Mag ik even opnoemen? Er vliegen kogels door de Haagse en Amsterdamse straten en het lijkt wel alsof we het Palermo aan de Noordzee zijn geworden. We staan er als land zelfs zo ernstig voor dat het vooraanstaande Duitse magazine Der Spiegel een complete cover wijdde aan ‘Frau Antje und die Drogen-Staat’. Het is al lang niet supertoll meer.

Die kogels zorgden er recent voor dat op klaarlichte dag een eind aan het leven van journalist Peter R. de Vries kwam. In de grote steden lopen gewone mensen al lang niet meer rustig door bepaalde wijken en straten. Het is zaak om eerst goed om je heen te kijken.

Controleren op messen en pistolen mag niet, want dat is ‘etnisch profileren’. Niemand die de vraag stelt hoe het kan dat met name allochtonen oververtegenwoordigd zijn in de misdaad-statistieken. Droogjes merkte iemand onlangs op Twitter op dat de kans dat een witte tiener met atheneum in de Achterhoek iemand berooft aanzienlijk minder is dan een zwarte tiener met vmbo in de grote stad. Er blijken nog mensen te zijn die zich daarover verbazen.

Bestuurlijk misbruik

En dan de kwestie van de kinderopvangtoeslag-affaire. Nou ja, ‘affaire’. Het mag zo langzamerhand wel de nationale schande genoemd worden. Een overheid die tolereert dat ruim duizend kinderen uit huis worden geplaatst wegens schulden bij de Belastingdienst is absoluut geen hoeder van de rechtsstaat meer. Als het ook nog eens gebeurt zonder tussenkomst van een rechter dan is de kinder- en jeugd’zorg’ de titel ook niet langer waard. Dan is er sprake van bestuurlijk misbruik. Nooit gehoord van het internationale VN Kinderverdrag?

Gelukkig dat wakkere Kamerleden als Renske Leijten en Pieter Omtzigt bleven hameren op recht en gerechtigheid voor de gedupeerden, daarbij gesteund door journalisten als Pieter Klein c.s. Er is nog steeds nauwelijks een begin gemaakt met het oplossen van de vele schrijnende problemen.

Lijntjes naar terreur

Nederland heeft überhaupt niet zoveel op met internationale juridische verdragen en afspraken, zo blijkt. Voormalig minister Kaag van Buitenlandse Zaken ging vrolijk door met het financieren van Palestijnse ‘hulp’organisaties, terwijl zij meerdere keren nadrukkelijk signalen kreeg van Israëlische, Amerikaanse en Europese zijde dat het fout zat met de gesubsidieerde clubs en dat er lijntjes naar terreur waren.

De financiële hulp werd dan wel ’tijdelijk bevroren’ – na lang aandringen door de Tweede Kamer – en een Europees onderzoek zou worden afgewacht, maar op verzoek van de DENK-fractie weer ‘gedeeltelijk hervat’. Kaag had specifiek lak aan internationale verdragen en regelgeving die (co)financiering van terrorisme verbiedt, door wie dan ook.

Attributiebeginsel

En zo stond onze premier te vingerwijzen in Brussel, want ‘Polen’ en ‘rechtsstaat’. Polen had echter niet veel anders gedaan dan andere landen. Hongarije evenmin. De EU heeft namelijk verdragen opgesteld, waarin opgenomen is welke competentie onder nationale bevoegdheid en welke onder EU-bevoegdheid valt: het zogenaamde attributiebeginsel: de EU kan slechts bevoegdheden uitoefenen die aan haar zijn toegekend op basis van de verdragen. Zo vallen de douane-unie, mededingingsregels, monetair beleid en visserij onder de EU, maar de nationale rechtspraak niet.

De Hongaarse premier Orbán kwam dan ook Polen te hulp en zei dat de EU bezig was met een heimelijke uitbreiding van bevoegdheden, terwijl ‘juridische lichamen van de lidstaten, met name het hooggerechtshof of constitutioneel hof het recht hebben de EU te controleren op reikwijdte en grenzen’.

Poolse overheid mag rechters benoemen

Polen en Hongarije staan bepaald niet alleen in hun kritiek op het Europees Hof van Justitie. De Franse presidentskandidaat Michel Barnier, nota bene destijds onderhandelaar namens de EU met ‘Brexit’, riep Frankrijk op om ‘legale soevereiniteit te herpakken’ en niet langer onderworpen te zijn aan uitspraken van dat Europees Hof. Leden van het Duitse Constitutioneel Hof spreken zich heel geregeld kritisch uit over de groeiende invloed van de EU op nationale wetgeving.

In Polen waren rechters-kandidaten afgewezen voor een functie. Zij gingen niet klagen bij de nationale Raad voor de Rechtspraak, maar klaagden in Brussel. De kandidaten vonden namelijk dat de Poolse beroepscommissie ‘niet politiek onafhankelijk was’. De Poolse overheid heeft echter het volstrekte recht om rechters te benoemen. De Poolse minister van Justitie mag naar eigen inzicht voorzitters van rechtbanken benoemen en ontslaan, met toestemming van een Kamermeerderheid, bepaald bij Poolse wet. Die Poolse kamerleden bekrachtigen al dan niet een rechterlijke benoeming.

EU moet binnen haar bevoegdheden blijven

In Nederland is er een selectiecommissie (de Raad voor de Rechtspraak) en kandidaten worden voorgedragen ter benoeming bij de Tweede Kamer. Bij ons gaat het dus niet veel anders dan in Polen. Marc Chavannes schreef dan ook terecht in maart in de Correspondent: ‘De ‘minister voor Rechtsbescherming’ wijst de leden van de Raad voor de Rechtspraak aan. Die Raad kiest de bestuursleden van de gerechten, die op hun beurt rechters kansen geven of niet. Een Nederlandse regering die vindt dat rechters hinderlijke of politiek ongewenste uitspraken doen kan zorgen dat er meer rechters komen die haar visie delen. Met de huidige regels.’

Eurocommissaris Didier Reynders vindt dat Polen en Hongarije zich aan de EU wet- en regelgeving moeten houden, ‘anders maken we de Unie kapot’. Nou nee, de EU moet zich dus binnen de bevoegdheden bewegen die haar op grond van verdragen toekomen en niet daarbuiten, waar de bevoegdheden van de nationale lidstaten liggen.

EU wordt beheerst door progressieve ideologie

Het conflict heeft echter een dieper liggende laag. Polen en Hongarije zijn conservatief en de kerk heeft er invloed. Dat is niet zomaar ontstaan, want er ligt een roerige geschiedenis aan ten grondslag. In tijden van communistische en socialistische bezetting was het doorgaans de kerk die als enige onafhankelijke partij een plaats van rust bood voor vervolgden, ook de al dan niet ondergrondse oppositie. Men denke aan Solidarnosc. Polen en Hongarije zijn landen bij uitstek die hun nationale soevereiniteit wensen te bewaken en zelf in te richten. Niemand kan hen dat kwalijk nemen.

Dat alles is tegen het zere been van ‘Rupsje Nooitgenoeg’ EU en haar ‘progressieve’ ideologie. Democratie mag dan mooi zijn, maar slechts als middel om te komen tot de wereld die zij, ‘liberalen’ en ‘progressieven’, wensen.

Laten partijen als de Poolse PiS en Hongaarse Fidesz nu bijzonder geliefd zijn onder de bevolking, met hun conservatieve beleid van strenge grensbewaking, fatsoenlijke kinderbijslag, goed onderwijs zonder kinder-indoctrinatie door woke minderheden, verhoging van salarissen en pensioenen en belastingvrijstelling voor jongeren! Dat is nog eens werkelijk conervatief-liberaal beleid.

Rutte ziet niet de balk in eigen oog

De EU poogt uit alle macht die nationale bevoegdheden af te breken. Alles moet stuk en wijken voor een elitair-kosmopolitische nachtmerrie. Tegelijkertijd vreest Brussel een Pools en/of Hongaars ‘exit’ in hoge mate.

Premier Rutte gaat helaas volop mee in de EU-waanzin. Om in een verbasterd Bijbels woordgebruik te blijven: hij meent wel een splinter in het oog van de buurman te zien, maar niet de balk in eigen oog. Rutte sloopt de rechtsstaat met haar inherente beleidsmatige integriteit in eigen land en foetert internationaal landen uit waar de rechtsstaat minstens zo goed, zo niet beter, democratisch ingebed is én wordt bewaakt.

Constitutionele toetsing

Het onlangs uitgekomen Venetië Rapport inzake rechtsstaat Nederland geeft een moeizaam beeld. Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, zei dan ook terecht: ‘Het rapport laat zien dat we echt werk moeten maken van de democratische rechtsstaat’.

Eén van de belangrijkste aanbevelingen van de Venetië Commissie is om in Nederland constitutionele toetsing in de voeren, ofwel: een Constitutioneel Hof. Dat is nu nog bij Grondwet verboden; een unicum in Europa. Rutte wappert, onze rechtsstaat kreunt in al haar voegen. Hoeveel losgezongen van de – nationale én internationale – werkelijkheid kun je zijn?

Steunt u de onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Voor de EU zijn Polen en Hongarije niet progressief genoeg verscheen eerst op Wynia's Week.

Even kort samenvatten: Het Groene Net (HGN) is een al langer bestaand warmtenet in de omgeving van Sittard en als BV eigendom van twee aandeelhouders: de gemeente Sittard onder de naam van Mijn Streekwarmte BV (50%) en marktpartij EnNatuurlijk (50%). In juli 2020 verschuift dat naar 35% gemeente en 65% EnNatuurlijk wegens liquiditeitsproblemen. Omdat EnNatuurlijk een commerciële partij is kan zij meer geld inbrengen, in ruil voor een groter aandeel.

Het warmtenet is aangesloten op de BES: Biomassa Energiecentrale Sittard. Die energiecentrale wordt hoofdzakelijk gestookt met snoeiafval, om zo min mogelijk aardgas bij de stook te gebruiken. Sittard-Geleen ontving in het kader van de Tender Gasvrije Wijken een subsidie van 4,8 miljoen van minister Ollongren. Maar er waren nogal wat kritische geluiden te horen bij het project.

Duurder

Zo vonden bewoners dat er nogal wat meer en hogere kosten voor de beoogde ‘transitie’ waren dan door de gemeente voorgespiegeld. Dat kwam omdat die gemeente de verwachte deelname door bewoners veel te rooskleurig berekende. Vooral lokaal raadslid Jack Renet (Samen Politiek Actief-SPA) plaatste deze kanttekening.

Een flink deel van de bewoners verenigde zich in het CLVN: Collectief LimbrichterVeld Noord. Eén van de drijvende krachten, dr. Henk van Hoof, ging namens het Collectief in gesprek met Het Groene Net en de gemeente en berekende daarbij dat het warmtenet tot wel 250 euro per jaar duurder zou gaan uitvallen dan met gasstook en dat de jaarlijkse kosten voor beide opties in de toekomst zeer onzeker waren.

