Zoveel geld, maar toch hebben werkenden en gepensioneerden middelmatige pensioenkennis, blijkt regelmatig uit onderzoek. Terwijl zij toch, samen met hun werkgever, deze spaarpot trouw vullen of gevuld hebben met hun betaalde pensioenpremies plus de daarop behaalde rendementen.

Aan de onbekendheid komt onherroepelijk een einde als de bestaande collectieve pensioenpotten de komende 24 maanden worden verdeeld over een stuk of tien miljoen kleinere, persoonlijke spaarpotjes. U krijgt uw eigen pensioenspaarvarkentje in huis.

Scepsis is op zijn plaats

Deze radicale ingreep in uw financiële bezit werd aangeprezen met argumenten als het wordt simpeler (je kunt zien wat je hebt en betaalt) en profijtelijker (iedereen, of nou ja, bíjna iedereen gaat erop vooruit). Erop vooruitgaan was hard nodig om het gedeukte vertrouwen in een goed pensioen na jarenlange bevriezingen niet verder aan te tasten. Pensioen stegen niet mee met inflatie en welvaart.

Scepsis is niettemin op zijn plaats als eenvoud en gouden bergen in het verschiet liggen. Het debat over de pensioeningreep die per juli 2023 wet is geworden, is eigenlijk nooit verstomd. In de kabinetsformatie is er niks over geregeld. Maar nu begint de tijd te dringen. Als de Tweede Kamer (hallo NSC!) nog een serieus debat wil voeren, moet er wat gebeuren.

Haast is geboden, om twee redenen die zich vorige week aandienden.

De eerste is dat het Pensioenfonds Loodsen als eerste fonds volgend jaar al van start gaat met de nieuwe pensioenen. Daarna is er geen weg terug. ‘Het is fantastisch nieuws, het eerste schaap is over de dam’, reageerde een woordvoerder van de Pensioenfederatie tegenover Het Financieele Dagblad.

Het enthousiasme bij de pensioenlobby is begrijpelijk. De pensioenfondsen willen geen nieuw debat. Ook al merken zij inmiddels hoeveel haken en ogen aan de ingreep zitten. Van de 25 pensioenfondsen die van plan waren om al volgend jaar, dus per 1 januari 2025, het persoonlijke pensioenpotje in te voeren zijn er nog drie over. Inmiddels is het naar áchteren verschuiven van de invoeringsdatum een bijna vanzelfsprekendheid.

Slecht voorteken

De tweede reden is de weigering van het Pensioenfonds Zorg en Welzijn, het een na grootste fonds na ABP (ambtenaren en onderwijzers), om de pensioenen volgend jaar te verhogen. Pensioenvrekkerij, noem ik dat. Dat is een slecht voorteken van wat komen gaat als ook de grote pensioenfondsen de overstap maken naar het nieuwe stelsel.

De versoepelde regels van pensioentoezichthouder De Nederlandsche Bank bieden wel ruimte voor een verhoging. De Nederlandsche Bank heeft de regels juist versoepeld om de overgang naar het nieuwe stelsel brede steun te geven bij werknemers en ouderen. Bovendien is de inflatie in Nederland hardnekkig, dus een pensioenverhoging (indexatie) komt goed van pas.

Maar het Pensioenfonds Zorg en welzijn durft het niet aan. Helaas, helaas, zegt het bestuur, alsof iemand anders dan zij hiervoor verantwoordelijk zijn. Jarenlang was De Nederlandsche Bank de gebeten hond in de pensioenwereld, want de rekenmeesters van de pensioencontroleur waren véél te streng. Nu zit een groot pensioenfonds zijn aangesloten werknemers en gepensioneerden zélf dwars.

En waarom? Het Zorg en Welzijn-pensioenfonds wil het geld van de indexatie in kas houden en extra financiële buffers aanleggen omdat het fonds per 2026 wil overstapen naar de individuele spaarpotjes. We willen u graag vanaf 2026 een goed pensioen blijven betalen, zegt voorzitter Joanne Kellermann, een voormalige directeur van De Nederlandsche Bank. Dat is een pensioen dat zijn waarde behoudt, waarvan de uitkering dus meestijgt met de inflatie, maar nu even niet.

Net niet

De weigering van het fondsbestuur krijgt nog een potsierlijk cachet omdat de buffers die men nodig vindt om wél een heel bescheiden pensioenverhoging te betalen op 0,2 procent na niet worden gehaald. Wie zegt dat een goed pensioen zo belangrijk zou juist dan best een bescheiden, maar symbolisch belangrijke verhoging hebben moeten geven. Juist ook omdát hoge verwachtingen zijn gewekt over de nieuwe pensioenen. En wetende hoeveel wantrouwen er bestaat over achterkamertjespolitiek. Nogmaals: vrekkengedrag.

Wat gebeurt er straks met de extra buffers? Een deel moet de kosten van het fonds dekken, dat is wettelijk zo geregeld. Een deel is een reservefonds voor barre tijden en een deel is een steunfonds voor mensen die er ondanks de hoge verwachtingen op achteruit zouden gaan. Al met al behoorlijk mistig. Precies het soort niet-zo-transparante afwegingen in het bestuur van werkgevers en vakbonden waarvan je dacht dat het nieuwe stelsel er een eind aan zou maken.

 Nu al op achterstand

Pensioenfonds Zorg en Welzijn zou best een trendsetter kunnen zijn, opperden deskundigen de afgelopen week. Dan zouden ook andere grote fondsen uit voorzorg de pensioenen bevriezen voorafgaand aan de stap naar het nieuwe stelsel. ABP doet dat overigens pas in 2027.

Dus wat een simpeler en profijtelijker nieuw pensioen zou moeten zijn, blijkt in de aanloop juist ingewikkelder én van het oude stempel: bevroren pensioenen.   

Als meer (grote) fondsen deze tactiek gaan gebruiken, ondermijnen zij zelf het vertrouwen in het nieuwe stelsel en niemand anders. Zoals een lezer van Wynia’s Week schreef: we zijn nog niet eens begonnen en nu staan we al op achterstand.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Wel inflatie, geen hoger pensioen: bij Pensioenfonds Zorg en Welzijn zijn vrekken aan de macht verscheen eerst op Wynia's Week.

Duitsland.

Het Nederlandse bedrijfsleven exporteerde vorig jaar voor 166 miljard euro goederen en diensten naar de Bondsrepubliek. Naar de VS ging 52 miljard.

Hier geldt het gezegde: beter een goede (economische) buur dan een verre vriend. De VS zijn onze vriend, al ziet iedereen na de herverkiezing van Republikein Donald Trump dat deze vriend maar één belang heeft: het Amerikaanse economische en politieke belang. Dat was onder president Joe Biden overigens in grote lijnen hetzelfde.

Mediakakofonie

De VS zijn natuurlijk een supermacht en de belangrijkste leverancier en financier van onze militaire veiligheid in de NAVO. Maar toch steekt de aandacht voor de Duitse teloorgang schril af bij de Nederlandse mediakakofonie rondom de Amerikaanse verkiezingen.

Op dezelfde dag dat de Amerikaanse kiezers Trump een historisch mandaat gaven, implodeerde de Duitse coalitie van SPD, Groenen en FDP. Bondskanselier Olaf Scholz (SPD) ontsloeg zijn minister van Financiën Christian Lindner, tevens partijleider van de liberale FDP.

Duidelijker kan de tegenstelling niet zijn: de VS staan aan de vooravond van het economische programma van de dominante, maar onvoorspelbare president Trump. Duitsland, de leidende deelnemer aan de Europese Unie, is krachteloos, politiek verdeeld en stuurloos.

Twee korte observaties illustreren de tegenstelling. In Trumps plannen zit geen rem op extra overheidsschulden, terwijl Duitsland zo’n rem, de Schuldenbremse, in de wet heeft verankerd. Nummer twee: de invoering van importheffingen, Trumps favoriete woord, belemmert de Duitse export en maait de economische groei weg. 

