Jesse Klaver probeerde hem te diskwalificeren als ‘rechtse blogger’, toen Brendel (75) in 2020 op zijn site onthulde dat GroenLinks-Tweede Kamerkandidaat Kauthar Bouchallikht vice-voorzitter was van de Europese jongerenorganisatie van de Moslimbroeders. Maar Brendel stemt bijna altijd links en weigert hardnekkig om de overstap naar rechts te maken.

Wel verzet hij zich tegen de kritiekloze houding van veel progressieven ten opzichte van de politieke islam en het gemak waarmee zij het narratief van Hamas – ‘Israël is de bron van alle kwaad’ – overnemen. ‘Zonder grote schoonmaak in de eigen gelederen ondermijnt Frans Timmermans zijn gezag om het nieuwe, zeer rechtse kabinet de maat te nemen,’ meent Brendel.

Wat is u opgevallen bij de acties van pro-Palestijnse activisten en studenten die eisen dat Nederlandse universiteiten hun banden met Israël verbreken?

Carel Brendel: ‘De enorme bubbel waarin deze activisten verblijven. Er valt niet mee te argumenteren. Ze staan niet open voor informatie van buiten hun sekte. Typerend is dat bij sommige acties Nederlandse media worden weggejaagd, terwijl Al-Jazeera, de propagandazender van Qatar en de Moslimbroeders, juichend wordt binnengehaald.

‘Typerend is ook het gemak waarmee deze activisten met het label “zionist” zwaaien. Ze verkondigen over zich zelf dat ze niet antisemitisch zijn, en alleen maar het kolonialisme van de zionisten bestrijden, maar in de praktijk maken ze iedere Jood die niet aan hun ideologische leiband loopt tot doelwit van hun fanatisme. Ik moet heel erg denken aan de Culturele Revolutie in China. Het gezwaai met Rode Boekjes is ingeruild voor geschreeuw over from the river to the sea.

‘Opvallend is verder de snelheid waarmee de terreuracties van 7 oktober zijn vergeten, de aanleiding voor de verschrikkelijke oorlog in Gaza. Als je herinnert aan de moordpartijen in de kibboets en op het muziekfestival, ben je een zionist. Over de gijzelaars moet je het ook niet meer hebben. Een zachtaardige columniste als Natascha van Weezel, die voortdurend oog heeft voor het leed in Gaza, krijgt allerlei antisemitische drek over zich heen.

‘Ik verbaas me ook over de rol van sommige docenten aan onze universiteiten. Hun taak moet het zijn om studenten te leren om kwesties kritisch te onderzoeken. Ik zie tweets voorbijkomen van docenten die juichen als agenten worden ingesloten en belaagd door Palestina-demonstranten, of onder de indruk zijn van de toespraak van Mohamed Khatib, Europees coördinator van de in Duitsland verboden organisatie Samidoun – België wil hem het land uitzetten als gevaar voor de veiligheid, in Nederland kon hij betogers toespreken in Amsterdam en Nijmegen.’

Wat voor rol bij speelden organisaties als Palestine Action en Samidoun – dat 7 oktober toejuicht en in Duitsland is verboden – bij de bezettingen?

‘Samidoun is een creatie van het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina (PFLP), een marxistisch-leninistische terreurgroep. Samidoun is begonnen met internationale acties voor de vrijheid van Palestijnse gevangenen, vooral van PFLP-huize zoals de in Frankrijk wegens twee terroristische moorden tot levenslang veroordeelde Georges Abdallah. Daarnaast hebben ze ook gevangen leden van Hamas geadopteerd – in Nederland bijvoorbeeld de van Hamas-financiering verdachte Amin Abou Rashed, die vorige week overigens om gezondheidsredenen is vrijgelaten in afwachting van zijn proces.

‘Samidoun heeft zich volmondig achter de terreuraanval van 7 oktober opgesteld, waaraan ook PFLP-eenheden hebben deelgenomen. Daarom worden ze nu in Duitsland verboden. De Nederlandse tak bestaat uit leden van de links-marxistische splintergroep Revolutionaire Eenheid. Ze vallen niet erg op bij de grotere algemene demonstraties, maar juist wel in de tentenkampen aan de universiteiten. Het feit dat Mohammed Khatib minstens twee maal mocht overkomen, geeft aan dat Samidoun/Revolutionaire Eenheid invloed heeft op de organisatie van het studentenprotest.

‘Palestine Action is in Nederland een nieuw fenomeen. De beweging is in 2020 Groot-Brittannië opgericht door Richard Barnett, een oud-activist van Extinction Rebellion, en Huda Ammori van de Palestine Solidarity Campaign. Het is een radicale actiegroep die harde acties voert tegen Britse bedrijven die banden hebben met de Israëlische wapenindustrie. Daarnaast kwamen ze in het nieuws door het rood verven van gebouwen. De Nederlandse afdeling deelde het nieuws over het belagen van zangeres Lenny Kuhr. Palestine Action Amsterdam claimde vorige week het met rode verf besmeuren van het bestuursgebouw van de Universiteit van Amsterdam.

‘Ze deelden ook een bericht op Indymedia van ‘some people in black hoodies’ die eerdere, ernstige vernielingen in het bestuursgebouw claimden. Media schreven na deze ‘claim’ de vernielingen gelijk toe aan het anarchistische black block, maar op social media zie ik ook heel sceptische geluiden over die claim.

‘In hoeverre er overlap is tussen Samidoun en Palestine Action weet ik niet. De verhoudingen zijn in elk geval hartelijk. In Engeland heeft Samidoun door de politie opgepakte leden van Palestine Action direct geadopteerd. Ammori mocht met Samidoun-kopstukken Khaled Barakat en Charlotte Kates optreden op een bijeenkomst over de bevrijding van Abdallah.

‘Wie de in het zwart geklede activisten waren is voor mij dus nog onduidelijk. In elk geval waren het geen provocateurs van buiten. Op beeldmateriaal valt te zien dat ze duidelijk deel uitmaakten van de bezetting. Opvallend is dat de aanwezige studenten geen vinger uitstaken tegen het vandalisme. En bij het verlaten van het gebouw werden de zwartpakken afgeschermd door de andere bezetters.

‘De Amsterdamse politie arresteerde kort na de vernielingen een 35-jarige man, die volgens zijn advocaat een in Jordanië geboren Palestijnse asielzoeker uit wat tegenwoordig de LHBTQI-gemeenschap heet. Maar we weten niet bij wat voor soort groep hij zich had aangesloten bij de geweldplegingen in het bestuursgebouw, die volgens een reportage in Het Parool zeer heftig waren.

‘Volgens de advocaat bezocht hij vaker de UvA om “voorlichting” te geven. Gaf hij dan gastcolleges? En zo ja, bij welke vakgroep? Ik voorzie dat deze Palestijn straks het land uit moet, terwijl de activisten en/of docenten die hem binnenhaalden geen enkele consequentie zullen voelen.

‘Al met al een pijnlijke situatie voor de UvA. Eerst zit de rector magnificus Peter-Paul Verbeek te onderhandelen met gemaskerde activisten. Hij weet niet eens met wie. Vervolgens slaan gemaskerde activisten, onder wie mogelijk ook studenten van de UvA, de boel kort en klein. En dat alles nadat enkele docenten de boel hebben opgestookt.

‘En dan hoor en lees je dat het allemaal zo erg niet is omdat de toestand in Gaza veel erger is. Natuurlijk is de toestand in Gaza heel erg, maar moet daarvoor alles wijken en is alles toegestaan?’

Volgens Ayaan Hirsi Ali zijn jongeren in de VS in korte tijd radicaal anders over Israël gaan denken dankzij de propaganda van islamisten die actief zijn in onderwijsinstellingen en op sociale media. Kan je zeggen dat de politieke islam ook in Nederland sterker is geworden?

‘Over Amerika kan ik niet oordelen. De vijandschap tegen Israël in progressieve kringen in Nederland bestaat al veel langer en komt bij elk nieuw conflict rond Gaza weer bovendrijven. In de loop der jaren is daarbij het kritische vermogen tegenover Hamas sterk afgenomen. Op mijn blog heb ik vaak verwezen naar De Fabel van de Illegaal, een zeer linkse site die geen goed woord over had voor Hamas en regelmatig waarschuwde tegen antisemitisme. In 2011 weigerden Nederlandse journalisten nog om zich in te schepen in de Gazaboot omdat ze geen inzicht kregen in de rol van de Moslimbroeders bij de Gaza Flotillas. De nieuwe generatie activisten daarentegen ziet Hamas als een verzetsbeweging en wil niet zien dat het een reactionaire religieuze organisatie is die de eigen bevolking onderdrukt en opoffert. 

‘De Moslimbroeders kregen in de periode 2010-2015 meer invloed in Nederland, maar zijn daarna een kleine beweging gebleven, zeker vergeleken met Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk. Het gaat om een handvol moskeeën. De geldkranen uit de Golfregio zitten dicht. Wel kreeg het islamisme in de Turkse gemeenschap meer invloed. Je had altijd al Milli Görüs maar dankzij Erdogan heeft de politieke islam ook greep gekregen op de staatsmoskeeën van Diyanet.

‘Het paradoxale is dus dat het islamisme zelf hier een relatief kleine beweging is, maar dat hun zogenaamde “narratief” over onderwerpen als islamofobie en Palestina toch vaste voet heeft gekregen, zowel onder islamitische jongeren als in zichzelf progressief wanende kringen.’

Wie zijn in Nederland op dit moment de belangrijkste vertegenwoordigers van de politieke islam?

Milli Görüs, Diyanet, DENK, Palestijnse Gemeenschap NL (een koepel van Palestijnse organisaties waar Abou Rashed tot zijn arrestatie de grote man was, en ook zonder hem gangmaker van de grotere demonstraties) en K7, een verbond van regionale moskeekoepels, vooral in Rotterdam en Den Haag. Het is de beproefde werkwijze van islamisten. Je hebt weinig invloed, maar dan zorg je dat je een rol speelt in een koepel, zodat je op papier toch namens een groot aantal moskeeën spreekt.’

Wordt DENK geïnspireerd door de ideologie van de Moslimbroederschap?

‘Anders dan NIDA, dat niet aansloeg bij de islamitische kiezers, heeft DENK zich nooit als religieuze partij geprofileerd. Het ging om diversiteit, tegen verrechtsing en om sociaal-economische thema’s. Maar in de praktijk fungeert DENK als een belangenclub van Turkse islamisten. De partij zit achter de moties in gemeenteraden om de hoofddoek bij boa’s toe te staan. En rond Gaza treedt DENK op als de spreekbuis van Hamas.’

Hoe zit het met PvdA-burgemeester Ahmed Marcouch van Arnhem? Marcouch verklaarde ooit een bewonderaar te zijn van Yousef al Qaradawi (1926-2022), de ‘global mufti’ die door zijn tv-optredens op de zender Al Jazeera tientallen miljoenen fans had. Nu ijvert Marcouch voor een verbod op Koranverbrandingen en wil hij hoofddoeken toestaan voor BOA’s.

‘Aan het begin van zijn politieke carrière, als voorzitter van het Amsterdamse stadsdeel Slotervaart, stond Marcouch dicht bij de Moslimbroeders. Maar hij heeft zich in andere richting ontwikkeld, voor een politieke carrière gekozen. Er wordt vaak gesproken over het ‘entrisme’ van trotskisten of Moslimbroeders, maar er is ook ‘exitisme’ van politici die zich losmaken van hun oorspronkelijke politieke milieu. Toen Marcouch burgemeester werd van Arnhem was er veel kritiek uit PVV-hoek, maar er kwamen daarnaast heel zure reacties uit islamistische kringen.

‘Andere burgemeesters, zoals Femke Halsema en Sharon Dijksma, hebben eveneens de hoofddoek-boa omarmd met een beroep op inclusie en diversiteit. Marcouch past gewoon in het rijtje van linkse politici die dwalen rond dit onderwerp. Waarom zoeken we bij hem een verborgen agenda die we niet zoeken bij Halsema of Dijksma? Ik doe er in elk geval niet aan mee.

‘Het verbranden van boeken is een dieptepunt in beschaving, maar als het mag, dan kun je geen uitzondering maken voor de Koran. Maar ga er maar aan staan als burgemeester als die extreemrechtse Pegida-gek Edwin Wagensveld steeds zo nodig zijn nummertje wil opvoeren in jouw gemeente. Die Wagensveld is trouwens een godsgeschenk voor de islamisten. Ze moeten hem dankbaar zijn want dankzij deze eenling kunnen ze in Pakistan en Turkije schreeuwen hoe islamofoob Nederland is.’

U bent erg teleurgesteld over de blinde vlek van links voor het islamisme, u schreef hierover in 2007 het boek ‘Het Verraad van Links’ en in 2010 ‘De Onzichtbare Ayatollah’. Is het erger geworden door de fusie van de PvdA met GroenLinks?