Vernietigend rapport

In de aanloopfase bleek al dat de gemeente eerder 2,6 miljoen moest afschrijven op Het Groene Net voor een deelproject in de binnenstad. Was het project dan in ieder geval aardgasvrij? Nou nee. De biocentrale stookte vanaf het begin bij op aardgas; volgens GroenLinks-wethouder Schmitz hooguit 15%. De rest kwam uit houtstook, aldus de gemeente. Dat klinkt leuk, maar klopt het ook?

Absoluut niet. Bureau Berenschot is namelijk op 11 januari j.l. met een onafhankelijk onderzoeksrapport naar buiten gekomen over de hele situatie in Sittard, onder de titel ‘Het Groene Net; verdiepingsonderzoek naar financiën en beheersing’ (pdf). Dat onderzoek kwam er, omdat de gemeente ontevreden was over het verloop van het hele project en een zogenaamd 213a Gemeentewet onderzoek aanvroeg, wat dus door Berenschot werd uitgevoerd.

Het rapport is kortweg vernietigend voor met name het college van B&W van Sittard-Geleen: er zijn talrijke fouten in de besluitvorming en uitvoering gemaakt, de gemeenteraad werd structureel niet, onvolledig of onjuist geïnformeerd en financiële problemen werden verzwegen.

Van de verwachte opbrengsten is niets terechtgekomen

Na een uitvoerige inleiding en overzicht van het projectsverloop komt Berenschot tot duidelijke conclusies. Van de oorspronkelijke doelen uit 2012 en het bijgestelde bedrijfsplan van 2015 is eigenlijk niets terecht gekomen. Een beoogd jaarlijks dividend vanaf 2018 ‘werd niet gerealiseerd’. Een begrote opgebouwde reserve van zo’n 10 miljoen vanaf 2045 wordt ‘niet reëel verwacht’.

De gemeente verwachtte rond 2045 een verkoopopbrengst te kunnen begroten die 4 tot 6 maal het brutoresultaat zou bedragen. Het rapport concludeert: ‘De verwachte waarde bij verkoop nu is nihil.’ De gemeente verwachtte een projectrendement van 5%. Berenschot houdt het nu op ‘tot heden geen positief rendement gehaald’ en ‘tot heden was er nog geen ruimte in het bedrijfsresultaat om geld te reserveren voor ontwikkeling’. Een normaal bedrijf zou met deze gegevens al failliet zijn gegaan.

En het milieurendement is niet gerealiseerd

Is er dan reden tot vreugde wegens het behaalde milieuresultaat? Is het gelukt om de huizen van de inwoners van het gas af te krijgen? Dat was immers toch de primaire bedoeling en zulk nobel (kuch) beleid mag toch wat belastinggeld kosten? Ook hier grote teleurstelling. Beloofd was 82% duurzame energieopwekking en 18% bijstook op gas. Berenschot: ‘Niet gerealiseerd. Hiermee is de duurzaam­heidswinst lager dan beoogd.’ Het werd 66% groene stook in de BES; de rest is aardgas.

In 2018 was de beoogde warmteopbrengst door het HGN net 380 TJ. In 2019 werd een rendement gerealiseerd van een kleine 72 TJ. Kortom: het hele project is financieel en beleidsmatig een complete faal. Tegelijkertijd is het milieurendement verre van gerealiseerd. Berenschot brengt het in haar bewoordingen nog heel netjes.

Gemeenteraad niet geïnformeerd

Ergste bij dit alles is dat het college van B&W moedwillig de democratisch verkozen volksvertegen­woordigers buiten dit falen heeft gehouden. De vraag of dit uit pure onkunde of bewust politiek beleid is gebeurd is eigenlijk niet relevant, want beide even ernstig.

Berenschot is niet mals in haar beschrijving: ‘De gemeenteraad is niet inhoudelijk geïnformeerd… de informatie was fragmentarisch en… daarmee onvoldoende (voor de gemeenteraad) om de kaderstellende en controlerende rol uit te voeren. De gemeenteraad is op een aantal momenten onvolledig en deels onjuist geïnformeerd…’

In 2016 en 2017 werd in gemeentelijke jaarstukken gesproken over de risico’s bij het HGN-project. Berenschot: ‘De informatie over de risico’s is onjuist geweest.’ Redelijk vernietigend, me dunkt. Bijkomend probleem is dat op veel gemeentelijke stukken inzake HGN nog geheimhouding rust, waardoor de controlerende raadstaak nog moeizamer verloopt.

Het kost meer en je krijgt minder

Het realiseren van de doelstellingen is verder weg dan ooit. De gemeentelijke investering bedroeg aanvankelijk 2,5 miljoen, maar liep in de praktijk al snel op naar 8,7 miljoen. Daarop werd reeds 4 miljoen als verlies afgeboekt. Verwacht wordt dat het verlies nog verder gaat oplopen. Berenschot: ‘Tegenover deze hogere uitgaven staat een beperktere realisatie. Per saldo is het realiseren van de doelstellingen daarmee niet doelmatig.’

In gewoon Nederlands: het kost niet alleen veel meer, maar je krijgt ook nog eens veel minder voor. Dan hebben we het nog niet eens over het feit dat (voormalig) wethouders een belangrijke rol in HGN spelen. GroenLinks-wethouder Schmitz is bijvoorbeel commissaris bij Mijn Streekwarmte BV. Berenschot komt wat dat betreft tot de conclusie dat ‘interne checks and balances binnen de gemeentelijke organisatie van de gemeente Sittard-Geleen onvoldoende waren’.

Nog steeds geen centraal dossier

De gemeente wil het project nu gaan uitbreiden richting het zuiden. Berenschot komt heel fijntjes met een aantal duidelijke aanbevelingen, waarvan de belangrijkste is dat commerciële exploitatie en risico’s eigenlijk thuishoren bij partijen die dat het beste kunnen, niet zijnde de overheid. Verder blijkt dat reeds in de loop van 2017 bij twee wethouders bekend was dat er liquiditeitsproblemen waren bij HGN. Vanaf april 2018 is dat zeker bekend bij B&W.

De gemeenteraad werd echter niet geïnformeerd. Tegelijkertijd is sprake van bestuurlijke verstrengeling van politiek en HGN, aldus Berenschot, met als gevolg ‘dubbele positie in het college’. Meest verbijsterende blijft toch wel dat uit het onderzoek blijkt dat er nog steeds geen centraal dossier HGN binnen het gemeentehuis te vinden is, stukken lastig te vinden zijn en ‘stukken ook nu nog niet volledig en compleet zijn’.

Laat ik mij voorzichtig uitdrukken: de omliggende gemeentes mogen zich heel stevig achter de oren krabben of zij willen gaan deelnemen aan mogelijke uitbreiding van HGN. Als Sittard al niet in staat is gebleken om bovengenoemde puinhoop te voorkomen op lokaal niveau dan is de vraag gerechtvaardigd of uitbreiding wel zinvol en aanvaardbaar is.

Tegelijkertijd is het nu aan de raadsleden van Sittard om conclusies te verbinden aan dit vernietigende rapport. Me dunkt dat er aardig wat vragen te stellen zijn. Wethouder Duurzaamheid Schmitz (GL) denkt duidelijk totaal anders over het rapport. Volgens haar stelde Berenschot vast dat ‘HGN een belangrijk en waardevol project is en daarmee een ontwikkeling om mee door te gaan’. Waarop zij dat baseert is mij een volstrekt raadsel.

Het bericht Rapport! Zo strandt het klimaatbeleid in Sittard-Geleen verscheen eerst op Wynia's Week.

De gemeente zelf schreeuwt op haar website luid dat gasloos de toekomst is en dat iedereen eraan moet: “Alle gebouwen in Nederland moeten in 2050 aardgasvrij zijn. En alle gemeenten in Nederland moeten in 2021 een Transitievisie Warmte hebben opgesteld. Hierin moeten gemeenten aangeven op welke manier en wanneer een bepaald gebied van het aardgas af gaat.”

Ronkende teksten

Dat is een heleboel keer ‘moeten’ in die paar zinnen. De ondertekenaars van het Klimaatakkoord dwingen ons tot het gasloos worden. Op de website van dat Klimaatakkoord vindt u ronkende teksten als “Iedereen wil waterstof om de CO2-uitstoot te verlagen”. Wie die ‘iedereen’ dan zijn is voor u een vraag en voor de overheid kennelijk een weet.

Afijn, ‘iedereen’ in Rotterdam ‘moet’ dus aardgasvrij worden. Er is echter een kink in de bestuurlijke kabel: meewerken aan een vervanger van aardgas is op dit moment nog geheel vrijwillig. Dat besef is zelfs doorgedrongen bij de gemeente Rotterdam, want op de website wordt uitgelegd: “Dit betekent dat de gemeente op dit moment uw aardgasaansluiting nog niet verplicht kan afsluiten. Dit gaat de komende jaren veranderen.

Over een aantal jaren kan de gemeenteraad een besluit nemen om een wijk van het gas af te sluiten als er sprake is van een goed alternatief.” Het is duidelijk: dit is de natte droom van het groen-linkse college. Bestuursdwang om de burger op hogere kosten te jagen. Daarvan is namelijk absoluut sprake, zo blijkt uit het feit dat de Rotterdamse woningcorporatie Vestia afhaakt.

De corporatie doet niet mee

In het AD van 21 oktober licht een woordvoerder van de corporatie het besluit toe om af te zien van overschakeling op het alternatief stadsverwarming: “Onze berekeningen laten zien dat de energielasten op dit moment voor bewoners gemiddeld enkele tientjes per jaar hoger zouden worden als we nu kiezen voor stadsverwarming. Dit is een berekening specifiek voor deze woningen”.

Bovendien noemt de corporatie het slopen van goed functionerende CV gasketels in hun flatgebouwen ‘kapitaalvernietiging‘: “De collectieve CV’s zijn de komende jaren nog goed en omdat we een saneringscorporatie zijn, maken we zeer bewust dit soort financiële keuzes”. Een goed functionerende gas-infrastructuur buiten gebruik stellen is eveneens kapitaalvernietiging, me dunkt.

Het CDA doet wel mee

Het CDA-smaldeel in de regenboogcoalitie is boos op Vestia en betwijfelt hardop de juistheid van de financiële berekeningen. De corporatie moet haar ‘maatschappelijke verantwoordelijkheid pakken’. Dat de corporatie dat nu juist doet snapt het CDA kennelijk niet.

