In 2019 sloeg de trend om. Niet omdat het kabinet of de Tweede Kamer het wilde; de bestuursrechters van de Raad van State zetten Nederland op het slot, omdat er te veel stikstof in natuurgebieden zou neerkomen. Twee kabinetten-Rutte is het niet gelukt om de bouw (goed voor slechts 0,6 procent van de landelijke stikstofuitstoot) weer op gang te krijgen.

Gevolg: woningen worden niet gebouwd en wegen worden niet aangelegd. Bedrijven die van het gas af willen, moeten wachten, want het elektriciteitsnet zit vol. Supermarkten hebben afgesproken om alleen nog kippenvlees te verkopen met minstens één ster van het Beter Leven-keurmerk, maar pluimveehouders krijgen geen vergunning om grotere stallen te bouwen.

Tegen honderdduizenden migranten is niet op te bouwen

Het volgende kabinet moet de impasse doorbreken. Maar er is meer nodig. Jaarlijks komen er per saldo meer dan 100.000 migranten bij. Vorig jaar zelfs 220.000. Daar is niet tegenop te bouwen. Het verbinden van natuurgebieden – Natuurnetwerk Nederland – ligt achter op schema. Droogte in de zomer en hoosbuien in het najaar vragen om waterberging en overstroomgebieden.

Om minder afhankelijk te worden van kolen en gas moeten kerncentrales, windturbines en zonnepanelen worden gebouwd. En dan willen veel politieke partijen ook nog eens dat veehouders extensiveren, oftewel méér ruimte geven aan dieren.

Zoveel ruimte is er niet. Een grote vraag in de verkiezingen zal dan ook zijn: hoe richten de partijen Nederland in?

D66 en BBB zijn helder

Twee partijen zijn daar helder over. (De nieuwe partij van Pieter Omtzigt, Nieuw Sociaal Contract, heeft over ruimtelijke ordening nog geen standpunten ingenomen).

Rob Jetten droomde tijdens zijn eerste periode als D66-leider al van een ‘Berlijn aan de Rijn’, een urbaan Nederland met hier en daar een biologische boer voor de sier ertussen. Zonder bewust beleid van de overheid komt die visie steeds dichterbij. De Randstad, Brabantse stedenrij en andere agglomeraties breiden uit. De minder fraaie benodigdheden van de stad – datacenters, windmolens, zonnepanelen – worden op het platteland afgewenteld.

Daar broeit verzet. De BBB, ‘partij van en voor het platteland,’ pleit voor behoud van Nederlands ‘unieke cultuurlandschap’ en specifiek ‘plattelandsbeleid’ om voorzieningen, zoals openbaar vervoer, te behouden.

Het demissionaire kabinet komt deze maand met een concept-Nota Ruimte om, in de woorden van minister Hugo de Jonge (CDA), de ‘regie’ terug te nemen van provincies en gemeenten. De bevolkingsgroei, klimaatverandering, omschakeling naar schone energie en verduurzaming van de landbouw vragen om een ‘herinrichting’ van ons land. De Jonge spreekt zelfs over de ‘wederombouw’ van Nederland.

Grote woorden, maar hoe dat er precies uit gaat zien laat hij aan zijn opvolger. Als er een kabinet komt met de BBB, kan de concept-Nota waarschijnlijk zelfs in de prullenbak. Die partij wil geen dwang vanuit Den Haag, maar regie in de regio.

PvdA en GroenLinks willen juist wél dat de landelijke overheid ‘regie pakt’. Vooral om te voorkomen dat klimaat en natuur het afleggen tegen economische belangen. Een kabinet met die partijcombinatie stevent dan af op een confrontatie met de provincies. In tien van de twaalf bestuurt de BBB mee. Die zullen zich niet zomaar een Haags plan laten opleggen.

Water en bodem worden doorslaggevend

Eén keuze heeft het afzwaaiende kabinet wel gemaakt: water en bodem worden doorslaggevend in ruimtelijke beslissingen. Maar zelfs daarvan zijn de consequenties voor sommige partijen moeilijk te aanvaarden. Het zou bijvoorbeeld betekenen dat er geen huizen meer worden gebouwd in de diepste polders. Of dat boeren nog minder mest mogen uitrijden, wat noodgedwongen leidt tot een kleinere veeteelt.

Vooral in Noord-Brabant, Gelderland en Twente zijn er de afgelopen jaren veel banen bij gekomen. Wat die regio’s gemeen hebben: ze zijn goed bereikbaar met de auto. Ook in Amsterdam neemt de werkgelegenheid toe. Die stad is vanuit omringende gemeenten juist goed te bereiken met het openbaar vervoer.

Op de Zuidvleugel van de Randstad, de schakel Leiden–Den Haag–Rotterdam–Dordrecht, is geen grote banengroei, maar er wonen en werken nog altijd drie miljoen Nederlanders.

De hele Randstad groeit verder dicht

Breda en Tilburg, en ook Arnhem en Nijmegen, groeien naar elkaar toe. De hele Randstad groeit verder dicht. 500.000 van de 900.000 woningen die De Jonge had willen bouwen, zouden in de provincies Noord- en Zuid-Holland en Utrecht komen. 65 procent van de nieuwe infrastructuurgelden worden uitgegeven in de Randstad.

Die 900.000 woningen komen er waarschijnlijk niet, mede vanwege stikstof, maar ook vanwege De Jonge’s eigen wanbeleid. En het is niet eens genoeg. Als de immigratie niet afneemt, heeft Nederland in 2030 nóg een stad ter grootte van Amsterdam nodig.

Wie een eeuw vooruitdenkt, vraagt zich af of het wel verstandig is om door te bouwen in de laagst gelegen gebieden van Nederland. De waterschappen adviseren al jaren om geen huizen te bouwen daar waar de bodem daalt. Dan gaat het om diepe polders en veenweidegebieden. Toch zijn daar de afgelopen twintig jaar een kwart meer woningen bijgekomen.

Vooral linkse partijen, waaronder D66, delen die zorg. Zij willen zoveel mogelijk ‘binnenstedelijk’ bouwen. Ook al is dat duurder en hebben veel Nederlanders liever een tuin dan een balkon. Partijen rechts van het midden willen ook buitenstedelijk uitbreiden. Ook als daar meer asfalt voor nodig is.

Alleen de PVV maakt duidelijk hoe die grond beschikbaar moet komen: de partij wil de schaalvergroting in de landbouw stoppen en de ‘bio-industrie’ geleidelijk afschaffen.

De BBB maakt de tegenovergestelde keuze: ‘Vruchtbare gronden blijven beschikbaar voor voedselproductie.’ Nieuwbouw moet dus vooral in de stad. Er is één mogelijke uitzondering: ‘Waterbeheer en waterberging hebben voorrang in beleid en uitvoering.’ Dat kan betekenen dat landbouwgrond (tijdelijk) onder water wordt gezet als rivieren dreigen te overstromen.

Stop de blokkendozen

Geen enkele partij is uitgesproken vóór de bouw van enorme en eentonige distributiecentra langs snelwegen. Toch schieten ze als paddenstoelen uit de grond. Tussen 2010 en 2022 kwam er volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) 86 procent logistieke bebouwing bij.

De grootste toename was zichtbaar in Noord-Brabant, Zuid-Holland en Limburg. In de eerste twee provincies bijna een verdubbeling, in Limburg een plus van maar liefst 132 procent. In Noord-Brabant staat inmiddels 13,4 miljoen vierkante meter aan blokkendozen, in Zuid-Holland 8,4 miljoen en in Limburg 6,7 miljoen.

Vrachtwagens rijden dag en nacht aan. Het personeel wordt uit Oost- en Zuid-Europa gehaald, want er zijn niet genoeg Nederlanders die het werk willen doen. Die arbeidsmigranten willen vervolgens ook ergens wonen, en er zijn al te weinig huizen. Het is wachten op een partij die er paal en perk aan stelt. Of minstens eist dat de pakhuizen een beetje mooier worden.

Zon op dak, wind op zee

Eén op de vijf huizen heeft zonnepanelen op het dak. Daarmee is Nederland per hoofd van de bevolking koploper in Europa.

Toch levert zon nog maar 3,3 procent van onze stroom. 20 procent van de zonnepanelen staat in het weiland. Bijna alle politieke partijen vinden dat zonde van de ruimte. D66 en GroenLinks zien nog wel mogelijkheden voor ‘natuurinclusieve’ zonneparken. Of dat kan, en hoe die parken er dan uit moeten zien, zoeken de Universiteit Wageningen en TNO uit.

Vanaf 2025 worden nieuwe distributiecentra, kantoren en fabrieken verplicht om zonnepanelen op hun dak te installeren. D66 wil ook verplicht zonnepanelen boven parkeerplaatsen. GroenLinks zou zonnepanelen voor alle nieuwbouw verplichten. De VVD heeft liever een wortel dan een stok: zonnepanelen moeten volgens de liberalen niet meetellen in de WOZ-waarde van een woning.

Nu wordt nog de helft meer windenergie op land dan op zee opgewekt. Die balans willen de meeste partijen, van links tot aan de VVD, omdraaien. Van de grote partijen zijn alleen BBB en PVV tegen uitbreiding van wind-op-zee, omdat het ten koste gaat van visserij.

De PVV wil überhaupt geen wind- en zonne-energie, maar juist meer kern-, kolen- en gascentrales. De uitstoot van koolzuurgas moet niet omlaag, maar kan zelfs omhoog: ‘CO₂ is een voedingsbron voor alles wat groeit en bloeit.’

Eén van de vernieuwende elementen die De Jonge naar verwachting opneemt in zijn Nota Ruimte is dat niet alleen wordt gekeken naar economische- en woonbelangen. Nederland heeft het landschap volgens de minister te veel met ‘de rekenmachine’ ingepland. Hij wil ‘brede welvaart’ meewegen. Zoals een schone en mooie leefomgeving.

Meer natuur rond natuur

Dat betekent meer groen. De provincies spraken in 2013 af dat zij 80.000 hectare natuurgebied zouden aanleggen. Vooral om bestaande natuurgebieden uit te breiden en te verbinden, wat de rijkdom aan plant- en diersoorten (biodiversiteit) ten goede zou komen.

De deadline is 2027. Vooralsnog is iets meer dan de helft, 45.000 hectare natuurgebied, gerealiseerd. In de Statenverkiezingen van maart zeiden de meeste provinciale VVD’s dat zij het Natuurnetwerk op tijd willen voltooien. PvdA/GroenLinks denken niet dat de provincies dat op eigen kracht gaan redden, als ze het al willen. Zij willen daarom dat het Rijk ingrijpt.

De meest voordehandliggende plekken om meer natuurgebieden met nationale bescherming aan te wijzen, is rond natuurgebieden met Europese bescherming: het Natura 2000-netwerk. GroenLinks heeft al eens gepleit voor ‘bufferzones’ rond Natura 2000-gebieden om aan de Europese instandhoudingsplicht van planten en dieren te voldoen. Dat kan natuur zijn, maar ook lichte vormen van landbouw. Het is afwachten of de PvdA dit standpunt overneemt in een gezamenlijk verkiezingsprogramma.

De BBB heeft een totaal andere benadering: een ‘herijking’ van de Natura 2000-gebieden: ‘Te veel aangewezen gebieden, of gebieden die oneigenlijk zijn aangewezen, worden geschrapt.’ Wellicht dat de volgende Europese Commissie daar welwillender naar kijkt. Die moet namelijk toestemming geven om Natura 2000-gebieden op te heffen. De Europese verkiezingen zijn in juni volgend jaar.

In de provincies waar de BBB meebestuurt, heeft de partij zich wel gecommitteerd aan voltooiing van het Natuurwerk Nederland. Zelfs als daar her en der onteigening van landbouwgrond voor nodig is.

Dat er landbouw verdwijnt, lijkt zeker. Iets meer dan de helft van de grond in Nederland wordt nog door boeren bewerkt. En beheerd. Sinds dit jaar worden boeren zelfs gekort op hun Europese subsidie als zij geen stroken bloemen of heggen aanleggen waar bijen, vlinders en vogels op af zouden moeten komen.

Minder eieren, minder vlees en minder zuivel

Vrijwel alle politieke partijen, van GroenLinks tot aan de VVD, willen meer van dit soort agrarisch natuurbeheer. Links om de biodiversiteit te bevorderen, rechts om boeren een alternatieve inkomstenbron te bieden.

Stikstof is namelijk niet de enige reden om te extensiveren. Ook de ambitie om de veehouderij ‘dierwaardig’ te maken wordt breed gedeeld. (Dit is één van de weinige ruimtelijke onderwerpen waar Pieter Omtzigt al wel zijn mening over heeft gegeven). Dat betekent bijvoorbeeld geen onnodige lichamelijke ingrepen meer, zoals het afknippen van varkensstaarten, en vooral: meer ruimte per dier.

Meer landbouwgrond is er niet. Het gevolg zal zijn: minder eieren, vlees en zuivel uit Nederland. Dat komt PvdA/GroenLinks goed uit: die partijen vinden sowieso dat Nederlanders minder vlees moeten eten.

Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. Bijdragen van lezers, kijkers en luisteraars zijn daarom van vitaal belang. Wilt u Wynia’s Week ook ondersteunen met een eenmalige of een regelmatige bijdrage? Heel graag! 

Het bericht Vol, voller, volst: de ‘Berlijn aan de Rijn’-droom van Rob Jetten dreigt werkelijkheid te worden verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar wat willen de partijen precies? Deze zomer schrijven ze hun verkiezingsprogramma’s. Op de definitieve plannen moeten we dus nog even wachten. De partijprogramma’s van vorige keer, uitspraken in de media en verslagen van de onderhandelingen waar Yeşilgöz aan deelnam, geven wel een richting aan. Grofweg: links zet de asielzoeker als ‘mens’ centraal, rechts wil Nederland minder aantrekkelijk maken voor asielzoekers. 

‘Er is geen asielcrisis’ 

‘Dit probleem is geen asielcrisis, maar een opvangcrisis.’ Een uitspraak van D66-Kamerlid Anne-Marijke Podt, maar één die uit de mond van ieder willekeurig Kamerlid van BIJ1, ChristenUnie, Denk, GroenLinks, Partij van de Arbeid, Partij voor de Dieren of Volt had kunnen komen. Allemaal voelen ze weinig voor beleid om asielzoekers te weren. ‘Het heeft te maken met de manier waarop we dit organiseren’, vindt Podt. ‘Dáár moeten we wat aan doen.’ 

De SP was lange tijd de enige linkse partij die wél kritisch durfde te zijn op migratie. Dat geldt nog steeds voor arbeidsmigratie uit Oost-Europa; de SP vindt het maar niks dat Bulgaren en Polen hier in de bollenvelden en slachthuizen werken. Wie minder asielzoekers wil, is bij de SP niet aan het juiste adres. Zelfs 75.000 asielaanvragen – twee keer zoveel als in 2022 – kan Nederland volgens Lilian Marijnissen aan, ‘mits eerlijk verdeeld over gemeenten al naar gelang inwoneraantal en sociaal-economische draagkracht.’ 

Daarvoor moet de spreidingswet van VVD-staatssecretaris Eric van der Burg worden aangenomen, en die kans lijkt klein. Zelfs de VVD-fractie in de Tweede Kamer heeft aangegeven dat het dwingen van gemeenten om opvanglocaties aan te wijzen waarschijnlijk ‘controversieel’ wordt verklaard. Dat betekent dat het pas terug op de agenda komt wanneer er een nieuw kabinet is. 