‘Met de PvdA leek het de goede kant op te gaan toen de Tweede Kamerleden van DENK zich afsplitsten. Lodewijk Asscher had een duidelijk verhaal. Nee tegen het racisme van de PVV maar daarnaast je niet laten inpakken door religieuze fundamentalisten. GroenLinks was van oudsher veel naïever als het ging om de politieke islam.

‘Dit verschil in partijcultuur werd duidelijk zichtbaar na 7 oktober. De PvdA staat achter het bestaan van Israël, uiteraard wel met stevige kritiek op de corrupte, door extreemrechtse en relifanate partijen gesteunde premier Netanyahu. Frans Timmermans en Jesse Klaver hebben de terreuraanvallen van 7 oktober krachtig en duidelijk veroordeeld. Maar dan zie je dat vooral GroenLinksers toch bezwijken voor de sirenenzang van Hamas.

‘Timmermans kan dit niet negeren met de gedachte dat de luidruchtige Sabine Schawachter of het Gelderse Statenlid Paul Smits (nummer 39 op de Tweede-Kamerlijst, tijdens een Gaza-demo liep hij met een intifadabord) eenlingen zijn. Een dubieuze motie op het GroenLinks-congres kreeg 40 procent van de stemmen.

‘En dan wijzen Timmermans of zijn nummer twee Esmah Lahlah erop dat antisemitisme vooral voorkomt bij extreemrechts. Natuurlijk komt het daar voor, maar de Nederlandse burger ziet op dit moment pleinen, campussen en stationshallen met antisemitisme (vermomd als antizionisme) uit de hoek van extreemlinks en extreem islamisme. Benoem dat dan ook duidelijk en pak alle vormen van antisemitisme aan.

‘Na het GroenLinks-congres blijft het beeld hangen van de DWARS-jongere die Linda Voortman bij de arm vastgreep toen ze bezwaar maakte tegen zijn optreden. Timmermans had op dat congres gelijk duidelijk moeten maken dat hij dat soort aan antisemitisme grenzend gedoe niet in zijn partij wil. Zonder grote schoonmaak in de eigen gelederen ondermijnt hij zijn gezag om het nieuwe, zeer rechtse kabinet, de maat te nemen. En hij verspeelt daardoor ook zijn kansen om alsnog mee te regeren. Yesilgöz en Omtzigt stappen nu in een breekbaar kabinet met Wilders en Van der Plas. Het politieke amateurisme viert hoogtij. Maar bij VVD en NSC denken ze:  liever die ellende dan dat we zaken moeten doen met een door GroenLinks overgenomen PvdA.

‘Bij de PvdA zit overigens ook nog wel de nodige naïviteit. PvdA-fracties zijn overal meegedaan met moties van DENK om de hoofddoek bij boa’s toe te staan. Het is een breekijzer van DENK waarmee ze ook de hoofddoek bij de politie willen doordrijven. PvdA, GroenLinks en D66 doorzien dit niet. Of het is puur opportunisme om een nieuw rechts kabinet dwars te zitten.

‘Ik vind PvdA’er Kati Piri een misgreep als woordvoerder buitenland. Ze hapt op iedere brok vanuit het Hamas-kamp. Onlangs had ze bezwaren tegen het niet toelaten van de Palestijnse arts Ghassan Abu-Sittah. Alsof Duitsland hem zo maar een Schengen-visum weigerde. Piri wist niet of liet weg dat de man banden heeft met de politieke lobby van Hamas in Europa en na 7 oktober dubieuze uitspraken heeft gedaan.

‘Femke Halsema heeft zwak geopereerd rond de opening van het Holocaust-museum, maar andere dingen doet ze gewoon heel goed. Na de rellen rond het Binnen Gasthuis heeft ze heel goed gereageerd op de critici die zeer eenzijdig de schuld bij de politie legden. Het is niet alleen kommer en kwel. Ik ga beslist niet mee met Wilders-kretologie dat GroenLinks en PvdA zijn geïslamiseerd of antisemitische partijen zijn.’

U heeft in 2020 onthuld dat GroenLinks-Kamerkandidaat Kauthar Bouchallikht vice-voorzitter was van FEMYSO, de jongerenorganisatie van de Europese Moslimbroeders. Hoe is daar op gereageerd?

‘Vanuit GroenLinks vooral door ontkenning. Het was niet waar, een verzinsel van rechtse bloggers. Ik noemde in mijn blogs niet alleen experts die al vele jaren terug hadden geschreven over de band tussen FEMYSO en de Moslimbroeders, maar ook het Duitse Bundesamt für Verfassungsschutz en de Bundeszentrale für Politische Bildung, en daarnaast nog oud-bestuurders van FEMYSO zelf. De Council of European Muslims, de koepel van de Europese Moslimbroeders, heeft nota bene begin 2020 zelf nog verklaard dat FEMYSO een van haar instellingen is. Maar dat werd afgedaan als guilt by association. Dus als GroenLinks zegt dat DWARS haar jongerenorganisatie is, en ik schrijft dat DWARS onderdeel is van GroenLinks, dan is dat kennelijk ook guilt by association.

‘Maar goed, mede dankzij mijn blogs is Kauthar met voorkeursstemmen gekozen. Ze heeft zich als backbencher verdienstelijk gemaakt in het dossier van milieuvervuiler Tata Steel. Of ze zich in de toekomst wellicht zou hebben losgemaakt van haar islamistische achtergrond, weten we niet. Vorig jaar in elk geval nog niet, want de verklaring waarin Timmermans de Hamas-terreur van 7 oktober veroordeelde, was voor haar aanleiding om van een Kamerzetel af te zien.’

Waarom is links zo weinig kritisch over de islam? Welke rol speelt woke of identiteitspolitiek – een obsessieve nadruk op het belang van groepsidentiteit en huidskleur in de strijd tegen ongelijkheid – hierbij?

‘De term “woke” wordt zo vaak te pas en te onpas gebruikt dat ik er niks mee kan beginnen. Dit verbond bestaat al veel langer, eigenlijk vanaf de komst van de eerste migranten uit moslimlanden. Links kwam terecht op voor de belangen van wat toen nog “gastarbeiders” heette. Maar bij die belangenbehartiging en strijd tegen discriminatie maakte links de fatale fout om zich te verbinden met conservatieve religieuze krachten. Ze hielpen de voormannen van clubs als Milli Görüs in het zadel. De seculiere Turken en Marokkanen, die hiervoor waarschuwden, werden daarentegen genegeerd. Emancipatie maakte plaats voor slachtofferdenken. De islamisten hebben handig geprofiteerd van deze naïviteit. En ze gaan mee met de mode, en praten nu de hele tijd over diversiteit, inclusie en verbinding. Identiteitspolitiek is gewoon een voortzetting van wat al tientallen jaren gaande is.’

In Amsterdam-West faciliteerde de politie onlangs een toeter-parade van demonstranten die zwaaiden met vlaggen van Samidoun, Hizb ut-Tahrir, Samidoun, Hezbollah en Hamas. Er klonken kalifaatsliederen, er werd opgeroepen tot moord en genocide. Is Nederland naiëf?

‘Nee en ja. De AIVD weet best wat er gaande is. Het islamitisch jihadisme staat steeds bovenaan op de lijst van dreigingen. De hierboven genoemde organisaties worden heus wel gevolgd. Justitie doet nu onderzoek naar financiering van Hamas. Zo ver zijn ze nog niet eens in buurlanden.

‘Aan de andere kant laat men radicalen wel heel erg hun gang gaan. Het recht op demonstratie is belangrijk, maar niet grenzeloos. Burgemeesters kunnen bepalen dat gezichtsbedekkende kleding en terreurvlaggen niet mogen bij demonstraties. Op universiteiten mag gezichtsbedekking sowieso niet. Handhaaf dat dan, en ga niet met bivakmutsen onderhandelen. Hetzelfde geldt voor sit-ins op autosnelwegen en in stationshallen. Onbegrijpelijk dat de NS deze overlast tolereert. Die toetertochten vind ik nogal intimiderend. Ook daar kan de overheid grenzen stellen.

‘Als je alles gedoogt “omdat Gaza zo belangrijk is”, gaan de extremisten denken dat alles kan en mag. De volgende keer zitten ze opeens in de Tweede Kamer en de keer daarop slopen ze vreedzaam een universiteitsgebouw.’

Kleis Jager is journalist en was correspondent in Frankrijk.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Islamisme-expert Carel Brendel: ‘GroenLinksers bezwijken voor de sirenenzang van Hamas’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Dit zei fundamentalisme-expert en filosoof Rik Peels deze week in de Ongelooflijke Podcast van de EO. Dat is volgens de site van de omroep ‘een serie verdiepende gesprekken die David Boogerd en theoloog Stefan Paas voeren met spraakmakende gasten.’

Hier zijn we even stil van. Een keurige academicus die er wel in kan komen als er iemand ‘voor het klimaat’ zou worden belaagd of zelfs vermoord. Het geeft aan dat er iets onheilspellends in de lucht hangt, zou je denken. Of zoals de immer scherpe organisatieadviseur Alex ten Cate twitterde: ’Hier wordt de weg geplaveid voor de volgende generatie Volkerts.’

Nuttige idioten

Interessant nieuws voor Peels en de zijnen: het ecoterrorisme komt dichterbij, in Frankrijk woedt het al hevig. Een protest van ongeveer 6000 demonstranten tegen spaarbekkens voor de landbouw bij de westelijke stad Niort waarbij ook Extinction Rebelllion zich had aangesloten, is vorige week zaterdag uitgelopen op een ware veldslag.

Er raakten zeven demonstranten zwaar gewond, een ligt er nog in coma, een ander kwam donderdag weer bij. De politie telt 47 gewonden, waarvan twee ernstig.

De politie werd vrijwel direct bestookt met vuurwerkbommen en Molotov-cocktails, vier politiebusjes vlogen in brand. 3200 man ordetroepen namen het op tegen 1000 radicalen die behalve de genoemde projectielen waren bewapend met zakken met stenen en ijzeren staven.

De media vertelden over de gebeurtenissen in Sainte-Soline een verhaal dat erg bekend voorkomt. Er was een vreedzame demonstratie en die zou door ‘radicale elementen’ zijn verstoord. Er zijn tenslotte altijd een paar raddraaiers die het verpesten voor de rest.

Maar die romantische, clichématige vlieger gaat hier niet op. Het is zelfs een ronduit leugenachtig narratief. Want de geweldplegers kwamen niet af op het evenement, ze organiseerden het zelf. Er waren zeker ook gematigden, maar die dienden als presentabel uithangbord, ze speelden de rol van nuttige idioten zogezegd.

Spaarbekkens

Om dit begrijpen, is een korte uitleg van de geschiedenis van deze spaarbekkens nodig. De bekkens, mégabassines genoemd, zijn een antwoord zijn op het steeds groter wordende probleem van de droogte. Die van Sainte-Soline krijgt een oppervlakte van tien hectare en er kan 700.000 m3 water in.

Al rond het jaar 2000 sloeg het departement Deux-Sèvres waar Sainte-Soline ligt, alarm: door toerisme en irrigatie staat het grondwater onder de vlakte met kalkrijke grond rond het dorp met 350 inwoners gevaarlijk laag. Eind 2018, na tien jaar overleg, sloten milieu-ngo’s, de lokale autoriteiten en zo’n 450 boeren in Deux-Sèvres na jaren overleg een akkoord om zestien bassins aan te leggen. Het idee is om deze in de winter te vullen met regen- en grondwater, zodat dit in de zomer kan worden gebruikt en het grondwater niet aangesproken hoeft te worden.

Alternatieve gemeenschap zonder doel

Ook bij groene politici ging een gejuich op. Want in het naburige departement de Vendée zijn de ervaringen met spaarbekkens heel goed. Hier is het grondwaterpeil in de zomer op het juiste niveau en boeren zijn gedwongen zo zuinig mogelijk om te springen met water. Want tegenover het recht op water uit het reservoir staan ook plichten.

Maar er was een tegenstander van het project die zich niet bij de consensus neerlegde. Dat is Julien Le Guet, iemand die yourts (tenten van veenomaden in Centraal-Azië) fabriceert en toeristen in een bootje de Marais Poittevin laat ontdekken, een moerasgebied dat de status van natuurpark heeft. Le Guet ging in 2019 elders op zoek naar steun. Hij vond gehoor in Notre-Dame-des-Landes, meer dan 200 kilometer noordelijker. Dit plaatsje was jarenlang een centrum van vaak bikkelhard verzet tegen een vliegveld dat hier zou worden gebouwd.

Dat vliegveld kwam er uiteindelijk niet. De alternatieve gemeenschap die bij het dorp was ontstaan en die bivakkeerde in zelfgebouwde duurzame onderkomens had geen doel meer. Gelukkig was daar Le Guet, met wie zij twee jaar geleden het collectief ‘Les Soulèvements de la Terre’ oprichtten (De Opstanden van de Aarde).