Vestia komt namelijk op voor de maatschappelijke belangen van haar huurders. Verder lijkt het CDA evenmin te snappen dat de omschakeling van gas naar stadsverwarming uitsluitend tot stand kan komen met behulp van subsidie. Heel veel subsidie. Bewoners die van het gas af willen krijgen te maken met een ombouwkosten rekening van zo’n 14.000 euro, maar de eigen bijdrage voor de bewoner is slechts 1.500 euro. Is dat wat het Rotterdams CDA verstaat onder ‘maatschappelijke verantwoordelijkheid pakken’: publiek geld verbranden?

In de wijk Bospolder-Tussendijken wordt een andere oplossing voor de aardgasvrije aanpak overwogen, waarbij de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR) betrokken is. IABR is al geruime tijd bezig met onderzoek naar deze ‘energietransitie’ en denkt aan een mix van ‘andere energiebronnen’, bijvoorbeeld aanleg van zonnepanelen en stevige woningisolatie. Helemaal CO² neutraal zal de wijk nooit worden, zo verwacht men echter.

IABR liep tijdens haar onderzoek en contact met wijkbewoners tegen een opmerkelijk probleem aan. In de wijk, die ongeveer 14.000 inwoners telt, wonen vele nationaliteiten die doorgaans lager opgeleid zijn. Tijdens een voorlichtingsavond voor ouders van een school, die zonnepanelen wilde aanleggen ter opwekking van groene stroom, werd dat probleem pijnlijk duidelijk.

Projectmanager Offerhaus van IABR in NRC: “In de pauze hoorde ik via via dat veel ouders het niet begrepen hadden, omdat ze de Nederlandse taal niet machtig zijn. Een andere vader of moeder vatte het plan dan voor ze samen, maar in die vertaalslag gaat veel mis”. Directeur Damman van de betreffende school vult aan: “[De] ouders zijn helemaal nog niet bezig met groene energie. Die komen hier in Nederland en denken: hoe krijg ik een dak boven mijn hoofd en alles financieel geregeld?”

Subsidie voor de stadsverwarming

De gemeente Rotterdam kreeg ondertussen voor de wijk Bospolder-Tussendijken alleen al van de rijksoverheid maar liefst 4,9 miljoen subsidie, om bewoners aan de stadsverwarming gekoppeld te krijgen. Oppositiepartij Leefbaar Rotterdam denkt het zijne van de coalitieplannen. Raadsleden Koster en Simons citeerden reeds publiekelijk uit het onlangs gepubliceerde rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving van 24 augustus j.l. De conclusie van dat rapport luidde: ‘Zonder subsidie is de energietransitie voorlopig niet woonlastenneutraal, laat staan rendabel te maken’.

Dat blijkt dus uit de enorme subsidie die de gemeente Rotterdam moet bieden aan bewoners om van het gas af te gaan. Dan hebben we het overigens alleen nog maar over de ombouwkosten en niet over de stijgende maandelijkse lasten voor energie en warmte. Terecht komt het PBL dan ook tot de constatering dat meer factoren in het ‘woonlastenneutraal’ principe van het Klimaatakkoord meegenomen moeten worden, zoals een stijgende of dalende prijs van het gas, belasting op elektriciteit, waardoor een investering die nu aantrekkelijk lijkt dat op langere termijn niet is.

‘Megalomane transitie’

Met de kanttekeningen van het PBL is het Rotterdamse college duidelijk niet blij, maar de Leefbaar-raadsleden spreken ronduit van een ‘megalomane energietransitie’. En passant stippen ze daarbij nog een belangrijk feit aan inzake het alternatief van zonnepanelen.

Burgers kunnen nog tot 2023 hun teveel opgewekte energie terugleveren aan het net voor zo’n 22 cent per kWh, maar daarna wordt de zogenaamde salderingsregeling afgebouwd en vanaf 2031 krijg je nog hooguit 6 cent per kWh. De raadsleden zijn dan ook hard in hun conclusie inzake het gasloos maken van Rotterdam: het is “chantage met een haast bodemloze subsidiepot”. Het is nog net geen juridische chantage. Die komt wellicht binnenkort nog, als het aan het Rotterdams regenboogcollege ligt.

Het bericht Hoe aardgasvrij wordt Rotterdam helemaal? verscheen eerst op Wynia's Week.

Bovendien vinden juristen en rechters, die toch geen onaanzienlijk aandeel van de D66 achterban uitmaken, dat er niet nog meer juridische soevereiniteit aan de EU weggegeven moet worden. Zelfs zij vinden dat onnodig. Broodroof. Studenten zijn opmerkelijk genoeg richting FvD vertrokken.

Jesse niet, Lodewijk wel

GroenLinks maakte de verwachtingen evenmin waar, de PvdA daarentegen wel. Progressief-groen Nederland lijkt wat extreemlinks moe en heeft een heenkomen gezocht bij de partij die zich voordoet als het redelijk linkse midden. Niet dat er veel nieuws op het programma te vinden was, wat niet al decennia wordt uitgevent, maar Lodewijk Asscher wist het vriendelijk te brengen, zonder al te veel fouten te maken. Men sorteerde tijdens de campagne duidelijk voor op eventuele regeringsdeelname en dat zou niet ondenkbaar zijn met de zetelwinst die is behaald. Grote vraag is of het genoeg is.

De VVD is de grootste gebleven, maar het scheelt niet zoveel meer met de nummer twee, de PVV, die stevig is gegroeid. Ook het CDA is redelijk stabiel gebleven. Dat was niet te danken aan partijleider Hugo de Jonge maar met name aan het Omtzigt-effect. De nummer twee op de lijst heeft ervoor gezorgd dat de partij een stevige ruk naar rechts van het midden heeft gemaakt en de nieuwe eurokritische houding tijdens de campagne (‘geen enkel fonds meer zonder nationale toestemming!’) heeft kennelijk indruk gemaakt bij de vaste achterban, die de partij dus trouw is gebleven.

FvD stelde een beetje teleur. Voorman Baudet heeft dan wel voor tien zetels gezorgd, een flinke groei ten opzichte van het oude aantal zetels in de Tweede Kamer, maar het is niet wat ervan werd verwacht.

Rutte: links, of toch rechts?

De formatie verloopt voor Rutte niet eenvoudig. Hij kan over links gaan, maar dan heeft hij minimaal vijf partijen nodig en die gaan ook nog eens niet gemakkelijk in één mandje. SP, GroenLinks én PvdA in één kabinet vindt hij bovendien toch wat teveel van het linkse. Het CDA denkt graag mee, maar wil niet terug naar de pappen en nathouden cultuur van jaren geleden en is bovendien niet happig op een anti-boeren beleid. Noord-Brabant ligt nog vers in het geheugen.

Over rechts valt ook niet mee, want het avontuur met de PVV mag dan een tijdje geleden zijn, het CDA staat niet te springen. Zelfs Omtzigt had zijn bedenkingen. Maar ja, het loopt best aardig in Limburg, dat moet gezegd. En Geert heeft de afgelopen jaren de rust in de fractietent bewaard.

De CU heeft haar zetels behouden, maar zit met een stevige wissel in het team. Die partij wil niet met de PVV en FvD, dat is bekend. Dat puzzelstukje is dus over rechts niet bruikbaar, hooguit over links. Rutte ziet na een paar weken puzzelen een motor ontstaan van VVD, CDA en winnaar PVV, maar dat is net twee zetels te kort voor een kabinet. Er moet een vierde bij.

Met de SGP?

Zet Renske Leijten, Pieter Omtzigt en Fleur Agema bij elkaar en de SP kan zo aansluiten, maar die hapt niet graag. Bovendien is de SP alweer licht geslonken, deze keer richting de PvdA, dus die staat niet te trappelen. En dan ziet Rutte opeens nog een mogelijkheid: de kleine, maar gegroeide SGP.

Die zou met haar vier zetels (één winst) het CDA over de streep kunnen trekken wat betreft de coalitie. Rutte heeft nog hoofdpijn van deelname van D66 en CU aan het vorige kabinet, want die twee totaal verschillende geloven op één kussen, daar sliep dus de duivel tussen. Regelmatig waren er grote spanningen en die zullen er tussen CDA en SGP niet komen.

Programmatisch past de PVV op specifieke terreinen bij de SGP, hoewel er daarbuiten uiteraard verschillen blijven. Tijd voor een belronde om te horen wie PVV en CDA op het oog hebben voor bewindslieden en of er bereidheid tot gesprek is. Dat zal nog niet eenvoudig zijn.

De keuze van Kees

Ondertussen zit Kees van der Staaij in zijn kantoor. Hij heeft uiteraard ook zitten tellen. Zijn voorkeur is duidelijk als Rutte zou bellen. Liever met het CDA dan met de links-liberalen en groenen. De visserij-achterban zal een kabinet met weer CU bepaald niet enthousiast begroeten, gezien de ellende van de afgelopen jaren met Carola Schouten.

Omtzigt deed goed werk inzake de toeslagenaffaire. En er werd altijd prettig samengewerkt met de PVV in Brussel, dat moet gezegd. Kees pakt het boek dat op zijn werktafel ligt: ‘Concurrent of bondgenoot? Een christelijk perspectief op populisme’, geschreven door Hans van de Breevaart van zijn wetenschappelijk bureau. ‘Interessant boek’, zegt hij zacht. ‘Zeer interessant’.

‘Neem populisten serieus’

De aanbeveling van dat boek luidt om de populisten serieus te nemen, omdat de democratie een kostbaar goed is. Bovendien zijn de populisten een soort van kanarie in de mijn: ze zijn een ‘koortsthermometer’ van de samenleving. Daarom is het goed om hen niet weg te zetten, maar juist positief kritisch te benaderen als bondgenoten waar dat mogelijk is. Hij neemt nog een slok van zijn koffie. Het is tijd voor een belletje en wie weet de eerste SGP staatssecretaris op visserij. Er komt voorzichtig een glimlach op zijn gezicht.

‘Gezien de urgentie van een zo breed mogelijk front tegen de links-liberale politieke hegemonie, zowel internationaal, nationaal en regelmatig ook regionaal en lokaal, ligt een positieve grondhouding om waar mogelijk samen te werken met populisten meer in de rede dan een categorische afwijzing daarvan. (…) Het op voorhand uitsluiten van partijen of politici doet geen recht aan de ernst van de politieke en maatschappelijke problemen die populisten aan de kaak stellen. Een cordon sanitaire ondermijnt de legitimiteit van het democratisch proces, zowel nationaal als op Europees niveau.’ (p.252)

Naar aanleiding van het zojuist verschenen boek:

Dr. J.O. van de Breevaart – Concurrent of bondgenoot? Een christelijk perspectief op populisme

Uitgeverij De Banier, ISBN 9789087184087, 253 pagina’s. https://www.debanier.nl/concurrent-of-bondgenoot

Het bericht De formatie van 2021 – hoe het ook kan lopen verscheen eerst op Wynia's Week.