Intussen wachten 55.000 asielzoekers op een beslissing of een huis: 30.500 in asielzoekerscentra en 24.000 in noodopvang. 16.000 zijn ‘statushouders’: vluchtelingen die asiel hebben gekregen, maar geen eigen woning kunnen betalen en dus pas kunnen verhuizen wanneer er een sociale huurwoning vrijkomt. 

Kwart bevolkingsgroei door vluchtelingen 

Gebrek aan opvang is niet het enige probleem. ‘Asielzoekers moeten een intensieve asielprocedure door’, legt VVD-Kamerlid Ruben Brekelmans uit, ‘waar de IND, asieladvocaten en rechters bij betrokken zijn. Door een plotselinge toename loopt dit hele systeem vast. Er zijn simpelweg niet genoeg juristen.’ 

Linkse partijen, ook ChristenUnie en D66, wijzen er graag op dat asiel ‘maar’ 11 tot 12 procent van de totale immigratie is. JA21 en VVD vinden dat misleidend. ‘Je moet kijken naar het migratiesaldo per categorie over meerdere jaren,’ vindt Brekelmans. Tijdelijke arbeidsmigranten en internationale studenten gaan immers weer weg. Vluchtelingen blijven. JA21 heeft uitgerekend dat asiel de afgelopen tien jaar goed was voor een kwart van de bevolkingsgroei. 

Statushouders doen ook vaker een beroep op sociale voorzieningen, zoals de bijstand en sociale huur, en daar hebben zij in Nederland recht op zodra ze de asielstatus krijgen. Vandaar dat vooral asielmigratie de Nederlandse samenleving meer kost dan het financieel oplevert. Forum voor Democratie en PVV vinden dat een goede reden om het recht op asiel in te perken. 

Aparte status voor tijdelijk asiel 

CDA en VVD zien meer in een aparte status voor vluchtelingen die maar tijdelijk asiel nodig hebben, bijvoorbeeld omdat er een oorlog woedt in hun land. 

Vrijwel alle landen maken een onderscheid tussen reguliere asielzoekers, die gevaar lopen in hun eigen land vanwege hun geaardheid of geloof of politieke overtuigingen, en ontheemden. De tweede groep krijgt ‘subsidiaire bescherming’. Vaak met een kortere verblijfsvergunning en minder rechten. Zo werkt Zweden met verblijfsvergunningen van dertien maanden. Pas wanneer een statushouder een inkomen heeft, een huis, en de kans groot wordt geacht dat het voor langere tijd onveilig blijft in het land van herkomst, mag de rest van het gezin komen. Denemarken trekt verblijfsvergunningen zelfs in zodra het veilig is op de plek van herkomst, bijvoorbeeld steden in Syrië waar niet meer wordt gevochten. 

Daarom is Nederland aantrekkelijker voor asielzoekers 

Nederland heeft het onderscheid losgelaten, omdat veel asielzoekers die in één categorie werden afgewezen een tweede aanvraag deden in de andere. Dat zou natuurlijk kunnen worden voorkomen door slechts één asielaanvraag toe te staan; sowieso een wens van de VVD en kleinere rechtse partijen. 

Vanwege de oorlog in Syrië en de terugkeer van de Taliban in Afghanistan zijn er de laatste jaren vier keer zoveel asielzoekers naar Nederland gekomen die in andere EU-landen subsidiaire bescherming zouden hebben gekregen. Dat Nederland geen onderscheid maakt, en een asielstatus voor vrijwel iedereen een stap is naar Nederlanderschap, maakt ons land volgens de VVD aantrekkelijker voor asielzoekers. 

Inperken gezinshereniging gaat ChristenUnie te ver 

Een aparte status voor subsidiair beschermden zou het mogelijk kunnen maken om de nareis van gezinsleden in te perken. Het kabinet schortte eerder gezinshereniging voor alle vluchtelingen met zes maanden op. Dat mocht niet van de Raad van State. Een nareisbeperking voor alleen de gezinnen van ontheemden zou meer kans maken. 

Zo geldt in Oostenrijk een wachttijd van drie jaar. VVD-premier Mark Rutte wilde dat in Nederland ook, blijkt uit een voorstel in handen van EW. In de onderhandelingen met CDA, D66 en ChristenUnie werd dat twee jaar. Ook zouden statushouders, net als in Zweden, eerst een baan en een woning moeten vinden voor ze hun gezin konden laten overkomen. Rutte wilde verder dat nareizigers op eigen kracht integreerden. Dus geen geld meer van de overheid voor een integratiecursus. 

Het CDA ging in de voorstellen mee, maar ChristenUnie en D66 vonden het te hardvochtig. ‘Iedere migrant is een mens’, zei CU-leider Mirjam Bikker. ‘Ik vraag de VVD dat ook te zien.’ 

Een alternatief plan, een maximum aantal nareizigers naar Duits voorbeeld, zagen de twee partijen ook niet zitten. In het vijf keer grotere Duitsland geldt een quotum van 1.000 nareizigers per maand. Voor Nederland zou dat 200 worden. CDA en VVD opperden nog een verhoging naar 250 per maand. De asielinstroom zou daarmee met slechts 2.000 tot 3.000 per jaar zijn afgenomen. Ook dat konden CU en D66 niet slikken. Voor Rutte was duidelijk: met deze partijen lukt het niet. Hij maakte een einde aan het kabinet, wat tevens het einde van zijn premierschap zou betekenen. 

Verdragen eruit, asielquotum erin? 

De partijen rechts van de VVD willen geen maximum aan het aantal nareizigers, maar een maximum aan het totale aantal asielzoekers. Zij kijken naar Australië en Canada, landen die ieder jaar een quotum vaststellen. (Hoewel die quota vrijwel ieder jaar worden overschreden.) BBB mikt op 15.000 asielzoekers per jaar. Het aantal zou naar beneden kunnen worden bijgesteld als de voorzieningen de instroom niet aankunnen. 

Toevallig of niet, Halbe Zijlstra, destijds fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer, opperde in 2016 ook een quotum van 15.000 asielzoekers per jaar. Sybrand Buma, de toenmalige CDA-leider, wist een onderzoek ernaar in het regeerakkoord van RutteDrie te krijgen. Partijgenoot Piet Hein Donner, de oud-minister van Justitie en voormalige vicevoorzitter van de Raad van State, zocht het uit. Zijn conclusie: internationale en Europese verdragen laten een asielquotum niet toe. 

Zeg die verdragen dan maar op, zei oud-VVD-minister Henk Kamp in mei. ‘Die verdragen mogen het oplossen van een heel reële problematiek die bedreigend is voor de kwaliteit van de Nederlandse samenleving niet in de weg staan,’ vertelde hij Sven Kockelmann van WNL. 

Daarmee neemt Kamp het standpunt van de PVV over. Of de rest van de VVD volgt, is afwachten. BBB pleit er niet voor om de verdragen onmiddellijk op te zeggen, maar noemt ze wel ‘uit de tijd.’ 

Een manier om de verdragen te omzeilen: verplaats de asielaanvraag naar het buitenland. Zolang dat in een veilig land is, mag het. VVD’er Malik Azmani, toen Tweede Kamerlid, nu Europarlementariër, pleitte er in 2015 voor. Zijn GroenLinks-collega Tineke Strik deed in 2020 een vergelijkbaar voorstel: asielzoekers registeren aan de Europese buitengrens. 

Deze zomer maakten ministers daar afspraken over. Migranten zonder identiteitsbewijs of uit een veilig land, zoals Algerije, worden in Zuid-Europa vastgehouden. Als zij niet aannemelijk kunnen maken dat zij toch recht hebben op asiel, is het de bedoeling dat ze gelijk worden teruggestuurd. 

Daar is GroenLinks dan weer tegen. Ook PvdA-Kamerlid Kati Piri vindt het ‘zorgelijk dat gezinnen met kinderen maanden aan de buitengrenzen van Europa vast kunnen komen te zitten.’ BBB, CDA en VVD zijn voor. 

Verdeling asielzoekers verdeelt links en rechts 

GroenLinks, D66 en PvdA willen ‘solidariteit’ in Europa, maar daar mag geen geld mee gemoeid zijn. 

Oost-Europese lidstaten verzetten zich al jaren tegen een verdeling van asielzoekers over het continent. De oplossing: landen die echt niet willen meewerken, betalen 20.000 euro per asielzoeker die ze volgens een nader te bepalen verdeelsleutel over hadden moeten nemen van bijvoorbeeld Griekenland of Italië. 

Linkse partijen noemen dat het ‘afkopen’ van solidariteit. De BBB wil er juist gebruik van maken om onder de 15.000 asielzoekers per jaar te blijven. D66 is blij, want met de afspraken komt één Europees asielstelsel dichterbij. PVV-leider Geert Wilders vindt het een ‘baggerdeal’ die nog niet in de buurt komt ‘van wat er echt moet gebeuren: het sluiten van onze nationale grenzen voor gelukzoekers en criminelen’. 

Een andere Europese afspraak: druk zetten op landen die weigeren om afgewezen asielzoekers terug te nemen. Als een migrant in Nederland asiel wordt geweigerd, krijgt hij of zij 28 dagen de tijd om het land te verlaten. Als hun thuisland hen echter weigert terug te nemen, geeft de IND een ‘buitenschuldvergunning’ af en mogen ze alsnog in Nederland blijven. 

Slechts één op de drie afgewezen asielzoekers vertrekt. In de rest van Europa is het nog minder: 21 procent van de geweigerde asielzoekers gaat terug. Velen blijven illegaal in de EU. 

De VVD zette in op sancties voor landen die hun burgers weigerden terug te nemen: minder handel, minder ontwikkelingshulp, minder visa voor zakelijke reizigers en toeristen. ChristenUnie en D66 wilden juist landen belonen die wel meewerken: meer handel en meer mogelijkheden voor legale migratie. Beide lijnen zijn door de Europese ministers van asiel overgenomen, met als eerste concrete uitkomst de Tunesië-deal. De EU geeft 900 miljoen euro steun aan het land, dat in ruil moet voorkomen dat zoveel migranten de Middellandse Zee oversteken. 

Maak afspraken met alle Noord-Afrikaanse landen 

PvdA’er Piri vindt het ‘pijnlijk’ dat de EU niet meteen afspraken heeft gemaakt over de mensenrechten in Tunesië. Brekelmans reageert daar gelaten op: ‘Ik sluit het liefst alleen deals met Scandinavische landen, maar je moet ook realistisch zijn.’ 

Derk Jan Eppink van JA21 vreest voor een tijdelijke opleving: ‘Als je zegt: de poort gaat dicht, dan zullen er nog veel mensen het willen proberen,’ zei hij vorige maand bij Goedemorgen Nederland. Ook rekent het Tweede Kamerlid erop dat mensensmokkelaars naar Libië verhuizen: een land waar de staat nog minder controle heeft. Uiteindelijk zal de EU volgens hem afspraken met alle Noord-Afrikaanse landen moeten maken. 

Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. Bijdragen van lezers, kijkers en luisteraars zijn daarom van vitaal belang. Wilt u Wynia’s Week ook ondersteunen met een eenmalige of een regelmatige bijdrage? Heel graag! 

Het bericht Minder, meer? Wat willen onze politieke partijen nou eigenlijk met de toestroom van asielzoekers?  verscheen eerst op Wynia's Week.

Het verklaart voor een deel de disbalans in de Nederlandse politieke cultuur: Nederland wordt linkser bestuurd dan de Nederlandse kiezers met hun stemkeuze aangeven. Dat komt mede omdat het nog steeds bestaande naoorlogse ‘poldermodel’ dat mogelijk maakt. Vakbonden zitten overal in. En ook dat zijn vaak PvdA’ers.

Overal aan de knoppen

Van de ooit machtige Partij van de Arbeid is in de landelijke politiek weinig meer over. Tot aan de eeuwwisseling kon de partij bij verkiezingen rekenen op minstens 40 zetels. Volgens de peilingen zou het nu blij mogen zijn met 12. Zelfs een fusie met GroenLinks levert mogelijk niet meer dan 25 zetels op.

Toch zitten PvdA’ers nog overal aan de knoppen. Via adviesraden, erefuncties, belangenverenigingen, woningcorporaties en vakbonden weten zij grote invloed uit te oefenen op het beleid. De huurhervormingen van Hugo de Jonge? Plannetjes van de PvdA. De regulering van flexwerkers? Een wens van de vakbonden. Gelegitimeerd door schijnbaar niet-politieke instanties, zoals de Woonbond en de Sociaal-Economische Raad, waar PvdA’ers leidinggevende posities innemen.

Als een eigenwijze minister, zoals VVD’er Dennis Wiersma op Onderwijs, zich toch niet laat sturen door PvdA-gezinde lobbies, verschijnen er anonieme berichten in de krant over ‘grensoverschrijdend gedrag’.

Neem de zorg. Daar kwam Jet Bussemaker, staatssecretaris voor Volksgezondheid in het laatste kabinet-Balkenende en inmiddels voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, in juni met adviezen die wel erg lijken op het PvdA-verkiezingsprogramma.

De zorgpremie moet omlaag. Om dat te betalen, gaat de inkomensafhankelijke bijdrage van werkgevers omhoog. Onder het mom van ‘geen marktwerking, maar samenwerking’ schaft Bussemaker het liefst de vrije huisartsenkeuze af en maakt zij een einde aan concurrentie in de wijkverpleging. Verzekeraars en zorgaanbieders zouden ‘afspraken’ moeten gaan maken over de verdeling van het schaarse zorgaanbod.

PvdA’ers baas in de zorg

Wim Groot heeft hier eerder uitgelegd waarom ‘samenwerking’ tot minder in plaats van meer zorgaanbod leidt: ‘Veel patiënten hebben een voorkeur voor een kleine thuiszorginstelling of voor een wijkverpleegkundige die als zzp’er werkt, omdat ze dan niet elke keer een andere hulpverlener over de vloer krijgen maar een vertrouwd gezicht hebben. Veel wijkverpleegkundigen werken liever als zzp’er, omdat ze zo meer kunnen verdienen en zelf hun werktijden kunnen bepalen.’ Als zij worden gedwongen om bij een grote, vaak hiërarchische thuiszorgaanbieder te gaan werken, zal een deel het vak waarschijnlijk de rug toekeren.

Hét grote probleem in de zorg is de bureaucratie. Huisartsen en verpleegkundigen klagen er al jaren over. Hoe dat wordt opgelost met meer ‘aansturing’ en ‘samenwerking’ is onduidelijk. Over het algemeen leidt meer overheidsbemoeienis tot meer papierwerk, niet minder. D66-minister van Volksgezondheid Ernst Kuipers liet de Tweede Kamer desondanks weten dat hij de adviezen van Bussemaker ‘volledig’ overneemt.

Ook de grote zorgaanbieders waren enthousiast. Dat is niet zo verwonderlijk als je ziet wie daar aan het stuur zitten. De lobby van Nederlandse ziekenhuizen wordt voorgezeten door Ad Melkert, onder wiens leiding de PvdA in 2002 de helft van haar zetels kwijtraakte. Een andere oud-PvdA-leider, Wouter Bos, is bestuursvoorzitter bij zorgverzekeraar Menzis.

Mooie banen voor oud-politici

PvdA-politici keren wel vaker terug op hoge plekken. Oud-fractievoorzitter in de Tweede Kamer Lodewijk Asscher is sinds januari voorzitter van de Duurzame Luchtvaarttafel. Daaraan praten luchthavens, luchtvaartmaatschappijen, industrie en wetenschappers over manieren om de uitstoot van de sector terug te dringen. Zeg maar een mini-klimaattafel. De luchtvaart bleef buiten het Klimaatakkoord.