Alleen kleinschalige landbouw is goed

Het eerste doel van deze vereniging was het vernietigen van de spaarbekkens. Voor hun strategie lieten zij zich inspireren door de Zweed Andreas Malm, de auteur van het boek How to blow up a pipeline, dat in het Nederlands is verschenen als Eco-Sabotage, Of hoe je een oliepijplijn opblaast.

Malm legt hierin uit hoe een gewelddadige voorhoede niet-gewelddadige activisten in staat stelt om de goede zaak vooruit te helpen. Hij citeert bijvoorbeeld Martin Luther King, die met de autoriteiten onderhandelde onder druk van de dreiging die uitging van Malcolm X.

De echte vraag volgens Malm is niet of wij het recht hebben om zaken – hij heeft het niet over mensen – te vernietigen die de planeet in gevaar brengen. De vraag waar het om draait is waarom ze daarmee nog niet zijn begonnen.

De demonstraties bij Sainte-Soline – er vond er ook een in oktober 2022 plaats – zijn uitgedokterd volgens het principe van Malm: terwijl het ‘harde front’ te keer gaat, presenteren de gematigden zich als redelijk alternatief. Maar de leiding blijft in handen van het harde front.

Het harde front deelt met gematigde bewegingen de overtuiging dat de wereld moet ontgroeien. Volgens dit idee zijn de bassins symptoombestrijding die de landbouw opsluiten in een irrigatiemethode die zich niet aanpast aan klimaatverandering. In die visie is alleen kleinschalige landbouw een oplossing. Het is een politiek-ideologische boodschap, die zich weinig aantrekt van wetenschappelijke inzichten en de beschikbaarheid van voldoende betaalbaar voedsel.

Big Agro

Daar is op zichzelf niets tegen. Maar het is wel een probleem – waarschuwt de journaliste Géraldine Woessner die als een van de weinigen het hoofd koel hield – wanneer zoveel media bereid zijn om de zaak door een actievoerdersbril te bezien. Dankzij al het geweld is er nog nooit zoveel aandacht voor de spaarbekkens geweest en ze worden systematisch belicht vanuit de invalshoek die is gekozen door de tegenstanders. Ondertussen zwijgen de bang geworden lokale experts en hydrologen.

En dus lees en hoor je voortdurend dat de ‘mégabassines’ er zijn om de belangen veilig te stellen van Big Agro, de agrarische industrie die de kleine biologisch boer uitsluit en vermorzelt. De regering loopt in dit verhaal aan de leiband van de lobbie’s van multinationals in de agro-chemie.

Grondwaterpeil is gestegen

Net als het sprookje van de in principe vreedzame demonstraties is dit ook een sterk staaltje framing. In werkelijkheid zijn de 450 boerenbedrijven die betrokken zijn bij het project in de Deux-Sèvres kleine en middelgrote familiebedrijven van gemiddeld 80 hectare. Sommige boeren van deze watercoöperatie zijn biologisch, het is de bedoeling dat het biologisch areaal wordt uitgebreid van 7 naar 20 procent.

Het ‘in beslag genomen water’ zou verder dienen voor maïs in de intensieve veehouderij in het buitenland, maar is voornamelijk voor lokaal veevoer bedoeld. Woessner raadt haar collega’s aan de waterdrukmeters in de Vendée in de buurt van de bassins te bekijken: het grondwaterpeil is hier in de zomer tussen de een en twee meter gestegen.

Uiteindelijk lijkt het er sterk op dat deze activisten niet geïnteresseerd zijn in het probleem van waterschaarste of het klimaat, ze worden vooral gedreven door hun haat tegen het kapitalisme en de technologie. Vandaar ook hun verzet tegen kernenergie.

De weg naar het heil

Het geweld in Sainte-Solines viel samen met dat van de Black Block-beweging in de protesten tegen de pensioenhervorming. Deze stadsguerrilla wordt vaak geduid als een uiting van woede over onrechtvaardig sociaal beleid. Alweer: de radicale elementen die het verpesten voor de rest. Of ze worden neutraal ‘relschoppers’ genoemd.

In beide gevallen blijft de kern van de zaak onbenoemd, waarschijnlijk omdat het niet past bij de dominante overtuiging in politiek en media dat het grote gevaar van extreemrechts komt. Maar het is juist extreemlinks dat zich keer op keer manifesteert met paramilitair georganiseerde stoottroepen die er een heel duidelijke ideologie en strategie op na houden.

Het Black Block is er van overtuigd zijn dat de liberale democratie een façade is waarachter zich een fascistische macht verschuilt. Om dat fascisme te overwinnen, is elk voorwendsel goed.

Dat zijn nu de pensioenen, maar het had ook iets anders kunnen zijn. De kunst is de politie te verleiden tot harde charges. Dat zal de massa’s wekken uit hun sluimer, waarna een revolutionair stadium aanbreekt en de weg naar het heil vrij voor ons ligt.

Kleis Jager bericht maandelijks voor Wynia’s Week uit Frankrijk.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Franse klimaatactivisten ontketenen ware oorlog. Binnenkort ook in uw theater? verscheen eerst op Wynia's Week.

Omdat de regering in de ochtend vreesde geen meerderheid te hebben om de pensioengerechtigde leeftijd van 62 naar 64 te verhogen, besloot Macron op de valreep de Tweede Kamer te passeren. Een forse ingreep, die de linkse oppositie ‘een aanslag op de democratie’ noemt.

Dat is een beetje overdreven, want er komt een stemming. ‘De democratie heeft het laatste woord’, zei premier Élisabeth Borne. Maandag al kan de Kamer zich uitspreken over verschillende moties van afkeuring. Hiermee kan de volksvertegenwoordiging  – ook al is de kans klein – de ploeg van premier Élisabeth Borne ten val brengen waarna nieuwe Kamerverkiezingen volgen.

Heksenjacht

Maar er gebeurde nog veel meer interessants in het Palais Bourbon, het achttiende-eeuwse onderkomen van de Assemblée Nationale. In een zaaltje maakten de voorgangers van Macron hun opwachting: Nicolas Sarkozy, president van 2007 tot 2012, en François Hollande, president van 2012 tot 2017.

Beiden werden gehoord op de laatste dag van de hoorzittingen van een parlementaire enquêtecommissie. Deze commissie deed onderzoek naar de ‘redenen voor het verlies van soevereiniteit en onafhankelijkheid van Frankrijk op energiegebied’.

Deze winter werd zelfs gevreesd voor stroomonderbrekingen, en dat had niemand ooit gedacht. Frankrijk exporteerde juist altijd veel stroom, opgewekt in kerncentrales, schoon en goedkoop.

Het waren interessante bijeenkomsten, die duidelijk maakten dat de nucleaire industrie vooral de laatste twintig jaar te lijden heeft gehad van pogingen tot obstructie en soms regelrechte sabotage die werden aangevoerd door de groene anti-kernenergiebeweging. Die is op alle niveaus sterk vertegenwoordigd in de politiek en de ambtenarij.

Het toetje van deze enquête met de ex-staatshoofden mocht er zijn. Sarkozy was erg ontspannen en had er duidelijk veel zin in. Vooral ook omdat hij de de gelegenheid kreeg om uit te halen naar zijn aartsrivaal die hem versloeg bij de verkiezingen van 2012.

‘Het is nu heel makkelijk om pro-kernenergie te zijn’, zo begon Sarko zijn exposé. ‘Iedereen zegt nu ‘ik ben voor’ en dan maken ze er nog een driedubbele salto bij, voor- én achterwaarts. Maar we moeten niet vergeten dat de nucleaire sector het slachtoffer is geweest van een ware heksenjacht.’

Natte vingerwerk

Met andere woorden, hij, Sarkozy, stond altijd voor het atoom op de bres. Hollande daarentegen besloot dat het aandeel van kernenergie in de Franse productie van elektriciteit van 75 procent moest dalen naar 50 procent in 2025.

Dit was puur natte vingerwerk, bedoeld als compromis tussen voor- en tegenstanders van het atoom in zijn regering. Er is nooit enige studie gedaan naar de impact van dit besluit.

Concreet zou het hebben betekend dat 24 van de 58 reactoren dicht hadden gemoeten, reactoren die niet vervangen zouden worden.

Terwijl François Mitterrand (president van 1981 tot 1995) de keuze voor kernenergie nooit ter discussie stelde, deden de socialistische premier Lionel Jospin (1997-2002) en Hollande dat dus nadrukkelijk wel. Ze hadden daar beiden dezelfde reden voor. De socialisten hadden de groenen – die eerst Les Verts heten en daarna EELV gingen heten, Europe Écologie Les Verts – nodig om te regeren.

Het zat anders, probeerde Hollande duidelijk te maken. Hij wees op de indruk die Fukushima maakte, de ramp met de tsunami hier vond enkele maanden voor zijn akkoord met de groenen plaats.

Hij had zich niet alleen laten leiden door politieke overwegingen, verzekerde Hollande. ‘Ik heb de nucleaire sector altijd verdedigd’, beweerde hij zelfs. ‘De bedoeling was niet het verminderen van de nucleaire capaciteit maar het ontwikkelen van hernieuwbare energie naast de kerncentrales.’

In een wet uit 2015 die het principe van ‘50 procent kernenergie’ vastlegde, zou ook niets hebben gestaan over een tijdpad en de enige centrale die met naam genoemd werd, was ’s lands oudste, die van Fessenheim in Elzas.

Dit is onjuist en Hollande begaf zich nog verder op glad ijs toen hij beweerde dat de 50 procent eigenlijk ook geen verplichtend karakter had.

Angela en de tsunami in Beieren

De bij energie betrokken ministers van Hollande – en daarna die van Macron die het beleid lange tijd doorzette – kregen veel waarschuwingen dat het onverstandig was om kerncentrales te sluiten.

Zo wees de Union française de l’électricité (UFE) er op dat de uitstoot van CO2 in alle scenario’s voor minder kernenergie zou toenemen.

Gelukkig voor Frankrijk ging uiteindelijk alleen Fessenheim (twee reactoren) dicht. Terwijl deze centrale aan de Rijn met uitzicht op het Zwarte Woud in topconditie verkeerde, werd ze in 2020 afgesloten van het net.

Over Fessenheim had Sarkozy nog een leuke: ‘Ik heb Hollande gezegd: als je kernenergie zo gevaarlijk vindt, moet je alles sluiten. Waarom zou je alleen de Elzassers beschermen?’

De oud-president vertelde nog een aardige anekdote in hetzelfde genre over een telefoongesprek dat hij had met Angela Merkel op 7 juni 2011, toen bekend was geworden dat Duitsland zijn kerncentrales zou sluiten.

‘Ik zei Angela, wat is er aan de hand? Gaan jullie die centrales in Beieren sluiten, dat kan toch niet? Nicolas, zei ze, je hebt toch gezien wat er in Fukushima is gebeurd? Maar, antwoordde ik, waar zie jij in vredesnaam tsunami’s in Beieren? Het was geen leuk gesprek. We kwamen overeen dit verschil van inzicht niet in het openbaar te bespreken.’

Groen dédain voor de wetenschap

Interessant is dat Angela Merkel er later bij Macron op aandrong om haast te maken met Fessenheim. Macron was ambivalent over kernenergie en probeerde iedereen te vriend te houden.

Dat Macron voor Merkel door de knieën ging, neemt hij zichzelf nu waarschijnlijk zeer kwalijk.

Uiteindelijk bekeerde hij zich pas iets meer dan een jaar geleden officieel tot het atoom. In de oostelijke industriestad Belfort kondigde hij een ‘nucleaire Renaissance’ aan, Frankrijk ging weer centrales bouwen.

Die renaissance krijgt steeds meer vorm. Er is sprake van een nieuw zelfbewustzijn en de wil om de verloren jaren 2012-2022 waarin niet meer in een ten dode opgeschreven sector werd geïnvesteerd, te doen vergeten.

Het doel van 50 procent kernenergie is vervangen door een ‘wet op de nucleaire versnelling’ die vorige maand werd aangenomen.

Maud Bregeon, Kamerlid voor de partij van de president en nucleair ingenieur, nam namens Macron het initiatief voor de wet. Volgens haar is er na jaren van negatieve en tegenstrijdige signalen nu behoefte aan een positieve boodschap.

‘Ons land sluit weer aan bij onze geschiedenis, die begon met generaal De Gaulle en werd voortgezet door Georges Pompidou. Premier Pierre Messmer lanceerde in 1974 een groot bouwprogramma voor centrales in een context die lijkt op die van vandaag: hoge energieprijzen en zorgen over soevereiniteit. Emmanuel Macron sluit weer aan bij deze geschiedenis.’

Ondertussen willen de groenen nog steeds dat Frankrijk kernenergie opgeeft. Elk argument is goed in deze strijd waarin de waarheid voortdurend sneuvelt. Zo wordt bijvoorbeeld beweerd dat leukemie in de buurt van kerncentrales vaker voorkomt.