En Nederland?

Het slechte nieuws is: Nederland kan zich niet onttrekken aan deze Duitse herfst. Decennia zeiden economen: als Duitsland niest, is Nederland verkouden. Zo erg is het niet meer, maar de economische relaties zijn zo hecht, dat nu al de eerste waarschuwingen klinken. Van ondernemers én vakbond.

Europese auto-industrie onderschatte China

Het middelpunt van de Duitse economische malaise is Volkswagen. De autofabrikant is overrompeld door de Chinese export naar Europa én de ‘kopersstaking’ in China van Duitse auto’s. VW wil dat de Duitse arbeiders 10 procent loon inleveren om de kosten omlaag te brengen. De vakbond wil juist 7 procent erbij. Volgens nog steeds onbevestigde berichten zou de directie ook drie fabrieken in Duitsland willen sluiten.

Dat is niet eerder vertoond. Genoeg brandstof voor sociale strijd. En bedenk wel: VW staat model voor de Duitse én Europese auto-industrie die de concurrentiekracht van Chinese producenten van elektrische auto’s als BYD ernstig heeft onderschat.

Nedcar

Nederland heeft eerder al een voorproefje gekregen van de neergang van de auto-industrie toen Nedcar in Born moest sluiten. Daar werkten op de piek van de markt ongeveer 5.000 arbeiders. De sluiting van Nedcar, omdat opdrachtgever BMW daar geen nieuwe auto’s meer wilde laten maken, volgt een bekend patroon. Eerst nemen de Duitse fabrikanten maatregelen tegen fabrieken in het buitenland. Dan probeer je nog wat kostenbesparingen uit je buitenlandse leveranciers te wringen. En als de nood maar blijft stijgen, moet ook je (Duitse) thuismarkt eraan geloven.

Inmiddels klinken ook in Nederland de waarschuwingen. Bestuurder Hans Wijers van vakbond FNV Metaal vreest bijvoorbeeld ontslagen bij Nederlandse toeleveranciers. ‘De orders stromen momenteel niet binnen.’

Minder, minder, minder

De invloed wordt breed gevoeld. Minder Duitse autoverkopen betekent minder orders voor staal bij Tata Steel in IJmuiden. Minder kunststofbumpers. Minder uitlaatpijpen. Minder schuifdaken. Allemaal producten die Nederlandse bedrijven aan Duitsland leveren. Minder autoproductie betekent ook minder doorvoer vanuit de Rotterdamse haven.

Minder auto’s betekent minder werk voor uitzendkrachten. Zij staan als eerste op straat. Dat zie je terug in de cijfers van Randstad, die ook voor de Duitse auto-industrie werkt. De omzet in Duitsland kromp in de eerste drie kwartalen van dit jaar met 14 procent ten opzichte van 2023 en de marktomstandigheden zijn ‘onverminderd zwaar’.

Denk bij toeleveranciers niet alleen aan producenten van hardware. In een auto zit tegenwoordig ook een hele lading software. En ook daarvan komt een deel uit Nederland, namelijk van NXP in Nijmegen. NXP was ooit een divisie van Philips, maar is nu een zelfstandige gigant. Topman Kurt Sievers waarschuwde vorige week voor ‘bredere economische zwakte’, lees: minder orders.

Als je uitzoomt van de auto-industrie naar de héle Duitse industrie zie je dat ook het kabinet-Schoof last kan krijgen van de industriële krimp. Een maatregel die in Duitsland de ronde doet is een verlaging van de stroomkosten, zodat industriële bedrijven goedkoper uit zijn. Laat nu uitgerekend het Nederlandse staatsbedrijf Tennet in Duitsland een prominente positie hebben in het hoogspanningsnet. Moeten Tennets tarieven omlaag? Compenseert de Duitse regering het verschil?

Duitsland wilde twee jaar geleden het Duitse Tennet-net wel kopen, maar haakte af. Geen geld. Inmiddels hebben de kabinetten RutteVier en Schoof maar liefst 44 miljard euro geleend aan Tennet om zijn investeringen in Duitsland te blijven doen. Wat een hoofdpijndossier.

Traagheid en achterstand

Scholz talmt met een stemming in het Duitse parlement over het voortbestaan van zijn vleugellamme regering. Als hij wordt weggestemd, wat zeker is, dan volgen in het voorjaar vervroegde verkiezingen.

In de VS regeert vanaf 20 januari Trump. Duitsland loopt achter de feiten aan en blijft dat doen. Made in Germany was decennialang een kwaliteitsstempel. Nu symboliseert het traagheid en achterstand. Voor buurland Nederland is dat een regelrechte economische bedreiging, misschien nog wel bedreigender dan Trumps invoerheffingen.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Duitse neergang is voor Nederland een regelrechte economische bedreiging verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo gebeurde het dat minister van Sociale Zaken Eddy van Hijum (NSC) op 25 oktober uitstel meldde van de bestrijding van malafide praktijken bij arbeidsmigratie. Op dat moment was politiek Den Haag in de ban van de afloop van het asielcrisisberaad.   

Van Hijum wil dolgraag maatregelen nemen, schreef hij aan de Tweede Kamer. Hij heeft echter geen geschikte uitvoerder en toezichthouder gevonden voor de bestrijding van foute uitzendbureaus. De justitiële organisatie die het zóu doen, zag teveel hindernissen. Het woord urgentie valt in zijn brief vijf maal. De minister komt met wat lapmiddelen, maar dat verandert niks aan de vertraging. En dit dossier sleept al zo lang. Al een jaar of vijftien.

Misstanden

Malafide uitzendbureaus spelen een faciliterende rol bij misstanden, met name bij de binnen-Europese arbeidsmigranten: Polen, Bulgaren, Roemenen, Hongaren. Denk bij misstanden aan onderbetaling, gevaarlijk werk zonder adequate veiligheidsmaatregelen, te lange werktijden, slechte of dure huisvesting.

Nederland telde in 2022 984.000 arbeidsmigranten, schreef het Centraal Planbureau eerder dit jaar in een analyse. Veel van hen komen naar Nederland via een uitzendbureau. Een op de zeven uitzendbureaus overtreedt bewust de wet, schatte inspecteur-generaal Rits de Boer van de Arbeidsinspectie twee jaar geleden in NRC. Dat zouden 2.500 bureaus zijn.

Malafide uitzendbureaus zijn om twee redenen een maatschappelijke én een economische uitwas. Om te beginnen is het schadelijk voor de betrokken arbeidsmigranten zelf. Maar het is óók schadelijk voor de Nederlandse economie omdat werkgevers die in zee gaan met malafide bureaus een kostenvoordeel pakken tegenover hun eerlijke concurrenten. De slechteriken saboteren de arbeidsmarkt en ondermijnen hun concurrenten die de wettelijke voorschriften en cao-regels wél in acht nemen.   

En weet u wat het meest verfoeilijke is? Dit probleem bestaat al een jaar of vijftien, misschien langer. En het lukt politici in Den Haag én in Brussel niet om er werkelijk iets aan te veranderen. Waarom niet?

Ondoordachte Europese integratie

Daar zijn drie redenen voor. Goedbedoelde liberalisering, gegroeide economische belangen én ondoordachte en naïeve Europese integratie. Dat was een proces van meer dan twee decennia.

Per 1998 liberaliseerde het links-liberale kabinet-Kok de uitzendmarkt. Wie een uitzendbureau wilde beginnen, had geen vergunning meer nodig. Het was de tijdgeest, zeg maar. Het was óók de tijdgeest om welwillend te kijken naar de arbeidsmigratie die op gang kwam toen Midden- en Oost-Europese landen toetraden tot de EU en hun inwoners in de EU konden werken. Die mensen hadden decennia gezucht onder communistische regimes, nu konden ook zij een welvarende economie opbouwen.