Allereerst: wie meer wil weten over de algemene achtergrond van waterstof leze het artikel van Syp Wynia. Dat is hier te vinden. Heel in het kort: de overstap van aardgas op waterstof lijkt op een noodgreep, waarbij specifieke belanghebbenden stevig verdienen aan deze beoogde ‘Wende’.

Waterstof: het lijkt zo mooi

Is overschakelen van aardgas op waterstof technisch haalbaar? Jazeker. Waterstof kan goed via het huidige gasbuizenstelsel worden getransporteerd, zij het dat de transportdruk iets hoger ligt. Met name voor verwarming van huizen is het in principe technisch gezien een bruikbaar alternatief. Er zijn bovendien al systemen beschikbaar die zijn goedgekeurd voor waterstofgebruik. Met koken ligt dat anders. Waterstof heet ook wel knalgas en dat is niet voor niks. Als een huishouden overschakelt op waterstof dan zal men dus elektrisch moeten koken. Dat vergt een hybride benadering en dus extra investeringen.

Is waterstof in voldoende mate beschikbaar? Dat hangt af van het type: grijs, blauw of groen. Grijze waterstof wordt op traditionele wijze aangemaakt, meestal met aardgas (!) en daarbij komt dus CO2 vrij. Er is 5,5 m3 aardgas nodig om 1 kg waterstof te maken, waarbij een verlies optreedt van ruim een kwart.  Dat komt nu het meeste voor, maar de overheid wil juist van die CO2 af. Bij blauwe waterstof is het proces in principe hetzelfde, alleen stopt men de vrijgekomen CO2 onder de grond. Dat vergt extra handelingen en die zijn prijzig. Het wordt dan ook zelden toegepast.

Groen, maar duurzaam?

Resteert de groene versie, waarbij met elektrische stroom, opgewekt uit zon of wind, waterstof wordt aangemaakt. Groot probleem daarbij is dat bij aanmaak en transport twee derde aan rendement verloren gaat. Transport en distributie zijn bovendien erg duur en concurrentie met aardgas op prijs is volstrekt onmogelijk.

Is het betaalbaar? Nee dus. De kosten van opwekking, transport en investering in nieuwe of aan te passen apparatuur in huis zijn nog volstrekt onbetaalbaar voor de doorsnee consument. Bij een voorlopige doorberekening is gebleken dat de maandelijkse energierekening honderden euro’s hoger uitkomt dan met de vergelijkbare standaard gasrekening. Stoken op gas kost ongeveer 130 euro per maand inclusief belastingen en opslagen. Stoken op waterstof zal zo’n 450 euro per maand gaan kosten, exclusief eventuele belastingen.

Wat verder doorgaans evenmin wordt meegenomen in die berekeningen is dat de staat inkomsten gaat mislopen zodra aardgas wordt afgeschaft en met hoge subsidies de waterstof-consumentenrekening moet gaan gladstrijken. Dat moet ergens vandaan komen, want de staat wil geen verlies lijden met dit soort avonturen. Er zal dus linksom of rechtsom een belastingverhoging aankomen.

En efficiënt?

Is waterstof duurzaam en efficiënt? Zeker niet zolang nog steeds CO2 wordt aangemaakt bij het proces, behalve als de stroom voor aanmaak van waterstof 100% met zon of wind wordt opgewekt. Dan nog zitten er echter weer andere haken en ogen aan: de gevaarlijke stoffen in molens en panelen moeten uiteindelijk gerecyled en dat is nu uiterst moeizaam en dus belastend voor het milieu.

Het rendementsverlies vanaf aanmaak tot daadwerkelijk gebruik is verder groot. De efficiëntie laat dus bepaald te wensen over. Conventionele gasstook heeft een veel hoger rendement en is stukken goedkoper en dus interessanter voor de consument.

Stad aan het Haringvliet

Ik sprak met Piet Diepenhorst, sinds 2007 lid van de Dorpsraad te Stad aan ’t Haringvliet. Hij weet uitermate goed wat er speelt in het dorp. Toen de gemeente Goeree-Overflakkee met het bericht kwam dat zij van het Rijk maatregelen moest gaan nemen om van het aardgas af te gaan ging men noodgedwongen nadenken over alternatieven.

Het Amsterdamse bureau Squarewise ‘begeleidde’ dat proces. Dat bureau omschrijft zichzelf als ‘accelerator van transities in duurzaamheid’. Men ‘verbindt mensen met kennis & ideeën. Op die manier realiseren we icoonprojecten met zichtbare vernieuwing’.

Met hun ‘transitiemakers’ zorgen zij ervoor dat de ‘duurzame transitie’ in ons land wordt gerealiseerd, want ‘de wereld moet en gaat veranderen’, aldus de missie op hun Facebook pagina.

Het lijkt inderdaad op een nieuwe religie.

Al spoedig kwam men er, gezien het oudere woningbestand in Stad, achter dat een hybride vorm van transitie noodzakelijk was: koken met inductie, stoken met waterstof. Als het dan toch moest, besloot men om te gaan voor de groene versie, opgewekt middels één of twee windmolens.

Betaalbaar en draagvlak!

Voor de Dorpsraad stonden twee criteria voorop: de hele overschakeling moest betaalbaar zijn en er moest draagvlak voor zijn bij in ieder geval 70% van de bevolking van Stad. Die betaalbaarheid moet echter gerealiseerd worden middels subsidie, want waterstof is heel veel duurder dan aardgas of elektra.

Diepenhorst: ‘Zonder subsidie uit de landelijke pot is dit project echt niet haalbaar. Er moet veel geld bij en zelfs de nu in Stad gerealiseerde proefwoning met waterstof is onbetaalbaar. Straks moet iedereen bijvoorbeeld investeren in een nieuw type ketel en het Rijk zal daarin moeten voorzien. Er is subsidie aangevraagd en we wachten nu op groen licht’.

Die subsidie zal er uiteindelijk wel komen, gezien de grote haast die het huidige kabinet heeft om Nederlanders van het aardgas af te dringen. Er zitten allerlei grote belanghebbenden in het project dat in Stad gerealiseerd moet gaan worden: Coöperatie Deltawind, Eneco, Gasunie, Greenpoint Group, Hygro, Oost West Wonen, de provincie Zuid-Holland, netbeheerder Stedin en de gemeente Goeree-Overflakkee. Stuk voor stuk hebben zij belang bij het doorgaan van dit project.

De bevolking heeft er geen zin in

Maar hoe zit het met dat draagvlak onder de bewoners van Stad? Op sociale media is duidelijk te merken dat die bepaald niet staan te springen om van het aardgas af te gaan. De prijs voor een kuub staat nu historisch laag, er is meer dan voldoende van en men heeft niet veel trek in dure investeringen. Ook twijfelt men aan de leveringszekerheid. Zo’n windmolen wil namelijk nog wel eens stil vallen. Kennelijk twijfelen de stakeholders ook aan dat draagvlak want een officiële peiling daarnaar is nog steeds niet gedaan.

Opmerkelijk daarbij is overigens de rol van Hygro, dat de ‘waterstof windmolen’ moet gaan realiseren. Hygro blijkt een ‘partner’ van Deltawind, dat op Goeree-Overflakkee veel windmolens beheert. En wat een verrassing dat windmolenproducent Vattenfall zich ook meldt voor ‘samenwerking’!

Maar de subsidiepotten lonken

Het riekt allemaal wel heel erg sterk naar een stevig verdienmodel dat hieraan ten grondslag ligt, op rekening van de belastingbetaler en uiteindelijk dus ook de bewoners van Stad. Het zijn de belanghebbende stakeholders die de vette subsidiepotten van het Rijk weten te vinden en daarvan ruim gebruik wensen te maken. Plat gezegd: sommige partijen worden hier rijk van.

Een serieuze en onafhankelijke doorberekening van de reële kosten inzake de waterstofplannen in Stad heeft ook nog steeds niet plaatsgevonden. Diepenhorst: ‘Je kunt mensen evenmin dwingen om over te gaan op waterstof. De overheid mag jouw woning niet gedwongen afsluiten van het aardgas en mocht dat ooit gebeuren dan staat het de bewoners vrij om op welke willekeurige alternatieve energiebron over te gaan.’

Er is dus nog geen groen licht voor subsidie, geen enkele kijk op draagvlak onder de bevolking en de reële kosten zijn een groot vraagteken. Toch moet dit project in 2025 al operationeel zijn. Je gaat je zo langzamerhand afvragen waar de juichende berichten in de media vandaan komen. Vast van PR bureaus met belangen. Een betere kop in de media zou in ieder geval voorlopig zijn: ‘Luchtfietserij rondom waterstof’.

Het bericht Waterstof-luchtfietserij in een Zuid-Hollands dorp verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze week: hoe natuur steeds meer geslachtofferd wordt voor het klimaat. Hoe dat in zijn werk gaat blijkt concreet op bijvoorbeeld Goeree-Overflakkee, waar nog steeds nieuwe windparken in aanbouw zijn. Waar alle overheden wegkijken en ook de Vogelbescherming zwijgt.

Vogelslacht

Het bouwen van windmolens gaat gewoon door, tegen de wens van de meeste burgers. Er is echter nog een ander ernstig aspect aan de windmolenparken, namelijk de manier waarop wordt omgegaan met de natuurlijke omgeving en dieren die zich daarin bevinden, ofwel: de slacht die onder vogels plaatsvindt.

Wie een beetje nadenkt kan zich voorstellen dat windmolens een gevaar vormen voor vogels. Dat gevaar uit zich op minimaal drie manieren:

1 Vogels kunnen de wieken of mast raken en daardoor zware verwondingen oplopen of direct doodgaan. Ook door de luchtwervelingen achter de wieken kunnen vogels en met name vleermuizen sterven. Vandaar dat in de omgeving van windmolenparken allerlei vogel-delen gevonden kunnen worden. Dat is een intens triest gezicht.

2 Vogels willen windmolens zoveel mogelijk mijden. Daardoor worden gebieden waar ze staan ongeschikt als voedsel- of broedgebied, waar tevens uitgerust kan worden. Windmolenpark Blaakweg en het binnenkort te bouwen park aan de noordrand van Goeree-Overflakkee liggen pal naast broed- en fourageergebieden van allerlei vogelsoorten.

3 Windmolenparken vormen een barrière voor met name trekvogels, waardoor deze moeten gaan omvliegen en dus langer onderweg zijn. Indirect kan dit ook effect hebben op de groei van jong broedsel: het kost de vogel-ouder veel meer tijd om voedsel bij elkaar te vinden en daardoor moeten de jonge vogels langer alleen zijn (met alle gevaren van dien) en langer op voedsel wachten. Het risico bestaat bovendien dat de ouder helemaal niet meer terugkomt.