Het dédain voor de wetenschap is een zorgwekkende ontwikkeling bij het anti-atoomdeel van de klimaatbeweging, aldus Bregeon. ‘Ze zouden zich moeten afvragen wat de gevolgen zijn van een kernuitstap. Je hoeft alleen maar naar Duitsland te kijken. Zij hebben nu nog altijd 40 GW (gigawatt) steenkool, wat overeenkomt met tweederde van ons totale nucleaire vermogen. En zij gaan hun gascapaciteit nu verdubbelen.’

Scherpslijper Habeck

De strijd is in het binnenland beslist, ook de Franse publieke opinie heeft zich volgens verschillende peilingen meer dan verzoend met kernenergie.

Maar de problemen komen opnieuw van de andere kant van de Rijn. In Europa blijven de Duitsers – de groene vicekanselier Robert Habeck voorop – de Franse nucleaire industrie onder vuur nemen.

Elke keer als Frankrijk denkt dat het in Europa een slag gewonnen heeft in de worsteling om een plaats voor het atoom in de energietransitie, duikt Duitsland op. Kan kernenergie dezelfde behandeling verwachten als wind en zon? Berlijn zegt nee, vervolgens ja, daarna weer nee.

‘Ze maken je gek’, zo citeert de krant Le Figaro een anonieme Franse minister. ‘De Duitsers proberen in alle teksten ‘koolstofvrije energie’ te vervangen door ‘hernieuwbare energie’, een term die kernenergie uitsluit.

Vooral Habeck is een scherpslijper, volgens dit bericht.

Vandaar dat de Fransen eind vorige maand een nucleaire club met tien andere lidstaten – waaronder Nederland en verder vooral Oost-Europese landen – hebben opgericht om de zaak van kernenergie te verdedigen.

In de gezamenlijke verklaring staat dat kernenergie een van de manieren is om de klimaatdoelen te halen, om elektriciteit als basisvoorziening te produceren en de leveringszekerheid te garanderen.

Een eenvoudige tekst, maar wel een waarmee je een blok kunt vormen tegen het anti-nucleaire blok van Duitsland, Oostenrijk en Luxemburg.

Want op de agenda in Brussel staan een hervorming van de markt voor stroom waarvan de prijs nu verbonden is met die van gas. En ook het Europese antwoord op de Amerikaanse Inflation Reduction Act (IRA), de Net Zero Industry Act (NZIA)

Die NZIA leidt alle fondsen voornamelijk naar hernieuwbare energie. Kernenergie kwam in een eerste versie van het stuk nog voor, maar bleek onlangs in een tweede versie opeens verdwenen.

Kern van het probleem hier is waterstof, dat een cruciale rol moet gaan spelen in het koolstofvrij maken van de Europese industrie.

Parijs zet zich in voor waterstof die met kernenergie is geproduceerd en die nu vaak ‘koolstofarme waterstof’ wordt genoemd om de herkomst te verdoezelen.

Berlijn wil ‘groene waterstof’, gemaakt met wind en zon. Het conflict leek eerder opgelost, maar de gang van zaken rond NZIA toont volgens de Fransen dat je waakzaam moet blijven.

Energiewende gaat van kolen naar gas

Zoals gezegd gaat Duitsland vol inzetten op gas.

De bedoeling is om 20 GW aan gascentrales te bouwen, die in de woorden van Bondskanselier Olaf Scholz ‘waterstof ready’ zijn. Dan kunnen in 2030 alle kolen en (resterende) kerncentrales dicht.

Deze aankondiging heeft geleid tot grote verbazing bij Franse energiekenners. Want het is heel erg onwaarschijnlijk dat deze installaties zelfs over enkele tientallen jaren groene waterstof gaan verbranden.

Bij de productie van elektriciteit uit waterstof die zelf met elektriciteit is gemaakt, gaat veel stroom verloren, een rendement van 30 procent is al heel mooi.

Het is kostbare, schaarse groene energie die verloren gaat. Daarbij moet rekening worden gehouden met de hoge kosten van elektrolyse van water en opslag.

Ander probleem: Duitsland wil de groene stroom halen van windmolens op zee, of zonnefarms in Spanje, Noord-Afrika, het Midden-Oosten of Australië. Ook dat kost veel geld, er gaat veel energie bij verloren en het zijn allemaal gebieden met een erg ongunstige elektriciteitsmix (met veel CO2-uitstoot).

In de praktijk zullen de Duitse gascentrales daarom gewoon gas verbranden. De toevoeging ‘waterstof ready’ is niets maar dan retoriek, een sterk staaltje van green washing die de kloof moet verhullen tussen de hooggestemde doelen van de Energiewende en de vieze praktijk.

Kleis Jager bericht maandelijks voor Wynia’s Week uit Parijs. Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Frankrijk luistert niet meer naar Duitse atoomhaters verscheen eerst op Wynia's Week.

De eurocraten doelden op menselijke en ethische waarden, maar ook op spirituele. De grote godsdiensten werden van harte uitgenodigd om ‘reguliere partners’ van de EU te worden. In het verdrag van Lissabon, de nieuwe versie van het verworpen verdrag, dat in 2009 werd aangenomen, staat in artikel 17 lid 3 dat de Europese Unie de identiteit en specifieke bijdrage van religies erkent en dat de EU uit is op ‘een open, transparante dialoog op regelmatige basis met kerken en organisaties’.

De Europese Commissie gaf de wens te kennen samen te werken met gematigde vertegenwoordigers van de islam. Maar wat zijn dat, gematigde vertegenwoordigers?

Dat wist de commissie niet zo goed. En dus ging men in zee met mensen die zich als gematigd aanboden. Welke gevolgen dat had, legt de Franse antropologe Florence Blackler haarfijn uit in haar boek Le frérisme et ses réseaux, l’enquête over de netwerken en de ideologie van de Moslimbroederschap.

Euro-islam

In 2009 organiseerden de voorzitters van de Europese Commissie en het Europees Parlement een bijeenkomst met ‘religieuze leiders’. Namens de kerken waren zo’n beetje alle stromingen vertegenwoordigd, maar de islamitische aanwezigen waren zonder uitzondering streng in de leer.

De drie imams in de zaal waren allemaal gelieerd aan de moslimbroeders. Dat gold ook voor Tariq Ramadan, de inmiddels van meervoudige verkrachting en seksueel misbruik beschuldigde kleinzoon van de oprichter van de Moslimbroederschap, Hassan al-Banna.

Ramadan schermde met het begrip euro-islam. Dat was aanvankelijk een vondst van de Duitse politicoloog van Syrische oorsprong Bassam Tibi. Met Euro-islam bedoelde Tibi een islam die zich zou aanpassen aan de Europese context.

Dat moest gebeuren via een nieuwe interpretatie van de teksten in het licht van de liberale principes van de Europese samenlevingen. De sharia bijvoorbeeld en de jihad – in de gewelddadige variant (kleine jihad) en de spirituele versie (grote jihad) waren volgens Tibi niet te verenigen met de democratie, de vrijheid van meningsuiting en de rechten van de mens.

Maar de moslimbroeders zijn islamisten, theocraten. De wet van God gaat altijd boven de wet van de mensen. Zij wilden niet de islam hervormen, maar de blik van Europeanen op de islam veranderen.

Sharia compatible

Voor Ramadan moest de euro-islam niets prijs geven, en zeker niet zulke essentialia als de sharia en de jihad. Om zo’n integrale islam te verdedigen, spoorde hij in Europa geboren en getogen geloofsgenoten aan om zich meer te gaan bemoeien met het openbare leven.

‘Euro-islam’ klinkt wel heel modern en tolerant maar dat is een valse indruk, benadrukt Bergeaud-Blackler: ‘Het doel is niet om de islam aan te passen aan Europa, maar om Europa aan te passen aan de islam.’ Door mee te doen, maatschappelijk actief te worden en zo te proberen om wet- en regelgeving islam-conform of sharia compatible te maken.

Ramadan en anderen borduurden voort op het werk van de beroemde cyber-imam Youssef Al-Qaradawi (1926-2022). Volgens Qaradawi kon de ultieme profetie – de vestiging van een wereldwijd kalifaat – werkelijkheid worden als de gelovigen proberen vanuit het ‘gouden midden’ alle krachten van hun religie – ook de extremen – te verenigen om het einddoel te bereiken. Deze doctrine van Qaradawi staat bekend als wasatiyya.

Onderdrukte minderheid

Femyso (Forum of European Muslim Youth and Student Organisations), dat bekend werd omdat GroenLinks Kamerlid Kauthar Bouchallikht er actief voor was, is hèt platform voor de promotie van deze euro-islam.

Sinds 1996 is Femyso de jongerentak van de koepelorganisatie van de Europese Moslimbroeders, de Federation of Islamic Organisations in Europe (FIOE), tegenwoordig Council of European Muslims (CEM). Het belangrijkste wapen van deze vereniging die een islamitische elite moet opleveren is de strijd tegen islamofobie.

Islamofobie bleek heel geschikt om de rol van slachtoffer te spelen, een rol die medelijden, sympathie en morele verontwaardiging oplevert.

Het voordeel van islamofobie is dat het zo’n vaag begrip is. Het zaait bewust verwarring tussen enerzijds kritiek op een religie en de geloofspraktijk en anderzijds de gelovigen. De vaagheid stelt de gebruiker van de term in staat om aanvallen op het geloof te veranderen in racisme. Zo kun je de indruk wekken dat islamitische Europeanen massaal worden gediscrimineerd – zo niet ‘onderdrukt’ zoals columniste Emine Ugur het in een column voor Trouw (30-04-2022) formuleerde –  om ze zo samen te smeden tot een hechtere gemeenschap.

Klachten overtuigen niet

Ook de jaarrapporten over islamofobie die overal in de EU verschijnen, moeten ons laten geloven dat we te maken hebben met een enorm probleem waar overheden beleid op moeten maken.

Maar wie goed oplet, zal zien dat de vele klachten van vrouwen die zeggen dat zij gediscrimineerd zijn vanwege hun hoofddoek – want daar staan de rapporten vol mee – niet overtuigen.

Het op bepaalde plekken of in bepaalde functies niet mogen dragen van een hoofddoek of gezichtsluier gaat zonder meer de boeken in als moslimhaat. Of er geen andere factoren in het spel zijn wordt meestal niet duidelijk. Ook de krachttermen van mensen die stoom afblazen op sociale media na een jihadistische aanslag vallen onder het kopje islamofobie.

Er zijn goede redenen om aan te nemen dat het probleem van moslimhaat – dat natuurlijk voorkomt – beduidend kleiner is dan de belanghebbenden – de propagandisten van de islamofobie – doen voorkomen.

In Frankrijk wordt het aantal ‘anti-religieuze incidenten’ al jaren zorgvuldig bijgehouden door het ministerie van Binnenlandse Zaken. Alleen de incidenten waarvan aangifte is gedaan – geen onbelangrijk detail –  worden opgenomen in deze statistiek.

In 2021 steeg het aantal incidenten rond moslimhaat naar 213, maar dit aantal blijft nog altijd achter bij 589 antisemitische feiten. Terwijl er naar schatting rond de vijf miljoen moslims en 500.000 Joden in Frankrijk wonen. De lijst wordt aangevoerd door anti-christelijke incidenten met 857 feiten.

Islamofobie als speciale vorm van racisme

Toch slaagde Femyso er in het begrip islamofobie goed aan de man te brengen in de Europese instellingen.

Femyso schuilt onder de paraplu van de Raad van Europa, een orgaan dat we niet moeten verwarren met de Europese Raad, de 27 regeringsleiders van de lidstaten van de Europese Unie.

Vrijwel alle Europese landen – 46 – zijn lid van de Raad van Europa die het bevorderen van de eenheid tussen de lidstaten beoogt, met name door het sluiten van onderlinge verdragen. Het belangrijkste daarvan is het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM), dat door alle lidstaten is getekend. 

In 2013 begon de Raad van Europa in vijftig landen de campagne No Hate Speech Movement om online haat te bestrijden.Onder ‘hate speech’ vallen volgens de RvE alle uitdrukkingen die aanzetten tot raciale haat, xenofobie, antisemitisme of andere vormen van haat die voortkomen uit intolerantie.

Femyso wist islamofobie of ‘anti-moslimhaat’ aan deze definitie toe te voegen. Sinds 2014 is islamofobie erkend als een speciale vorm van racisme, wat geleid heeft tot de instelling van een actiedag (21 september) tegen islamofobie en religieuze intolerantie.

EU-coördinator tegen moslimhaat

Behalve Femyso, dat heel dik is met de Maltese eurocommissaris voor gelijkheid Helena Dalli en de Ierse directeur van het EU-agentschap voor mensenrechten Michael Flaherty, is er ook nog de ENAR. De ENAR is een Belgisch netwerk tegen racisme waar diverse organisaties bij zijn aangesloten, maar dat wordt aangestuurd door jonge moslims die de ideologie van de broederschap aanhangen.