Het zou zo’n vaart niet lopen… Wel dus. ‘De dynamiek van de open grenzen binnen de EU werd sterk onderschat’, constateerde het CPB in zijn eerder genoemde analyse droogjes.

Europese landen mochten zelf beslissen of ze de grenzen van hun arbeidsmarkt terstond openstelden of even uitstel wilden. Engeland wachtte niet. Brexit was het resultaat. Onderschatting van de aantrekkingskracht van welvarend West-Europa was aan de orde van de dag, de maatschappelijke en politieke consequenties op langere termijn (huisvesting, onderwijs, arbeidsomstandigheden) werden genegeerd.

De liberalisering van de Nederlandse uitzendmarkt kwam opeens goed van pas. Je kon een uitzendbureau oprichten, arbeidskrachten werven via bijvoorbeeld een dochterbedrijfje in Polen of Roemenië, hogere lonen betalen dan in hun thuisland, maar wel dáár lagere sociale premies dan in Nederland afdragen. Zo ontdekten werkgevers en hun adviseurs een el dorado van sluipwegen en ontduikkansen.

Links verdeeld

De eerste die dat opviel, waren vakbondsbestuurders. Hun leden zagen de misstanden en de gevolgen voor hun eigen banen. Arbeidsmigratie dreef een wig in de toch al broze ‘rode familie’. Want de Partij van de Arbeid, maar ook de meeste andere linkse partijen (minus de SP) waren juist overtuigd van de zonnige kant van Europese integratie.

Het duurde tot 2013 voordat Lodewijk Asscher (PvdA) als minister van Sociale Zaken steeds luider waarschuwde tegen ongebreidelde binnen-Europese arbeidsmigratie. Critici spraken er schande van. Want de Europese eenwording is een verheven project waarvan de voordelen niet in twijfel mogen worden getrokken en de nadelen liever niet expliciet benoemd. Maar in Brussel én in Den Haag kreeg hij de handen niet op elkaar voor serieuze maatregelen.

De voordelen in de landen van herkomst én voor werkgevers in Nederland zijn te groot. In sectoren als vleesverwerking, land- en tuinbouw en distributie, waar arbeidsmigranten werken, zijn de financiële belangen alleen maar gegroeid. Deze sectoren hadden en hebben machtige politieke bondgenoten. Van oudsher CDA en VVD, nu BBB en VVD.

De nadelen liggen al jaren op tafel. Op 29 september 2011 publiceerde een onderzoekscommissie van de Tweede Kamer het rapport Lessen uit recente arbeidsmigratie. Citaat: ‘De commissie is geschrokken van het groot aantal malafide uitzendbureaus en de slechte, soms schrijnende huisvestingssituaties van arbeidsmigranten.’

Een remmende slak

In 2020 kwam een commissie onder leiding van oud-SP leider Emile Roemer met vijftig concrete aanbevelingen, zoals regulering van de uitzendbranche. Daar zit nu de tegenvaller die Van Hijum twee weken geleden meldde.     

‘Om misstanden structureel aan te pakken, moet ik nu kiezen voor zorgvuldigheid boven snelheid,’ schreef Van Hijum de Tweede Kamer. Snelheid? Het is de snelheid van een slak die afremt in de bocht.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Het lukt maar niet om malafide arbeidsmigratie te bestrijden. VVD en BBB weten waarom verscheen eerst op Wynia's Week.

De woorden drongen zich aan me op toen ik las dat de postzegel volgend jaar weer duurder wordt. 1,21 euro voor een standaard brief. De wakkere redacteur van het economieblog van NRC, Stefan Vermeulen, constateerde dat de prijs van een postzegel straks hoger is dan de prijs van een aandeel PostNL op de beurs (1,09 euro). Sinds 2011 zijn de posterijen namelijk zelfstandig beursgenoteerd.

Een seizoensbedrijf

Het product dat PostNL verkoopt, namelijk postzegels en brieven- en postbezorging, wordt steeds duurder, terwijl de prijs van het bedrijf dat het product levert juist in koers daalt. Dat maakt PostNL tot een van de meest hopeloze grote ondernemingen (33.500 medewerkers) van Nederland. De postmarkt kalft af, jaar in, jaar uit.

De prijsverhoging van de postzegels met 7 procent volgt op stijgende kosten, zoals vervoer, energie en de 7 procent loonsverhoging. De prijsverhoging karakteriseert de hardnekkige inflatie waar Nederland mee te kampen heeft.

Digitale communicatie (whatsapp, mail, Facebook) is sneller, goedkoper en goed genoeg, al missen zij voor mij de charme van bijvoorbeeld een felicitatiekaartje als een gewaardeerde oud-collega met pensioen gaat. Langzamerhand wordt PostNL een seizoensbedrijf. De piekdrukte is rond Sinterklaas en Kerst. Dat bepaalt de winst.

Om de schokken van de neergang te dempen rekent PostNL al jaren op de winst op de bezorging van pakketten. Dat is wél een groeimarkt. Nederlandse bestellingen in China zijn een mooie opsteker. Maar pakketjes laten bezorgen is een concurrerende markt, terwijl PostNL met brieven en zakelijke post monopolist is.

De vraag is: hoe lang nog, PostNL?

Komt het antwoord binnenkort van Daniel Kretínsky, de publiciteitsschuwe Tsjechische miljardair, die als grootste aandeelhouder van PostNL de troeven in handen heeft. Over hem verderop in deze column meer.

De nutsbedrijven

De post was nog niet zo lang geleden een van de nutsbedrijven die in overheidshanden waren. Meestal was dat de rijksoverheid, soms waren het gemeenten en provincies, zoals de elektriciteitsbedrijven. In de liberaliserings- en dereguleringsgolf in de jaren tachtig van de vorige eeuw kregen zij meer ruimte en vaak nieuwe eigenaren. Telefoon (KPN) en post, ooit samen in het staatsbedrijf PTT, hebben afzonderlijke beursnoteringen. De energiebedrijven zijn verkocht aan buitenlandse aandeelhouders. De Nederlandse Spoorwegen zijn een staatsbedrijf gebleven. De NS moet Nederlandse dochters van búitenlandse staatsbedrijven op het spoor dulden.

De prijsverhoging van de postzegels heeft een vergelijkbaar effect als de prijsverhoging bij de NS. Het prijsverschil met andere vormen van communicatie groeit, klanten haken af, potentiële klanten kijken wel uit en straks volgt weer een prijsverhoging.

Verschraling

Het hopeloze gevoel bij klanten wordt nog eens versterkt door de verschraling van de bezorging (niet meer op maandag; opheffen van brievenbussen) en het voortdurend missen van de punctualiteit van bezorging van de standaardpost.

Het hopeloze gevoel voor werknemers is dat de basis van hun baan steeds smaller wordt. Het moet efficiënter, minder distributiecentra, minder werknemers.

Gouden tijden

De aandeelhouders van PostNL kunnen ondertussen alleen nog maar dromen van de ‘gouden’ tijden die achter hen liggen. Eind 2016 deed de Belgische concurrent Bpost een bod van 5,75 euro per aandeel. VVD-ministers Mark Rutte en Henk Kamp verzetten zich, PostNL wees het bod af. Exit Bpost.

De coronapandemie stuurde de beurskoers nog een keer omhoog toen winkels gesloten waren en internetbestellingen records braken.

De huidige beurskoers van 1,09 euro weerspiegelt het hopeloze perspectief. Grappig weetje: de optelsom van de waarde van alle aandelen PostNL was afgelopen week 550 miljoen euro. PostNL heeft ook een eigen pensioenfonds. De beleggingen van dat fonds bedroegen begin dit jaar 9,4 miljard euro. Het pensioenfonds is zeventien maal zo groot als het bedrijf. Anders gezegd: je kunt PostNL ook zien als een gigantisch pensioenfonds dat post en pakketjes bezorgt.