Impact veel hoger dan gedacht

Wageningen University & Research (WUR) kwam afgelopen 6 juli met nieuw onderzoek naar buiten, waaruit op wetenschappelijke basis blijkt dat de gevolgen van extra sterfte op vogelpopulaties onder de huidige normen voor windmolenparken worden onderschat, wat kan leiden tot een significante afname van de vogelpopulaties.  In de besluitvormings­procedure rondom windmolenparken wordt daarom bekeken of de risico’s van windturbines op vogelpopulaties aanvaardbaar zijn en het WUR-onderzoek onder leiding van Dr. Ronald Buij laat zien dat de populatiegrootte zeer gevoelig kan zijn voor een kleine toename van de sterfte. Met andere woorden: er hoeft maar een klein percentage méér te sterven dan normaal om een groot effect te hebben op de omvang van de vogelpopulatie in de regio, zelfs wanneer de extra sterfte op juridische gronden aanvaardbaar wordt geacht, aldus WUR.

Het aantal windmolenparken in Nederland neemt nog steeds toe en dat is met name een gevaar voor trekvogels die op zoek zijn naar voedsel en in specifieke gebieden nestelen, zoals bijvoorbeeld het geval is voor de kust van Goeree-Overflakkee. Hoewel de steeds groter en hoger wordende windparken een gevaar zijn wordt nauwelijks onderzoek gedaan naar de sterfte onder deze vogels.

Data zijn doorgaans moeilijk te verkrijgen, omdat gedurende een langere periode uitgebreid veldwerk noodzakelijk is en dat is duur. Overheden zijn hier doorgaans ook niet in geïnteresseerd, omdat grote financiële en politieke belangen op het spel staan bij de aanleg van de windmolenparken en de druk van projectontwikkelaars groot is. Het verbaast dan ook niet dat in ons land bij oudere windparken evaluaties van de cumulatieve impact op vogelpopulaties niet werden uitgevoerd. Sterftecijfers bij oudere windmolenparken worden dus genegeerd, meldt WUR.

Europese en nationale Natura2000 regels

Mede vanwege al deze redenen heeft de overheid bepaald dat in bepaalde gebieden geen windmolens mogen worden geplaatst of slechts onder zeer strikte voorwaarden. Dat zijn de zogenaamde door de EU aangewezen Natura2000 gebieden, waarbij de regels gelden van de EU Birds and Habitats Directives (Directive 2009/147/EC and Council Directive 92/43/EEC). De Vogelbescherming vermeldt deze specifieke gebieden zelf ook op haar website: ‘Het gaat daarbij onder andere om locaties op belangrijke migratieroutes, Natura 2000-gebieden, weidevogelgebieden en alle andere belangrijke vogelgebieden.’

Nu wil het geval dat Goeree-Overflakkee bijna geheel omgeven is door die aangewezen Natura2000 gebieden, te weten: Haringvliet, Krammer-Volkerak en Grevelingen. Er bestaat volgens kenners een zeer hoog risico voor onder andere watervogels en vogelslaapplaatsen.

De Nederlandse overheid is duidelijk in haar opstelling: ‘Duurzame bescherming van flora en fauna is hard nodig. Planten en dieren trekken zich weinig aan van landsgrenzen en het is daarom belangrijk om natuurbescherming in Europees verband aan te pakken.’

De conclusie luidt dan ook: ‘Voor een windpark in of nabij Natura 2000-gebieden moet altijd worden onderzocht of er een significant effect is op het gebied. Windturbines kunnen ook in Natura 2000-gebieden geplaatst worden als er een groot openbaar belang speelt en geen alternatieve oplossingen aanwezig zijn, ook al heeft dit effecten voor het Natura 2000-gebied.’ Aanleg van een windmolenpark is dus mogelijk, mits. En dat ‘mits’ is verwoord in de Natuurbeschermingswet van 1998. Wat zegt die?

‘Wanneer een activiteit zoals een windpark een negatief effect kan hebben op de bescherming van Natura 2000-gebieden en beschermde plant- en diersoorten, dan is de projectontwikkelaar verplicht een passende beoordeling op te stellen die de effecten in kaart brengt en maatregelen te treffen die de effecten op de natuur beperken of wegnemen. Op basis van de passende beoordeling en de getroffen maatregelen beslist het bevoegd gezag of de benodigde vergunning op grond van de natuurbeschermingswet of de flora- en faunawet ontheffing kan worden verleend.’

Ronduit verbijsterend om te constateren is dat de aanvrager (Deltawind-Eneco) van windpark Blaakweg te Oude Tonge in haar Aanvraag Omgevingsvergunning van 24 februari 2017 stelt: ‘In overleg met de provincie Zuid-Holland is geconcludeerd dat een vergunning op basis van artikel 19 van de Natuurbeschermingswet 1998 niet nodig is.’

Hoe is dit mogelijk en was de gemeente hiervan op de hoogte?

Vragen aan B&W

Er is altijd een ‘passende beoordeling’ nodig om te bepalen of in de omgeving van een Natura2000 gebied een windmolenpark gebouwd mag worden. Bij windparken die groter zijn dan 15 MW of met minimaal tien turbines is een zogenaamde MER (Milieu Effect Rapportage) altijd verplicht en tot 15 MW of met minimaal drie windturbines geldt de zogenaamde vergewisplicht, die bepaalt of er toch aanleiding is een MER te laten opstellen.

Als blijkt dat aantasting van de Natura2000 gebieden niet valt uit te sluiten dan volgt de zogenaamde ADC-toets: zijn er Alternatieven mogelijk met minder schadelijke gevolgen, zijn er Dwingende redenen waarom het project moet doorgaan en zo ja, moet Compensatie plaatsvinden?

Ik heb de gemeente begin juli om een reactie gevraagd en die is binnen, maar er staat niet veel nieuws in. Alles is volgens de gemeente ‘uiterst zorgvuldig’ volgens de regels gegaan, er zijn MER rapportages gemaakt en ja, er is ‘tegen al de genomen besluiten beroep aangetekend bij alle windparken, met uitzondering van windpark Haringvliet’. De gemeente wijst er echter fijntjes op dat de Raad van State ‘de ontwikkeling van de windparken heeft geaccordeerd en de beroepen ongegrond verklaard’.

Uiteraard, zo zou ik zeggen.

Het Rijk en de Provincie willen hun bouwplannen tegen alles in doordrukken en daarbij is alles geoorloofd. De gemeente schuift de verantwoording voor het windmolendebacle geheel af richting Rijk en Provincie. Was het daarbij gebleven dan kon de gemeente slechts beschuldigd worden van politieke gemakzucht. Wat erger is, is dat het de gemeente kennelijk worst is dat een prachtige eiland van rust, natuur en ruimte ontsierd wordt door monsterlijke, ontelbare windmolens. Zij verzet zich nergens tegen. Dat is schrijnend. Onthutsend. Nalatig richting de eigen burgers.

Den Haag laat feitelijk de natuur vallen voor de windmolens

Twee concluderende opmerkingen: de landelijke overheid belijdt op papier dat natuurbescherming belangrijk is, maar slachtoffert tegelijkertijd in de praktijk die natuurbescherming voor ‘milieu’ en ‘alternatieve energie’, feitelijk tegen EU-regelgeving in.

Wat verder nog het meest verbaast is de totale stilte van de kant van de Vogelbescherming inzake deze ontwikkelingen. Alsof bedreiging van de natuurlijke vogelhabitat in onze Natura2000 gebieden hen niets meer kan schelen. Maar ja, je ondertekent het Energieakkoord en daaraan zitten dus consequenties. De PVV-statenfractie van Zuid-Holland heeft ondertussen, mede naar aanleiding van Wynia’s Week, ook vragen gesteld aan Gedeputeerde Staten over deze hele kwestie.

Het bericht Hoe de natuur geslachtofferd wordt voor het klimaat verscheen eerst op Wynia's Week.

En de vogelsterfte? Ach, die natuur mag toch best een beetje wijken voor het milieu? Hoe dat in zijn werk gaat blijkt concreet op bijvoorbeeld Goeree-Overflakkee, waar nog steeds nieuwe parken in aanbouw zijn. En waar omwonenden worden gepaaid met douceurtjes.

De gulle hand van de windmolenbazen

Dorpsraad Oude-Tonge, dierenwei Nieuwe-Tonge, dorpsraad Bruinisse en dorpsbelangen Sint Philipsland mochten onlangs ruim 20.000 euro ontvangen voor hun ‘duurzame projecten’ op Goeree-Overflakkee, Schouwen-Duiveland en Tholen: uit de gulle hand van Windfonds Krammer, aldus juichende berichten in de huis-aan-huis bladen op deze eilanden.

Voor alle duidelijkheid: geen kwaad woord over de ontvangende organisaties. Fijn dat ze er zijn en hun goede werk verrichten, ten bate van een leefbare samenleving. Over dat Windfonds Krammer ben ik echter aanmerkelijk minder te spreken. Het is platgezegd een zak met geld waarmee tegenstand tegen en onvrede over de windmolens werd en wordt afgekocht. Een douceurtje voor geleden ellende.  

Douceurtje voor omwonenden en gemeentes

Windpark Krammer (bouwsom: 215 miljoen euro) blijkt eigendom te zijn van de coöperaties Zeeuwind/Deltawind (51%) en energieproducent Enercon Independent Power Producer GmbH (49%). Die eersten zijn tevens oprichters en beheerders van het windfonds.

Windpark Krammer telt 34 gigantische windmolens, die de horizon tussen Oude Tonge en Bruinisse ontsieren en binnenkort komen er vlakbij de N59 nog meer gigawindmolens bij (windpark Blaakweg). Research laat ons weten dat ‘van elke MWh die Windpark Krammer aan elektriciteit opwekt € 0,50 aan het Windfonds wordt gedoneerd’. 

Het Windpark draagt zo volgens opgave jaarlijks ongeveer € 150.000 af aan het Windfonds, maar dat gaat bepaald niet allemaal naar de ‘duurzame projecten’ waarmee nu goede sier wordt gemaakt in de kranten. Zo’n € 60.000 gaat rechtstreeks naar omwonenden als een soort ‘tegemoetkoming voor groene stroom’. Hoe dichter men bij de windmolens woont des te meer ‘tegemoetkoming’ men ontvangt. Wie dit niet ziet als douceurtje kijkt mijns inziens willens en wetens weg.

De rest van het geld in het Windfonds gaat naar drie omliggende gemeenten. De gemeente Goeree-Overflakkee ontvangt zo jaarlijks € 30.000, te verdelen over die ‘duurzame projecten’.