De ENAR ijverde met Femyso voor de dag tegen islamofobie en overtuigde de Europese Commissie in 2015 van de noodzaak om een ‘coördinator tegen moslimhaat’ te benoemen.

De eerste coördinator – David Friggieri – werd alleen te slap bevonden. De ENAR richtte een Europees Collectief tegen islamofobie op om zijn aftreden te vragen. Het collectief eiste voorts dat de Europese Unie ‘effectiever en politieker’ moest strijden tegen moslimhaat. De lidstaten zouden de ‘structurele dimensie’ van het probleem moeten aanpakken en meten wat de gevolgen ervan zijn voor de economische en sociale positie van moslims.

Friggieri verdween uit beeld en in mei 2020 volgde Tomasso Chiamparino hem op. Chiamparino was inderdaad een stuk actiever omdat hij zich hield aan de functieomschrijving die de ENAR opstelde.

Subsidiestroom op gang houden

Onlangs werd een nieuwe coördinator benoemd, de Française Marion Lalisse. Net als haar voorgangers heeft Lalisse een achtergrond als Europees ambtenaar.

Er ontstond enige consternatie toen Lalisse in een eerste persbericht van de Europese Commissie werd aangekondigd als de nieuwe coördinator voor de strijd tegen ‘islamofobie’ in plaats van moslimhaat.

Dat werd een paar uur later gecorrigeerd in een tweede versie van het persbericht. Volgens sommige Europarlementariërs gebeurde dit na Franse protesten, omdat Frankrijk de clubs met banden met de moslimbroederschap die zich rond de Europese ruif staan te verdringen in de gaten houdt en de term islamofobie niet wil gebruiken.

Maar volgens de Commissie was er sprake van een misverstand, veroorzaakt door een vertaalfout.

‘Het maakt weinig uit’, denkt Bergeaud-Blackler. ‘De titel van de functie is alleen maar de verpakking, het gaat om de inhoud. Dat er nu staat ‘coördinator anti-moslimhaat’, staat een stuk netter maar het is louter cosmetisch. Het doel van zo’n functionaris is voor deze ngo’s om moslims een officiële slachtofferstatus te geven en de subsidiestroom op gang te houden.’

Florence Bergeaud-Blackler, Le frérisme et ses réseaux, l’enquête. Préface de Gilles Kepel, Odile Jacob, 2023

Kleis Jager bericht maandelijks voor Wynia’s Week uit Parijs. Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hoe de moslimbroeders de EU helpen om ‘islamofobie’ te bestrijden verscheen eerst op Wynia's Week.

En wie er iets van zegt, is ‘islamofoob’. Maar wat voeren de moslimbroeders nu eigenlijk in hun schild?

De Franse antropologe Florence Bergeaud-Blackler geeft antwoord op die vraag in een indrukwekkende studie die net is verschenen. Zij maakt korte metten met het idee dat de organisatie, die in 1928 in Egypte werd opgericht, zich verzoend zou hebben met de democratie.

Het doel is niets minder dan een wereldwijde islamitische samenleving. En om te beginnen moet het aan zichzelf twijfelende Europa sharia compatible worden. Alleen zeggen de broeders dat natuurlijk nooit, want een slimme theocraat weet hoe het spel in een moderne rechtsstaat wordt gespeeld.

Bergeaud-Blackler is verbonden aan de prestigieuze onderzoeksinstelling CNRS, het Centre national de la recherche scientifique en Frankrijks bekendste kenner van het Midden-Oosten Gilles Kepel voorzag haar werkstuk van een lovende inleiding.

1 Wat beweert u in in dit boek, Le frérisme et ses réseaux (De ideologie van de Moslimbroederschap en zijn netwerken)?

‘Ik beschrijf hoe de ideologie van de Moslimbroederschap zich heeft ontwikkeld, ook buiten de organisatie in strikte zin. Het frérisme (van Frères musulmans, moslimbroeders KJ) zoals ik het noem, is geen theologische stroming of rechtsschool. Het is een beweging met een missie. Het wil alle moslims inspireren om te ijveren voor hetzelfde doel: het kalifaat, of eigentijdser gezegd, een wereldwijde islamitische samenleving.

Een centraal begrip voor de broeders is wasatiyya dat de ‘islam van de gulden middenweg’ betekent, een concept dat werd uitgewerkt door Yousef Qaradawi (1926-2022), een van de belangrijkste moslimbroeders.

Je moet dit gedachtegoed opvatten als een programma voor concreet handelen. Ze proberen vanuit het midden van alle bestanddelen van de islam – van de meest liberale tot de strengste varianten – om de ultieme profetie van de verovering van de wereld door de islam te verwezenlijken, door deze sharia compatible te maken.

Meestal opereren de broeders binnen de grenzen van de wet, maar soms ook leunen ze op jihadisten als dat nodig is: het doel heiligt de middelen.’

2 Na de onthoofding van Samuel Paty in oktober 2020, drong de Amsterdamse imam Yassin Elforkani in Nederland aan op een wet tegen godslastering. Is het verbod op de belediging van de profeet zo’n doel dat de middelen heiligt?

‘Dat is inderdaad een heel goed voorbeeld van de ambivalentie van de broeders tegenover geweld. Om de samenleving te beschermen tegen jihadisten, zouden wij godslastering strafbaar moeten maken.

Voor deze imam kan het moorden dus pas stoppen als eerst iedereen zwijgt. Hij heeft helemaal niets begrepen van de fundamentele waarde die de vrijheid van meningsuiting in een democratie vertegenwoordigt.’

3 De moslimbroeders zijn volgens u erg aanwezig in de Europese instellingen. Hoe hebben zij Brussel en Straatsburg veroverd?

‘De moslimbroeders zijn geen grote theologen, maar wel goede strategen. Zij zagen al heel vroeg het belang van instellingen als de Europese Unie en de Raad van Europa, organisaties die politiek zwak, maar cultureel en financieel sterk zijn.

Bovendien ontbrak de ruimte voor de broeders om zich politiek te ontwikkelen en op cultureel gebied was er concurrentie van de moskeeën die onder controle staan van de landen van herkomst, de zogenoemde consulaire islam. Vandaar dat men de energie aanvankelijk vooral stak in verenigingen, universiteiten, scholen, bedrijven en dus ook in Europa.

In Brussel grijpen ze elke kans om plaats te nemen in commissies en zo hun invloed op de Europese soft power te vergroten. Zij presenteren zichzelf altijd als de ideale kandidaten om racisme, discriminatie, radicalisme of extreem-rechts te bestrijden en weten aldus miljoenen euro’s van de Europese belastingbetalers binnen te halen.

Zij hebben heel veel succes gehad met het populair maken van het begrip islamofobie. De Europeanen hebben geleerd om te zwijgen en weg te kijken om maar niemand te kwetsen. Islamofobie heeft op het niveau van de Verenigde Naties en de EU dezelfde status gekregen als antisemitisme.

Denk ook aan de beruchte campagne voor de hijab (hoofddoek) van de Raad van Europa. Deze campagne, gelanceerd door de afdeling antidiscriminatie en inclusie, bestond uit affiches met portretten van vrouwen waarvan de ene helft een hoofddoek droeg en de andere helft niet. De hijab werd geassocieerd met de woorden ‘schoonheid’, ‘vrijheid’ en ‘vreugde’.

Iedereen die hier tegen protesteerde – zoals de Franse regering – is uiteraard uitgemaakt voor islamofoob en extreem-rechts.

Dat stelt ze in staat om elke keer als zij op verzet stuiten – zoals toen Frankrijk protest aantekende tegen de Europese hijab-campagne – heel hard islamofobie! te roepen.

Dat het allemaal zo makkelijk gaat, is omdat Europese instellingen heel graag samen willen werken met gematigde moslims, maar niet in staat zijn om te definiëren wat dat is, gematigd. Ook hebben de Brusselse ambtenaren geen idee wie de mensen precies zijn die zich als gematigd aanbieden. En dus gelooft men ze maar op hun woord.’

4 Volgens u domineren de broeders sinds het einde van de jaren tachtig alle stromingen in de islam.

‘Zeker, om dit te zien zou je een bezoek moeten brengen aan het  jaarlijkse congres van de ‘Musulmans de France’, voorheen de UOIF (Union des organisations islamiques en France), de koepelorganisatie die in 1983 is opgericht door de moslimbroeders. Dit driedaagse evenement vindt altijd plaats op de oude luchthaven van Parijs, Le Bourget. Er komen tienduizenden gelovigen op af.

Je kunt daar conferenties bijwonen over allerhande politieke en religieuze onderwerpen en in de hangars kan je workshops volgen over voeding, opvoeding en gebedsgenezing. Bij de stands voor Palestina of Syrië loop je salafisten en jihadisten met lange baarden in legerbroek tegen het lijf. En iets verderop bij de tentjes van de boekhandels vind je de meer intellectueel geïnteresseerden met hun zorgvuldig getrimde baardjes.

Kortom, alles en iedereen is daar. Alleen de broeders zijn in staat al die mensen bij elkaar te krijgen. Je zult nooit een moslimbroeder in de Grote Moskee van Parijs (die onder controle staat van Algerije, KJ) zien preken, maar de rector van deze moskee is altijd wel van de partij in Le Bourget. De broeders zijn een soort godfathers die iedereen duidelijk hebben gemaakt: maak geen problemen met ons, dan steunen wij je wanneer je ons nodig hebt. Niets is mogelijk zonder hun instemming.’

5 Waarom ontkennen moslimbroeders altijd dat zij moslimbroeders zijn?

‘De broederschap dankt zijn succes aan het geheimzinnige karakter, vooral in een omgeving als de onze waarin ‘transparantie’ de regel is en waarin van je wordt verwacht dat je zegt wat je doet of wat je van plan bent. Als theocraten hebben zij niets met die conventie. De democratie is voor hen alleen maar een middel om het doel te bereiken.

Kijk bijvoorbeeld naar de ‘Verklaring van de rechten van de mens in de islam’ uit 1990. Hiermee formuleerde de Organisatie voor Islamitische Samenwerking (OIS) op voorstel van de moslimbroeders mensenrechten waarbij de sharia het uitgangspunt is. Let op de formulering: met ‘mens’ in ‘rechten van de mens in de islam’ wordt iedereen bedoeld, ook de niet-moslims.

Dit benadrukt dat de islamitische maatschappij een supremacistisch project is waar je alleen een niet-moslim kan zijn als je als je het rechtssysteem respecteert en als dhimmi een speciale belasting betaalt.’

6 Wat is er gevaarlijk aan de moslimbroeders? Wij hoeven toch niet te vrezen voor een wereldwijd kalifaat?

‘De theocratie is inderdaad het doel op de langere termijn. Maar op weg daar naar toe proberen zij ons te destabiliseren door de vrijheid van meningsuiting aan te vallen en een klimaat van angst en schuldgevoel – u bent islamofoob! – te laten heersen. En dat heeft een heel concrete uitwerking omdat wij geen gemeenschappelijk front vormen om deze aanval af te slaan.

De broeders zijn heel goed in het verhullen van hun bedoelingen, het zijn meesterlijke misleiders. Dat doen ze bijvoorbeeld door het zoeken van tijdelijke bondgenoten zoals LGBTQI-groepen die er totaal andere waarden op na houden. In de plannen van de broeders staat letterlijk dat het is toegestaan om je tijdelijk te verbinden met de ongelovigen als je daar op de langere termijn beter van wordt.

Het resultaat van dit alles is diep treurig. Leraren zijn sinds de moord op Samuel Paty bang om iets verkeerds te zeggen, sommigen zien er maar van af bepaalde onderwerpen te behandelen. Het frérisme rukt op, legt ons zijn normen op en verhindert ons om onze waarden te onderwijzen. Zo simpel en verschrikkelijk is het.’

7 De Nederlandse islamoloog Joas Wagemakers publiceerde vorig jaar ook een boek over de moslimbroeders – The Muslim Brotherhood Ideology, History, Descendants. Hij zegt: de broeders zijn meestal overtuigde democraten en hun beweging kan geen vuist maken door onderlinge verdeeldheid. Er is kortom niet veel aan de hand.

‘Ik ken zijn boek niet, maar kennelijk zit Wagemakers op de lijn van Olivier Roy (een bekende politicoloog en islamspecialist, KJ). Roy beweert ook dat het islamisme gedoemd is te mislukken, dat zij af zien van hun supremacistische streven als ze eenmaal de kwaliteiten van de democratie hebben ontdekt. Dat is erg naïef. De democratisch gekozen Erdogan heeft laten zien dat deze theorie onzinnig is, want de Turkse expansiedrift heeft een duidelijk ‘kalifaal’ karakter.

Het discours van de geruststelling speelt nu trouwens een grote rol in de strategie van de moslimbroeders om de tegenstander in slaap te sussen.

