedkeuring.

Maar Slowakije wil wel bij ‘Europa’ horen

Slowakije is 31 jaar na de fluwelen revolutie nog steeds een land in transitie, dat zijn plaats in Europa zoekt. Het zoekt actief aansluiting bij West-Europa. Van de vier ‘Visegrad’-landen is Slowakije het enige land, dat de euro heeft ingevoerd, per 1 januari 2009.

Slowakije wordt sinds 2006 bijna onafgebroken geleid door regeringen van de quasi sociaaldemocratische politieke partij Smer-SD, eerst onder leiding van de arrogante premier Fico en sinds de moorden op de journalist Kuciak en diens aanstaande vrouw door zijn opvolger Peter Pellegrini, die met een vriendelijke glimlach precies dezelfde destructieve politiek bedrijft als zijn grote baas die achter de schermen nog stevig aan alle touwtjes trekt.

Werkwijze: cadeautjes uitdelen

In lijn met goede Oost-Europese ‘sociaaldemocratische’ tradities bestaat de strategie van Smer-SD uit het uitdelen van door anderen verdiend geld aan cadeautjes aan gerichte groepen kiezers. Ik noem hierbij als voorbeelden de invoering van een eindejaarsuitkering voor gepensioneerden en gratis reizen met de trein voor studenten en gepensioneerden.

De drie hoofdpunten van het huidige verkiezingsprogramma van Smer-SD zijn een 13^e maand kinderbijslag in augustus, 13^e maand pensioen en het door jonge artsen laten betalen van hun medicijnenstudie (€ 55.000-60.000), indien zij direct na het afronden van een studie in het buitenland gaan werken.

Er zijn ook redenen om Smer-SD te prijzen. Smer heeft de door hun voorgangers ingezette politiek van economische wederopbouw met de nadruk op het zeer succesvol faciliteren van de automobielindustrie alsmede de vlaktaks niet op essentiële wijze veranderd. Bovendien verkondigt ook Smer keer op keer aan per se bij de harde kern van de Europese Unie te willen behoren, in het geval de Europese Unie de kant op gaat van een tweedeling, in de zin van een harde kern en een groep landen die het minder nauw met de regels nemen.

Hoe staan de zaken?

Volgens de peilingen kan de grootste regeringspartij Smer-SD op ongeveer 17 procent van de stemmen rekenen. Op de tweede plaats, met 13,5 procent, volgt de partij Oľano, geleid door een kritische en dwarse ondernemer die met iedereen ruzie maakt.

Op de derde plaats ligt heel verrassend de uiterst rechtse partij ĽSNS van leider Marian Kotleba, die in het verleden meerdere keren is aangehouden wegens verdenking van fascistische en nationaalsocialistische sympathieën. Zijn vorige partij is in het verleden verboden.

Kotleba’s nieuwe partij voert een uiterst slimme campagne: met niemand in discussie gaan en alleen hardop allerlei problemen benoemen die er bij de gewone mensen leven. De harde kern van de partij wordt gevormd door twijfelachtige figuren, waarvan een deel door politie en justitie is vervolgd en veroordeeld.

Op de 4^e tot en met de 9^e plaats staan verschillende nieuwe partijen en twee partijen die nu nog samen met Smer-SD in de regering zitten. Twee nieuwe partijen en één van de regeringspartijen hebben leiders die strafrechtelijk worden vervolgd (voor oplichting en plagiaat) of anderszins op de verkeerde manier in het nieuws zijn (door openlijk toegegeven drugsgebruik in het verleden).

De campagne van extreemrechts domineert

Slowakije wordt momenteel gepolariseerd door de verkiezingsbijeenkomsten van de uiterst rechtse partij van Kotleba. Elke verkiezingsbijeenkomst leidt tot grote protestbijeenkomsten. Daar waar het een aantal jaren geleden nog ondenkbaar was om in het openbaar steun voor deze partij uit te spreken, heeft de partij inmiddels zoveel steun, dat de aanhangers niet meer bang zijn om zich te laten horen en zien.

Alle andere politieke partijen hebben verklaard, dat zij in geen geval een regeringscoalitie willen vormen met de uiterst rechtse partij van Kotleba. Maar verschillende kleinere partijen hebben aangekondigd evenmin te willen regeren met de ‘sociaaldemocraten’ van de Smer-SD. Ook de kleinere nationalistische regeringspartij SNS wordt door sommigen uitgesloten.