Jeroen Dijsselbloem, minister van Financiën in het tweede kabinet-Rutte, werd na de verkiezingsnederlaag van 2017 – de PvdA viel van 38 naar negen zetels – voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, voorzitter van de Vereniging Natuurmonumenten en voorzitter van de adviescommissie van het Nationaal Groeifonds. In september werd hij burgemeester van Eindhoven. In die hoedanigheid pleit hij namens ‘de gemeenten’ voor snelle invoering van de spreidingswet. Rechtse partijen in de Tweede Kamer tillen de verdeling en gedwongen opvang van asielzoekers liever over de verkiezingen heen.

Dijsselbloem wordt in zijn oproep gesteund door Sharon Dijksma, staatssecretaris in RutteTwee, inmiddels burgemeester van Utrecht. Zij is VVD’er Jan van Zanen opgevolgd als voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.

Oud-PvdA-fractievoorzitter Mariëtte Hamer werd na haar vertrek uit de politiek voorzitter van de Sociaal-Economische Raad. Vervolgens werd ze door het inmiddels demissionaire kabinet-RutteVier aangesteld als Regeringscommissaris voor seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. In die functie geeft ze advies aan zowel de regering als bedrijven. Tussendoor was Hamer ook informateur in de kabinetsformatie van 2021.

Nóg een regeringscommissaris en nóg een PvdA’er: Rabin Baldewsingh. De oud-wethouder in Den Haag is sinds twee jaar Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. Eén van zijn adviezen aan de regering was om formeel excuses aan te bieden voor de slavernij. Dat is gebeurd. Ook zou Keti Koti, de jaarlijkse herdenking van de afschaffing van de slavernij, een nationale feestdag moeten worden. En Baldewsingh pleitte ervoor om islamitische politieagenten en handhavers hoofddoekjes te laten dragen. Daar ging minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz niet in mee. Yeşilgöz werd deze week door het VVD-bestuur voorgedragen om Mark Rutte op te volgen.

De Jonge neemt PvdA-woonadviezen over

In de sociale huursector barst het van de PvdA’ers. Zo werd de inmiddels overleden Ella Vogelaar na haar ministerschap de baas bij woningcorporatie Mitros. Martin van Rijn, oud-staatssecretaris en -minister, leidt sinds 2020 Aedes, de koepel van woningcorporaties. Hij volgde daar een andere PvdA’er op, Marnix Norder. Stadgenoot, een van de grotere woningcorporaties in Amsterdam, wordt aangestuurd door Anne Wilbers. Zij werd in 2014 genoemd als mogelijke wethouder voor de PvdA. Bij de Woonbond, de belangenvereniging van huurders, zit Maria Scali het bestuur voor. Zij was eerder landelijk bestuurder bij de PvdA en lijstduwer voor de partij in Delft.

Niet vreemd dus dat de adviezen van de woningcorporaties en de Woonbond overeenkomen met het PvdA-programma: nog meer sociale woningen, verdere regulering van de vrije huur, vaste huurcontracten als norm.

Vreemder is dat CDA-minister Hugo de Jonge zoveel aanbevelingen heeft overgenomen. Hij eist 30 procent sociale woningen in nieuwbouw, wil dat alle gemeenten het aandeel 30 procent halen in hun totale woningaanbod, maximaliseert de huurstijgingen en trekt de grens tussen sociale en vrije huur op van 760 naar 1.100 euro per maand. Gevolg: de woningbouw stort in en het huuraanbod slinkt.

Een verbod op tijdelijke huurcontracten vond zelfs De Jonge te ver gaan, maar dat wist de PvdA met steun van de ChristenUnie in de Tweede Kamer te regelen.

Hervormingen stuiten in PvdA-bolwerk onderwijs op weerstand

Nog een PvdA-bolwerk: het onderwijs. De PO-raad, de sectorvereniging van het primaire onderwijs, wordt geleid door PvdA’er Freddy Weima. De vorige voorzitter van de Algemene Onderwijsbond, de vakbond van docenten, was Eugenie Stolk. Zij is voor de PvdA de Provinciale Staten van Groningen ingegaan.

Op zowel basis- als middelbare scholen lopen de prestaties al jaren achteruit. Op vmbo-kader haalt ruim een derde van de leerlingen het niveau voor leesvaardigheid niet. Bij wiskunde is dat meer dan de helft. Eén op de vijf havo- en vwo-leerlingen scoort een onvoldoende op het eindexamen Nederlands.

Scholen krijgen geld op basis van hun aantal leerlingen, maar gaan over hun eigen uitgaven. Als zij er jaar op jaar niet in slagen om zelfs de basisvaardigheden – rekenen en taal – op orde te krijgen, wordt het dan niet tijd dat de overheid ingrijpt?

Waarom moest Dennis Wiersma echt weg?

Dennis Wiersma vond van wel. De VVD-minister wilde meer grip op de bestedingen van scholen. Ook zou hij de Onderwijsinspectie vaker onaangekondigd op pad sturen. Nu worden bezoeken vooraf ingepland en spreken inspecteurs vooral met schoolbesturen. De onderwijskoepels zagen de plannen niet zitten. Wiersma kreeg niet de kans om ze door te drukken: hij trad af na klachten over woede-uitbarstingen.

Harm Beertema, oud-leraar en Tweede Kamerlid voor de PVV, vond dat wel erg toevallig. ‘Eindelijk was daar die daadkrachtige minister die bereid was in te grijpen in een systeem dat bestuurders hadden opgetuigd, waar ze ongestoord door de politiek konden beschikken over de onderwijsmiljarden, zonder echte verantwoording af te leggen aan de politiek die tot taak heeft om de uitgave van die miljarden te controleren,’ zei hij vorige maand. En uitgerekend die minister moest het veld ruimen. ‘Wie wint hierbij?’

Via vakbonden behoudt PvdA macht in de polder

Niet alleen de onderwijsvakbond is PvdA-gezind; de FNV, de grootste vakbond van Nederland, wordt traditioneel bestierd door een PvdA’er. Wim Kok werd na zijn voorzitterschap zelfs leider van de partij, Agnes Jongerius lid van het Europarlement. In Tuur Elzinga heeft de FNV voor het eerst een SP’er aan het roer, maar achter hem staat PvdA’er Erik Gerritsen, die voor zijn partij ook in de gemeenteraad van Tynaarlo zit.

De ondanks de geslonken kiezersaanhang van de PvdA nog steeds vooraanstaande rol van PvdA-coryfeeën gaat gelijk op met de nog steeds belangrijke rol van de vakbeweging in de poldermacht – terwijl ook daar het ledental van jaar op jaar afneemt. Zo’n 15 procent van de werkende bevolking is lid van een vakbond.

Toch mogen de bonden nog overal meepraten en meebeslissen. Ze onderhandelen cao’s uit waar ook niet-vakbondsleden aan zijn gebonden. Ze besturen de pensioenfondsen. Ze zaten aan tafel bij het Klimaatakkoord en het Pensioenakkoord. Via naoorlogse overlegorganen als de Stichting van de Arbeid en de Sociaal-Economische Raad weten ze grote invloed uit te oefenen op het regeringsbeleid.

PvdA’er Hamer is bij de SER opgevolgd door PvdA’er Kim Putters, de voormalige directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Coen Teulings schreef als directeur van het Centraal Planbureau mee aan het verkiezingsprogramma van de PvdA.

De polderinstituten zijn een doorgeefluik van PvdA-wensen. Zo maakt minister Karien van Gennip (CDA) van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zelfstandigen het leven zuur, want dat is het advies van de SER. Maar een verbod op nulurencontracten, een verbod op het ‘onderbetalen’ van zzp’ers en een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering stonden eerder in het PvdA-programma.

Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. Bijdragen van lezers, kijkers en luisteraars zijn daarom van vitaal belang. Wilt u Wynia’s Week ook ondersteunen met een eenmalige of een regelmatige bijdrage? Heel graag!

Het bericht De PvdA verloor het grootste deel van de aanhang, maar de PvdA-bobo’s behielden de macht verscheen eerst op Wynia's Week.

De Jonge legt de ene na de andere regel op, met als gevolg: minder nieuwbouw, minder huurwoningen, hogere huren, hogere belastingen en meer bureaucratie. Beleggers houden het voor gezien. De Jonge’s doel – 900.000 nieuwe woningen in 2030 – raakt steeds verder uit zicht.

De grens tussen sociale en vrije huur wordt opgetrokken

‘Rente en inflatie zijn hobbels, maar daar komen we nog wel overheen,’ zegt Edward Touw van de verhuurder Heimstaden. ‘Door de middenhuurregeling kan de bouw van nieuwe woningen die we willen verhuren in veel gevallen niet of nauwelijks meer uit.’

De minister trekt de grens tussen sociale en vrije huur op. Ook moet nieuwbouw twee derde sociaal of ‘betaalbaar’ zijn. De resterende 33 procent zou het project rendabel moeten maken. ‘Er komt een moment dat dat niet meer uit kan,’ waarschuwt Taco van Hoek, directeur van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB).

Doordat private verhuurders hun woningen massaal verkopen vóór de liberaliseringsgrens volgend jaar omhoog gaat, lijkt er wat ruimte te komen op de koopmarkt. Maar dat is waarschijnlijk van korte duur. De ‘sleutel’ is volgens Van Hoek minder regelgeving, niet meer. ‘Als je tenminste meer woningen zou willen realiseren.’

Eigen woning is voor starters onbetaalbaar

Een gemiddelde alleenverdienende starter kan volgens taxatiebureau Calcasa slechts 3,4 procent van de koopwoningen in Nederland financieren. De gemiddelde woning kost 410.000 euro. Met een gemiddeld salaris van 45.000 euro kan een koper van 25 tot 35 jaar echter maar 200.000 lenen.

Om een woning te kopen, moet je dus met z’n tweeën zijn. Of geld krijgen van je ouders. En zelfs dan is het in de Randstad moeilijk.

Het kabinet wijst met de beschuldigende vinger naar beleggers. Die zouden woningen voor de neus van Nederlandse huishoudens wegkapen. Sinds vorig jaar mogen gemeenten daarom beleggers weren uit wijken waar woningtekort is. ‘We zien dat we daar als een soort marktmeester moeten opkomen voor huishoudens,’ zegt VVD-Kamerlid Peter de Groot.

Alle grote steden hebben zo’n opkoopverbod inmiddels ingevoerd. Huizen mogen pas vier jaar na aanschaf worden verhuurd.

Faissal Boulakjar, de woordvoerder woonbeleid van D66, spreekt liever over opkoopbescherming. Hij is er blij mee: ‘Dankzij de opkoopbescherming en de zelfbewoningsplicht zijn vorig jaar in de gebieden met grote woningtekorten meer huizen gekocht door starters dan door beleggers.’

Dat klopt, zegt Van Hoek, maar is dat gunstig voor het woningaanbod op de lange termijn? ‘Een belegger of een investeerder die een pand opkoopt, die gaat vaak verbouwen, misschien nog splitsen, vierkante meters toevoegen, en dan zetten ze het daarna weer op de markt.’ Hij voorspelt dat de effecten over drie, vier jaar wel eens minder positief zouden kunnen zijn.

Gebrek aan huurwoningen maakt het lastig om een baan te vinden

Met name woningzoekenden die zijn aangewezen op de vrije huursector gaat dat merken, verwacht Maarten Donkers, hoofd vastgoedonderzoek bij de Rabobank. ‘Bijvoorbeeld omdat ze geen koopwoning kunnen of willen kopen, of omdat ze snel een woning nodig hebben na een gestrande relatie, of omdat ze een nieuwe baan hebben in een andere regio.’ Kopers hebben meer keuze, maar, zegt Donkers, ‘het wordt dus nóg lastiger om een huurwoning te vinden’.

Zijn zorg wordt gedeeld door de Europese Commissie. Die waarschuwt Nederland: ‘De particuliere huurmarkt is relatief klein, wat leidt tot een beperkt aanbod van betaalbare en beschikbare alternatieven voor het kopen van een huis. Ook ondermijnt gebrek aan betaalbare huurwoningen de arbeidsmobiliteit.’

Er zijn 440.000 vacatures en nog altijd 360.000 werklozen, maar die kunnen vaak geen woning vinden in de plaatsen waar werk is. Volgens de woningsite Pararius is het huuraanbod in de vijf grote steden in een jaar tijd met 27 procent afgenomen. De vraag is echter gelijk gebleven. De website vergeleek het aantal reacties op advertenties in de eerste kwartalen van 2021, 2022 en 2023. In Amsterdam kunnen huurwoningen dit jaar op zes keer zoveel animo rekenen.

In Amsterdam wordt op huurwoningen overboden

Gevolg: hogere huurprijzen. De gemiddelde vierkantemeterprijs van huurwoningen is in de steden met 5 tot 8 procent gestegen. In de hoofdstad wordt inmiddels overboden op huurwoningen. Dat kwam tot een jaar geleden alleen bij koopwoningen voor. Als je een appartement echt wilt hebben, kun je maar beter 100 of 200 euro boven de geadverteerde huurprijs bieden.

Dan maximaliseer je toch gewoon de huren? In de sociale sector mogen de huren van De Jonge met niet meer dan 0,5 procent boven de gemiddelde cao-salarisontwikkeling per jaar stijgen. Ook in de ‘vrije’ sector (hoe vrij is die nog?) geldt inmiddels een maximum: 1 procent boven de cao-loonsverhoging. Dat is dit jaar opgeteld 4,1 procent.

Boulakjar heeft geen bezwaren gehoord van woningcorporaties en institutionele beleggers. ‘Zij investeren vaak voor de lange termijn en zijn vooral gebaat bij zekerheid,’ meent de D66’er. Kleine verhuurders komen wel in de knel, en die beheren vier op de vijf particuliere huurwoningen.

De exploitatiekosten nemen volgens Donkers toe, ‘bijvoorbeeld door hogere onderhoudskosten’. Ook verhuurders hebben te maken met inflatie. ‘Als inkomsten worden beperkt en kosten stijgen, dan leidt dat onherroepelijk tot een lager rendement.’ Dat maakt het minder aantrekkelijk om te verhuren.

De Woonbond, de belangenbehartiger van huurders, ziet dat anders: als er overboden wordt, moeten niet alleen huurstijgingen maar ook huurprijzen worden gemaximaliseerd. ‘Huurprijzen die door schaarste stijgen, daar moeten we vanaf,’ zegt een woordvoerder. ‘Het is alleen maar meer aanleiding om het puntensysteem voor de hele sector in te voeren.’

Belastingen voor verhuurders gaan omhoog

Van Hoek wijst erop dat Nederland ‘koploper’ is in sociale woningbouw: ruim een derde van de woningen is gereguleerd. 58 procent is koop, slechts 8 procent is vrije huur. ‘We hebben traditioneel ook heel veel regelgeving,’ zegt de EIB-directeur. ‘Dus in die zin is het wel vrij opmerkelijk dat de oplossing vooral gezocht wordt in meer regulering.’

De Jonge breidt het ‘puntenstelsel’, op basis waarvan de toegestane huren in de sociale sector worden berekend, uit. Daardoor stijgt de grens tussen sociaal en vrij, van 760 euro huur per maand in 2022 naar 1.100 euro in 2024. Zo’n 270.000 huurwoningen – één op de vijf – worden uit de vrije markt gehaald.

Dan verhoogt het kabinet ook nog eens de belastingen voor verhuurders. De overdrachtsbelasting voor beleggers stijgt van 6 naar 10,4 procent. Dat was in 2021 nog 2 procent. De Belastingdienst rekent dit jaar met een fictief rendement van 6,2 procent op beleggingen, zoals huurhuizen. Terwijl de huizenprijzen zijn gezakt. Over dat fictieve rendement moet niet 31, maar 32 procent belasting worden betaald. En beleggers mogen ook nog eens minder van hun hypotheekschuld van de belasting aftrekken.