Ik kan er aan toevoegen dat Arabisch sprekende specialisten van het Midden-Oosten niet per se het beste zicht hebben op de activiteiten van de broeders in Europa en in de rest van de wereld waar ik mij op concentreer.’

8 Prominente moslimbroeders zijn vaak zusters. Is dat een bewuste keuze?

‘Dat klopt, hoger opgeleide vrouwen met hoofddoek doen het veel beter in de beeldvorming dan mannen. Want zij worden gezien als ontwikkeld en vredelievend, als vrouwen die hard werken aan hun emancipatie. Daarom staan de mannen nu het liefst achter op de foto, de vrouwen staan altijd vooraan.

De mannen accepteren dat, omdat zij weten dat het goed is voor de zaak.’

9 Het GroenLinks Kamerlid Kauthar Bouchallikht was vice-voorzitter van Femyso, de jongeren-tak van de moslimbroeders. Bouchallikht zegt dat zij nooit iets gemerkt heeft van betrokkenheid van moslimbroeders bij Femyso. Hoe geloofwaardig is dat?

‘Zoals ik zei, misleiden en verhullen horen bij de strategie. Misleiden mag, als het plan ermee wordt gediend. In mijn boek wijd ik verschillende pagina’s aan Femyso, ik laat zien dat er geen twijfel over bestaat waar zij een product van zijn: het taalgebruik, de methoden en de netwerken, alles ademt de Moslimbroederschap.

Ik leg er ook de nadruk op dat de activiteiten van Femyso legaal zijn, misleiding is natuurlijk niet verboden. Het is aan onze instellingen om je niet te laten gebruiken. Wij zouden intelligenter moeten zijn dan de broeders, maar dat is helaas niet het geval.’

10  Voor Bouchallikht hangen zaken als racisme, uitsluiting van LGBTQI, klimaatopwarming en feminisme allemaal nauw met elkaar samen. Hoe valt zo’n progressieve agenda te rijmen met een conservatieve religie als de islam? Kan je dit islamo-wokisme noemen?

‘Het verband tussen klimaatbeleid, social justice ende rechten van de mens vormt het hart van het nieuwe discours van Femyso. Het is een vorm van green washing. Partijen als GroenLinks zijn voor de broeders heel aantrekkelijk als ‘koekoekspartijen’: ze leggen hun eieren in het nest van progressieve organisaties om dat door anderen uit te laten broeden. Precies zoals de koekoek dat doet.

Dat de broeders de woke-thema’s interessant vinden, is omdat deze het westen verzwakken: woke wakkert verdeeldheid aan. Intellectueel gesproken is het allemaal erg armoedig maar woke is een geweldig wapen tegen een vijand die aan zichzelf twijfelt.

De term islamo-wokisme vind ik ongelukkig omdat die een samengaan, een onmogelijke versmelting suggereert. Terwijl het islamisme alleen maar gebruik maakt van woke.

Zo heeft het intersectionele feminisme, de woke versie van het feminisme, de weg vrij gemaakt voor het ‘islamitisch feminisme’. Dat is een absurde notie, maar je kunt er nu heel goed de boer mee opgaan om subsidies en leerstoelen te bemachtigen.

Precies zo biedt de strijd tegen racisme de kans om islamofobie te institutionaliseren. En het zogenoemde dekoloniale denken – het idee dat landen als Nederland en Frankrijk minderheden van kleur permanent onderdrukt, KJ – biedt tal van mogelijkheden om anti-westerse campagnes te organiseren.

De broeders hebben de tijd, ze kunnen zich altijd nog ontdoen van hun nuttige idioten als die nergens meer goed voor zijn. Dit staat allemaal in teksten die zijn geschreven in het Arabisch en die vervolgens werden gepopulariseerd in de hele islamitische wereld in het Engels en het Urdu. Ik bedenk het allemaal niet zelf.’

Le frérisme et ses réseaux, l’enquête. Préface de Gilles Kepel, Odile Jacob, 2023

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!

Het bericht ‘De moslimbroeders zijn meesterlijke misleiders’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Terwijl werknemers overal in Europa niet eerder dan met hun 65ste of 67ste mogen stoppen met werken, kan dat in Frankrijk nog steeds met 62 jaar. Veel werknemers – zoals het personeel van spoorbedrijf SNCF, het Parijse vervoersbedrijf RATP of de Franse banken houden er zelfs nog vele jaren eerder mee op.

Begint het leven bij het einde?

Volgens de peilingen is de publieke opinie sterk gekant tegen een verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd naar 65 jaar. Daarom opereert president Emmanuel Macron voorzichtig, hij gaat niet verder dan een verhoging naar 64 jaar.

De romancier en essayist Pascal Bruckner heeft veel nagedacht over de vraag waar dit verzet toch vandaan komt. Waarom menen al die dertigers en veertigers dat zij vanaf hun 60ste ‘eindelijk’ van hun vrije tijd kunnen profiteren?

Opmerkelijk veel Fransen geven je het gevoel dat het leven begint bij het einde. Maar het echte leven, dat is hier en nu, schrijft Bruckner in zijn boek Une brève éternité (een korte eeuwigheid) over de gevolgen van de gestegen levensverwachting. Ook al zijn er nog zoveel beperkingen en obstakels.

Katholicisme, aristocratie en anti-kapitalisme

Twee jaar geleden, bij de eerste – mislukte – poging van Macron om het pensioendossier te openen – stelde ik Bruckner een paar vragen.

Als je kerngezonde mensen van tussen de 60 en 65 naar de kant stuurt, zei hij toen, zullen ze na enkele maanden verpieteren. De grote beloning waar ze altijd op hebben gewacht blijkt opeens een straf. Alleen door actief te blijven – in een baan of vrijwilligerswerk – kun je overleven, met alleen vrije tijd kun je geen zin aan een bestaan geven.

Dat er ook veel Fransen zijn die graag veel werken, ontkende hij niet. Maar voor een te groot aantal van zijn landgenoten is arbeid synoniem met lijden, met verstikkende orders en consignes.

Het idee dat je je kunt ontplooien in je werk, dat je waardevolle relaties aanknoopt met anderen, of dat het alleen al de moeite waard kan zijn om andere mensen te zien, ook al is wat je doet niet interessant, is volgens Bruckner zwak ontwikkeld.

De oorzaak van dit alles is, denkt Bruckner, te danken aan drie elementen die grote invloed hebben gehad op de Franse cultuur: het katholicisme, de aristocratie en het antikapitalisme. 

Het katholicisme waardeert werk niet in dezelfde mate als het protestantisme, dat arbeid aanprijst als een manier om de Heere te eren.

Aristocraten vonden werken iets voor horigen en boerenkinkels, de adel wijdde zich aan nobele zaken als de jacht en de oorlog.

Slavernij, maar dan anders

Het antikapitalisme claimt dat we ons niet in de luren moeten laten leggen door het moderne werknemerschap met een cao. Want dat is niets minder dan de voortzetting van de slavernij met andere middelen.

Zo criminaliseer je activiteit, aldus Bruckner. En komt nietsdoen op een hoger plan te staan.

Je kunt ook zeggen dat het oude aristocratische dédain voor arbeid nu algemeen is geworden. Met enige regelmaat duikt er iemand op – zoals onlangs de groene politica Sandrine Rousseau – die het ‘recht op luiheid’ – verdedigt.

Deze ontwikkeling heeft geleid tot een nieuwe paradox, constateert Bruckner: terwijl de meerderheid er nu de neus voor op lijkt te halen, laat de elite laat zich er juist heel erg op voorstaan zich rot te werken. Want tegenwoordig onderstreep je daarmee juist een hoge maatschappelijke status.

Vandaar ook dat werk een valeur de droite is geworden, een rechtse waarde. Wie nu zegt: ‘er moet meer worden gewerkt’, gaat door voor rechts.

‘Laten we staken tot ons pensioen’

In het rijtje katholicisme, aristocratie en anti-kapitalisme weegt de laatste erfenis het zwaarst. De anti-kapitalisten van nu pleiten bijvoorbeeld voor een basisinkomen dat ze willen financieren met een belasting op robots en niet te vergeten de grote vermogens: zo creëer je welvaart zonder arbeid, het toppunt van win win.

Eind 2019 stond er tijdens de pensioenprotesten een prachtige slogan op een muur in Parijs: ‘Laten we staken tot ons pensioen’. Dat vatte de stemming goed samen, vond Bruckner. En het erge is, benadrukte Bruckner, dat de meeste intellectuelen dit sentiment aanmoedigen.

Pensioen voor de doden

De historicus Pierre Rosanvallon klaagde bijvoorbeeld dat er een enorme ongelijkheid bestaat ten opzichte van de langere levensverwachting, in Frankrijk 85,7 voor vrouwen en 79,8 voor mannen. En dat we daarom absoluut tegen de hervorming moeten zijn.

Ook nu weer wordt ongelijkheid in stelling gebracht. Het linkse dagblad Libération publiceerde onlangs een grafiek waaruit blijkt dat armen eerder sterven: ‘Bij het bereiken van de huidige pensioengerechtigde leeftijd van 62 jaar is 25 procent van de armen al overleden.’

‘Werk, betaal je premies, hou je mond en vertrek naar het kerkhof voor je van je rechten gebruik kunt maken’, twitterde de groene senator Mélanie Vogel. ‘Dàt is de maatschappijvisie van deze regering.’

Op de eerste actiebijeenkomst tegen de hervorming in Parijs afgelopen dinsdag, borduurden linkse leiders voort op het thema kerkhof. ‘Deze hervorming zou je het pensioen voor de doden moeten noemen’, zei de socialist Boris Vallaud.

Een permanente klaagzang

Mathilde Panot, fractieleidster van de grootste linkse partij (La France Insoumise) kreeg een donderend applaus met haar constatering dat Macron voor mensen die altijd hebben gewerkt twee alternatieven heeft: armoede of de dood.

Alsof er bij de levensverwachting niet veel andere factoren meespelen zoals erfelijkheid en de vraag hoe iemand leeft.

Bovendien: een laagopgeleide vrouw die te maken heeft met moeilijke arbeidsomstandigheden leeft, volgens het Insee, het Franse CBS, langer dan een hoogopgeleide man met een leidinggevende functie.

Maar daar zul je Libération, of Vogel, Vallaud of Panot niet over horen. Alles wordt altijd negatief benaderd, zei Bruckner al. Om steeds maar te kunnen vertellen dat eigenlijk alleen de rijken een lang en goed leven hebben en dat armen jong sterven.

‘Wij verkeren in een staat van collectieve ontkenning’, sloot Bruckner af. ‘En wij geven ons massaal over aan een permanente klaagzang: het leven is loodzwaar, mensen lijden en zijn ongelukkig.’

Een bescheiden oplossing

Maar wat zijn de kansen van Macron om nu wel te slagen?

De peilingen zeggen niet alles. Een meerderheid wil niets van een later pensioen weten, dat is zeker. Maar is de stemming in het land explosief of juist gelaten? Is de actiebereidheid groot of zegt men: protesteren heeft toch geen zin?

Niemand die het weet. En in de zes maanden die nu volgen tot de stemming in het parlement zal dit klimaat van onzekerheid nog gevolgen hebben voor de opbrengst van de maatregel.

Waarschijnlijk is de regering bereid tot concessies op het gebied van de definitie van ‘zwaar werk’ en het aantal pensionado’s dat in aanmerking komt voor een verbeterd minimaal pensioen (bij een complete loopbaan) van 1.200 euro.

Al met al zal Macrons werkstuk een bescheiden oplossing zijn voor het probleem.

En dat probleem is dat als er niets gebeurt, er over 25 jaar een tekort ontstaat van 600 tot 900 miljard euro. Wie bedenkt dat de Franse staatsschuld nu al 3000 miljard euro bedraagt – 113 procent van het bruto binnenlands product – begrijpt dat niets doen geen optie is, ook al beweren alle vakbonden van wel.

Nederland moet zich zorgen maken

Met de geleidelijke verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd naar 64 jaar zou het pensioensysteem – een omslagstelsel, waarbij de werkenden de pensioenen betalen van de niet-actieven – voorlopig zijn gered.

Maar vanaf 2030 schiet de pensioenkas alweer in de rode cijfers.

Hierbij is niet eens rekening gehouden met een veelbesproken ‘verborgen tekort’ bij de ambtenarenpensioenen en de speciale vertrekregelingen voor onder andere machinisten.

Want elk jaar past de staat zo’n 30 miljard bij om de meestal gunstiger oudedagsvoorzieningen van deze groepen te garanderen. Deze subsidie wordt nooit betrokken in de toekomstscenario’s van de pensioenraad, de Conseil d’orientation des retraites (COR).

Met andere woorden, Frankrijk hervormt op zijn Frans, dat wil zeggen met kleine stapjes. Zo blijft het een schuldenland, samen met Italië, Spanje, Portugal en Griekenland.