Als alle partijen zich aan hun beloftes houden en de verkiezingen ongeveer zo’n uitslag krijgen als nu wordt voorspeld, wordt het na de verkiezingen volledig onmogelijk om welke regering dan ook samen te stellen. Zuzana Čaputová, de vorig jaar verrassend verkozen presidente van Slowakije, heeft al gezegd, dat ze in het geval van een patstelling een zogenaamde ambtenarenregering kan vormen, waarbij er dus geen politici, maar deskundigen tot minister worden benoemd.

Het bericht Politiek onrustig Slowakije naar de stembus verscheen eerst op Wynia's Week.

Sinds 2006 woon ik in een klein stadje in het zuiden van Slowakije, net boven de Hongaarse grens. Ik ben zowel in Nederland als Slowakije beëdigd vertaler. In het verleden werkte ik vaak als tolk en vertaler voor de Nederlandse politie en justitie en tegenwoordig werk ik vaak voor hun Slowaakse collega’s. Mijn vrouw is mede-eigenares van ons goed lopende vertaalbureau en onze kwijnende makelaardij. In het stadje waar we wonen, sta ik bekend als ‘burgeractivist’, hoewel ik mezelf eerder als geëngageerd burger beschouw. Ik wijs de lokale en nationale overheid al jaren op misstanden en soms leidt mijn stekelige kritiek tot verbeteringen en veranderingen.

Als Nederlander in Slowakije word ik vaak geconfronteerd met vragen en opmerkingen van buitenlanders over racisme tegen zigeuners in dit land. Zulke vragen duiden op een groot onbegrip van de situatie. Het is ongeveer hetzelfde als wanneer een Slowaak in Nederland zijn verwondering zou uitspreken over het feit dat Nederlanders zich druk maken over de mocromaffia.

Minderheden hebben allerlei rechten

Laten we eens kijken naar de bevolkingsgroepen in Slowakije. Naast de Slowaken (4,5 miljoen) is er een aanzienlijke etnisch-Hongaarse minderheid (500.000) en een grote zigeunerminderheid (400.000), naast talloze kleine minderheden, zoals Duitsers, Tsjechen, Roetheniërs en Oekraïeners.

De Slowaakse overheid doet haar best om de rechten van alle minderheden zo goed mogelijk te garanderen. Daartoe heeft men bijvoorbeeld besloten de grondwet van de Slowaakse Republiek, de wet op de staatstaal en de wet op het gebruik van de talen van nationale minderheden te vertalen in het Hongaars, zigeunertaal, Oekraïens, Roetheens en Duits.

Op de waarborging en respectering van de rechten van minderheden wordt van overheidswege toegezien door onder andere de gevolmachtigde voor nationale minderheden, de gevolmachtigde voor zigeunergemeenschappen en het Slowaakse nationale centrum voor de mensenrechten. Vanzelfsprekend worden de ontwikkelingen ook met een argusoog gevolgd door non-gouvernementele en burgerlijke organisaties.

Ik inventariseer nu de zigeuners in Slowakije nader. Ik deel ze persoonlijk en geheel subjectief in drie grote groepen in:

• De normale zigeuners. Ondanks het stigma dat zigeuners lui zijn en niet werken, werkt het merendeel van hen en leidt een gewoon leven.
• Een groep rijke, meestal ongezond dikke Olasški-zigeuners, vooral in de kleinere steden in het zuiden van Slowakije. De oudere generaties werken niet. Een aanzienlijk deel van hen houdt zich bezig met allerlei soorten strafbare feiten, vooral oplichting en diefstal, maar ook het in georganiseerde vorm in het buitenland laten bedelen van arme zigeuners. Ik concludeer dat uit berichten in de media en mijn persoonlijke ervaring als mede-eigenaar van ons vertaalbureau. Regelmatig vertalen we voor leden van deze groep documenten die steeds betrekking hebben op hun vervolging in de omliggende landen, zoals Polen, vanwege oplichting en diefstal.
• Een kleine groep arme en vaak letterlijk door drank en drugs gedegenereerde zigeuners die vaak in zeer slechte omstandigheden leven, geen werk hebben en verslaafd zijn. In deze groep komt ook incest voor.