Meer nieuwbouw buiten de stad

Volgens de Vereniging Verhuurmakelaars Amsterdam gaat bij meer dan de helft van de huuropzeggingen in de hoofdstad de woning inmiddels in de verkoop. Eres, een middelgrote Canadese investeerder, zet al haar 6.900 huurwoningen in Nederland in de verkoop. Vastgoedadviseur CBRE verwacht dat tussen de 50.000 en 100.000 huurwoningen zullen worden verkocht.

De enige oplossing op de korte termijn is volgens Van Hoek meer bouwlocaties aanwijzen, vooral buiten de steden. ‘De laatste jaren ligt de nadruk op lastige binnenstedelijke locaties,’ vertelt hij. Daar moet meer werk worden verricht om nieuwbouw tussen bestaande woningen in te passen. Ook zijn er meer omwonenden die bezwaar kunnen maken, waardoor de vergunningverlening vertraging oploopt. ‘Dat drijft ook de kosten op.’

Op dit punt is Van Hoek wel positief: De Jonge heeft de regie in handen genomen om in alle provincies meer bouwlocaties op de kaart te zetten. Ook heeft hij voorgesteld om de bezwaarprocedures in te korten.

Van De Groot mag er nog wel gas bij: ‘Geef gemeenten meer ruimte om aan de randen te bouwen, grootschalig en goedkoper. De VVD wil toe naar meerdere nieuwe grootschalige bouwlocaties waar de grond goedkoper is.’ Hij noemt als voorbeelden Almere Pampus, Rijnenburg onder Utrecht, Gnephoek bij Alphen aan den Rijn, Oosterwold Zeewolde en Vechtpoort Zwolle.

In plaats van meer nieuw te bouwen rond dorpen en kleine steden, zou De Jonge gemeenten het recht geven om de helft van hun koop- en huurwoningen toe te kennen aan bestaande inwoners. De helft van de 1,7 miljoen Nederlanders die jaarlijks verhuizen, blijft al binnen de eigen gemeente. Dus of het voorstel van De Jonge veel verschil had gemaakt, is maar de vraag. De vrijheidsbeperking ging D66 en VVD sowieso te ver.

Woningtekort loopt op door collectivisering

‘Je hebt dan een koopwoning, waar je hard voor hebt gewerkt, en dan bepaalt een wethouder aan wie je die mag verkopen,’ klaagde Boulakjar. ‘Dat is gewoon niet goed. Het gaat om keuzevrijheid van mensen.’ De Groot vulde aan: ‘Mensen gaan dan misschien wel een lager bod uitbrengen.’ Op hun aandringen werd het voorstel beperkt tot nieuwbouwwoningen. Maar daarmee hield het verzet van de liberalen ook op.

Pieter Grinwis van de ChristenUnie – die met de PvdA het initiatief nam om tijdelijke huurcontracten te verbieden – was teleurgesteld: ‘Typisch een staaltje liberaal individualisme.’

De christelijke partijen drukken juist – met steun van de linkse partijen die RutteVier nodig heeft voor een meerderheid in de Eerste Kamer – een ongekende collectivisering van de woningmarkt door, waardoor het tekort aan woningen toeneemt.

‘Niet de goede kant op’

Vorig jaar werden er volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek ruim 74.000 woningen gebouwd. Het EIB verwacht dat de nieuwbouw dit jaar en volgend jaar met ruim 10 procent zal afnemen. Door de terugval in de bouw en de aanhoudende bevolkingsgroei (door immigratie) zal het tekort aan woningen in 2025 uitkomen op 400.000, voorspelt vastgoedspecialist Capital Value.

Van Hoek wil De Jonge wel een beetje verdedigen: ‘Niet alles wat er mis gaat, is de schuld van de minister.’ Hij heeft de personeelstekorten in de bouw niet veroorzaakt en gaat niet over de rentestand. Maar de opkoopbescherming, de eis 33 procent sociaal (40 procent in Amsterdam) en 33 procent ‘betaalbaar’, het optrekken van de liberaliseringsgrens – ‘dat werkt allemaal niet de goede kant op.’

Toen de huizenprijzen stegen en de rente laag was, konden ontwikkelaars voldoen aan de eisen van de overheid. ‘Op het moment dat die prijzen zich niet meer zo gunstig ontwikkelen, en de rente en de kosten gaan stijgen, dan wordt het ontzettend lastig,’ zegt Van Hoek.

Dat zou een minister voor Volkshuisvesting toch moeten begrijpen?

Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. Bijdragen van lezers, kijkers en luisteraars zijn daarom van vitaal belang. Wilt u Wynia’s Week ook ondersteunen met een eenmalige of een regelmatige bijdrage? Heel graag!

Het bericht Hugo de Jonge zou de woningnood oplossen, maar maakt die juist groter verscheen eerst op Wynia's Week.

Premier Mark Rutte heeft de VVD-leden en de VVD-Tweede Kamerfractie beloofd dat hij er werk van gaat maken. Op het partijcongres begin juni kondigde hij aan dat er binnen enkele weken plannen zouden komen. Tot op heden zijn die er niet – althans geen maatregelen die de asielinstroom effectief indammen.

Alleen op Europees niveau maatregelen

De Europese ministers van migratie zijn weliswaar overeengekomen om asielzoekers aan de Europese buitengrens te screenen. Migranten uit veilige landen, zoals Algerije en Marokko, zouden niet door mogen reizen. Ook komt er een verdeling van asielzoekers over Europa met de optie voor lidstaten om grenslanden als Griekenland en Italië te betalen als ze geen migranten willen overnemen.

Hongarije en Polen verzetten zich al jaren tegen een verplichte verdeling van asielzoekers. Maar die hervormingen moeten nog worden goedgekeurd door het Europees Parlement en vervolgens door de lidstaten worden uitgevoerd. Dat kan best nog een jaar duren.

Rutte heeft, samen met de Italiaanse premier Giorgia Meloni en EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, ook een akkoord gesloten met Tunesië om (doorreizende) migranten tegen te houden. De Tunesiërs krijgen daar geld voor. Dat kan nuttig zijn om de toestroom van Tunesië naar Italië te verminderen, maar of het Nederland helpt? De meeste ‘Nederlandse’ asielzoekers komen uit het Midden-Oosten, van Turkije tot Jemen. Die reizen veel minder via Tunesië dan de Noord- en West-Afrikaanse asielzoekers die in Italië aankloppen.

Ondanks de beloftes van Rutte heeft VVD-staatssecretaris Eric van der Burg zich vooral beziggehouden met het verdelen van asielzoekers over Nederland, de zogenoemde ‘spreidingswet’ waarmee VVD en CDA morrend akkoord zijn gegaan. En verder trekt het kabinet enkele miljarden euro’s uit voor de opvang van nog meer asielzoekers.

Wat houdt het kabinet tegen om maatregelen in eigen land te nemen die de asielinstroom kunnen inperken? Rutte maakte op het VVD-congres duidelijk dat hij niet tot het gaatje wil gaan om de coalitie op één lijn te krijgen. De premier stelde met zoveel woorden dat het voortbestaan van zijn vierde kabinet belangrijker is dan het doorzetten van de wensen van zijn achterban. Daarmee zou ‘de stabiliteit van de coalitie’ in het gedrang komen.

Waar liggen de pijnpunten?

Waar zijn de regeringspartijen het dan precies over oneens? Wat ligt er zo gevoelig dat de coalitie op het spel staat? Veel meer dan anoniem geklaag van andere partijen over de emoties van de ChristenUnie komt het niet.

En inderdaad roept fractievoorzitter Mirjam Bikker van de ChristenUnie de VVD op om ‘de mens’ in iedere vluchteling te blijven zien. Waaruit zou blijken dat de liberalen dat niet doen? D66 zegt herhaaldelijk dat het ‘binnen de verdragen’ wil blijven. Liggen er dan opties op tafel die tegen internationale verdragen ingaan?

De drie grootste coalitiepartijen verschaffen geen helderheid over wat hen verdeelt. Alleen de ChristenUnie-fractie reageert op vragen van Wynia’s Week. Dus duiken we verder in de verkiezingsprogramma’s van de vier partijen om de pijnpunten te vinden.

D66 en ChristenUnie wilden meer asielzoekers, VVD en CDA minder

Tijdens de vorige Tweede Kamerverkiezingen, in 2021, waren D66 en ChristenUnie het eens dat Nederland ‘meer’ asielzoekers kon opvangen. ‘Dat is voor D66 een keuze voor mensenrechten’, vertelde de partij aan de StemWijzer van voorlichtingscentrum ProDemos.

De ChristenUnie zei te streven naar een ‘gastvrijer’ en ‘rechtvaardiger’ asielbeleid: ‘Dat betekent meer ruimte voor kwetsbare vluchtelingen met speciale aandacht voor groepen die vervolgd worden om hun geloof of geaardheid.’

VVD en CDA waren tegen. De liberalen pleitten voor meer opvang in de regio, de christendemocraten voor ‘herverdeling’ van vluchtelingen in Europa.

D66 en ChristenUnie hebben hun zin gekregen (en daar is, volgens de peiling van EenVandaag, zelfs hun eigen achterban niet blij mee). Staatssecretaris Van der Burg rekent op ‘ruim 70.000’ asielzoekers dit jaar, 17.500 meer dan in 2022 en een verdriedubbeling ten opzichte van 2021. Pogingen om de instroom te beperken – het opschorten van de gezinsmigratie, het terugsturen van asielzoekers naar Italië – zijn door de Raad van State verboden.

Onenigheid over huisvesting en werk

Een ander twistpunt binnen de coalitie: huisvesting. VVD, CDA en ChristenUnie pleitten er tijdens de verkiezingen voor om asielzoekers pas recht te geven op een sociale huurwoning zodra ze beginnen met inburgeren. D66 vond dat ‘nieuwkomers’ vanaf dag één moesten ‘meedoen’. Geen van de vier partijen heeft haar zin gekregen. Er is tekort aan zowel bedden in asielzoekerscentra als sociale huurwoningen.

Ook over werk is onenigheid. D66 schreef dat asielzoekers ‘(vrijwilligers)werk’ moesten kunnen doen. De ChristenUnie vindt dat nog steeds een sympathiek voorstel. ‘Mensen die een redelijk kans hebben om door de procedure te komen, laat die sneller werken,’ stelt een woordvoerder voor.

Kortere status voor oorlogsvluchtelingen

VVD en CDA voelen er voor om weer onderscheid te maken tussen vluchtelingen die tijdelijk en permanent bescherming nodig hebben. De eerste groep is door bijvoorbeeld oorlog of natuurgeweld ontheemd, de tweede loopt in eigen land gevaar vanwege geaardheid, geloof of politieke overtuigingen.

Nederland heeft dat onderscheid in de praktijk losgelaten, omdat asielzoekers die in één categorie werden afgewezen dikwijls een aanvraag deden in de tweede. Dat zou natuurlijk kunnen worden voorkomen door slechts één aanvraag toe te staan. Dat wil de VVD sowieso: herhaalde aanvragen afschaffen.

De VVD zou ontheemden een verblijfsvergunning van drie in plaats van vijf jaar willen geven en terugsturen wanneer hun land weer veilig wordt. Denemarken doet dat al. In Nederland is een verblijfsvergunning voor vrijwel alle statushouders een opstap naar staatsburgerschap.

De ChristenUnie ziet praktische bezwaren: oorlogen duren vaak lang, dan maakt een verblijfsvergunning van drie of vijf jaar geen verschil. En de partij wil sowieso niet dat de rechten van statushouders worden ingeperkt als zij maar tijdelijk in Nederland verblijven: ‘Wij zien niet in waarom iemand die voor oorlog gevlucht is jaren verstoken zou moeten zijn van zijn familie.’ In een aantal Europese landen gebeurt dat wel.

Quotum: wel landelijk, niet voor gemeenten

Een jaarlijks asielquotum zou volgens D66 indruisen tegen internationale verdragen die voorschrijven dat iedere asielzoeker recht heeft op een procedure. Toch hanteren Australië en Canada al jaren quota. Als een quotum in Nederland niet haalbaar is, willen VVD en CDA streefcijfers om ‘grip’ te krijgen op asielmigratie.

Lokale CDA-bestuurders, die ontevreden zijn over de spreidingswet, willen zulke streefcijfers ook voor gemeenten. Dat gaat VVD’er Van der Burg weer te ver: ‘Als je de 342 gemeentes en hun maxima optelt, en er zouden meer mensen naar Nederland komen dan die optelsom, wat doe je dan met de rest?’ Maar dat geldt toch ook voor een landelijk maximum?

Afgewezen asielzoekers gaan het land niet uit

Van der Burg vermoedt dat het inwilligingspercentage – de asielzoekers die een status krijgen – in Nederland hoog ligt, omdat de bewijslast door de rechter is omgedraaid. In andere landen moeten asielzoekers bewijzen dat ze recht hebben op asiel. In Nederland eist de rechter dat de Immigratie- en Naturalisatiedienst IND hard maakt waarom een asielzoeker geen recht zou hebben op verblijf.

In de jaren voor corona werd 35 tot 49 procent van de asielaanvragen in Nederland ingewilligd. Vorig jaar was dat 82 procent, twee keer het Europese gemiddelde. Toch wordt over het omkeren van de bewijslast volgens de ChristenUnie in de coalitie niet gesproken.

Ook maatregelen om afgewezen asielzoekers sneller het land uit te zetten, blijven uit. Vorig jaar vertrok een op de drie afgewezen asielzoekers. Nederland doet het in Europees opzicht niet slecht: in de hele EU reist maar 20 procent van de afgewezen asielzoekers terug. Een recente deal met Marokko die soelaas zou moeten bieden, heeft tot slechts tientallen terugkeerders geleid.

Liberalen voor arbeidsmigranten, ChristenUnie is tegen

D66 pleit voor meer arbeidsmigratie om vacatures in Nederland te vullen. De VVD is voor een puntenstelsel om ‘toptalent’ uit het buitenland te halen: kennismigranten met een goede opleiding en relevante werkervaring. Het CDA vindt dat werkgevers alleen buitenlandse arbeidskrachten mogen laten invliegen als ze zelf begeleiding en huisvesting regelen.

De ChristenUnie is sceptisch: ‘Niet het verdienmodel van bedrijven moet de maatstaf zijn voor arbeidsmigratie, maar de maatschappelijke behoefte.’ Gert-Jan Segers, toen nog partijleider, trok samen met de SP op tegen arbeidsmigratie, maar werkt inmiddels als lobbyist voor OTTO in Venray, het grootste uitzendbureau van buitenlandse werknemers in Europa. Dat trekt de ‘principiële’ bezwaren van de ChristenUnie toch in twijfel. Onder leiding van Mirjam Bikker is de ChristenUnie trouwens nog steeds tegen streefcijfers voor vluchtelingen, maar voor een ‘richtgetal’ voor arbeidsmigranten.

Over hervormingen op Europees niveau zijn de coalitiepartijen het wél eens. Alle vier steunen ze controles aan de Europese buitengrens om kansarme asielzoekers uit veilige landen te weren. Hoewel de VVD spreekt van ‘strenge’ procedures en de andere partijen slechts een ‘eerste’ of ‘snelle screening’ wensen. D66 en ChristenUnie waren ook tegen het vasthouden van minderjarige asielzoekers in aanmeldcentra, maar een meerderheid van de EU-lidstaten stemde daar voor.