De sterke man op de achtergrond is grootaandeelhouders Kretínsky, met net geen 30 procent van de aandelen. Hij heeft ook een vertegenwoordiger in de raad van commissarissen, die toezicht houdt op de directie. De Tsjech, die ook belangen heeft in de Nederlandse energiesector, profiteert van de dividendstroom op de aandelen die PostNL mede dankzij de prijsverhogingen in stand houdt.

Bod op Royal Mail

Onlangs deed Kretínsky een bod op alle aandelen van het Britse bedrijf International Distribution Services (IDS), dat de eigenaar is van de Royal Mail, de Engelse post. Kretínsky was, net als bij PostNL, al jaren de grootste aandeelhouder. De Britse regering laat nu onderzoek doen of de Tsjech een betrouwbare eigenaar is. De Britten willen niet dat ‘hun’ posterijen in verkeerde handen vallen. Als Kretínsky zonder kleerscheuren uit het onderzoek komt is dat mogelijk de eerste stap om ook volledige controle te krijgen over PostNL. Hij kan vervolgens als nieuwe eigenaar het pakketjesbedrijf afsplitsen van de post.

Maar dan? Hoeveel toekomst heeft PostNL zonder pakketbezorging?

Politici rekenen postbezorging tot de nationale infrastructuur, zoals wegen en bruggen. Overheidshulp is nooit ver weg. Dat zie je bij de NS waar de overheid toeschiet. Dat weet Kretínsky ook. PostNL mag dan een commercieel, beursgenoteerd bedrijf zijn, als het bestaan op het spel staat wordt de postzegel weer duurder en zal de overheid een tekort bijpassen.      

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Postzegels weer duurder, dienstverlening verschraalt. Is er nog hoop voor PostNL? verscheen eerst op Wynia's Week.

Drie maanden geleden kondigde Swaak zijn vertrek aan. Hij is ‘in de eerste helft van 2025’ weg. Verrassend. Hij was vier maanden daarvóór herbenoemd voor een termijn van vier jaar.

Onrust en onduidelijkheid

Zijn voortijdig vertrek onderstreept de onrust bij bank en de onduidelijkheid over de toekomst. Onrust en onduidelijkheid kleven aan ABN Amro sinds de Nederlandse staat op 4 oktober 2008 besloot om de bank te nationaliseren. Prijskaartje: bijna 22 miljard euro.

Premier Jan Peter Balkende (CDA), minister van Financiën Wouter Bos (PvdA) en president Nout Wellink van De Nederlandsche Bank wisten toen wat ze níet wilden, namelijk financiële paniek. Géén rijen klanten bij geldautomaten.

Maar wat de overheid wél wilde met deze commerciële ‘staatsbank’, dat is al zestien jaar lang onduidelijk. Vandaar de telkens terugkerende spanningen.

Wat is er sinds de nationalisatie met de aandelen gebeurd? ABN Amro ging eind 2015 naar de beurs en sindsdien heeft de overheid 60 procent van de aandelen verkocht. Waarde van de resterende 40 procent: 5,2 miljard euro.

Achtereenvolgende ministers van Financiën lieten onduidelijkheid bestaan over de vraag of we de 22 miljard euro zouden terugverdienen. Eelco Heinen (VVD) heeft daar een eind aan gemaakt.

Bij de huidige koers van de aandelen bedraagt de strop ruim 5 miljard euro. In een brief aan de Tweede Kamer stelde Heinen dat de overheid de bank niet had gekocht als ‘investering om rendement op te maken’. Daarom wil hij niet wachten op een mogelijk hogere beurskoers.

Heinen heeft gelijk dat de overheid geen belegger is, maar als minister van Financiën moet hij wel als een goed huisvader het aandelenpakket beheren en het maximale eruit slaan voor de burger. Maar dat doet hij niet. Over wat hij wel zou moeten doen, kom ik straks terug.

Slepende zaken

Naast de verkoop van ABN Amro aandelen zijn er meer slepende zaken onder de staatsdeelnemingen. In 2013 nationaliseerde het tweede kabinet-Rutte bank en verzekeraar SNS Reaal. Ook toen om spaarderspaniek te voorkomen. Inmiddels resteert nog het bankendeel van SNS Reaal dat is omgedoopt in Volksbank, met de ‘merken’ ASN, Regiobank, SNS en woningfinancier BLG.

Ook de Volksbank was jarenlang het middelpunt van onrust in de top en onduidelijkheid over de toekomst. Moet de bank een coöperatie worden? Of een bijtertje dat de concurrentie op de spaar- en hypotheekmarkt aanblaast? Of moet de overheid er gewoon vanaf?

Minister Heinen doet het laatste. Hij wil poen, geen experimenten. De bank, die met een laag rendement kampt, wordt verkooprijp gemaakt. Er is een ‘transformatietraject’ aangekondigd, een woord dat klinkt als de voorbode van een reorganisatie.

Dan is er het hoofdpijndossier van staatsbedrijf Tennet, dat het hoogspanningsnet beheert. De Duitse activiteiten van Tennet slokken zoveel kapitaal op, dat Nederland het Duitse dochterbedrijf aan Duitsland wilde verkopen. Daar was de bondsregering zelf twee jaar geleden over begonnen. Maar Duitsland is platzak. Nu zoekt Nederland particuliere investeerders.

Deze drie slepende dossiers hebben één ding gemeen: iedereen weet dat Nederland ervan af wil. Dat helpt de verkoopprijs natuurlijk niet.

Duitse angst

Maar er speelt ook nog iets anders. Dat is de poging van de Italiaanse bank Unicredit om de Duitse Commerzbank over te nemen. De Italianen grepen hun kans toen de Duitse overheid pakketten aandelen van de Commerzbank in de verkoop deed, zoals ook Nederland dat met ABN Amro doet…

De Duitse staat had aandelen Commerzbank gekocht bij een reddingsactie van de bank, zoals Nederland met ABN Amro. De Duitse minister van Financiën is meteen gestopt met zijn aandelenverkopen toen Unicredit de koper bleek te zijn. Inmiddels bezitten de Italianen 9,9 procent van de Commerzbank plus opties voor een groter belang. De Duitse overheid zegt echter nee tegen een overname.

De uitweg

Commerzbank en de Duitse overheid zoeken een uitweg uit de greep van Unicredit. En in deze impasse past ABN Amro. Want waarom doet de Commerzbank niet een overnamebod op ABN Amro en zet zij Unicredit buiten spel? De Duitse overheid bezit 10 procent van de Commerzbank, de Nederlandse overheid 40 procent van ABN Amro.

Met zijn dominante belang in ABN Amro kan minister Heinen een lucratieve overnamepremie bedingen om mee te doen. Bij een premie van 20 procent, niet ongebruikelijk, is dat één miljard euro extra! Dat verlost Heinen ook van een urgent probleem. Vind maar eens een ervaren opvolger voor Swaak terwijl de bank met handen en voeten is gebonden aan de politieke weerzin tegen hogere beloningen.

De Nederlandse en Duitse ministers van Financiën willen graag sterke banken en een Europese kapitaalmarktunie. Dit is hun kans. Of praten zij alleen over begrotingstekorten tijdens hun vergaderingen? Hun aandelenpakketten zijn de basis voor een nieuwe West-Europese bank. En de Nederlandse burger kan nog wat verlies inhalen. Daarom loont het om het substantiële belang van 40 procent in ABN Amro nog even aan te houden voor het beste resultaat.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Minister Heinen kan een miljard extra verdienen op ‘staatsbank’ ABN Amro. De sleutel ligt in Duitsland verscheen eerst op Wynia's Week.