Beetje jongleren met cijfers

Er is trouwens iets vreemds aan de hand met de genoemde bedragen. Zo stelde coöperatie Deltawind in haar publicatie van 30 juni jl. in huis-aan-huis krant GGOF (‘openbaar jaarverslag 2019’) dat Windfonds Krammer € 150.000 uitkeert ‘aan de directe omgeving van het windpark’.

Volgens eigen opgave produceerde het windpark in het afgelopen jaar 328.493 MWh. Vermenigvuldig dat met € 0,50 per MWh en dan kom je op een beschikbaar totaalbedrag van € 164.246. Dat is meer dan 150.000 en de Stichting Windfonds Krammer heeft het diezelfde dag in ‘Eilanden Nieuws’ over het feit dat er ‘gemiddeld € 80.000 per jaar uit de opbrengst van de duurzame energie’ komt. Dat is dan dus duidelijk na aftrek van de ‘tegemoetkoming’ à € 60.000 aan de direct omwonenden. Beetje jongleren met cijfers, zeg maar.

Twee keer per jaar worden bedragen aan de ‘duurzame projecten’ uitgekeerd. Dit keer was dat dus totaal voor zo’n € 20.000. Overigens ontvangt het Windpark Krammer een SDE+ subsidiebedrag per opgewekte MWh, naast uiteraard de opbrengst uit stroomcontracten. Die contracten zijn afgesloten met bijna uitsluitend industriële grootverbruikers en niet met particulieren. Die subsidie bedraagt gedurende de afgesproken looptijd minimaal € 88 per MWh, afhankelijk van de locatie waar de windmolen staat.

De cadeautjes zijn een schijntje vergeleken met de subsidie voor de windmolens

Over 2019 ontving het Windpark dus voorzichtig geschat zo’n 29 miljoen euro aan subsidie (MWh x subsidiebedrag). Dan steekt dat douceurtje van € 30.000 er toch wel erg zuinigjes bij af. Er zijn nog meer windfondsen op met name Goeree-Overflakkee actief, eveneens met nauwe betrokkenheid van Deltawind.

Zo is er ook een Windfonds Goeree-Overflakkee, maar dat keert nog niet uit omdat de windmolens van Windpark Haringvliet (jawel, ook daar komen monsterlijk hoge dingen) er nog niet staan. Verwachte opbrengst uit dat fonds is € 230.000 per jaar. Ook dat zal ongetwijfeld een zak met ‘zoethoudersgeld’ worden, want de ‘randvoorwaarden voor uitkering zijn een aantal keren op aangeven vanuit de politiek bijgesteld’ en ‘de exacte procedure voor aanvragen moet nog worden bepaald’. Lees: we rotzooien als overheid maar wat aan, zolang de ‘doelstellingen’ maar gehaald worden en de burgers hun mond houden. Al dan niet betaald.

Volgende week: Het gapende gat tussen woord en daad bij de natuurbescherming.

Het bericht Hoe windmolensubsidie (ook) wordt gebruikt om burgers koest te houden verscheen eerst op Wynia's Week.

Vanwaar dit opmerkelijke verschil in opvatting inzake religies? Onlangs bleek ook nog eens dat de gevangenis in Krimpen aan den IJssel tegen alle heersende coronamaatregelen in vrolijk een Suikerfeest had georganiseerd voor moslims. Nog afgezien van het (strafbaar!) overtreden van regels is het de vraag of een overheidsinstelling religieuze bijeenkomsten dient te organiseren.

Wat zijn onze waarden ook al weer?

Centraal in een democratie staan de zogenaamde constitutieve waarden, ofwel: zaken waarover men het eens is dat die essentieel zijn om de democratie goed te laten functioneren. Die waarden vinden we ook grotendeels terug in onze Grondwet.

Eén daarvan is bijvoorbeeld de vrijheid van het spreken, maar ook de gewetensvrijheid. Die houdt in dat een mens vrij is om zijn of haar leven vorm te geven vanuit een inhoudelijke levensovertuiging die men zelf wenst. Op basis daarvan (een godsdienst, filosofie of Idee) geeft men het handelen in de samenleving vorm. Wil dat zeggen dat men maar onbegrensd alles kan doen en laten wat men wenst vanuit die inhoudelijke levensovertuiging? Nee. Er zijn grenzen aan te geven zoals uit deze twee actuele zaken blijkt.

Politie in de moskee: in strijd met de eigen gedragscode

De biddende en knielende politie is in strijd met de Gedragscode Lifestyle-neutraliteit van de politie (juni 2011). In die Gedragscode wordt om te beginnen duidelijk aangegeven hoe het zit met grondrechten als particulier en als overheidsdienaar in dienst van de staat. Daartoe is overleg geweest met het Landelijk ExpertiseCentrum Diversiteit (LECD) en de Commissie Gelijke Behandeling (CGB), om te voorkomen dat (grond)rechten van politiemensen in de knel zouden komen.

Uit die adviezen van CGB en LECD blijkt dat ‘er omstandigheden zijn waaronder wel een inbreuk kan worden gemaakt op de algemeen geldende grondrechten, met name daar waar een onpersoonlijke en/of geüniformeerde gezagsuitoefening in het bijzonder van belang is. Dit doet zich bij uitstek voor in het geval van functies waarbij de overheid zich in de samenleving manifesteert met behulp van de sterke arm, zoals de rechterlijke macht en de politie. De politie beschikt over het geweldsmonopolie en maakt daarbij gebruik van dwangmiddelen. Geen andere organisatie in de maatschappij is gerechtigd deze bevoegdheden uit te oefenen. Politiemensen oefenen daarmee bij uitstek een bijzondere overheidstaak uit en daarom is de (rechts)positie van politieambtenaren niet zonder meer vergelijkbaar met die van ‘gewone’ ambtenaren en andere werknemers, althans voor zover de betrokken politieambtenaar is belast met typische politietaken.’

Het uniform dient neutraliteit uit te stralen

Dit houdt dus in dat je als ambtenaar in dienst van de staat geen keppeltje, tulband of hoofddoek kunt opdoen, maar neutraliteit dient uit te stralen. Het is zeer onwenselijk als een ambtenaar zijn of haar ideologie, filosofie of geloof opdringt aan anderen, zeker als dat hem of haar hindert in het vakkundig en veilig uitoefenen van de functie waarvoor men is aangenomen. Dat vond ook de rechtbank bij een orthodoxe moslim die solliciteerde bij de gemeente Rotterdam, maar aangaf te weigeren om een vrouw een hand te geven. En een vrouwelijke politieambtenaar die een hoofddoek draagt is geen reclame voor de gelijkwaardigheid van man en vrouw die wij in het Westen voorstaan. Rechters gaan hierin doorgaans mee en er is op dit vlak voldoende jurisprudentie opgebouwd, tot aan het Europees Hof aan toe, zelfs op het gebied van arbeidsrelaties met een werkgever.

Langs de meetlat

Maar hoe zit het dan met ons concrete voorbeeld, waarbij agenten in uniform bidden en neerknielen in een moskee? Daarover meldt de Gedragscode duidelijk: ‘Vanwege de bijzondere positie van

de Nederlandse politie dient door politieambtenaren, in contacten met het publiek, in ieder geval afstand te worden genomen van de volgende uitingen: zichtbare uiting(en) van (levens)overtuiging; religie; politieke overtuiging; geaardheid; beweging, vereniging of andere vorm van lifestyle, die afbreuk doet aan de gezagsuitstraling, neutraliteit en veiligheid van de politiefunctie’.

Een drietal belangrijke constateringen:

(a) Het betreft contacten met het publiek, dus ‘gewone mensen’ die geen overheidsfunctie bekleden. Dat is hier het geval. Men bezocht een moskee met burgers.

(b) In dat contact zijn zichtbare uitingen van levensovertuiging of religie niet toegestaan. Het bidden tot en knielen voor Allah zijn duidelijk ‘zichtbare uitingen’, die niet anders als religieus geduid kunnen worden. De politie was niet op zoek naar verloren contactlenzen.

(c) De reden waarom die zichtbare uitingen niet zijn toegestaan is gelegen in het feit dat het afbreuk doet aan de neutraliteit, veiligheid en gezagsuitstraling van de politieambtenaar. Een gewapende agent die geknield met gesloten ogen op de grond zit is uitermate kwetsbaar en straalt bepaald geen gezag uit. Bovendien is hij of zij op dat moment niet direct inzetbaar.

Zoals ook rechters neutraal moeten zijn

Neutraliteit in handelen is met name van essentieel belang in het geval van rechters, politie en gevangenbewaarders. Voor rechters waren geloofsuitingen dan ook al nadrukkelijk taboe.

Zij hebben namelijk de authoriteit om te beslissen over andermans leven. Dat vereist zeer veel zorgvuldigheid en een positie die onafhankelijk is van een persoonlijke overtuiging. Er wordt opgetreden om recht te doen en de wet- en regelgeving te handhaven. Dat kan niet door het werk met privé-meningen te vermengen. Met name deze functionarissen dienen volstrekt onpartijdig te zijn.

Politie in uniform die officieel in overheidsfunctie een moskee bezoekt en voor Allah knielt is dus zeer inconsequent en problematisch. Dat een overheidsinstelling een islamitisch Suikerfeest organiseert gaat in tegen de regel van staatsneutraliteit. Het schendt bovendien naast  concrete gedragscodes van de overheid tevens de constitutieve waarden die wij gezamenlijk hebben afgesproken.

Scheiding tussen kerk (moskee, synagoge) en staat is dan ook van eminent belang, maar dat betekent overigens niet dat die religieuze instellingen zouden moeten verdwijnen uit het publieke leven, zoals bepaalde ‘liberale’ politici heden ten dage voorstaan. De basiswaarde van gewetensvrijheid zou er namelijk ernstig onder lijden en dat leidde in de geschiedenis reeds tot catastrofale gevolgen.

Het overheidsgezag wordt zo ondermijnd

Het is juist dat de staat geen enkel specifiek geloof of filosofie behoort te promoten via haar instellingen of diensten zoals de politie. Een kerk, moskee of synagoge mag echter gerust in daartoe geschikte gebouwen haar boodschap verkondigen en de gewetensvrijheid biedt mensen de mogelijkheid om uitdrukking te geven aan hun visie of geloof, ook publiek.

Een agent mag als privé persoon, zonder uniform, publiek uiting geven aan zijn overtuiging. Het is van groot belang om die basisvrijheid te koesteren. Een agent mag dat echter niet doen in dienst van een neutrale overheid, die gezag dient uit te stralen.

Het bizarre is nu, dat seculieren geen kruisje of keppeltje willen zien in het openbaar, maar dat het dragen van een hoofddoek, knielen voor Allah en organiseren van Suikerfeesten door overheidsdienaren wel goedgepraat en zelfs bepleit wordt. Dat is op z’n zachtst gezegd zeer inconsistent.