Ook willen alle vier de partijen betere afspraken maken met landen buiten Europa om de terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers te bevorderen. Ook daar is echter een verschil van inzicht. De VVD wil landen die weigeren om onderdanen terug te nemen straffen door ze te korten op hun ontwikkelingshulp of door minder visa aan toeristen te verlenen. D66 en ChristenUnie belonen liever landen die meewerken door meer handel en legale migratie in het vooruitzicht te stellen.

Kiezers geven de hoop op

Blijft de vraag waarom het kabinet, dan wel de coalitie, het niet eens kan worden over asielbeleid. Wat is het springende punt? Of gaat het echt om zoiets vaags als  ‘de mens in de vluchteling blijven zien’?

Opmerkelijk is alvast dat het CDA ruwweg de zijde van de VVD heeft gekozen als het gaat om vermindering van de asielinstroom. Nog maar enkele jaren geleden werd het CDA gekaapt door een moreel getoonzette opstand voor meer asielzoekers vanuit kerkelijke – vooral calvinistische – kring. Voor zover die religieus gesteunde sentimenten (‘barmhartigheid’) er nog steeds zijn, overheersen die nu sterker in de ChristenUnie. Binnen D66 wegen dan weer de juristen (‘verdragen’, ‘mensenrechten’) en het kosmopolitische sentiment door dat migratie vooral een opsteker is.

Weegt dat zo zwaar dat de partijen bereid zijn om hun eigen kiezers te trotseren, waarvan tweederde tot driekwart wel maatregelen wil om asielzoekers te weren? Het geeft te denken. Uit een eerdere peiling van EenVandaag bleek dat kiezers vooral op asiel weinig van dit kabinet verwachten: 87 procent rekent het komende half jaar niet op daadkracht. Zelfs over de stikstofcrisis en afhandeling van de toeslagenaffaire zijn kiezers niet zo pessimistisch.

Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Coalitiepartijen bruskeren de eigen kiezers door het slappe asielbeleid niet aan te scherpen verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie hem dat nu nazegt, is volgens Vollenbroek een leugenaar. Stichting Agrifacts beticht hij van ‘Trumpiaanse riooljournalistiek’ en Wynia’s Week van ‘vuilspuiterij’.

Vollenbroek gaat graag tekeer

Wanneer wetenschapsjournalist Arnout Jaspers het Harlingse verhaal opneemt in zijn bestseller De Stikstoffuik, reageert Vollenbroek met een tirade die omroep BNNVARA zonder feitencheck publiceert. Rekeningen zouden ‘niet bestaan’ (ze bestaan). MOB zou ‘nooit’ voor de gemeente Harlingen hebben gewerkt. Dat klopt strikt genomen: de opdracht voor zijn advieswerk werd door de gemeente uitbesteed aan de Friese GGD.

Zo blijken de ‘leugens’ over Vollenbroek wel vaker (bescheiden) onzorgvuldigheden. Vollenbroek procedeerde in Friesland niet als ‘MOB’, maar namens de Stichting Natuur en Milieu. Hij werd niet door de provincie ‘ingehuurd’, maar wel door de provincie betaald. Het werk liep niet via MOB, maar via zijn BV. Wie dat niet precies opschrijft, is een ‘leugenaar’, of erger. Hoewel zelfs Vollenbroek zelf dergelijk onderscheid niet altijd helder maakt.

Eerste vergunning afvaloven wordt afgeschoten

Vollenbroek raakt via de lokale actiegroep Stichting Afvaloven Nee betrokken bij de bouw van de Reststoffen Energie Centrale (REC) aan de Waddenzee. De centrale is eigendom van de omringende Friese (en Groningse) gemeenten. Drijvende kracht achter de bouw is gedeputeerde Piet Adema (ChristenUnie), inmiddels minister van Landbouw. Die weet in Den Haag 6 miljoen euro subsidie los te krijgen voor de centrale.

Vollenbroek neemt op uitnodiging van de Afvaloven Nee de vergunningaanvraag onder de loep. Zijn conclusie: de opzet van de rookgasreiniging deugt niet. Afvaloven Nee, Stichting Natuur en Milieu en de Waddenvereniging stappen naar de Raad van State, die hen in januari 2010 gelijk geeft.

Vollenbroek noemt het een ‘leugen’ dat MOB tegen de afvaloven zou hebben geprocedeerd. Hij verduidelijkt in een interview met Agrio, uitgever van agrarische vakbladen: ‘Ik heb namens Natuur en Milieu geprocedeerd tegen de afvalcentrale en niet als MOB.’ Volgens Hans Gillissen, voorzitter van Afvaloven Nee, was het ‘vooral door inbreng van Vollenbroek’ dat de milieuvergunning werd vernietigd.

In de loop van 2010 geeft de provincie een nieuwe milieuvergunning af. Ook daartegen gaan de bezwaarmakers in beroep, maar deze keer hebben ze geen geluk: de centrale mag van de Raad van State in gebruik worden genomen.

Vollenbroek komt in adviesgroep

In 2014 komt er toch weer onrust. Toxicoloog Abel Arkenbout treft dioxines aan in eieren van particuliere kippenhouders in Harlingen. Het is onduidelijk of de REC de bron is.

Om de zorgen van omwonenden weg te nemen, besluit de provincie dat er een luchtkwaliteitsonderzoek moet komen. De bevolking van Harlingen krijgt een ‘prominente en zwaarwegende rol’ in dat onderzoek. Daarvoor wordt een ‘begeleidingsgroep’ opgericht. Die moet advies geven over de opzet van het luchtonderzoek.

Vollenbroek wordt gevraagd om deel te nemen aan de groep. Door wie? Noch de gemeente Harlingen noch de provincie Friesland kan het zeggen. ‘Het initiatief om de heer Vollenbroek te benaderen werd door de gemeente en de provincie in gezamenlijkheid genomen,’ verklaren zij beiden.

‘Hooggeplaatste politicus’

Volgens Afvaloven Nee had Piet Adema – ‘ten einde raad’ – Vollenbroek al eens gevraagd om voor de provincie te komen werken, maar dat was enkele jaren eerder. Tegen de tijd dat de begeleidingsgroep werd opgericht, had Adema de provinciale politiek verlaten.

Vollenbroek is er vaag over. Hij vertelt Agrifacts: ‘Een hooggeplaatste politicus in het Friese heeft mij gevraagd als adviseur.’ Tegen De Gelderlander: ‘Wij waren kennelijk de enigen waar de bevolking nog vertrouwen in had.’ Waar dat uit bleek? De gemeente en de provincie weten het niet. ‘Dus belde de GGD of we in de begeleidingsgroep wilden.’

‘We’, als in MOB? Dat is volgens Vollenbroek weer een ‘leugen’: ‘MOB heeft nooit voor de gemeente Harlingen gewerkt. Ook niet voor provincie Friesland.’

Bonnetjes Vollenbroek belanden bij de provincie

Hoe zit het nou? De Stichting Agrifacts onthult in september 2020 dat Vollenbroek is betaald door de GGD Friesland, maar dat de opdracht voor de begeleidingsgroep van de gemeente Harlingen kwam. Vollenbroek factureert op briefpapier van MOB, maar hij geeft het rekeningnummer op van zijn eigen Milieu-Adviesbureau Vollenbroek BV.

Dat blijkt uit kopieën van rekeningen die zijn opgevraagd door Afvaloven Nee. De actiegroep deed niet mee aan de begeleidingsgroep. ‘Wij waren principieel tegen deze overbodige en risicovolle afvaloven,’ licht Gillissen toe. Hij was teleurgesteld dat Vollenbroek wel meedeed. ‘Dit was voor ons een bevestiging dat hij van ‘tegen de afvaloven’ was gedraaid naar ‘‘adviseur ten behoeve van de afvaloven.’’ Wij hebben dat ervaren als dat ‘’onze adviseur” was overgekocht. En dat wringt tot op de dag van vandaag.’

Doordat niet MOB, maar zijn eigen BV, is betaald, kan Vollenbroek volhouden dat MOB ‘nooit’ geld heeft gekregen van de provincie of de gemeente. De GGD declareert zijn facturen echter bij de provincie, die een half miljoen euro vrijmaakt voor de hele begeleidingsgroep. Daarvan ontvangt Vollenbroek tussen 2015 en 2017 ruim 155.000 euro.

De GGD betaalt Vollenbroek 100 euro per uur plus reiskosten om vergaderingen voor te bereiden en bij te wonen, rapporten te evalueren en notities te schrijven. Arkenbout, de toxicoloog, doet ook aan de begeleidingsgroep mee en vraagt 50 euro per uur.

De opzet was om zes keer bij elkaar te komen. Volgens de GGD bleek ‘gaandeweg het proces … dat de begeleidingsgroep meer tijd nodig had voor het uitvoeren van de gestelde opdracht.’ Daardoor namen de uren van Vollenbroek toe.

Volgens Harry Boon (CDA), destijds wethouder in Harlingen, niet onterecht: ‘Naar mijn idee was dat ook omdat de discussies ernaar waren.’

Vollenbroek gaat verder in ‘overleggroep’

De uitkomst van de begeleidingsgroep is een onderzoeksopdracht. Op de aanbesteding schrijft alleen de GGD Amsterdam zich in voor 235.000 euro. Die begint in 2016 met meten.

Vollenbroek is nog niet klaar. Datzelfde jaar wordt een tweede groep in het leven geroepen, een ‘overleggroep REC’ bestaande uit vertegenwoordigers van de provincie Friesland, de gemeente Harlingen, de afvalverbrander en drie leden van de begeleidingsgroep: voorzitter Peter Polhuis, toxicoloog Arkenbout en Vollenbroek.

Deze groep onderzoekt de bron van de dioxine die Arkenbout in 2014 had aangetroffen en doet voorstellen om de uitstoot van de afvalcentrale te verminderen. Vollenbroek is tevreden met het resultaat: hij prijst de ‘succesvolle technische oplossing’ die is gevonden. De uitstoot van dioxines en furanen valt inmiddels ver onder de wettelijke normen.

Ook Boon, de wethouder, was blij: ‘Een positief traject is het geweest in mijn beleving.’

Afvaloven Nee ziet dat anders: ‘De burgers mogen wel meer dan drie ton bij elkaar hoesten, maar blijven zitten met een ondermaatse en overbodige afvaloven. Na honderdduizenden euro’s en een hoop gepraat, is er niets wezenlijks verbeterd aan deze afvaloven.’

Ook in Zuid-Holland geeft Vollenbroek betaald advies

Harlingen is niet het enige voorbeeld. Ook in Zuid-Holland procedeert Vollenbroek tegen de provincie en laat hij zich vervolgens voor milieuadvies inhuren door een gemeente.

Het betreft een afvalstortplaats op de grens van de gemeenten Dordrecht en Sliedrecht, de Derde Merwedehaven. Vollenbroek raakt betrokken via een lokale actiegroep die de vergunning van de stortplaats aanvecht. Er zou te veel stank zijn en buiten de vergunning om asbest worden gedumpt.

Op het eerste punt krijgt Vollenbroek van de Raad van State gelijk. Het tweede punt blijft, ondanks onderzoeken van onder meer TNO en zelfs een strafrechtelijk onderzoek van het OM, discutabel, omdat het storten van asbest in de oorspronkelijke vergunning noch werd toegestaan noch werd uitgesloten.

De provincie erkent uiteindelijk dat het nalatig is geweest in het toezicht. Het afvalbedrijf had vaker de luchtkwaliteit moeten meten en de resultaten moeten delen met de provincie. Tussen 1993 en 2010 worden door de omgevingsdienst 21 asbestovertredingen vastgesteld. Toch krijgt de afvalstortplaats bijna nooit een boete.

Stichting Agrifacts wil van de gemeente Sliedrecht weten hoeveel Vollenbroek is betaald. De gemeente heeft daar duidelijk geen zin in. Er gaan vijf maanden en vijftien verzoeken overheen voordat de gemeente Agrifacts de bonnetjes laat zien. Daaruit blijkt dat Vollenbroek bijna 126.000 euro (exclusief btw) is betaald. Niet alleen voor zijn advies over de afvalstortplaats, maar ook over de fabriek van Chemours (voorheen DuPont) in Dordrecht.

Ook daar steunde Vollenbroek eerst een plaatselijke actiegroep tegen de chemiefabriek en werd hij vervolgens door de gemeente ingehuurd om over de milieuvergunningen te adviseren.

Vollenbroek sluit zijn emails aan Chemours af met ‘MOB’ en doet aan de gemeenten Dordrecht en Sliedrecht verslag op briefpapier van MOB, maar – wederom – zou het een ‘leugen’ zijn dat ‘MOB’ voor de gemeenten heeft gewerkt.

‘Deals’ met bedrijven

Volgens Vollenbroek heeft hij het noch in Harlingen noch in de Drechtsteden op een akkoordje gegooid met lokale bestuurders. In het verleden ging hij er evenwel juist prat op ‘deals’ te sluiten.

Toen Kuwait Petroleum Europoort, een aardolieraffinaderij in Rotterdam die sindsdien is overgenomen door het van oorsprong Russische Gunvor, een nieuwe vergunning nodig had, belden ze volgens Vollenbroek MOB om te vragen: ‘We zijn dit en dit van plan, wat vinden jullie ervan?’ Vollenbroek vertelde De Gelderlander in 2017: ‘Uiteindelijk hebben we afgesproken dat zij de uitstoot van het schadelijke zwaveldioxide zouden terugbrengen van 2.000 naar 600 ton en wij niet zouden procederen. Dit soort deals hebben we met veel meer bedrijven gemaakt.’

Tegenover Wynia’s Week ontkent Vollenbroek dat hij ooit direct contact met Kuwait Petroleum heeft gehad.

Het lukt niet altijd om tot afspraken te komen. Zo vocht Vollenbroek Porthos aan, een project om afgevangen CO₂ in lege gasvelden onder de Noordzee op te slaan. ‘Voor het project is ruim 2 miljard euro subsidie uitgetrokken,’ vertelde Vollenbroek het AD vorig jaar. ‘Dat gaat onder meer naar Shell en Exxon. Wij hebben de projectleider gezegd dat we van de rechtszaak afzien als zij afzien van de subsidie. Dat doen ze niet.’ Dus procedeert Vollenbroek verder.

Boeren gaan op aanbod Vollenbroek in

Zo ook met boeren. Vollenbroek vertelde Boerderij Vandaag in 2014 dat hij bereid was om met boerenlobby LTO te praten over vermindering van de stikstofuitstoot. In ruil daarvoor zou MOB afzien van het indienen van bezwaren tegen milieuvergunning. LTO weigerde, maar individuele boeren gingen op het aanbod in.

‘Ze nemen contact met ons op,’ zei Vollenbroek toen. ‘Laatst nog een boer uit Staphorst. Die gaf aan dat hij een emissiearme roostervloer zou leggen, waardoor de ammoniakuitstoot zou verminderen. Nou, dat is top, en dan trekken wij het bezwaar in. En zo doen we dat bij meer boeren.’

Sindsdien procedeert MOB ook tegen vergunningen die op basis van zogenoemde emissiearme stalvloeren zijn verleend, omdat die helemaal niet zo emissiearm blijken te zijn.

MOB verdient aan dwangsommen

MOB maakt bezwaar tegen honderden vergunningen voor fabrieken en boerenbedrijven: biomassacentrales en biovergisters, cacaofabrieken in de Zaanstreek, een yoghurtfabriek van Fage, steenwolfabrikant Rockwool, chemieconcern Sabic, Tata Steel, waterbedrijf Vitens, megastallen, gasgestookte kassen.

In maart startten MOB en de Vereniging Leefmilieu – Vollenbroek is één van de vier bestuurders – nog procedures tegen veertig ‘piekbelasters’ in Brabant, Gelderland, Limburg en Overijssel.