Het pad van de economische kapitalist gaat niet altijd over rozen. Soms zitten persoonlijke tegenslagen in de weg. Soms historische verschuivingen in de economie en het arbeidsproces. Denk aan de eerdere overgang van de agrarische naar de industriële economie. Of nu de transformatie naar de zelfstandigen- en technologische economie.

Hoe lang nog?

In een eerdere overgangstijd hoorde ik oudere collega’s elkaar zuchtend vragen: hoe lang móet je nog? Nu is de vraag: hoe lang wil je nog? En wat dan? De vragen zijn anders, de vragen zouden in elk geval anders moeten zijn, want er is een tekort aan arbeid. Dat drukt op de economie en op ons welbevinden. De arbeidskrapte veroorzaakt stress om het werk gedaan te krijgen.

In 1999 was de gemiddelde leeftijd waarop werknemers met pensioen gingen 60 jaar. Nu is dat 66.

Cruciaal in deze spectaculaire kentering was het schrappen van de vervroegde uittreding, de zogeheten vut. De gedachte achter de vut in de jaren tachtig van de vorige eeuw was dat de omvang van de werkgelegenheid een gegeven was. Dus wilde men het bestaande werk verdelen. Ouderen eruit, jongeren een kans. Inmiddels weten we wel beter. Werkgelegenheid staat niet vast. Per saldo groeit het aantal banen gestaag. Dus gaat het niet om de verdeling van bestaand werk, maar om de aanpassing aan groeiend en nieuw werk.

Op basis van de vut-regelingen, die waren verankerd in de cao’s, konden werknemers ver vóór hun AOW-leeftijd (toen 65 jaar) financieel aantrekkelijk stoppen met werken. Anders gezegd: wet- en regelgeving maakten het economisch kapitaal van werknemers in één klap waardeloos. Dat was toen.

Is er tegenwoordig ook nog zo’n barrière en zo ja, welke? Daarover verderop in deze column.

Vroegpensioen terug van weggeweest

Maar eerst het vervroegd uittreden, of het vroegpensioen, zoals dat nu heet. Het is als brandpunt van sociale en politieke strijd opeens terug van weggeweest. Dat is te danken, of te wijten zo u wilt, aan het pensioenakkoord dat vakbeweging, werkgevers én het kabinet vijf jaar geleden hebben gesloten.

Dat akkoord was een klassiek ‘polderproduct’. Er zat voor elke onderhandelingsdelegatie wat leuks in. De werkgevers konden hun handen aftrekken van dure pensioenen, die verder geïndividualiseerd werden. Er kwam een beetje extra keuzevrijheid, zodat werknemers op hun pensioendatum een bedrag ineens (10 procent van hun pensioenpot) konden opnemen. Dat kwam tegemoet aan liberale wensen.

Er kwam een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen, een vakbondsverlangen. Men sprak ook een tijdelijke regeling af om eerder te stoppen met werken. Maar tussen pensioenakkoord en wetgeving zat de uitwerking in de weg. En die blijkt een heel stuk lastiger, politiek controversiëler én ondoenlijker dan de ondertekenaars van het akkoord hadden gedacht.

Onrust en ongenoegen

De pensioenwet kwam er, maar is omstreden. Onder politici (NSC, BBB, PVV) én onder ouderen en deskundigen. De praktische invulling van de wet is een mijnenveld. De verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering kan in de praktijk gemakkelijk een zeperd worden.

De Tweede Kamer is onlangs zonder enthousiasme akkoord gegaan met het wetsontwerp voor een eenmalige greep in je eigen pensioenpotje. Het wetsontwerp was jaren blijven liggen. En het vroegpensioen wordt gewoon weer ingevoerd, krappe arbeidsmarkt of niet.

Het ene akkoord uit 2019 heeft dus geen sociale rust gebracht, maar alleen maar vier keer onrust, ongenoegen en controverse.

Haaks op de tijdgeest

Zoals de vut steeds duidelijker haaks kwam te staan op de tijdgeest en de onontkoombare vergrijzing, zo voelt dat nu met vroegpensioen dat met overheidsgeld wordt gefaciliteerd. In plaats van het arbeidsaanbod met vroegpensioen te beperken (en extra arbeidsmigranten te werven) zou je juist het tegenovergestelde moeten doen. Toch hoor je daar nooit over.

Waarom staat in cao’s nog steeds dat de arbeidsovereenkomst van werknemers automátisch wordt beëindigd bij het bereiken van de AOW-leeftijd? Kennelijk is de formule: AOW=oud=ontslag.

Het verplichte leeftijdsontslag doet in essentie hetzelfde als de vut-regeling: ouderen stoppen. Daardoor krimpt het arbeidsaanbod, zodat de oververhitte arbeidsmarkt heet blijft en de jongere werknemers hogere looneisen kunnen stellen.

Het leeftijdsontslag maakt werknemers én werkgevers lui. Waarom zouden ze nog investeren in kennis en kunde als mensen straks toch stoppen? Zo kweken bedrijven hun eigen personeelsprobleem.

Dat kan anders. Het leeftijdsontslag in de cao schrappen geeft ruimte en vrijheid. Wie wil stoppen (gezondheid; balen van de baas), stopt toch wel. Het gaat om de doorwerkers. De animo is er. Van de bijna 2,5 miljoen zelfstandige ondernemers is 10 procent 65 jaar of ouder, meldde statistiekbureau CBS onlangs. Nog een cijfer, uit het ABN Amro-rapport Grijs potentieel van eerder dit jaar: 236.000 mensen van 67 jaar en ouder deden eind 2023 betaald werk.

Werkgevers aan zet

Er is een wereld te winnen. Waarom werken mensen door? Om het geld, maar meer nog om het plezier, sociale contacten en omdat ze nuttig willen zijn. Wat helpt? Steun van hun partner, leert onderzoek van demografisch instituut Nidi, én het feit dat hun leidinggevende zich ervoor inzet.

Opvallend is dat de werkgevers bij uitstek deze drijfveren inhoud kunnen geven. Dus stop met klagen over arbeidstekorten, stop met de vernietiging van economisch kapitaal en begin met vragen hoe mensen willen blijven werken.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Schrap verplicht ontslag op AOW-leeftijd en meer mensen zullen blijven werken verscheen eerst op Wynia's Week.

Heinen moet het liberale geluid uitdragen in de coalitie van de VVD met PVV, NSC en BBB. Maar nu al zit hij vast in conflicterende uitgangspunten van het hoofdlijnenakkoord van zijn eigen coalitie.

Dat wordt pijnlijk duidelijk als je kijkt naar de oorzaken van een nieuw, maar taai Nederlands knelpunt: onze hardnekkige inflatie. Daar was de burger niet meer aan gewend. Des te harder komen de prijsverhogingen aan.

Nederland bijna Europees kampioen

Jarenlang was ons land een toonbeeld van lage inflatie. De werkloosheid was aanzienlijk, de vakbonden waren gematigd. Nederland was met het Groningse aardgas zelfvoorzienend. De enige die roet in het eten gooide, was de overheid die met lastenverzwaringen zijn begroting op orde maakte, zoals de eerste Rutte-kabinetten.

Toen kwamen de coronapandemie, verstoringen in de aanvoer van producten en grondstoffen, Poetins inval in Oekraïne, ruimschoots verdubbelde gasprijzen, krapte op de arbeidsmarkt, de drastische inhaalslag van de lonen en uitgekookte prijsverhogingen van leveranciers.

Het resultaat? Nederland is nu na België het land in Europa met de hoogste inflatie. De inflatie in Europa was de afgelopen twaalf maanden 1,8 procent, in Nederland was het 3,3 procent (België: 4,5 procent). En de verwachtingen zijn niet iets om vrolijk van te worden. Daarover straks meer.