Over de kwestie in de gevangenis te Krimpen aan den IJssel valt in grote lijnen hetzelfde te zeggen. Het past een staatsinstelling totaal niet om een islamitisch Suikerfeest te organiseren. Waarbij nota bene ook nog eens de eigen overheidsregels – vanwege Corona – werden overtreden.

Het bericht Knielende agenten in de moskee: waar is de neutrale staat gebleven? verscheen eerst op Wynia's Week.

De Telegraaf kwam eerder dit voorjaar met het opmerkelijke bericht dat vijf studenten een ‘corona-bekeuring’ en daarmee een strafblad hadden gekregen. En wel, omdat ze op het eigen balkon van hun studentenflat een feestje hadden gevierd. De buren hadden geklaagd over geluidsoverlast. Opmerkelijk, omdat de politie meende dat het balkon ‘openbaar terrein’ was, terwijl niemand van buitenaf op dat balkon kon komen.

Bovendien weigerde de politie hen te zien als ‘gezamenlijk huishouden’, terwijl de studenten al geruime tijd alles qua woonruimte met elkaar deelden. Intussen is die laatste handhavingsmogelijkheid van de politie vervallen, omdat studenten sinds kort wél worden gezien als huishouden.

Maar er is na enig doordenken nogal wat meer aan te merken op deze politie-actie en deels kwam dat ook tot uiting in het bewuste artikel. De politie bleek namelijk, zonder kennelijk te moeten beschikken over een gerechtelijk huiszoekingsbevel, zomaar een huis te kunnen betreden en boetes op te leggen.

Wat zegt de wet?

Zonder toestemming een huis binnentreden en boetes opleggen – dat gaat onomwonden in tegen de Algemene wet op het binnentreden. Artikel 1.4 verplicht dat een bewoner van een woning nadrukkelijk toestemming moet verlenen aan binnentreden door politie. Artikel 2.1 geeft aan dat als een bewoner die toestemming weigert, er een schriftelijke machtiging vereist is tot binnentreding van de woning. Die kan uitsluitend gegeven worden door een rechter, leden van het openbaar ministerie, burgemeesters gerechts- of belastingdeurwaarder. Artikel 3.1 verduidelijkt verder: bevoegd tot het geven van een machtiging tot binnentreden zijn de advocaat-generaal bij het ressortsparket, officier van justitie en hulpofficier van justitie. Een burgemeester mag tevens een machtiging tot binnentreden in een woning afgeven binnen zijn gemeente voor andere doeleinden dan strafvordering.

En wat gebeurde hier?

Ik vraag mij hardop af hoe dat in het bovenstaande studentengeval is gegaan. Als het op basis van een noodverordening van de burgemeester heeft plaatsgevonden, dan geldt volgens de Gemeentewet de regel dat de gemeenteraad als controle-orgaan meekijkt over de schouder van de burgemeester.

Een burgemeester is namelijk ook hoofd van de plaatselijke politie en mag – voor beperkte tijd en in een duidelijk omlijnd geval – een noodverordening afgeven, die democratisch ingebed is in al dan niet verleende goedkeuring door de gemeenteraad.

Een noodverordening maakt namelijk beperking van bepaalde grondrechten mogelijk, waardoor het noodzaak is uiterst zorgvuldig en liefst terughoudend hiermee om te gaan. Een noodverordening mag ook uitsluitend in werking worden gesteld als sprake is van ernstige bedreiging van de openbare orde en veiligheid, zoals bijvoorbeeld bij dreiging van rellen of instortingsgevaar van gebouwen.

Wie controleert de ‘regionale beleidsteams’?

De studenten kregen bijval vanuit de gemeenteraad van Leiden, die zich terecht afvroeg waarmee de burgemeester bezig was. Het betreden van een woning inzake geluidsoverlast valt namelijk niet onder een noodverordening en schuurt duidelijk met artikel 10.1 van de Grondwet: ‘Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op eerbiediging van zijn persoonlijke levenssfeer’.

Tijdens de huidige corona-crisis zijn de bevoegdheden van de lokale burgemeesters echter ‘opgeschaald’ naar de regionale veiligheidsregio’s, geleid door ‘regionale beleidsteams’ waarin de burgemeesters van de betrokken gemeenten, de hoofdofficier van Justitie en voorzitters van betrokken waterschappen zitting hebben.

Voorzitter van zo’n regionaal beleidsteam is doorgaans één van de burgemeesters uit die regio en die fungeert op dat moment tevens als korpsbeheerder, waarmee de bevoegdheid tot het afkondigen van een noodverordening ook op hem of haar overgaat. Groot democratisch deficit daarbij is dat zo’n ‘regionale’ noodverordening niet meer door de ‘lokale’ gemeenteraad hoeft te worden bekrachtigd.

En onze persoonlijke levenssfeer, dan?

Daarom kwamen er tegelijkertijd vanuit Den Haag terecht kritische geluiden op deze ontwikkeling. Het zou namelijk betekenen dat zodra een lokale burgemeester zijn bevoegdheid tot het afgeven van een noodverordeling afgeeft aan zo’n Veiligheidsregio, er geen politiek-democratisch toezicht, laat staan correctie meer mogelijk is. Dat is op z’n zachtst gezegd onwenselijk.

Bovendien gaf de ‘regionale’ noodverordening van de Veiligheidsregio Hollands Midden, waaronder Leiden valt, of zelfs landelijke corona-regelgeving op het moment van het ‘studentenfeestje op het balkon’ geen enkel aanknopingspunt voor de politie om de woning binnen te vallen zonder huiszoekingsbevel. De politie had dus hooguit een waarschuwing of bekeuring kunnen geven op basis van geluidsoverlast, maar niet op basis van corona-regelgeving.

Deze concrete kwestie toont bovendien aan dat het met de bescherming van onze persoonlijke leefomgeving niet best is gesteld. Wie overigens wil lezen tot welke idiote situaties de corona-regelgeving kan leiden, leze dit artikel in De Volkskrant.

En dan: het ‘binnentredingsrecht’ voor het gasverbod

In een iets andere setting speelt het binnentreden door de overheid in de persoonlijke leefsfeer ook een grote rol en wel inzake de kwestie ‘gasverbod’. De overheid noemt dat eufemistisch ‘aardgasvrij’. Er zijn nogal wat mensen die ontkennen dat er sprake is van een gasverbod, waarbij bewoners worden gedwongen hun gasaansluiting op te geven.

We hebben het dan dus niet over nieuwe aardgasvrije woningen – die mogen al geen gasaansluiting meer – maar om bestaande woningen, die niet langer gebruik zouden mogen maken van het aanwezige gasnet.

Voor alle duidelijkheid wilde Tweede Kamerlid Daniël Koerhuis (VVD) afgelopen februari van staatssecretaris – toen even minister – Raymond Knops (Binnenlandse Zaken, CDA) weten of er inderdaad sprake is van mogelijke dwang. Dat klopt, antwoordde Knops, en het staat in het befaamde Klimaatakkoord (voorgezeten door VVD’er Ed Nijpels).

‘Doorzettingsmacht’ om burgers van het gas af te dwingen

In dat Klimaatakkoord heet het ‘doorzettingsmacht’, die aan een gemeente wordt verleend om bewoners ‘wijkgericht’ van het gas af te koppelen: ‘Om de gemeenten in staat te stellen om deze wijkgerichte aanpak tot een succes te maken, moet een aantal randvoorwaarden ingevuld worden, waaronder bevoegdheden en doorzettingsmacht, die zijn verankerd in landelijke wet- en regelgeving. De Rijksoverheid zorgt voor de tijdige beschikbaarheid van een wettelijk kader dat gemeenten voldoende mogelijkheden biedt om hun regierol bij de wijkgerichte aanpak te vervullen.’

Een gemeente moet dan wel zorgen voor een alternatief naast het gasnet, maar een bewoner kan dus inderdaad gedwongen van het gasnet worden afgekoppeld. Hoe ‘succesvol’ het alternatief van bijvoorbeeld een warmtenet is, beschreef ik reeds eerder.

De dwang van Knops

Hoe kan die bewoner gedwongen worden? Staatssecretaris Knops: ‘De focus van de inzet van gemeenten is het stimuleren en verleiden van bewoners om hun woning te verduurzamen en op termijn aardgasvrij te maken. (…) Het is echter niet uit te sluiten dat een kleine groep bewoners niet kiest voor dit alternatief. (…) Om de energietransitie betaalbaar te houden, wordt een bevoegdheid voor gemeenten uitgewerkt die ze als laatste redmiddel op het eind van het proces kunnen gebruiken om een einddatum voor de beschikbaarheid van aardgas vast te stellen.’

Die einddatum voor de beschikbaarheid van het aardgas ligt nu tussen 2030 en 2050, dus voorstanders van het gasverbod roepen om het hardst waarover men zich druk maakt. Wel, daar is een duidelijke reden voor. De overheid wilde namelijk vooruitlopen op het inzetten van die ‘doorzettingsmacht’.

Nu nog geldt de Gaswet, die een ieders recht op aansluiting op het gasnet garandeert. De overheid nam echter een extra artikel op in de Crisis- en Herstelwet, om alvast bewoners in specifieke wijken bloot te stellen aan die ‘doorzettingsmacht’ van gemeentes in zogenaamde ‘proeftuinen’.

ChristenUnie en D66 willen burgers van het gas af dwingen

Wie heeft die mogelijkheid verzonnen? De Tweede Kamerleden Carla Dik-Faber (CU) en Jessica Van Eijs (D66), die daartoe een amendement op de Crisis- en Herstelwet indienden.

De gemeente Utrecht leek het daarop leuk om als eerste ‘proeftuin’ een hele wijk af te gaan koppelen en dreigde door dit amendement het recht te krijgen om er eens lekker op los te experimenteren met de ‘doorzettingsmacht’. Dreigde, want gelukkig waren daar de Tweede Kamerleden Daniël Koerhuis (VVD) en Henk Krol (toen nog 50Plus).

Op het nippertje werd het weggestemd

Koerhuis en Krol kregen het op 11 maart j.l. voor elkaar dat de Tweede Kamer een nieuw amendement aannam op de Crisis- en Herstelwet. Het instellen van de mogelijkheid tot een verbod bij bestemmingsplan op het hebben van een kookgasaansluiting door de gemeente Utrecht en het instellen van een bevoegdheid om handhavend op te treden, bijvoorbeeld middels een dwangsom, werd geschrapt; zij het met één stem meerderheid. Het is een zeer belangrijk amendement, omdat het dwang op een huisbewoner voorlopig blokkeert.