Ik kom in Slowakije sinds 1981, toen het nog deel uitmaakte van de Tsjecho-Slowaakse Socialistische Republiek. Toen al paste de overheid, zonder veel succes, buitengewone maatregelen toe om de levensstandaard van de zigeuners te verbeteren. In plaatsen met een grotere zigeunerbevolking bestonden speciale gemeentelijke afdelingen voor zigeuneraangelegenheden. Dat klinkt op het eerste gezicht Zuid-Afrikaans onaangenaam, maar die afdelingen waren er juist op gericht de leefomstandigheden, de hygiënische gewoonten en de werkgelegenheid van zigeuners te verbeteren. De intentie van de overheid was goed.

Uitgewoonde flatgebouwen

Iedereen in (Tsjecho-)Slowakije kent de voorbeelden van volledig uitgewoonde flatgebouwen waarin zigeuners de parketvloeren hebben opgestookt. Ook nu bestaan er nog wijken met zulke volledig geruïneerde flats. Ik ben er van overtuigd dat de Slowaakse overheid nog steeds haar best doet om de situatie van de zigeuners te verbeteren, en dan met name van de kleine groep zeer arme, mentaal achtergebleven zigeuners. De overheid houdt toezicht in zigeunernederzettingen nabij dorpen met behulp van sociaal werkers en ‘zigeunerpatrouilles’, die meestal bestaan uit iets beter opgeleide zigeuners die een aanspreekpunt zijn voor de mensen in de nederzettingen en die er bijvoorbeeld op toezien dat de kinderen naar school gaan. Ook wordt speciale aandacht geschonken aan hygiëne.

Anderzijds doet de Slowaakse overheid ook weer niet genoeg. Het vervelende is dat de zigeuners politiek onaantrekkelijk zijn. De zorg voor de kleine groep arme en achtergebleven zigeuners kost veel geld en energie en de politici, die net als overal elders een beperkte houdbaarheid hebben, willen natuurlijk liever scoren met populairdere zaken.

Ook West-Europa is enigszins schuldig aan het voortduren van de problemen met de genoemde groepen zigeuners. Onder verwijzing naar de Europese Unie is in Slowakije het propageren of afdwingen van anticonceptie onder zigeuners taboe, doordat er in het voormalige Tsjecho-Slowakije een klein aantal, natuurlijk niet goed te praten, gedwongen sterilisaties is uitgevoerd.

In Nederland bepleit Pieter van Vollenhoven de mogelijkheid van verplichte anticonceptie voor geestelijk zieke vrouwen en bestaat er onder artsen en maatschappelijk werkers een hoge mate van consensus dat dit voor deze kleine groep de juiste benadering is. Niemand wil deze vrouwen het recht op seks ontnemen; men wil alleen voorkomen, dat zij zwanger worden, waarbij ze de consequenties van het moederschap niet aankunnen. In Slowakije is de angst voor ‘Brussel’ echter zo groot dat er over zulke maatregelen zelfs niet wordt nagedacht. Toch is gedwongen anticonceptie wellicht de enige oplossing om te voorkomen dat een kleine groep gedegenereerde vrouwen met een heel laag IQ zwanger worden.

Daarnaast is er een groep zeer arme zigeunermeisjes die beschikken over een normale intelligentie maar vanaf hun twaalfde jaar met jaarlijkse zwangerschappen worden geconfronteerd. Voor hen is – vanzelfsprekend in overleg met sociaal werkers – vrijwillige anticonceptie de oplossing, zodat zij uit de uitzichtloze spiraal van armoede en zwangerschap komen en begeleid kunnen worden tot volwassen burgers die hun leven naar eigen inzicht inrichten. Maar ook het propageren van vrijwillige conceptie voor deze groep stuit op taboes.

Rassendiscriminatie valt mee

Bestaat er dan helemaal geen racistische discriminatie? Dat blijkt reuze mee te vallen. Racisme in de zin van het systematisch neerkijken op en uitsluiten van mensen van een ander ras komt in Slowakije weinig voor. Een uiterst rechtse beweging met racistische ideeën rond een machtsbeluste politicus uit Midden-Slowakije heeft bij de laatste parlementsverkiezingen veertien van de honderdvijftig zetels behaald, maar hun invloed lijkt alweer tanende. In het uitdragen van hun boodschap zijn ze niet erg geslaagd, want ze worden keihard vervolgd door de Slowaakse justitie.