De hardnekkig inflatie roept zeker drie vragen op. Hoe kan het gebeuren? Wat is eraan te doen? En wat gaat er nog gebeuren?

Inflatie kan je overkomen, zoals de gasprijsverdubbeling in 2022. Maar inflatie kan je ook máken. Dat laatste is inmiddels volop zichtbaar. Wij maken onze inflatie zelf. In juli bleken de huren gemiddeld 5,4 procent hoger dan een jaar eerder. Dat was de grootste stijging in dertig jaar. De huren volgen de loonstijgingen.

Ook de loonsverhogingen in de dienstverlenende bedrijfstakken laten hun sporen achter. Dienstverlening is bij uitstek persoonsgebonden en als deze mannen en vrouwen hogere lonen weten te bedingen, gaan de prijzen op enig moment óók mee omhoog. Daarbij is het makkelijk om naar gulzige vakbonden te wijzen, maar dat is gemakspolitiek. Vakbonden sluiten cao’s af met de werkgevers. It takes two to tango. Dus elke werkgever die naar de vakbonden wijst, geeft zichzelf een brevet van onvermogen.

Nieuwe prijsverhogingen

Maar er is nóg een boosdoener: de overheid. Het kabinet-RutteVier heeft de belastingheffing op tabak (zogeheten accijns) per 1 april 2023 én per 1 april 2024 stevig verhoogd. Het officiële doel: (potentiële) rokers ontmoedigen. Mooi meegenomen: extra belastinginkomsten. De overheid waakt over onze gezondheid en pakt zelf een graantje mee.

Als ik vooruit kijk, dan blijft de inflatie op een hoog peil. Cao’s van de afgelopen maanden zullen tot nieuwe prijsverhogingen leiden. De NS betaalt gemiddeld 6,6 procent meer loon. Mede daardoor worden treinreizen duurder. En wat te denken van de loonsverhoging van rijksambtenaren met gemiddeld 9,7 procent, een cao met een looptijd van 19 maanden.

Inmiddels is ook de looneis van de FNV bekend: 7 procent erbij plus een vierdaagse werkweek.

Volgend jaar gaat de btw op boeken, cultuur en sport omhoog van 9 naar 21 procent. Heinen verdedigde de maatregel vorige week in het debat met de Tweede Kamer over zijn begrotingsbeleid met een beroep op de gewenste vereenvoudiging van de belastingen. Maar waarom kent deze vereenvoudiging dan toch weer uitzonderingen (bioscoopbezoek, kamperen bij de boer)? En waarom moet een vereenvoudiging juist een belastingverhóging zijn, terwijl er meer dan honderd fiscale regelingen zijn die bij een vereenvoudiging dan wel versobering juist geld ópleveren. Zodat de belastingtarieven voor burgers juist omlaag kunnen.

In het debat kreeg Heinen een standje van PVV-woordvoerder Tony van Dijck. Heinen en Van Dijck vinden dat de overheid minder moet uitgeven, maar Van Dijck hamerde ook op lagere belastingen. Hij wees erop dat 0,7 procent van de 3,3 procent inflatie gemaakt is door de overheid. Dus waarom draait Heinen bijvoorbeeld de accijnsverhoging op tabak niet terug?

Dat was een maatregel van RutteVier, erkende Heinen in het debat: ‘De eerlijkheid gebiedt ook te zeggen dat bij de totstandkoming van het hoofdlijnenakkoord er niet voor is gekozen om die terug te draaien.’ Alsof Van Dijck, die bij de onderhandelingen secondant was van PVV-leider Geert Wilders, dat niet wist.

Woorden, geen daden

PVV en VVD werken op deze manier eendrachtig samen bij het voortzetten van de eerdere lastenverhoging vanuit de overheid en het introduceren van nieuwe. Er is namelijk nog meer op komst. Het kabinet-Schoof wil het eigen risico van de zorgverzekering in 2027 halveren. Dat betekent een hogere zorgpremie. De energietransitie wordt elk jaar duurder. Hogere lonen en hogere heffingen voeden hogere prijzen, die weer hogere lonen uitlokken.

Linkse politici verhogen de lasten voor extra uitgaven, op rechts laat men de verhoging in stand, blijkt nu. Heinens eerdere waarschuwing tegen inflatie als sluipmoordenaar van de middenklasse is goed bedoeld. Maar het zijn woorden, geen daden.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Waarom alles zo duur is: links wil uitgeven en rechts laat het maar zo verscheen eerst op Wynia's Week.

Neem het vorige week gepubliceerde rapport van de WRR, een ‘denktank’ die het kabinet adviseert. Titel: Europese vergrijzing in het vizier. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid ziet, kort gezegd, de Europese vergrijzing als een serieuze bedreiging voor Nederland. Daarom moet minister-president Dick Schoof er bij Europese regeringsleiders op hameren dat zij iets doen aan de dreigende uitgaventsunami die met de vergrijzing gepaard gaat.

Zouden de regeringsleiders in Parijs, Berlijn en Rome het rapport inmiddels hebbenlaten vertalen en met rode oortjes lezen? Zouden Macron, Scholz en Meloni schrikken van hun toekomst die de WRR schetst?

Slecht voorbereid

Dit is er aan de hand: de meeste landen in de Europese Unie zijn niet of slecht voorbereid. Burgers leven langer. Zij krijgen langer een oudedagsuitkering. Ze hebben meer zorg nodig. Tot overmaat van ramp zijn er minder (oudere) jongeren om de economische groei op het vereiste peil te houden.

Het goede nieuws is: Nederland is de grote uitzondering. Wij hebben het voordeel van een pensioenspaarvarken met maar liefst 1.500 miljard euro beleggingen. Nederland is Europees kampioen pensioenen. Het geld voor bestaande en toekomstige pensioen ligt al klaar. Andere landen moeten dat nog maar zien te krijgen. Bovendien verloopt de vergrijzing elders in Europa sneller dan bij ons.

Goed gedaan, Nederland, zou je zeggen. Maar de WRR ziet donkere wolken. Andere Europese landen zullen steeds meer hoofdbrekens krijgen om hun begrotingsuitgaven te beheersen. De vergrijzing kan de economische groei drukken. Economische stagnatie dreigt. En Nederland is dan twee keer de klos.

Eén keer omdat Nederland als exportland bij uitstek zaken doet in Europa, zodat er minder te verdienen is. De tweede keer omdat er meer kans is op begrotingsontsporingen, ongeremde staatsschulden, extra politieke druk om de rente laag te houden ook als de inflatie stijgt vanwege bijvoorbeeld krapte op de arbeidsmarkt.

Omdat Nederland het meeste pensioengeld heeft, zijn onze gepensioneerden de grootste verliezers als de inflatie niet wordt beteugeld.

Schrik, schrik

De risico’s zijn duidelijk en urgent. Maar toch knaagt er iets bij het lezen van het WRR-rapport. Het gaf me zo’n nostalgisch gevoel. Een déjà vu. In 1997, kort voor de invoering van de euro, klonken er namelijk ook waarschuwingen voor de Europese bedreigingen voor Nederlandse pensioenen.

Politici schrokken zich een hoedje toen bleek dat in de Nederlandse pensioenwereld grote zorgen leefden over de euro. Zouden de zuidelijke landen met hun reputatie van laks begrotingsbeleid met ontsporende staatsschulden niet de inflatie aanwakkeren? Dat zou de waarde van de euro ondermijnen. En dus de Nederlandse pensioenen treffen waar zij het meest kwetsbaar zijn: oplopende inflatie.

Geloofsartikel

De toenmalige minister van Financiën, Gerrit Zalm (VVD), noemde de zorgen om een hogere ‘euro inflatie’ niet verstandig. Nee, logisch, het kabinet had geen behoefte aan bange burgers. Dat zou het draagvlak voor de ongewisse invoering van de euro alleen maar ondermijnen.