‘Nederland zit helemaal op slot door het stikstofinfarct,’ verklaarde Vollenbroek destijds. ‘En de Nederlandse regering doet vrijwel niets om het probleem op te lossen.’

Provincies kunnen alle bezwaarschriften en handhavings- en Wob-verzoeken van MOB niet binnen de wettelijke termijn verwerken. Dan moeten ze dwangsommen betalen. Zo keerden volgens Boerderij Vandaag alleen de provincies Overijssel en Utrecht in 2014 al 345.000 euro uit aan MOB en de Vereniging Leefmilieu.

Wanneer handhavingsverzoeken door een provincie worden afgewezen, tekent MOB bezwaar aan. Dan moet een onafhankelijke bezwaarschriftencommissie zich erover buigen. Als MOB het ook met hun beslissing oneens is, stapt Vollenbroek naar de rechter.

300.000 euro aan donaties

Dwangsommen voor te laat beantwoorde Wob-verzoeken werden in 2016 afgeschaft. (De Wet openbaarheid van bestuur werd in 2022 de Wet open overheid.) Voor te laat afgehandelde bezwaarschriften bestaan dwangsommen nog wel. Die lopen op tot 45 euro per dag met een maximum van 1.442 euro per bezwaarschrift.

Hoeveel MOB daaraan verdient? Vollenbroek zegt in een interview met Vrij Nederland dat de kas van MOB in 2021 ‘zo goed als leeg was’. Uit cijfers van de Kamer van Koophandel blijkt dat MOB eind 2020 iets meer dan 40.000 euro in kas had. Vollenbroek voegde een donatieknop aan zijn website toe. ‘Sindsdien hebben we maar liefst drie ton ontvangen.’ Met de opbrengst worden advocaten betaald.

De BV van Vollenbroek zit er warmer bij. Eind 2019 – sindsdien zijn er geen jaarrekeningen bij de KvK gedeponeerd – stond er bijna 1 miljoen euro op de rekening. Vollenbroek noemt het in een interview met De Stentor een ‘pensioen-bv, daar gebeurt helemaal niks in.’

Wat vinden andere natuurbeschermers?

Vollenbroek schuwt kritiek op andere milieuclubs niet. Zo vond hij in 2020 dat Natuurmonumenten zich ‘veel te lief’ opstelde in de stikstofdiscussie. Hij brak in 2015 met Natuur en Milieu, omdat die zich niet – zoals hij – tegen biomassa had gekeerd. ‘De natuur is bij die gevestigde en deels gesubsidieerde clubs buiten beeld geraakt,’ zei Vollenbroek vorige maand. Toch willen weinig partijen waar Vollenbroek mee heeft geprocedeerd iets kwijt over zijn werkwijze.

Natuur en Milieu Gelderland noemt Vollenbroek een ‘onafhankelijk en gepassioneerd natuurbeschermer.’ Geert Verstegen van het Brabants Burgerplatform verklaart: ‘Wij werken uitstekend samen met Vollenbroek om burgers en natuur te beschermen tegen uitwassen van de vee-industrie.’

Henk Compter, wiens Vereniging Verontruste Burgers Voorne meerdere rechtszaken samen met Vollenbroek heeft gevoerd, is kritischer. ‘Mijn beeld van de heer Vollenbroek is dat hij gaat voor één doel en geen oog heeft voor het grote geheel. Zijn strijd voor de verzuring gaat ten koste van energiebesparing, CO₂-reductie en welvaart. Anderzijds is zijn reactie wel begrijpelijk met deze overheid die “geitenpaadjes” volgt. Het is een werkwijze die niet uitnodigt voor samenwerking en oplossing, maar sterk gericht is op het halen van zijn eigen gelijk. En blijkbaar met succes.’

Een conceptversie van dit artikel is een week voor publicatie voorgelegd aan Johan Vollenbroek. Zijn reacties hebben tot enkele correcties en verduidelijkingen geleid. Vollenbroek wilde niet dat uit zijn reacties zou worden geciteerd.

Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaaktr door de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Met activist Johan Vollenbroek valt best te praten als je hem als adviseur inhuurt verscheen eerst op Wynia's Week.

De Socialistische Arbeiderspartij van Sánchez hield zich nog redelijk staande in de lokale verkiezingen. Landelijk slonk de aanhang van 29 naar 28 procent. De conservatieve Partido Popular (PP) stevende de socialisten voorbij en groeide van 23 naar 31.5 procent. Kleinere partijen op links verloren stevig; op rechts boekte Vox winst. De partij, in 2013 opgericht door oud-leden van de PP die vonden dat de partij te gematigd was geworden, kreeg landelijk 7 procent steun. Vier jaar geleden was dat nog 4 procent.

Daardoor is links ook de meerderheid in de meeste regio’s kwijt. 12 van de 17 Spaanse deelstaten hielden zondag gelijktijdig met meer dan 8.000 gemeenten verkiezingen. In Aragón, de Balearen (de eilanden in de Middellandse Zee), Cantabrië, Extremadura, Murcia en Valencia kan de PP een coalitie vormen met Vox. In Madrid en La Rioja kreeg de PP zelfs een absolute meerderheid. Ook in Barcelona en de stad Valencia – de tweede en derde grootste steden van het land, na Madrid – verloor links.

Nieuwe tegenstander op links

Waarom waagt Sánchez zich dan toch aan vervroegde verkiezingen? In de eerste plaats om te voorkomen dat klein-links zich herpakt. Zijn coalitiepartner, Podemos (vergelijkbaar met de SP in Nederland), is uit elkaar gevallen. In veel gemeenten kwam ze niet eens boven de kiesdrempel van 5 procent uit. Een nieuwe partij, geleid door vicepremier en Podemos-dissident Yolanda Díaz, staat op 10 tot 15 procent in de peilingen. Lokale linkse partijen in Catalonië, Madrid en Valencia hebben zich bij haar aangesloten, maar ze heeft nog geen kandidaten in het hele land.

Díaz presenteert zich als pragmatischer dan Podemos. Dat maakt haar een geduchte tegenstander van Sánchez, die uit de linkervleugel van zijn partij komt. In het midden heeft hij weinig stemmen te winnen. Sánchez wil groot worden over links.

Hij gaat de verkiezingen in met de boodschap dat alleen de socialisten een rechtse coalitie van de PP en Vox kunnen tegenhouden. Het zint de meeste Spanjaarden niet dat Sánchez regeert met de ‘communisten’ van Podemos en ook nog eens met gedoogsteun van separatisten uit Baskenland en Catalonië. Maar Vox is nog minder populair. De partij zou de liberalisering van abortus en euthanasie terugdraaien en de autonomie van Baskenland en Catalonië het liefst afschaffen. Ook klagen ze dat op scholen te kritisch over het koloniale verleden van Spanje en de dictatuur van Francisco Franco wordt onderwezen. Spanjaarden blinken niet uit in zelfkritiek, maar dat gaat de meesten toch een beetje te ver.

Door de verkiezingen al over acht weken te houden, hoopt Sánchez er een referendum over Vox, en niet zijn eigen beleid, van te maken. Tegen die tijd zullen de rechtse partijen in veel gemeenten en deelstaten nog aan het onderhandelen zijn over coalities.

Met Spaanse economie gaat het redelijk goed

Over het beleid van Sánchez zijn de Spanjaarden niet eens zo negatief. Hij heeft het minimumloon verhoogd, naar 1.080 euro per maand. In cao-onderhandelingen hebben de vakbonden macht teruggekregen. Tijdelijke arbeidscontracten zijn aan banden gelegd en de ontslagvergoeding is verlaagd. Er geldt een prijsplafond voor de kosten van gas en licht. Huren mogen dit jaar met maximaal 3 procent stijgen en Sánchez bouwt 90.000 ‘betaalbare’ woningen met geld uit het EU coronareddingsfonds. De werkloosheid is, naar Spaanse begrippen, laag (13 procent). De verwachting is dat de economie dit jaar en volgend jaar met 2 procent groeit.

Wat veel Spanjaarden stoort, is dat Sánchez concessies heeft gedaan aan de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging. De linkse afscheidingspartij in de regio steunt daarom zijn regering, die anders geen meerderheid zou hebben in het Congres. Sánchez verleende clementie aan negen Catalanen, waaronder zeven oud-ministers, die veroordeeld waren voor het uitschrijven van een ‘illegaal’ onafhankelijkheidsreferendum in 2017. Eén van hun misdrijven, muiterij, is door Sánchez uit het wetboek van strafrecht geschrapt. Ook spreekt de Spaanse regering weer met de Catalaanse over het overhevelen van bevoegdheden naar de deelstaat, bijvoorbeeld op het gebied van woonbeleid.

Catalanen zijn ook niet tevreden

Die gesprekken hebben weinig opgeleverd. Sánchez weigert de wet te veranderen om een onafhankelijkheidsreferendum toe te staan. Toen bekend werd dat de Spaanse inlichtingendienst jarenlang 65 prominente Catalanen, waaronder de regio-president, had afgeluisterd, blokkeerde Sánchez een parlementaire enquête. (Podemos was daar voor.) De pro-Sánchez partij in Catalonië ging in de gemeenteraadsverkiezingen onderuit. Hardliners winnen terrein.

De PP zal, zeker in een coalitie met Vox, harder tegen de separatisten ingaan. Als beide kampen radicaliseren, kan de crisis weer oplaaien en worden Nederlandse toeristen volgend jaar in Barcelona, net als in 2019, geconfronteerd met demonstraties en brandende vuilnisbakken.

Een rechtse regering zou Rob Jetten (D66) slecht uit kunnen komen. Over twee weken gaat de minister voor Klimaat en Energie samen met koning Willem-Alexander op bezoek in Spanje. In februari was hij er ook al om afspraken te maken over de levering van waterstof.

Spanje wil in Europa marktleider worden op dat gebied. Zon en wind leveren al zo’n 50 procent van de stroom in het land. De dunbevolkte Spaanse Hoogvlakte leent zich er goed voor. Die stroom kan worden gebruikt om groene waterstof te maken dat per schip naar Nederland zou worden vervoerd om hier bijvoorbeeld de nieuwe ovens van Tata Steel van brandstof te voorzien.

De PP en Vox zijn minder enthousiast over het subsidiëren van waterstof dan de socialisten. Jetten mag wel haast maken met het sluiten van de contracten.

Kaag hoeft zich minder zorgen te maken

Zijn D66-collega Sigrid Kaag hoeft zich minder zorgen te maken. De minister van Financiën deed vorig jaar met haar Spaanse collega, Nadia Calviño, een voorstel om soepeler om te gaan met de regels van het Stabiliteits- en Groeipact. Schulden zouden nog steeds maximaal 60 procent van het bruto binnenlands product mogen zijn en begrotingstekorten maximaal 3 procent. Maar landen krijgen als het aan beide vrouwen ligt meer tijd om aan de doelstellingen te voldoen als dat economisch verantwoord is.

Wat economisch verantwoord is, zou de Europese Commissie moeten gaan bepalen. Die liet het tijdens de schuldencrisis keer op keer na om Spanje te beboeten voor het schenden van de begrotingsregels.

Destijds zat er een regering van de PP. Die nemen het Sánchez nu kwalijk dat hij de belastingen verhoogt – waardoor de schuld is gestabiliseerd – maar ook zij hebben geen serieuze plannen om in de uitgaven te snijden. In Spanje schuiven alle politieke partijen financiële moeilijkheden het liefst voor zich uit.

Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. Bijdragen van lezers, kijkers en luisteraars zijn daarom van vitaal belang. Wilt u Wynia’s Week ook ondersteunen met een eenmalige of een regelmatige bijdrage? Heel graag!

Het bericht Linkse Spaanse premier vervroegt verkiezingen om te voorkomen dat klein-links zich herpakt verscheen eerst op Wynia's Week.

Vaste contracten voor stroom en gas komen terug. Bij Eneco en Vattenfall kunnen klanten vanaf 1 juni weer vaste prijscontracten afsluiten voor drie jaar. De 3,3 miljoen klanten van Essent kunnen al overstappen op een jaarcontract. De grootste energieleverancier van Nederland verwacht binnen enkele weken ook meerjarencontracten te kunnen aanbieden.

Voor de meeste huishoudens loont het om over te stappen, maar pas op: accepteer niet zomaar een bod van energiemaatschappijen over de telefoon. ‘Een ongevraagd telefonisch aanbod is eigenlijk nooit de beste keuze,’ zegt Edwin van Houten van de Autoriteit Consument & Markt (ACM).

Contracten opzeggen wordt duurder

De ACM krijgt klachten binnen over misleidende telefoontjes. Energiemaatschappijen vallen over elkaar heen met aanbiedingen nu ze weer goedkoop stroom en gas kunnen inkopen bij de groothandel.

De energieprijzen dalen dankzij de relatief zachte winter, waardoor de gasvoorraden nog redelijk zijn gevuld. Aardgas is niet alleen onze belangrijkste warmtebron; we wekken ook nog eens 40 procent van onze stroom op door aardgas te verbranden. De prijs van gas bepaalt dus in een belangrijke mate de prijs van elektriciteit.

Bij de groothandel betaalden energiebedrijven deze week 32 eurocent voor een kuub gas. Dat was op het hoogtepunt vorig jaar 3,45 euro.

Boven op de kale gasprijs betalen leveranciers 21 procent btw en 60 cent gasbelasting. Dan hebben ze nog hun eigen kosten: marketing en klantenservice. En bedrijven willen natuurlijk winst maken. De gemiddelde prijs voor consumenten kwam volgens Energievergelijk.nl vorige week uit op 1,47 euro.

Toen de gasprijzen hoog en vooral onvoorspelbaar waren, durfden energiemaatschappijen alleen variabele contracten te verkopen. Volgens Joris Kerkhof, de energiedeskundige van prijsvergelijker Independer, hebben de lage prijzen ervoor gezorgd dat leveranciers al weer halfjaar- en jaarcontracten zijn gaan aanbieden.

‘Wat er nu bij komt is dat leveranciers ook aangegeven hebben dat zij vanaf 1 juni komen met driejarige contracten.’ Die datum is geen toeval: vanaf dan hanteert de ACM nieuwe regels voor klanten die hun energiecontract opzeggen.

Tot 1 juni betalen consumenten een vast bedrag om over te stappen: 50 tot 250 euro, afhankelijk van de duur van hun contract. Dat compenseert niet altijd het verlies van energiemaatschappijen die voor een, twee of drie jaar gas en stroom voor hun klant hebben ingekocht. Vanaf 1 juni moeten klanten dat verlies goedmaken als ze willen overstappen: ze betalen dan het verschil tussen de tarieven in hun contract en de actuele energieprijzen.

De regels zijn veranderd om energieleveranciers weer vaste contracten te laten aanbieden, en dat lijkt te werken. Consumenten kunnen dus weer kiezen voor zekerheid. Met als keerzijde dat ze meer risico lopen als ze hun contract voortijdig willen opzeggen.

Overstappers hebben 14 dagen bedenktijd

De opzegvergoeding kan door de nieuwe regels flink oplopen, waarschuwt de ACM. Vraag daarom je oude energieleverancier hoeveel het kost als je na 1 juni wilt overstappen.

Jurgen Jansen, de juridisch deskundige van de Vereniging Eigen Huis, raadt consumenten af om aan de telefoon een nieuw contract aan te gaan: ‘Het is belangrijk om je goed te informeren en verschillende aanbiedingen te vergelijken. Heb je een contract afgesloten waar je toch spijt van hebt? Weet dan dat je 14 dagen bedenktijd hebt waarin je het contract nog kunt ontbinden.’