Wat is er dan wel aan de hand? Laat ik een voorbeeld geven uit eigen ervaring. Naast ons vertaalbureau hebben we zoals gezegd een makelaardij. Op een goeie dag werden we door een zigeuner benaderd om zijn huis te verkopen. Met een potentiële koper, ook een zigeuner, gingen we het huis bekijken. Mijn vrouw was met de zigeunereigenaar en de zigeunerbelangstellende binnen en ik maakte van de gelegenheid gebruik om een bord met ‘Te koop’ aan het hek te hangen. Opeens hoorde ik van de overkant van de weg iemand schreeuwen. Ik keek om en vroeg wat er was. ‘U gaat het huis toch niet aan zigeuners verkopen, hè?’

Verbouwereerd begon ik na te denken over een geschikte reactie. Op dat moment ging het hek van het huis naast die schreeuwende man open. Een jonge zigeunervrouw met drie kinderen kwam naar buiten en liep langs de kwaaie buurman richting een winkel. Nog steeds verbouwereerd wees ik naar die zigeunervrouw en haar zigeunerkindertjes. Daarop deed de buurman zijn mond weer open en schreeuwde: ‘Nee, dat zijn ONZE zigeuners!’

Slowakije, het blijft een lastig verhaal met bevolkingsgroepen die al lang vermengd zijn, met gemengde huwelijken en verhoudingen en vooral in het zuiden veel kinderen die gedeeltelijk Slowaaks en gedeeltelijk Hongaars zijn. Of gedeeltelijk Slowaaks en zigeuner. Of gedeeltelijk… en ga zo maar door, wat maakt het immers uit?

In de praktijk constateer ik vooral heel andere soorten discriminatie, en wel sociale en culturele discriminatie. Na 43 jaar in Nederland en dertien jaar in Slowakije ben ik er van overtuigd dat echt racisme zelden voorkomt. Racisme valt namelijk niet vol te houden. De meeste mensen staan gelukkig dagelijks bloot aan interactie met hun omgeving en dan blijken rasvooroordelen het niet erg lang uit te houden.

Wat het wel uithoudt, is sociale discriminatie en daar beschuldig ik iedereen in Slowakije van. Inclusief mijzelf. En ook iedereen in Nederland. En in de rest van de wereld. De meeste mensen leven een normconform leven. Dat wil zeggen dat zij in een bepaalde gemeenschap leven, meestal in een gezin. Ook homofielen, ook al willen ze dáár in Slowakije nog niet erg aan, op politiek niveau. De mensen zorgen voor zichzelf en voor elkaar. Ze houden hun woonruimte schoon en zorgen dat ze regelmatig eten. Ze gaan naar hun werk en klagen over de leningen die ze genomen hebben voor hun auto.

Op diegenen die buiten dat stramien vallen, wordt door hen neergekeken. In de praktijk betekent dat voor de Slowaakse samenleving dat ‘normale’, normconforme burgers, of het nu Slowaken, Hongaren, zigeuners of een verdwaalde Nederlander zijn, ‘neerkijken’ op diegenen die niet werken, in zelfgebouwde krottenwijken wonen, hun kinderen verwaarlozen, drank en drugs gebruiken en geen enkel ‘normconform’ normbesef hebben.

Er is geen witte Slowaak, zoals ‘echte’ Slowaken hier genoemd worden, en geen etnische Hongaar te vinden die een hekel heeft aan ‘normale’ zigeuners. Allemaal, inclusief die ‘normale’ zigeuners, kijken ze echter neer op de arme, gedegenereerde groep zigeuners die ijzer stelend, dronken, high en schreeuwend door de steden rondlopen. En evenzeer kijken ‘normale’ Slowaken, ‘normale’ Hongaren en ‘normale’ zigeuners met verachting naar rijke Olašski-zigeuners die leven van liegen, bedriegen en oplichten.

Mutatis mutandis kun je in Nederland, en waar dan ook elders op de wereld, hetzelfde constateren: er is helemaal geen sprake van racisme, dus discriminatie op grond van ras, maar veeleer van een sociale discriminatie die de mens kennelijk eigen is.

Het bericht Racisme tegen Slowaakse zigeuners: harde waarheid of een fabeltje? verscheen eerst op Wynia's Week.