Veel prikkels om deze groep te verlaten zijn er niet. Zolang de Europese Centrale Bank de rente kunstmatig laag houdt, of onvoldoende verhoogt, zitten de Fransen goed. Want met een hoge inflatie zien zij hun schulden verdampen.

Voor het Nederlandse, kapitaalgedekte pensioenstelsel is het ondertussen een groot nadeel dat de inflatie onvoldoende wordt bedwongen, omdat die tot waardevermindering leidt.

Kleis Jager bericht maandelijks voor Wynia’s Week uit Parijs. Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom de Fransen niet langer willen werken verscheen eerst op Wynia's Week.

Qatar investeert sinds de jaren negentig in sport om zijn naamsbekendheid te vergroten. Nadeel van deze succesvolle soft power-strategie of nation branding is dat de blik ook wordt gericht op de duistere kanten van het gasstaatje.

Zo weten we inmiddels alles over de mensonterende arbeidsomstandigheden voor gastarbeiders. Bij de bouw van stadions en infrastructuur – een investering van 200 miljard dollar – vielen sinds 2014 duizenden doden.

Daarbij is het toernooi klimaattechnisch gesproken onzinnig. Niet alleen vanwege de stadions met airco, maar ook vanwege de 64 dagelijkse vluchten waarmee supporters moeten worden ingevlogen. Tenslotte zullen de fans – waarvan men er eigenlijk zo min mogelijk zo kort mogelijk hoopt te ontvangen – rekening moeten houden met de wahabitische orthodoxie. Dus geen alcohol en geen buitenechtelijke, laat staan homoseks. Een hoofddoek is niet verplicht, maar wordt wel aangeraden.

Hoe kon dit gebeuren?

De vraag is hoe het land met het slechtste dossier van alle kandidaten voor het gastheerschap voor het WK 2022 toch zijn zin kreeg.

Het Franse documentaire-programma Complément d’enquête heeft hier nu het meest complete antwoord op gegeven. Dit magazine werkte met onderzoeksjournalisten van de publieke radio (Radio France) acht maanden aan de kwestie en het resultaat werd donderdagavond uitgezonden.

Hun conclusie luidt dat Nicolas Sarkozy (Frankrijks president van 2007 tot 2012) met succes zijn uiterste best heeft gedaan voor zijn vriend, de emir van Qatar, zijne hoogheid Tamim Ben Hamad al Thani.

Probleem voor Sarkozy en Al Thani was Michel Platini, de toenmalige voorzitter van de UEFA, de Europese voetbalbond. Deze voormalige wereldster van Juventus en Les Bleus nam de kandidatuur van Qatar niet serieus. ‘Die lui hebben niet eens een fatsoenlijk team’, heeft hij volgens een UEFA-collega meerdere keren gezegd. 

De paleislunch moest Platini bewerken

‘Platoche’ zoals Platini in Frankrijk vaak wordt genoemd, was van plan op een stemming van de FIFA op 2 december 2010 de Verenigde Staten te steunen. Platini woog, letterlijk en figuurlijk, zwaar. De Europese voetbalbaas was goed voor vier van de twintig stemmen in het bestuur van de FIFA.

Om dit te voorkomen, organiseerde Sarkozy een lunch op het Élysée-paleis kort voor de grote dag, op 23 november 2010. Aan tafel zaten behalve Platini de emir – toen nog kroonprins – Tamim Ben Hamad al Thani en de toenmalige premier en rijkste man van Qatar, Hamad ben Jassem.

Ook aanwezig waren de secretaris-generaal van het Élysée Claude Guéant en de presidentiële adviseur voor sportzaken, Sophie Dion.

Platini heeft altijd gezegd dat zijn keuze voor Qatar al voor deze bijeenkomst vast stond. Het was de beurt aan een Arabisch land, zo heeft hij bijvoorbeeld verklaard. Dat geloofde eigenlijk nooit iemand, maar er is nu ook een harde aanwijzing dat Platini pas van mening veranderde na dit veelbesproken etentje.

Rafales verkopen en PSG redden

In 2019 begon het PNF (Parquet National Financier), gespecialiseerd in de grote economische en financiële criminaliteit, een onderzoek naar de toewijzing van het WK aan Qatar.

Dat onderzoek loopt nog, maar kennelijk zijn er magistraten die, nu het feest bijna gaat beginnen, aandacht willen voor hun werk. Anders is het niet te verklaren dat er enkele memo’s van Sarkozy’s sportzaken-adviseur Sophie Dion die zijn gevonden bij een huiszoeking bij journalisten zijn beland.

Dion, nu Kamerlid voor de centrumrechtse partij Les Républicains, had de ontmoeting voorbereid voor Sarkozy die vóór het eten eerst een onderonsje had met Platini. In een van haar memo’s adviseert zij dat het goed zou zijn als Platini zijn reserves over Qatar als gastland tegenover het hoge bezoek voor zich zou houden.

Tegen de onderzoekers gaf Dion uiteindelijk toe dat het haar ‘niet opportuun’ leek dat Platini zou laten merken dat hij niet enthousiast was.

Het is geen smoking gun, maar het lijkt er heel erg op.

Wapens, straaljagers

En omdat alleen de zon voor niets op gaat, stond er natuurlijk ook iets tegenover de Franse steun. Complément d’enquête legde ook de hand op agenda van de lunch. Behalve de WK-kandidatuur vermeldde deze ook ‘de verkoop van anti-tank wapens en gevechtsvliegtuigen’.

In die dagen had Frankrijk de grootste moeite om het beste gevechtsvliegtuig ter wereld, de Rafale, aan de man te brengen. Het toestel is nu een absolute hit, maar toen ving Parijs bijna overal bot. Ook al liep Sarkozy zich het vuur uit de sloffen.

In 2015 was er eindelijk succes – met dank aan Qatar. Sarkozy’s opvolger François Hollande tekende toen een contract voor de verkoop van 24 Rafales aan Doha.

En er is meer. De club waar Sarkozy al decennia seizoenkaarthouder is, Paris Saint-Germain, zat in grote problemen. Bij PSG gingen de fans – uniek in Europa – elkaar te lijf. In het Parc des Princes stonden de vaste bezoekers van de tribune Auteuil en die van de tribune Boulogne elkaar naar het leven, er viel zelfs een dode. En de prestaties waren niet best.

De eigenaar, het Amerikaanse investeringsfonds Colony Capital van Sarkozy’s vriend Sébastien Bazin, schoot er elk jaar 70 à 100 miljoen bij in.

Paris Saint-Germain naar Qatar

Zes maanden na de beslissende stemming bij de FIFA werd bekend dat QSI (Qatar Sports Investments) de nieuwe eigenaar was geworden van PSG. Voor 76 miljoen euro, wat volgens velen een opmerkelijk hoog bedrag was.

Sms-jes van Sébastien Bazin bevestigen het vermoeden dat de redding van PSG ook is besproken tijdens het déjeuner. ‘Nicolas Sarkozy belde net, hij eet vandaag met zijne hoogheid Tamin op het Élysée’, berichtte hij een medewerker. ‘Ik heb hem de sleuteldata gegeven.’

Een sms van Bazin van een dag later: ‘Nicolas Sarkozy heeft mij gebeld. Zijne hoogheid heeft hem bevestigd dat de deal na 2 december rond komt.’

2 december, dat was dus de dag waarop Qatar het WK kreeg toegewezen dankzij de vier stemmen van Platini.

Bazin ging vanaf 2013 de grootste hotelketen van Europa leiden, Accor Hotels, dat voor 17 procent in handen is van Qatar. Sarkozy is hier sinds 2017 toezichthouder, een functie waar hij naar verluidt 80.000 euro per jaar voor opstrijkt.

Rolex-diplomatie

Of en hoe Platini er wijzer van is geworden is ongewis. Wat vast staat is dat zijn zoon Laurent na de lunch sportartikelenfabrikant Burdda Sport ging leiden, een filiaal van Qatar Sport Investments.

Sophie Dion, die in de documentaire en een erg nerveuze indruk maakt, ontkent dat zij met Qatar onder één hoedje heeft gespeeld. Dat valt lastig te rijmen met een contract dat zij met Qatar tekende in 2012 – zij werkte toen nog voor Sarkozy – voor advieswerk. Hier was 52.000 euro mee gemoeid.

De journalisten Georges Malbrunot en Christian Chesnot, auteurs van verschillende boeken over de manier waarop Qatar invloed koopt in Europa, noemen het ‘Rolex-diplomatie’. Volgens Malbrunot hebben tal van Franse hooggeplaatsten – politici, maar ook militairen – geprofiteerd van de gulheid van Qatar.

Sarkozy denkt groot

In de tijd dat Qatar zich zorgen maakte over Qatar bashing – het staatje werd vaak in verband gebracht met financiering van terreur – konden parlementariërs die een tegengeluid lieten horen rekenen op een mooi cadeau van de ambassade van Qatar in Parijs.

Sarkozy had geen belangstelling voor een mooi horloge, hij dacht altijd groter. Als het over Qatar en ‘Sarko’ gaat, klinkt altijd dezelfde achtergrondmuziek van hele grote belangen en hele grote bedragen, zei Chesnot een paar jaar geleden in een gesprek met uw verslaggever.

Misschien hoort u het ook straks, voor de buis.

Kleis Jager bericht maandelijks voor Wynia’s Week uit Parijs. Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Het WK in Qatar wordt u aangeboden door Frankrijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar in Frankrijk, toch ook een beschaafd land, kijkt niemand hier van op. Tentjes van wildkamperende asielzoekers zijn een heel vertrouwd beeld, vooral in Parijs. In het noorden van stad is altijd wel ergens een kampement te vinden.

Onder het viaduct van metrolijn 2 die hier bovengronds gaat, waren er hier jarenlang grote concentraties. De autoriteiten wachtten altijd tot de boel uit de hand liep – soms waren er meer dan drieduizend personen – met ingrijpen. Er zijn zoveel ontruimingen geweest, dat niemand precies weet hoeveel het er waren. De krant Le Monde telde er 36 tussen 2015 en 2018 en het zijn er inmiddels nog veel meer.

Deze maand bijvoorbeeld haalde de politie 281 Afghanen van straat die op een terreintje stonden tussen de randgemeente Pantin en de stad. Er bivakkeren in die buurt nu nog steeds enkele tientallen Afghaanse mannen onder een brug. Volgens de NGO ‘Utopia 56’ is dit een goede locatie. De brug beschermt tegen regen en zon maar onttrekt de groep niet aan het zicht.

Dat is belangrijk omdat zichtbaarheid de kans vergroot dat de politie uiteindelijk ook hier langskomt om iedereen in bussen af te voeren en ergens onder te brengen.

De Franse opvang is altijd vol

Het is een rare methode om mensen onder dak te krijgen, erkent Nikolaï  Posner, coördinator van Utopia 56. ‘Maar de gewone procedure werkt niet of nauwelijks. Het duurt hier om te beginnen erg lang voor je je eerste afspraak hebt met de vreemdelingenpolitie. Bovendien is de opvang altijd vol.’

En dat ondanks het feit dat de opvangcapaciteit sinds het crisisjaar 2015 meer dan verdubbelde. De Franse AZC’s tellen nu 50.000 plaatsen. Daarnaast zijn er 60.000 plaatsen op alternatieve locaties. Zo kocht de Franse IND, het OFFI (Office français de l’immigration et de l’intégration) oude Formule 1 hotels van de ACCOR-hotelgroep.

Nederland heeft verhoudingsgewijs meer opvang

In totaal beschikt Frankrijk dus over 110.000 plaatsen. Vergeleken met Nederland is dat nog steeds niet zo veel. Het – in inwonertal gemeten – vier keer zo kleine Nederland bood eind juli opvang aan 43.000 asielzoekers.

Volgens Posner bewijst deze scheve verhouding dat het Franse beleid in het teken staat van ontmoediging. ‘Men is altijd bang voor een aanzuigende werking en daarom houdt men de opvang zo klein mogelijk.’

Bovendien is de Franse asielprocedure veel taaier dan de Nederlandse: voor je een eerste afspraak met de vreemdelingenpolitie hebt, zijn er zo zes weken voorbij. ‘Al die tijd kan je geen aanspraak maken op opvang of een dagvergoeding.’

In Ter Apel zijn de veldbedden veel beter

Posner heeft beelden van Ter Apel gezien. Hij moet er een beetje om lachen. ‘Voor jullie is het heel bijzonder als Artsen Zonder Grenzen ten tonele verschijnt, voor ons niet. En ze hebben in Ter Apel heel goede veldbedden, die heb ik hier nooit gezien.’

Dat Frankrijk het asielzoeken ontmoedigt, willen ze niet beweren bij de Franse evenknie van Vluchtelingenwerk, France terre d’Asile. ‘De staat wil asielzoekers niet op straat hebben’, zegt woordvoerster Hélène Soupios-David. ‘Maar er heerst wel een vorm van struisvogelpolitiek, alsof men niet wil zien hoe groot de behoefte aan opvang werkelijk is.’