Bovendien is de Europese Unie, voorheen de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (1952), voorheen de Europese Economische Gemeenschap (1958), een geloofsartikel in de Nederlandse politiek. Wie dat in twijfel trekt, plaatst zich buiten de discussie.

En nu begint de WRR er weer over….

Afscheid van de euro?

Niet dat de WRR met een radicale oplossing komt, zoals afscheid nemen van de euro. De regeringsadviseur klampt zich vast aan onderzoek dat Nederland met zijn open, op export gerichte economie meer dan andere landen heeft geprofiteerd van de uniforme Europese markt.

De WRR draait de oplossing om. Nederland moet juist ándere Europese landen overtuigen van ons gelijk. Het is te laat voor die landen om een pensioenstelsel à la het onze op te bouwen, maar andere acties zijn er genoeg.

Hoe zouden Macron, Scholz en Meloni reageren als Dick Schoof hen komt adviseren dat zij hun arbeidsmarkt moeten hervormen? Dat hun werknemers en ondernemers hun productiviteit moeten verhogen. Dat hun kiezers langer moeten doorwerken, zodat de vergrijzing betaalbaar blijft. En dat zij niet moeten proberen de extra vergrijzingsuitgaven te financieren met hogere extra staatschulden.

Ze zullen zeggen: gefeliciteerd Dick. Jouw land is een bofkont. Jij wilt op verschillende terreinen een opt-out van Europese regels, nou, hier heb je al decennia een opt-out. Nederland staat met zijn pensioenen geïsoleerd in Europa, dat weet je. Het kon Mario Draghi als president van de Europese Centrale Bank niks schelen dat zijn ultralage rentepolitiek de Nederlandse pensioenen saboteerde. Het was namelijk de reddingsboei van de andere landen. Zo zal het in de volgende crisis wéér gaan.

Laat pensioenfondsen beleggen in de meest rendabele regio’s

Als Schoof na zijn buitenlandse bezoekjes terug is in Den Haag is hij een ervaring rijker. Met gidsland spelen maak je geen politieke vrienden.

Wat dan wel? Gebruik het pensioenspaarvarken en het vergrijzingsvoordeel van Nederland voor een sterke eigen positie. Kies voor een concurrerend bedrijfsleven. Laat de beleggingsmarkt zijn werk doen. Dus: geef pensioenfondsen alle ruimte om te beleggen in regio’s met hogere groei én rendementen dan in Europa. Stop politieke druk voor pensioenbeleggingen in maatschappelijk projecten in Nederland zonder duidelijk financieel voordeel. En zeg gewoon eens nee als Europa aanklopt voor extra geld voor programma’s met mooie namen maar zonder heldere en realiseerbare doelstellingen.

Europa is namelijk best belangrijk, maar ook best een gevaarlijke politiek-economische plek voor onze pensioenen.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Versterk met onze goede pensioenen onze eigen positie en speel geen gidsland verscheen eerst op Wynia's Week.

Eerst de meevaller. Het kabinet-Schoof verlaagt de energiebelasting op aardgas, zo bleek vorige week op Prinsjesdag. Staatssecretaris Folkert Idsinga van Fiscale Zaken (NSC) becijfert dat de belastingverlaging een huishouden 29 euro voordeel oplevert. Per jaar. Helpt tegen energiearmoede, steunt de bestaanszekerheid. Het kost de schatkist 271 miljoen euro.

De 29 euro is gebaseerd op een gemiddeld verbruik van 1.050 kubieke meter gas. Of dat hét gemiddelde is? Op verschillende websites las ik hogere getallen. Geeft niet, want hoe hoger het verbruik, hoe meer voordeel.

Tweede Kamer doet burger tekort

Bij de Algemene Politieke Beschouwingen vorige week noemde geen enkel Kamerlid deze belastingverlaging. Belastingen komen in dat zogeheten ‘belangrijkste politieke debat van het jaar’ nauwelijks aan de orde. Politici praten liever over meer geld uitgeven of bezuinigingen terugdraaien. Niet over belastingen. De fractievoorzitters die het debat met premier Dick Schoof voerden, laten belastingzaken graag over aan hun financiële experts. Hun debat komt later.

Daarmee doet de Kamer de burgers en bedrijven die de belastingen betalen geen recht. Belastingen zijn geen vanzelfsprekend gegeven. Burgers en bedrijven zijn geen pinautomaat.

Wat moet u als consument met deze verlaging van de energiebelasting?

Incasseren. U hoeft er niets voor te doen. Uw energieleverancier moet het regelen, belooft het ministerie.

Maar de meevaller kan ook aanleiding zijn om uw energiecontract weer eens te bekijken. Er zijn genoeg websites waar u zulke vergelijkingen kunt maken. En hou er rekening mee: uw contract tussentijds opzeggen vanwege een betere aanbieding elders kost nu gewoon geld.

Als u naar uw contract kijkt, kunnen u twee dingen opvallen. De eerste is uw keuzevrijheid. U heeft de keuze uit tientallen leveranciers. Dus u kunt de hoogte van uw tarieven zelf bepalen. De energiebelasting komt daar bovenop.

Duizelingwekkend

Maar u zult ook zien dat er nog een andere kostenpost is: de kosten van het netbeheer om gas en elektriciteit thuis te krijgen. Hier valt niks te kiezen. U bent gebonden aan de netbeheerder in uw regio, zoals Liander of Enexis. Deze beheerders zijn in handen van gemeenten en provincies en – sinds vorig jaar – ook van de rijksoverheid. Toen stak het kabinet namelijk 500 miljoen euro in Stedin, de regionale netbeheerder in de provincies Zeeland, Utrecht en delen van Zuid-Holland.

Het zou mij niks verbazen als de rijksoverheid ook kapitaal gaat steken in andere netbeheerders. Waarom? De kosten voor de overstap van fossiele brandstoffen (inclusief aardgas) naar elektriciteit zijn duizelingwekkend.

De kostengroei geeft nu al hoofdbrekens, terwijl de grote golf nog moet komen. Om hoeveel geld het gaat werd twee dagen ná de aangekondigde gasbelastingverlaging duidelijk. Het zoet van het voordeel van 29 euro werd vergald door een lastenstíjging van gemiddeld 60 euro per huishouden vanwege hogere nettarieven.

Deze lastenverhoging stond niet in de Miljoenennota of het Belastingplan 2025. Maar is wél van belang voor energiearmoede en bestaanszekerheid, een verkiezingsthema dat wel vergeten lijkt.

De verhoging rolt uit een onderzoek van ‘consumentenwaakhond’ ACM, de Autoriteit Consument & Markt, naar de tarieven van de netbeheerders volgend jaar. Dat zijn de energiebedrijven die gas en stroom bij u thuis afleveren. De ACM moet er op toezien dat zij hun regionale monopolies niet misbruiken door consumenten en bedrijven uit te knijpen.

Wind kost geld

De hogere nettarieven beginnen, misschien verrassend, op zee. Het groeiend aantal windparken op zee moet aangesloten worden op het hoogspanningsnet van Tennet, een staatsbedrijf. Nu neemt de overheid deze aansluitingskosten nog voor zijn rekening, maar de verwachting is dat daar op afzienbare termijn een einde aan komt. Dan berekent Tennet deze kosten door aan zijn klanten. Dat zijn grote industriële bedrijven én de regionale netbeheerders. De netbeheerders investeren zelf ook nog eens in een sterker elektriciteitsnet. Zij geven de hogere tarieven van Tennet aan u door plus de kosten van hun eigen investeringen.

Volgende jaar innen de netbeheerders ongeveer 1 miljard euro extra voor deze investeringen, schrijft de ACM. Deze kosten betalen consumenten en bedrijven.