Nu overstappen of nog even wachten?

Het kan volgens Arnoud Timmerman van Gaslicht.com lonen om nog deze maand van leverancier te wisselen. Van de 12 vaste jaarcontracten die al beschikbaar zijn, zijn er tien goedkoper dan het prijsplafond.

Bart Koenraadt van Energievergelijk.nl raadt juist aan om nog een paar weken te wachten. Vanaf 1 juni zullen leveranciers volgens hem nog scherpere prijzen kunnen aanbieden. Ook de bedrijven hebben baat bij meerjarencontracten: ‘Door de hogere opzegboetes hoeft het energiebedrijf niet bang te zijn dat klanten massaal hun contract opzeggen als de marktprijzen omlaag gaan. Dit betekent dat ze minder risicomarge in de prijs hoeven in te bouwen, wat resulteert in lagere vaste tarieven.’

Koenraadt vermoedt dat de gasprijs nog weleens verder kan dalen. Timmerman twijfelt: ‘Russisch en Gronings gas zijn weggevallen. We zijn nu onder andere afhankelijk van leveringen vanuit Noorwegen en van LNG’ – vloeibaar aardgas uit Amerika en het Midden-Oosten. ‘De kostprijs van dat gas ligt hoger dan we in het verleden gewend waren.’ Hij neemt liever het zekere voor het onzekere.

‘Door nu over te stappen naar een jaarcontract bespaart u al door een lager tarief dan het prijsplafond. U bent dan ook de komende winter beschermd tegen prijsstijgingen.’ Het prijsplafond gaat er op 31 december af.

De variabele tarieven van gas en stroom liggen al enige tijd onder het prijsplafond, dat is vastgesteld op 40 eurocent per kilowattuur stroom en 1,45 euro per kuub gas. Wie flink meer betaalt, moet sowieso overstappen, zegt Kerkhof van Independer: ‘Betaal je nu bijvoorbeeld nog 2 euro of 1,85 per kuub, dan kun je echt al veel goedkopere contracten vinden.’

‘Kies je nu een vast tarief, dan heb je al tarieven die onder het prijsplafond liggen en als je die nu afsluit, voor 1 juni, dan gelden de huidige opzegboeteregels nog. Je krijgt dan een jaar vaste tarieven, zodat je ook in de winter en begin 2024 zekerheid hebt als het prijsplafond stopt op 1 januari 2024.’

Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. Bijdragen van lezers, kijkers en luisteraars zijn daarom van vitaal belang. Wilt u Wynia’s Week ook ondersteunen met een eenmalige of een regelmatige bijdrage? Heel graag!

Het bericht Gas en licht: nu snel overstappen of nog even wachten? verscheen eerst op Wynia's Week.

Uit een peiling van MKB-Nederland en werkgeversvereniging VNO-NCW blijkt dat zes op de tien ondernemers het lastiger hebben gekregen. Grote bedrijven noemen vooral de tekorten aan personeel, kleine bedrijven de stijgende belastingen. De helft van alle bedrijven maakt zich zorgen over toenemende regeldruk. 30 procent noemt Nederland inmiddels ronduit onaantrekkelijk om zaken in te doen. 13 procent overweegt te stoppen.

Wie verder vraagt naar wat die toenemende regeldruk concreet betekent, krijgt van belangenbehartigers een hele waslijst. Van taaleisen in de kinderopvang tot hergebruik van plastic.

En dan zijn we aan de stikstofcrisis en congestie op het stroomnet nog niet eens toegekomen.

‘Papieren werkelijkheid’

Volgens MKB-woordvoerder Mieke Ripken zijn verstikkende regels ‘steeds meer een papieren werkelijkheid’ en slaat de overheid door in goede bedoelingen. Ze noemt het beleid om witwassen tegen te gaan als voorbeeld. Er zijn 20.000 ‘compliance officers’ aan het werk bij banken die nauwelijks boeven vangen (vorig jaar dertig) maar wel veel ondernemers opzadelen met papierwerk.

Of het onmogelijk maken om een bankrekening te openen. Coffeeshophouders en handelaren in oud ijzer doen veelal zaken in contanten. Dat vinden banken een risico. Als blijkt dat zij criminelen een bankrekening hebben gegeven, krijgen zij immers een boete.

Het wemelt van de regels die op papier mooi lijken, maar in de praktijk óf weinig bereiken óf ondernemers beknellen. Zo kunnen werknemers sinds twee jaar een ‘fiets van de zaak’ krijgen. Maar dan moet de werkgever wel controleren of personeel echt met de fiets naar het werk komt. Wie heeft daar zin in?

Tijdrovende reportageverplichtingen

Personeel in de kinderopvang is verplicht om op havo-niveau Nederlands te spreken en moet van de overheid op vaste tijden pauze nemen. Verffabrieken zijn verplicht om minder oplosmiddelen te gebruiken en al hun ingrediënten én productieprocessen door te geven. Het zijn vooral dit soort rapportageverplichtingen die veel tijd en geld kosten: volgens het Financieele Dagblad 5 miljard euro meer dan vier jaar geleden.

In het kader van klimaat en verduurzaming komt daar nog een reeks aan eisen en verboden bij. Vanaf 2025 zijn bestelbusjes die op benzine of diesel rijden niet meer welkom in de ‘emissievrije zones’ van steden als Amsterdam en Den Haag, dus moeten bedrijven elektrische voertuigen aanschaffen. In 2026 worden woningbezitters verplicht om een warmtepomp te kopen als hun cv-ketel het begeeft.

Minister voor Klimaat en Energie Rob Jetten (D66) kondigde vorige maand bijmengverplichtingen voor bio- en synthetische brandstoffen aan. In de bouw wil hij meer gebruik maken van biomaterialen, zoals hennep en hout. Ook komen er strengere regels voor hergebruik van plastic. Vanaf 2027 zou een kwart van al het nieuwe plastic uit bio- of gerecycled materiaal moeten bestaan.

De verduurzamingsopgave is voor vier op de tien bedrijven te zwaar, schrijft Sjoerd Hardeman, senior-econoom bij RaboResearch. ‘Met name de allerkleinste bedrijven, tot tien werknemers, zijn gezien hun verandervermogen kwetsbaar.’

Dat ligt deels aan bedrijven zelf, die de veranderingen uit de weg gaan. Maar ook aan een overheid die binnen korte tijd veel van bedrijven verlangt en zelf weinig haast maakt.

Zo wachten de makers van kweekvlees al een jaar op richtlijnen van de voedsel- en warenautoriteit NVWA voor proeverijen. Een vergunningsaanvraag voor een geothermieput neemt al gauw zes jaar in beslag, omdat ook onderzoek moet worden gedaan naar het risico op aardbevingen.

Het Comité voor Ondernemerschap, waar Koningin Máxima lid van is, zegt dat 70 procent van de mkb-ondernemers belemmeringen ervaart in de verduurzaming die van hen wordt gevraagd. ‘Afhankelijkheid van derden’ is de voornaamste reden. Dat zijn bijvoorbeeld energiebedrijven, maar ook de overheid.

Van Gennip pest zzp’ers

Het Comité voor Ondernemerschap hoorde ook dat ondernemers het lastig vinden om aan personeel te komen – en om personeel vast te houden: ‘Alle adviezen vragen een rigoureuze verschuiving in het denken bij werkgevers. Zeker in de ogen van jongeren is onze manier van werken verouderd. Zij verwachten meer flexibiliteit van een werkgever. Ze willen makkelijk kunnen wisselen van baan of zelf hun roosters maken.’ Het kabinet wil dat niet.

Steeds meer Nederlanders worden zzp’er. Inmiddels zijn er 1,2 miljoen. Van de 61.000 bedrijven die in het eerste kwartaal van dit jaar werden opgericht, was 94 procent een eenmanszaak: een record.

Daarnaast hebben nog 2,7 miljoen werkenden een nuluren- of ander flexibel contract, al met al 40 procent van de beroepsbevolking. Het aantal werkenden is nog nooit zo hoog geweest. Er staan 440.000 vacatures open. Voor iedereen die een vast contract wil, is dit hét moment om over te stappen. In een peiling van het onderzoeksbureau Intelligence Group onder 1.100 zelfstandigen zei echter maar 10 procent een vaste baan te ambiëren.

Verplichte werkloosheidsverzekering voor zelfstandigen

Toch verbiedt minister van Sociale Zaken Karien van Gennip (CDA) nulurencontracten en legt zij tijdelijke contracten aan banden. Een zzp’er zou nog maar drie in plaats van vier contracten voor dezelfde opdrachtgever mogen uitvoeren. Daarna moet een bedrijf een zzp’er óf in vaste dienst nemen óf vijf jaar wachten. Dat is nu drie maanden.

Zelfstandigen worden verplicht om een werkloosheidsverzekering af te sluiten. Van Gennip schat dat die 200 euro per maand gaat kosten.

Tegelijkertijd gaat de zelfstandigenaftrek omlaag, van 7.000 euro in 2020 naar 1.000 euro in 2030, waardoor het voor zzp’ers met een klein inkomen lastiger wordt om zo’n verzekering te betalen.

Nog een CDA’er die de economie bepaald geen impuls geeft is Hugo de Jonge. De minister voor Volkshuisvesting wil 100.000 woningen per jaar bouwen. Vorig jaar werden 63.000 bouwvergunningen voor woningen verleend. ABN Amro denkt niet dat de teller dit of volgend jaar boven de 60.000 uitkomt. Het Economisch Instituut voor de Bouw (EIC) deelt die verwachting

De hoge inflatie en oplopende rente drijven de prijs van nieuwbouwwoningen op. Maar De Jonge helpt niet mee. Hij trekt de grens tussen sociale en ‘vrije’ huur op en haalt daarmee volgens de vastgoedadviseurs van CBRE zo’n 330.000 woningen uit de vrije markt. Hij houdt de toegestane huurverhoging al twee jaar ver onder de inflatie: vorig jaar 3,3 procent, dit jaar 4,1 procent.

Het leidt er volgens Vastgoed Belang, de groep van particuliere verhuurders, toe dat huizeneigenaren ‘gedwongen worden hun huurwoningen te verkopen en daardoor de bestaande voorraad (midden)huurwoningen drastisch aan het afnemen is.’ Maar liefst 92 procent van de kleine verhuurders zou zich genoodzaakt zien om woningen te verkopen. ‘We krijgen schrijnende verhalen te horen van mensen die hiermee hun pensioen zien verdampen.’

Beleggers zijn geschrokken. Volgens Capital Value liepen de investeringen in de bouw van huurwoningen vorig jaar met een vijfde terug. In vergelijking met 2020 is de afname zelfs 36 procent. Het adviesbureau verwacht dat door de haperende bouw en snelle bevolkingsgroei – door immigratie kwamen er vorig jaar 230.000 inwoners bij – het woningtekort oploopt naar 400.000 in 2025.

Stikstof zet economie op de rem

De Jonge is niet in zijn eentje verantwoordelijk voor de woningcrisis. Een grotere boosdoener is stikstof. Of beter gezegd: een kabinet dat zich door stikstof laat gijzelen.

Nederland heeft ervoor gekozen om de staat van beschermde natuurgebieden op basis van stikstof te meten. Zolang er meer stikstof neerdaalt dan de natuur volgens ecologen in een gebied aankan, laat de Raad van State daar geen extra stikstofuitstoot toe. Elk bouwproject moet daarom aantonen dat het afgrond nul stikstof uitstoot. Of het moet in de omgeving de stikstofvergunning van bijvoorbeeld een boerderij overnemen. Dat heet ‘extern salderen’.

Huizen stoten geen stikstof uit. De uitstoot in de bouw komt van af- en aanrijdende busjes en vrachtwagens, en is dus tijdelijk. Zo kan het gebeuren dat een nieuwbouwproject niet door mag gaan, omdat over een nabijgelegen snelweg iedere dag auto’s rijden die samen al te veel stikstof uitstoten. EIB-directeur Taco van Hoek schat dat hierdoor jaarlijks nog eens 8.000 geplande woningen niet door zullen gaan.

De hoogste energiebelastingen van Europa

Niet alleen bedrijfspanden, stallen en woningen worden niet meer vergund, ook waterstoffabrieken en windmolens (op land) mogen van de Raad van State niet worden gebouwd, terwijl die op lange termijn stikstofuitstoot besparen door gas, kolen en olie te vervangen.

Het Financieele Dagblad berekende de economische schade van de stikstofcrisis een half jaar geleden op 28 miljard euro. Dat zal inmiddels verder zijn opgelopen.

Vorig jaar werd de energiebelasting tijdelijk verlaagd, maar Nederlanders betalen dit jaar weer de hoogste energiebelastingen van Europa. Daarnaast stijgen ook de tarieven van de netbeheerders, zoals Wynia’s Week in februari berichtte.

Toch is er niet genoeg capaciteit op het stroomnet. De overheid verhoogt de belastingen op kolen en gas om bedrijven aan te sporen tot elektrificatie, maar wie een zwaardere stroomaansluiting aanvraagt, moet jaren wachten. In de bouw worden tijdelijk dieselaggregaten ingezet.

Ripken ziet het met lede ogen aan: ‘Terwijl we massaal willen verduurzamen, missen ondernemers vaak handelingsperspectief. Het kabinet is bijvoorbeeld van plan om de belasting op gas te verhogen terwijl veel ondernemers nog helemaal niet van het gas af kúnnen.’

Vooralsnog betalen huishoudens de hoogste gasbelasting en grootverbruikers het laagste tarief. Jetten wil dat omdraaien, zodat grote vervuilers meer gaan betalen.

Ook de kolenvrijstelling – energiecentrales en fabrieken betalen geen belasting over de kolen die ze stoken – verdwijnt. De CO₂-belasting, een Nederlandse heffing bovenop de Europese CO₂-prijs, stijgt.

Maar daar staat geen verlaging van bijvoorbeeld de vennootschapsbelasting tegenover. Sterker, voor kleine bedrijven gaat die juist terug van 15 naar 19 procent. Dat moet de schatkist 1,3 miljard euro opleveren.

Niet alleen de energiebelastingen stijgen. Het vorige kabinet verhoogde de lasten voor bedrijven met 7 tot 8 miljard euro per jaar. Dit kabinet doet daar nog eens 6 miljard euro bij.

Ook burgers betalen meer. Onder de kabinetten-Rutte is de assurantiebelasting, op verzekeringen, verhoogd van 7,5 naar 21 procent. De btw ging van 19 naar 21 procent. De hypotheekrenteaftrek wordt verlaagd. De arbeidskorting en algemene heffingskorting zijn inkomensafhankelijk gemaakt met als gevolg dat middeninkomens over iedere extra verdiende euro niet alleen 37 cent belasting betalen, maar ook 12 cent belastingvoordeel zijn kwijtgeraakt. De belastingen op afvalstoffen en leidingwater, en de accijns op sigaretten, zijn in tien jaar tijd verdubbeld.

De collectieve lastendruk is sinds 2010, het jaar dat Mark Rutte (VVD) premier werd, volgens het CBS gestegen van 35,2 naar 39,2 procent van het bruto binnenlands product (bbp).

Zelfs de coalitiepartijen vonden dat een beetje te gek worden en spraken af om de lastendruk te verschuiven van burgers naar bedrijven. Dat gebeurt volgens het CPB dit jaar: gezinnen betalen 3 miljard euro minder, bedrijven 2,5 miljard euro meer. Maar dat komt vooral door de verhoging van de vennootschapsbelasting voor midden- en kleinbedrijven.

Is belastingverlaging geen optie?