En zo komen we in deze kwestie eigenlijk tot eenzelfde conclusie als bij de studenten op hun balkonnetje: in hoeverre is er sprake van serieuze democratische controle op overheidsbeleid en functioneert de tegenmacht voldoende? Is er nog wel afdoende bescherming tegen hen die het kennelijk, om wat voor reden dan ook, minder ophebben met onze persoonlijke leefsfeer? De beantwoording van die vraag is vrij urgent want er zit nogal wat aan vast.

Het bericht Zijn we nog wel baas in eigen huis? verscheen eerst op Wynia's Week.

Ja, zullen sommigen zeggen, je kunt toch omrijden via België? Om naar de rest van Nederland te komen? Al gaat dat momenteel niet eens, omdat België de grens met Nederland heeft gesloten in verband met de coronacrisis. Inmiddels wordt al 17 jaar tol geheven op dat bezoekje aan oma, sporten, theater- en ziekenbezoek, werk: tolheffing op de vrijheid om je te verplaatsen. Hoog tijd voor Zeeuwse gelijkwaardigheid.

Provincie als belanghebbende

De Staat en de provincie Zeeland besloten in 1998 om de Westerscheldetunnel aan te leggen ter vervanging van de veren die de woelige Westerschelde moesten bevaren en nogal eens te maken hadden met slecht weer. Mede daarom werd de NV Westerscheldetunnel opgericht, die als hoofdtaak kreeg om de tunnel op een gezonde manier te exploiteren.

Heel opmerkelijk is echter dat sinds 2009 de provincie de enige aandeelhouder is. Beoogd wordt om de tunnel in 2033 tolvrij te hebben, maar daaraan zit wel een ‘maar’: de provincie kreeg het in de bol om de in 2015 nieuw geopende Sluiskiltunnel onder het kanaal naar Gent in Zeeuws-Vlaanderen eveneens uit de meeropbrengsten van de Westerscheldetunnel te financieren. De provincie op haar beurt heeft als enige aandeelhouder het beheer en onderhoud van de Sluiskiltunnel overgedragen aan de Westerscheldetunnel NV. Of dat valt binnen het recht en mandaat van de NV is juridisch nog een grote vraag.

Die Westerscheldetunnel is – netjes gezegd – een heel aardig verdienmodel. Om een idee te geven: de tolopbrengst over 2018 bedroeg 35 miljoen euro. Na aftrek van alle kosten waaronder salarissen, afschrijving van de tunnel en overige bedrijfskosten bleef er een winst over van ruim 14 miljoen. Dat is heel prettig rendement en de provincie ontvangt dat als enige aandeelhouder rechtstreeks in de portemonnee. Geen wonder dat zij de tunnel voorlopig niet tolvrij wil maken!

Al jaren roepen diverse instanties, waaronder de gemeente Terneuzen, op tot het tolvrij maken van de tunnel. In een brief van september 2016 bijvoorbeeld reppen B&W al over ‘de aandeelhoudersstrategie’ van de NV Westerscheldetunnel. Zo spreekt men hardop uit dat ‘de aanwending van tunnelgelden voor infrastructurele werken die buiten de tunnel/het tunneltracé vallen absoluut niet verdedigbaar is’ en bovendien ‘onrechtmatig, omdat de tolgelden alleen ingezet mogen worden voor de tunnel/het tunneltracé’.

Van provinciaal naar internationaal

De Tweede Kamer ging destijds akkoord met de aanleg van de nieuwe Sluiskiltunnel, maar de gemeente Terneuzen schrijft daarover aan de provincie Zeeland dat die instemming ‘geen vrijbrief is om de tolgelden in te zetten voor andere infrastructurele werken’. Anders verwoord: iedere tolopbrengst die naar andere doeleinden gaat is niet meer beschikbaar voor uitvoering van het originele doel van de NV, namelijk: afschrijving en onderhoud van de tunnel en tracé. Hierdoor kan de tunnel onmogelijk eerder goedkoper of geheel tolvrij worden gemaakt, aldus Terneuzen.

Een argument dat daarbij meespeelt, is dat met het doortrekken van de A4 richting Bergen op Zoom de route via de A58 en Westerscheldetunnel internationaalaantrekkelijker is geworden voor het Gentse en Antwerpse achterland. Wat het verder saillant maakt is dat Zeeland Seaports en de Haven van Gent in december 2017 zijn samengegaan tot North Sea Port; een grensoverschrijdend havenschap van Vlissingen tot Gent. Twee delen daarvan, Vlissingen en Borsele, zitten achter de tolbarrière. De tunnel is momenteel de facto dus bepaald geen provinciaal gelabelde route meer. Het zou heel normaal zijn als het Rijk vanuit de reguliere belastingopbrengsten de tunnel verder zou af-financieren.

Veel toeristische impuls gaat er niet uit van een toltunnel. Belgische toeristen mogen dan graag in Zeeuws-Vlaanderen komen om een dagje te shoppen en lekker te eten in één van de vele prima restaurants, veel verder noordelijk komen zij niet. Toeristen uit het noorden die het bourgondische zuiden willen verkennen staan voor dezelfde tolpoort, maar dan de andere kant op.  

Voor ondernemend Nederland is Zeeuws-Vlaanderen een krimpregio; vestiging daar is niet echt aantrekkelijk. Als België of Vlaanderen als regio onverhoopt zouden besluiten om kilometerheffing in te voeren dan zitten de Zeeuws-Vlamingen helemaal klem. Dan is het overal betalen om in de eigen woonplaats te komen. Geen wonder dat zoveel Zeeuwen argwanend tegenover de politiek in Middelburg staan. Er worden zelfs statenzetels gewonnen, uitsluitend op basis van het gegeven dat men Zeeuws-Vlaanderen vertegenwoordigt.

Deskundig advies van buiten

In januari 2018 ging TU Delft aan de slag om te bestuderen of tol dan wel tolvrij de beste oplossing was voor Zeeland.

 De conclusie was duidelijk: de tolheffing ‘is een serieuze barrière’. Bij afschaffing van de tol zou een verkeerstoename te verwachten zijn via de tunnel van 25-30% – prima voor de economische ontwikkeling dus.

Sterker nog: de algehele mobiliteit binnen Zeeland zou toenemen en het zou de integratie van de gehele provincie zeer ten goede komen. Het zou Zeeuws-Vlaanderen ook letterlijk uit een isolement halen. Nu trekken jongeren overwegend weg. Als de tolheffing nog lang duurt zal dit deel van ons land zich steeds meer richten op België, terwijl er absoluut potentieel zit in een verenigd Zeeland dat overal evenveel rechten en bewegingsvrijheid heeft. En zo komt TU Delft tot dezelfde conclusie als waarmee ik dit artikel begon: het beleid van de Zeeuwse provinciale politiek raakt aan schending van artikel 1 van onze grondwet: er is sprake van ongelijke behandeling van burgers.

Als de Westerscheldetunnel per direct tolvrij wordt gemaakt dan zitten daar eigenlijk alleen maar voordelen aan, zelfs voor het Zeeuws bestuur: het vertrouwen in de provinciale overheid zal toenemen en tot minder politieke spanningen in de Staten leiden. Het zal vooral zorgen voor meer rechtvaardigheidsgevoel onder de Zeeuwen.

Daarnaast zal de aanmerkelijk betere bereikbaarheid en integratie van Zeeland als geheel zorgen voor meer toeristische en economische ontwikkeling en dus meer geld in het laatje brengen. TU Delft benoemt dat kabinet Rutte III in het regeerakkoord heeft vastgelegd dat er meer geld beschikbaar is voor ‘regionale knelpunten’. Alle seinen staan dus op groen om de ultieme afschrijving van de Westerscheldetunnel op bord van het Rijk te leggen in plaats van de provincie.

Evert Meijers, universitair hoofddocent aan de TU Delft, schreef op 20 februari j.l. een opiniestuk in Trouw dat niets aan duidelijkheid overliet: ‘Op het gebied van bereikbaarheid heeft de overheid, zowel Rijk als provinciebestuur, heel wat boter op het hoofd. Het is onvoorstelbaar dat een treinreis van Vlissingen naar Rotterdam tegenwoordig twintig minuten langer duurt dan vijftig jaar geleden. Terwijl in de rest van het land iedereen vrijelijk gebruik kan maken van een veelheid aan verbindingen, wordt er in Zeeland tol geheven voor wat ook nog eens de enige verbinding tussen Zeeuws-Vlaanderen en de rest van Zeeland en Nederland is.’ Zijn conclusie luidt dan ook onomwonden: ‘De enige direct te nemen bereikbaarheidsmaatregel is het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel.’

Wientjes komt naar Zeeland

Maar ja, dat verdienmodel. Daar wil de provincie niet van af, want het gegarandeerde geld is zo handig op de begroting. Nu de marinierskazerne niet naar Vlissingen komt – de mariniers wilden niet – en er ‘compensatiegesprekken’ worden gevoerd onder leiding van Bernard Wientjes, die een ruim mandaat heeft gekregen, lijkt het een uitstekend moment om de eis van een tolvrije Westerscheldetunnel op tafel te leggen.

Wientjes’ eerste bezoek aan Zeeland bracht alvast een heldere conclusie: voor de camera van Omroep Zeeland zei hij een stuk ‘wijzer’ geworden te zijn, maar vooral ook ‘geschrokken’. Er is één ‘maar’: Wientjes is benoemd ‘in overleg met het provinciebestuur van Zeeland’, aldus NRC op 6 maart j.l. Op zich begrijpelijk, maar geen goed voorteken voor afschaffing van de Westerscheldetol, gezien de houding van het provinciebestuur op dat dossier. De vrees lijkt gegrond dat het opnieuw een bestuurlijk aftikken wordt tussen de Haagse en Zeeuwse partij-bobo’s. Gedeputeerde Harry van der Maas (SGP) in BN De Stem van 20 maart : ‘Een tolvrije tunnel kan weer wel leiden tot meer verplaatsingen en dat is ongewenst’.

Je vraagt je af in welke wereld deze Zeeuwse bestuurder leeft. Eind februari hield Omroep Zeeland een enquête, waarop door ruim 5000 Zeeuwen werd gereageerd. Op de vraag wat Zeeland als compensatie zou moeten krijgen eindigde het tolvrij maken van de Westerscheldetunnel in de totaaluitslag op nummer 1.

Begin maart werd de nieuwe Stichting Zeeland Tolvrij opgericht, onder voorzitterschap van Terneuzens oud-wethouder Cees Liefting. De stichting pleit voor gratis verbindingen over en onder de Westerschelde en heeft een gesprek aangevraagd met Wientjes. Veel sympathisanten hebben zich gemeld bij de stichting. Wientjes en het Zeeuws provinciebestuur kunnen de borst nat maken. Al was het maar op basis van artikel 1 van de Grondwet.

Het bericht Compensatie voor Zeeland? Schrap de tunneltol! verscheen eerst op Wynia's Week.