Duur Duitsland

Maar er zijn meer hoofdbrekens voor het kabinet. Tennet heeft te veel hooi op de vork genomen. Het staatsbedrijf moet in Nederland miljardeninvesteringen, maar in Duitsland nog meer. Tennet is namelijk ook eigenaar van een omvangrijk Duits net.

Het kabinet Rutte IV had al 25 miljard euro vrijgemaakt voor steun. Nu legt minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) er nog eens 19 miljard euro bij. Totaal: 44 miljard. Dat komt overeen met bijna 9 procent van de uitgaven op de rijksbegroting of 4 procent van de totale jaarlijkse Nederlandse productie van goederen en diensten. Dat geld, dat is het goede nieuws, moet Tennet wel een keer terugbetalen… Ten dele wellicht door hogere tarieven voor burgers en bedrijven.

Ondergeschikte consument

De komende jaren zal het kabinet-Schoof zuinig zijn met verdere lastenverlichtingen, maakte minister Heinen vorige week duidelijk. De trein van de lastenverzwaringen van de energietransitie dendert echter door. Deze lastenverzwaringen ziet u terug op uw energierekening. Meer energiearmoede, minder bestaanszekerheid.

Het deel van de rekening dat u zelf kunt beïnvloeden (minder gebruiken, slim winkelen bij aanbieders) wordt bovendien steeds kleiner, de kosten die vastliggen worden juist groter. De lagere energiebelasting doet daar weinig aan af. U wordt steeds minder de autonome consument, maar steeds meer de ondergeschikte van de belangen van de overheid en van regionale en landelijke energiemonopolisten.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Minder energiebelasting? Mooi, maar op de hoogte van de energierekening heeft u steeds minder invloed verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij het lezen van het regeerprogramma van het kabinet-Schoof overviel me de gedachte: hé, is dit een herhaling? De ministersploeg heeft een keur aan brancheverenigingen, regeringsadviseurs, ondernemingen én gewone mensen gesproken. Achterin het regeringsprogramma staat een lijst gesprekspartners, en dat zijn dan alleen nog maar de belangrijkste. 156 namen. Achter sommige namen, zoals ‘toeslagenouders en jongeren’ gaan meerdere mensen schuil.

Samen doen

De lijst is lang en kleurrijk. Van de geijkte ‘polderboeren’ werkgeverslobby VNO-NCW en vakbond FNV tot vertegenwoordigers van professionele boeren en vissers, zoals LTO, Agractie en de Vereniging Visafslagen tot Albert Heijn en chipmachinefabrikant ASML en tot opiniepeiler Maurice de Hond en stikstofexpert Arnout Jaspers, een coryfee van Wynia’s Week.

‘Kenmerkend is dat we het samen doen’, zei minister-president Dick Schoof afgelopen vrijdag bij de presentatie. Bij deze gelegenheid erkende hij ook dat het kabinet het programma geen missie had meegegeven. Op de omslag staat: Regeerprogramma. Uitwerking van het hoofdlijnenakkoord door het kabinet. Het kabinet Balkenende Vier had de slogan ‘Samen werken, samen leven’ bedacht. Schoof had het zo kunnen parafraseren. ‘Aanpakken en groeien’. Zonder een bindende missie oogt het kabinet wat hulpeloos.

Wie dacht dat na de verkiezingen van vorig jaar radicale populisten Nederland op zijn kop zouden zetten, staat na dit regeerprogramma weer met beide benen op de grond. De bomen groeien niet meer tot in de hemel, constateert het programma. Factcheck: bomen hebben nooit tot in de hemel gegroeid. Of is dit een steek onder water van de niet zo zuinige minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) aan PVV, BBB en NSC die hun verkiezingsprogramma om verschillende redenen niet lieten doorrekenen door het Centraal Planbureau?

Het kabinet-Schoof neemt zeker ongewone, niet eerder beproefde maatregelen, zoals het uitroepen van een asielcrisis. Het kabinet duwt defensie omhoog op de prioriteitenlijst. ‘De geopolitieke situatie maakt actief defensie-industriebeleid noodzakelijk om de productie- en leveringszekerheid van materieel en grondstoffen snel te vergroten.’ Het kabinet wil ook strategische voorraden aanleggen van ‘essentiële zaken’ met als voorbeeld medicijnen.

Polderen

Maar de hoofdlijn van de economisch aanpak is conventioneel, zelfs een beetje té conventioneel. Het is polderen, pacteren en toppen. Het regeerprogramma is vooral een praatprogramma.

De eerste top staat al op de agenda voor ‘begin vierde kwartaal’ en gaat over migratie: asiel-, arbeids- en studiemigratie. Op deze ‘grip op migratie’-top moeten ‘de eerste concrete stappen en resultaten’ worden besproken, en wil het kabinet vooruit ‘kijken naar de gezamenlijke inzet in 2025 en verder’.

Woontop

De volgende top, dit najaar, is een ondernemingsklimaattop. Het kabinet wil namelijk dat Nederland terugkomt in de top-5 van meest concurrerende economieën. Nu is dat plaats 9. Het kabinet-Schoof wil met een ‘Pact Ondernemingsklimaat’ het vertrouwen van ondernemers versterken en zijn waardering uiten voor ondernemerschap.

Schoof houdt het temp hoog. Eind dit jaar komt er een Woontop, ja, met een hoofdletter W. ‘De uitkomst van deze top zijn afspraken tussen het Rijk, Pensioenfondsen, woningcorporaties, gemeenten en provincies over hoe de woningbouw structureel te verhogen. Dat is nodig en dat gaan we dus gewoon doen.’

Met deze opsomming lijkt het kabinet te bevestigen wat eerder al, in een primeur van weekblad EW, naar buiten kwam: de pensioenfondsen zeggen miljarden toe voor woningbouw en als beloning komt de nieuwe regering niet terug op de nieuwe, controversiële pensioenwet.

Het kabinet komt op het terrein van migratie in zijn programma met een reeks maatregelen en voornemens, over wonen staat er al wat minder in, over het ondernemingsklimaat gaat het vooral om: minder regels en meer waardering. Bij nogal wat voornemens is de vraag: hoe dan? 

Neem de energiekosten voor de Nederlandse industrie die aanzienlijk hoger zijn dan in de omringende landen. ‘Het kabinet wil energiekosten niet significant uit de pas laten lopen met buurlanden, zodat Nederlandse bedrijven kunnen concurreren met het buitenland.’ Dan zal er toch echt meer moeten gebeuren dan het terugdraaien van de CO2-heffing voor de industrie.

Ander voorbeeld. Het kabinet houdt vast aan het doel dat bedrijven en overheid in 2030 3 procent van het binnenlands product investeren in onderzoek en ontwikkeling (r&d). Nu is dat 2,3 procent en al jaren min of meer stabiel. Hoe moet dat percentage omhoog? Het kabinet-Schoof heft het Nationaal Groeifonds, aanjager van r&d op. Philips, een grote investeerder in r&d saneert zijn NatLab in Eindhoven. 

Ambtenaren voeren regie

Het programma leunt in zijn economische politiek zwaar op de adviezen van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. Denk aan: minder lagelonen migranten aantrekken, een brede hoogwaardige kennisindustrie ontwikkelen, de economische structuur van Nederland bijstellen en de bevolkingsgroei door immigratie afremmen. De naam van de commissie komt zeven maal voor in het programma.

De voorzitter van deze staatscommissie was Richard van Zwol, een oud-topambtenaar én een (in)formateur van het kabinet-Schoof. De uitvoerder is een andere oud-topambtenaar, namelijk Dick Schoof. Het is zo Néderlands, maar met één verschil. Vroeger kookten ambtenaren het beleid voor en konden politici uit wat opties kiezen. Nu is ook dat laatste in handen van een oud-ambtenaar.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Het regeerprogramma van Schoof blijkt vooral een praatprogramma verscheen eerst op Wynia's Week.