Klaas Knot van De Nederlandsche Bank waarschuwde vorige week bij Buitenhof tegen loonsverhogingen van meer dan 6 of 7 procent. Dan ‘zullen ondernemers en werkgevers geen keuze hebben dan hun prijzen opnieuw te verhogen,’ zei de centralebankpresident, waarop de vakbonden weer hogere lonen zullen eisen: een loon-prijsspiraal.

Het kabinet zou een handje kunnen helpen door de inkomstenbelasting te verlagen. Dan houden werkenden meer geld over en hoeven bedrijven hun prijzen niet te verhogen. Bijkomend voordeel is dat belastingverlaging het aantrekkelijker maakt om (meer) te gaan werken, wat de personeelstekorten terugdringt: twee vliegen in één klap.

Maar dat zou ook betekenen dat het kabinet de hand op de knip moet houden om de begroting sluitend te krijgen. Dat lijkt geen optie.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine twee keer per week,104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!

Het bericht Steeds meer regels, steeds hogere lasten: hoe RutteVier de economie verstikt verscheen eerst op Wynia's Week.

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) wil beide mannen terugsturen naar Italië. Zo werkt het Europese asielrecht: zij kwamen via Italië de EU binnen, dus moeten ze daar asiel aanvragen. Als Italië ze weigert, mag Italië ze uitzetten. 

De Raad van State is het daar niet mee eens. De opvang zou in Italië zo erbarmelijk zijn, dat de ‘mensenrechten’ van asielzoekers in het gedrang komen. De Eritreeër en de Nigeriaan mogen blijven. En met hen alle migranten die via Italië naar Nederland zijn gekomen en nog gaan komen. 

Doof voor eigen inwoners 

Dat de Raad van State Europees recht, in dit geval het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, ruim interpreteert, komt wel vaker voor. De bouw van woningen, waterstoffabrieken en windturbines valt stil, omdat de Raad besloot dat Europese afspraken over natuurbescherming nog geen zucht extra stikstof toelaten. 

Voor eigen inwoners is de hoogste bestuursrechter van Nederland minder coulant. Toen duizenden toeslagenouders door de Belastingdienst werden geruïneerd, en de Raad van State om hulp vroegen, bleken hun smeekbeden aan dovemansoren gericht. 

Nigeriaan zwerft sinds 2014 door Europa 

De veronderstelde Eritreeër – de man heeft geen paspoort – kwam via Italië de EU binnen. Hij vroeg echter geen asiel in Italië aan, wat Nederland volgens de Dublinverordening het recht geeft om hem terug te sturen. Daar is één uitzondering op: minderjarigen mogen wél in Nederland asiel aanvragen. De Eritreeër beweert 17 jaar oud te zijn. De rechtbank geloofde hem niet. De Raad van State geeft hem het voordeel van de twijfel. 

De Nigeriaan probeert al sinds 2014 ergens in Europa een verblijfsvergunning te krijgen. Hij deed drie aanvragen in Italië, die werden afgewezen; een aanvraag in Zwitserland, die werd afgewezen; en een aanvraag in Oostenrijk, die werd afgewezen. Vorig jaar vroeg hij in Nederland asiel aan. De IND wil hem terugsturen naar Italië, dat hem dan vervolgens terug zou kunnen sturen naar Nigeria. De Raad van State houdt dat tegen. Italië heeft andere lidstaten gevraagd om voorlopig geen asielzoekers terug te sturen. Dus mag de Nigeriaan ook in Nederland een poging wagen. 

Het is onvoorstelbaar dat zijn aanvraag hier zal worden ingewilligd. Als hij in Italië, Zwitserland en Oostenrijk geen recht had op asiel, dan heeft hij dat in Nederland ook niet. Dat is voor de Raad van State irrelevant. Dat de man al negen jaar lang de wetten van meerdere Europese landen aan zijn laars lapt door te weigeren terug te keren naar zijn thuisland, doet er blijkbaar ook niet toe. Op kosten van de Nederlandse belastingbetaler krijgt hij hier alsnog een opvangplek en moet de IND alsnog een asielprocedure starten. 

Italië kan asielzoekers niet meer aan 

EU-lidstaten mogen er gewoonlijk vanuit gaan dat anderen de opvang van asielzoekers op orde hebben. Italië heeft echter verzocht om de overdracht van asielzoekers op basis van de Dublinverordening te staken. De opvang raakt vol. In de eerste drie maanden van dit jaar kwamen er vier keer zoveel migranten de Middellandse Zee over als in dezelfde periode een jaar geleden: bijna 35.000. 

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter van Nederland, redeneert dat asielzoekers die worden teruggestuurd ‘niet worden opgevangen door de Italiaanse autoriteiten’. Of dat echt zo is, is niet onderzocht. De Italianen hebben slechts verzocht om geen asielzoekers terug te sturen. 

Nederland wel? 

De Raad doet nog een aanname: ‘Daarmee komen asielzoekers in een situatie terecht waarin zij niet beschikken over hun belangrijkste basisbehoeften, zoals onderdak, eten en stromend water’ – hun mensenrechten. Alsof asielzoekers zonder opvang van de Italiaanse staat hulpeloos zouden zijn. De Nigeriaan lijkt zich in ieder geval al jaren te redden. Dat er ook in Italië goede doelen als het Rode Kruis noodopvang leveren, weegt de Raad niet mee. 

De Raad weegt ook niet mee dat ook in Nederland de asielopvang vol zit. Alle 30.000 bedden in de reguliere opvang zijn bezet. Daarnaast worden zo’n 15.000 asielzoekers en statushouders op noodlocaties, en bijna 7.000 asielmigranten elders, opgevangen. Van deze aantallen hebben 16.000 migranten asiel gekregen (‘statushouders’). Zij hebben echter geen geld om een eigen woning te regelen en kunnen niet doorstromen naar een sociale huurwoning, want er is een tekort. Woningen bijbouwen gaat niet, want de Raad van State heeft een stop gezet op vrijwel alle bouwvergunningen. 

De in januari overleden emeritus-hoogleraar Twan Tak klaagde jarenlang dat de rechtsprekende leden van de Raad van State – ‘staatsraden’ – ‘louter met een bestuurlijk oog’ naar zaken keken en geen rekening hielden met de feitelijke omstandigheden. 

Geert Corstens, de oud-president van de Hoge Raad, trok na de kindertoeslagenaffaire dezelfde conclusie: de Raad volgde de letter van de wet zonder oog te hebben voor het lot van de ouders die door de Belastingdienst ten onrechte als fraudeur waren aangemerkt. 

‘Van rechters verwacht je dat ze bescherming bieden. Je moet bescheiden zijn, maar ook het lef hebben om in te grijpen als mensen tekort komen,’ zei Corstens destijds. 

Raad zat vast in zelfgecreëerde fuik 

De Raad heeft dat later toegegeven. De Belastingdienst vond dat iedere overtreding moest leiden tot het terugvorderen van de totale kinderopvangtoeslag. Zo kon het gebeuren dat ouders met een schuld van nog geen 80 euro bijna 28.000 euro aan toeslagen moesten terugbetalen. De Raad vond dat toen een redelijke interpretatie van de wet. Nu niet meer. In het zelfonderzoek Lessen uit de kinderopvangtoeslagzaken schrijft de Raad: we zaten ‘vast in een zelf gecreëerde juridische fuik’. 

Het valt Jos Teunissen, emeritus hoogleraar staats- en bestuursrecht, op dat de staatsraden vooral in ‘Europese’ zaken de regering trotseren: ‘Veel mensen, die zelf nooit te maken hebben gehad met de bestuursrechtspraak, denken ten onrechte dat de Afdeling bestuursrechtspraak indringend toetst. De Afdeling toetst wél indringend in milieuzaken, als Europees recht in geding is, en in bepaalde vreemdelingenzaken, óók als Europees recht in geding is’, legt Teunissen uit. ‘Daardoor ontstaat bij het grote publiek een verkeerd beeld van die bestuursrechtspraak. In bijna alle zaken leunt de Afdeling achterover en verwerpt ze het (hoger) beroep.’ 

‘Fuik’? Die kennen we van stikstof 

In 2019 zette de Raad van State een streep door de Programmatische Aanpak Stikstof, omdat die kleine uitstoters ten onrechte van een vergunningsplicht zou ontheffen. Alle activiteiten die stikstof uitstoten, moeten sindsdien een vergunning aanvragen. 

Vergunningen worden echter zelden verleend, want de stikstofneerslag op beschermde natuurgebieden is volgens de heersende regels al te hoog. Nederland heeft ervoor gekozen om de staat van de natuur aan stikstof af te meten, en de overheid heeft een plicht om te voorkomen dat gebieden met een Europese ‘Natura 2000’-status verslechteren. 

Of er echt overal te veel stikstof neerdaalt, en of die stikstof daar schadelijk is voor de natuur, is maar op een aantal plekken gemeten. Voor de rest wordt gewerkt met modellen die eigenlijk te grof zijn om de neerslag en impact van stikstof op lokaal niveau uit te rekenen. Toch zegt de Raad van State ‘uit voorzorg’ nee tegen elk project dat stikstof uitstoot zolang niet elders stikstof is verminderd. 

Zelfs als die stikstofuitstoot tijdelijk is. Zo ontstaat de absurde situatie dat een festival niet door mag gaan, omdat iedere dag over een nabijgelegen snelweg verkeer rijdt dat stikstof uitstoot. Of windturbines, die de landelijke uitstoot van zowel broeikasgassen als stikstof reduceren door gas- en kolencentrales te vervangen, niet gebouwd mogen worden terwijl fabrieken en veestallen pal naast natuurgebied iedere dag stikstof uitstoten. 

Op papier zullen de staatsraden gelijk hebben, maar de uitkomst is voor kiezers onnavolgbaar. 

Macht zonder gezicht 

Wat kan de kiezer daar aan doen? Arnout Jaspers schreef hier enkele weken geleden dat de Raad van State een dominantere machtspositie in onze democratie heeft ingenomen dan het Hooggerechtshof in de Verenigde Staten. 

Met als verschil dat iedere politiek geïnteresseerde Amerikaan de negen rechters van het Hooggerechtshof kent terwijl de leden van de Raad van State – met uitzondering van vicevoorzitter Thom de Graaf (D66) – onzichtbaar en onbekend zijn. 

Lage rechters worden in Amerika door het volk gekozen en hoge rechters door de president en de Senaat voorgedragen en benoemd. Hoe wordt men lid van de Raad van State? Weinig Nederlanders zullen het weten. 

De Raad draagt zelf namen aan wanneer een lid aftreedt. Vervolgens kiest de ministerraad in naam van de koning, die formeel ook de Raad van State voorzit. Benoemingen zijn ‘voor het leven’, wat in de praktijk betekent dat leden op hun 70ste met pensioen gaan. Het heeft iets weg van het Britse Hogerhuis. 

Politieke kleur speelt wél mee 

Bij de benoeming van leden (die de regering adviseren) en staatsraden (die recht spreken) wordt volgens de Raad ‘gelet op bekwaamheid en ervaring op het terrein van wetgeving, bestuur en rechtspraak.’ Politieke voorkeur zou geen rol moeten spelen. Maar, net als in het Britse Hogerhuis, zag wijlen oud-hoogleraar Tak dat staatsraden wel degelijk ‘vooral op hun politieke kleur’ werden benoemd. 

Weinig deskundigen zeiden hem dat na. Volgens Teunissen omdat nogal wat van zijn oud-collega’s parttime voor de Raad van State werken of hopen te werken: ‘De Afdeling advisering is een plek waar veel hoogleraren staatsrecht aan het eind van hun loopbaan kunnen “uitrollen”. Hetzelfde geldt voor de Afdeling bestuursrechtspraak, maar dan voor hoogleraren bestuursrecht.’ 

Oud-asieladvocaten beslissen in asielzaak 

Het viel Jaspers op dat de staatsraden nooit bij naam in de media worden genoemd. ‘Ze worden geacht inwisselbaar en kleurloos, want volmaakt objectief te zijn.’ Dat is natuurlijk niemand. 

Twee van de drie staatsraden die moesten beslissen over de Afrikaanse asielzoekers stonden eerder in hun loopbaan asielzoekers bij als advocaat. Zo kwam mr. Liesbeth Steendijk op voor de nabestaanden van een zwangere asielzoekster die in bewaring op Schiphol was overleden. Zij werd later rechter in Zwolle, waar ze opklom tot voorzitter vreemdelingenrecht. In 2011 werd Steendijk staatsraad. Ze is ook lid van de Raad van Advies van het Instituut voor Immigratierecht van de Rijksuniversiteit Leiden. 

Haar collega mr. Marion Soffers stond als advocaat onder meer een asielzoekster uit Sierra Leone bij, die onrechtmatig door de IND zou zijn vastgehouden. Zij werd later rechter in Rotterdam en vervolgens in Den Haag. In 2018 werd Soffers lid van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van de Nederlandse Antillen en Aruba, en in 2021 werd zij benoemd tot staatsraad. 

De voorzitter in beide zaken, mr. dr. Hanna Sevenster, is geen deskundige in asielrecht. Zij promoveerde in 1992 op een proefschrift over het milieurecht. Vervolgens ging zij als advocaat in Den Haag aan de slag. In 1996 werd ze deeltijdhoogleraar internationaal milieurecht aan de Universiteit van Amsterdam en in 2001 hoofd van de afdeling Europees recht op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Sinds 2007 is ze lid van de Raad van State. 

De Britten haalden in 2009 de rechtsprekende functie bij het ongekozen Hogerhuis weg. Er werd dat jaar een apart Hooggerechtshof opgericht. 

Een aantal staatsrechtgeleerden en oud-voorzitter van de Hoge Raad Corstens pleiten daar ook in Nederland voor. Nu geeft één afdeling van de Raad van State advies over wetten voor ze worden ingevoerd en spreekt de andere afdeling recht over wetten nadat ze zijn ingevoerd. Weinig andere democratieën combineren deze twee functies in één instituut, en daar is een goede reden voor: anders keurt de slager zijn eigen vlees. 

Universitair docent Gerrit Dijkstra en bijzonder hoogleraar Frits van der Meer, beiden aan de Universiteit Leiden, zetten vraagtekens bij de oplossing die is gekozen: om de adviserende en rechtsprekende functies organisatorisch te scheiden. ‘Waarom dan toch beide functies in handen van dezelfde Raad van State?’ De Raad beweert dat dit te maken heeft met de ‘synergie’ tussen beide functies. Dat strookt niet met elkaar: ‘Volledige scheiding en tegelijk synergetische effecten?’ 

Kleine wereld 

Formeel staan advies en rechtspraak los van elkaar, maar wie in hetzelfde gebouw werkt, wil elkaar weleens tegenkomen. De wereld van het staats- en bestuursrecht is in Nederland sowieso klein, blijkt wel uit het feit dat veel deskundigen als staatsraad bijklussen (en Wynia’s Week dus niet van commentaar konden of wilden voorzien). 

‘Iedereen kent elkaar en noemt elkaar bij de voornaam’, zegt Teunissen. ‘Dat er sprake is van “groupthink” staat mijns inziens wel vast, óók bij rechtswetenschappers die fundamentele kritiek zouden moeten leveren maar dat niet doen.’ 

De beslissingen over kindertoeslag waren uiteindelijk zo pertinent onrechtvaardig, dat de Raad wel moest bijsturen. Als het gaat om asiel en stikstof blijven de staatsraden – om de eigen woorden van de Raad van State nog maar een keer aan te halen – in hun ‘zelf gecreëerde juridische fuik’ zitten. 

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine twee keer per week,104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht Raad van State blijft vastzitten in zelfgemaakte juridische fuik verscheen eerst op Wynia's Week.