Soupios-David schat dat op dit moment 700 à 800 asielzoekers in Parijs op straat verblijven. Een groep van enkele honderden minderjarige vreemdelingen telt zij niet mee.

Utopia 56 vraagt nadrukkelijk wel aandacht voor deze ‘MNA’ (mineurs non-accompagnés) met speciale acties. Zo slapen ze nu al weken demonstratief in tentjes op de Place de la Bastille. Maar dit is niet de stijl van France Terre d’Asile. ‘Van deze jongens is vastgesteld dat ze niet minderjarig zijn. Je moet je aan de regels houden vinden wij anders ondergraaf je het systeem.’

Aantal dat mag blijven stijgt

Het aantal asielzoekers in Frankrijk is ondanks alles de laatste jaren flink gestegen. Het vooruitzicht om soms maandenlang op straat te leven, schrikt weinigen af, zo lijkt het.

Cijfers voor 2022 zijn nog niet voorhanden. Maar in 2021 werden volgens het OFFI 104.577 aanvragen gedaan. Dat is niet zoveel als in 2019 (138.420) maar hier kwam corona tussen. Het rijtje met landen van herkomst ziet er wat anders uit dan in Nederland. De aanvragers kwamen vooral Afghanistan, Ivoorkust, Guinee, Bangladesh en Turkije.

In 2021 kregen 54.094 asielzoekers te horen dat ze mochten blijven. Dat waren er 33.201 in 2020, een toename van 62,9 %. Maar net als in Nederland gaan uitgeprocedeerden vaak niet terug.

In Nederland concentreert de opwinding rond immigratie zich vaak op asielzoekers. Dat is in Frankrijk veel minder het geval, de vraag naar de totale omvang van de immigratie houdt de gemoederen veel meer bezig. De onrust hierover wordt gevoed door het ontbreken van duidelijke cijfers. Het is onmogelijk te zeggen hoeveel immigranten zich elk jaar precies legaal in Frankrijk vestigen.

Misleidende cijfers

Het immigratiesaldo wordt in Frankrijk niet gemeten, men weet niet precies hoeveel personen binnen komen en ook niet hoeveel er precies vertrekken. Dat komt omdat gemeenten in Frankrijk geen bevolkingsregister hebben. Toch wordt er om ideologische redenen vaak geschermd met een – krakkemikkig – immigratiesaldo, omdat dit cijfer de immigratie reduceert tot een klein stroompje.

Maar er zijn veel aanwijzingen om aan te nemen dat de immigratie in Frankrijk een flinke omvang heeft. Het aantal verblijfsvergunningen dat jaarlijks wordt afgegeven geeft een idee. Vorig jaar kregen 271.675 personen een verblijfsvergunning op grond van werk, studie en vooral gezinshereniging en -vorming.

Frankrijk: ook beducht

Tel hier het aantal statushouders van 2021 bij op (54.094) en je komt op een totaal van 325.769 officiële nieuwkomers. Dat komt overeen met het inwonertal van een stad als Nice.

Op grond van deze cijfers kan je niet zeggen dat het Franse immigratiebeleid hardvochtig of zelfs inhumaan is. En ze verklaren misschien ook de terughoudendheid ten opzichte van asielzoekers. Ook in Frankrijk is het aantal woningen niet oneindig en leven er zorgen over het vermogen om cultureel afwijkende nieuwkomers te integreren. En dat is dan voorzichtig geformuleerd.

Kleis Jager bericht vanuit Parijs voor Wynia’s Week over wat we van de Fransen kunnen leren – en wat beslist niet. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Heel gewoon in Frankrijk: Asielzoekers op straat verscheen eerst op Wynia's Week.

Kernenergie is zelfs schoner dan wind en zon en je hebt er in vergelijking met de hernieuwbaren heel erg weinig ruimte voor nodig. Er is nog voor eeuwen uranium en voor het afvalprobleem bestaan veilige oplossingen.

De les van Oekraïne

Sinds de invasie van Oekraïne is ook duidelijk dat je beter kernreactoren dan gascentrales kunt hebben als back up wanneer zon en de wind het laten afweten. Frankrijk heeft als meest nucleaire land in de wereld – de elektriciteit is er voor ruim 70 procent afkomstig uit kerncentrales – goud in handen.

Parijs is vast van plan het voordeel te benutten, president Emmanuel Macron kondigde in februari een nieuw bouwprogramma aan. In 2050 moeten er 14 nieuwe reactoren van het EPR2-type bij zijn gekomen. Het huidige park bestaat uit 56 reactoren op 18 locaties.

Deze reactoren dateren allemaal van na 1974, toen het Plan Messmer werd gelanceerd dat zo is genoemd naar Pierre Messmer, de eerste premier van de toenmalige president Valéry Giscard d’Estaing. Over CO2 en opwarming sprak niemand nog in die tijd. Kernenergie leek een goede keuze omdat Frankrijk nog maar weinig steenkool produceerde en de oliecrisis net was uitgebroken.

Macron’s draai van 180 graden

Die laatste gebeurtenis zetten Giscard en Messmer er toe om het plan waar al jaren aan was gewerkt een paar jaar vroeger dan de bedoeling was uit te voeren. Frankrijk ging iets groots verrichten, het Messmer plan kan je vergelijken met de Deltawerken in Nederland. Alleen ontbrak het altijd aan nationale trots.

Dankzij de milieubeweging, die werd geboren in het verzet tegen atoomenergie, overheersten van het begin af aan angst en schaamte. Van Macron wordt gezegd dat hij altijd pro-kernenergie is geweest, maar ook hij liet zijn oren vooral hangen naar de tegenstanders. Zijn besluit van februari was niets minder dan een U-turn,

een spectaculaire draai van 180 graden. Want het staatshoofd was juist van plan om 14 reactoren van het netwerk te halen en het aandeel van nucleaire energie in de elektriciteitsmix op deze manier terug te dringen van 70 naar 50 procent in 2035.

Voor die 50 procent ontbrak elk spoor van een wetenschappelijke of economische onderbouwing. De boodschap werd gepusht door het anti-kamp en de erg machtige – en zwaar gesubsidieerde! – industrie voor wind en zon.

De strijd tegen de eigen nucleaire industrie is zeker al een kwart eeuw oud, maar kwam in een stroomversnelling met de verkiezing van Macron’s voorganger François Hollande in 2012. Om te regeren had Hollande de steun van de groenen nodig. Hij beloofde ze de sluiting van de oudste centrale van het land, die bij Fessenheim, een plaatsje aan de Rijn in de Elzas. En natuurlijk beloofde hij heel veel windmolens en zonnepanelen.

Want Frankrijk moest en zou ook massaal aan de hernieuwbare energie. Ook al sprong de noodzaak hiervan veel minder in het oog dan in de buurlanden: met waterkracht meegerekend, was de Franse elektriciteit immers al voor meer dan 90 procent fossielvrij.

Hollande en Macron hebben kolossale sommen – zo’n tweehonderd miljard euro als je de projecten meetelt die nog op stapel staan – uitgetrokken voor Duitse windmolens en Chinese zonnepanelen. De winst voor het klimaat van al deze inspanningen is nul. Alle windmolens die de vakantieganger deze zomer ziet, hebben schone, goedkope, perfect regelbare energie vervangen.

Sabotage

Ondertussen werden het onderhoud en de ontwikkeling van de kerncentrales verwaarloosd. In de laatste tien jaar verdween 12 gigawatt aan productiecapaciteit – 10 procent van het totaal – vooral door de sluiting in 2020 van het genoemde Fessenheim dat nog zeker 20 jaar mee had gekund. Hierdoor dreigt nu zeker tot 2024 elke winter een tekort en werd Frankrijk de laatste twee jaar zelfs gedwongen om stroom uit Duitsland – geproduceerd met kolen – te importeren.

Verschillende instanties, zoals de nucleaire waakhond ASN (de Autorité de sûreté nucléaire)  hebben gewaarschuwd voor de gevolgen van de drieste vergroening. Deze specialisten wezen ook tevergeefs op de noodzaak een marge aan te houden voor het geval er problemen in de centrales zouden zijn.

Die problemen kwamen er inderdaad. 12 van de 56 reactoren werden dit jaar stil gelegd vanwege roestverschijnselen in het systeem dat een reactor moet koelen in het geval van een ongeluk.

De oud-voorzitter van de Franse Tweede Kamer, Bernard Accoyer, publiceerde begin dit jaar een boek over de ondermijning van een unieke bedrijfstak: Une Affaire d’État heet het en Accoyer spreekt zonder omwegen van een poging tot sabotage.

Volgens de centrumrechtse Accoyer slaagde een minderheid van anti-nucleaire activisten er in overal in het staatsapparaat te infiltreren. ‘Op het Ministerie van Energietransitie hebben de anti-nucleairen het hoogste woord’, weet Accoyer. ‘Terwijl de voorstanders moeten uitkijken met wat ze zeggen.’

Het anti-nucleaire kamp schrok niet terug voor grove manipulaties. Zo werd de toekomstige, enorme behoefte aan elektriciteit voortdurend te laag ingeschat. Zo hoopte men aannemelijk te maken dat Frankrijk met minder kernenergie toe zou kunnen.

De infiltranten

Verschillende voormalige anti-kernenergie-activisten werden minister van milieu, omdat presidenten graag goede sier maakten met bekende persoonlijkheden die over een ‘scherp groen profiel’ beschikten. Ook dat hielp de nucleaire industrie natuurlijk niet.

Accoyer stelt eveneens vast dat de vlucht naar voren, naar meer wind en zon en minder kernenergie, vooral vaart kreeg door het akkoord dat Hollande met de groenen sloot. In 2015 stemde de Tweede Kamer, de Assemblée Nationale, in met het plan van zijn ex Ségolène Royal om le nucléaire met een kwart te kortwieken.

Macron, gekozen in 2017, zette de utopische koers voort, maar veranderde de deadline (2025) in 2035. Hij voer vooral op het kompas van zijn adviseur voor energiezaken die – hoe kan het ook anders – zijn carrière was begonnen bij de groene formatie EELV, Europe Écologie Les Verts.

Deze Arnaud Leroy publiceerde in 2018 nog een rapport over hoe Frankrijk het doel van ‘100 procent hernieuwbare energie’ moest halen. Hollande en Macron, concludeert Accoyer, waren samen dus goed voor tien jaar verloren tijd.

Nationalisering EDF

Nu Macron zich uiteindelijk heeft bekeerd tot het atoom is het de grote vraag hoe de ambities waar gemaakt moeten worden. De kans op succes hangt af van de kennis en kunde van de mensen die werken in de nucleaire industrie, die vooral is ondergebracht bij EDF (Électricité de France), het grootste nutsbedrijf van Europa.

Om centrales te ontwerpen en te exploiteren en om regels op te stellen die zorgen voor zekerheid zonder dat ze de zaken nodeloos ingewikkeld maken, is veel expertise nodig. Hieraan schort het door de wispelturige autoriteiten. Hun stop and go-beleid verhinderde de cumulatie van kennis waar de opleidingen van hadden kunnen profiteren.

De landen die het goed doen op nucleair gebied – Rusland en China –  zijn erg dirigistisch en wijken niet af van het pad dat is gekozen. Jean-Marc Jancovici, een populaire groene voorstander van kernenergie, vergelijkt het met het opvoeden van een kind. ‘Opvoeden duurt twintig jaar en je kunt tegen een kind niet de ene dag dit en de andere dag iets heel anders zeggen.’

Een ander probleem vormt EDF, dat behalve met de genoemde roestproblemen al sinds 2007 worstelt met de bouw van een reactor van de derde generatie – de EPR – in het Normandische Flammanville. De EPR is een lijdensweg met talloze gebreken en technische vergissingen. De ASN pleit daarom voor een Marshall Plan om de kennis en de financiën van de nucleaire industrie te verbeteren.

De staatsgreep voltooid

De staat zal om te beginnen EDF nationaliseren. Die ingreep lijkt op het eerste gezicht weinig zin te hebben omdat het bedrijf nu al voor ruim 84 procent in staatshanden is. Maar er is eigenlijk geen keuze, EDF zou anders failliet gaan omdat het is opgezadeld met een ontzagwekkende schuldenlast.

Eind 2021 besloot de regering consumenten te beschermen toen gas en dus ook elektriciteit steeds duurder begonnen te worden. De energierekening van particulieren zou niet meer dan 4 procent stijgen. De kosten van dit tariefschild werden afgewenteld op EDF.

Staatsbedrijf subsidieert de rest

Sinds de liberalisering van de energiemarkt is EDF verplicht een kwart van zijn nucleaire productie voor een vaste lage prijs – 42 euro per megawattuur – van de hand doen aan concurrenten die zelf niets produceren.

Om de prijs voor de consument laag te houden, moest EDF nog veel meer – 20 procent – afstaan voor ver onder de marktprijs. Zo werd EDF dit jaar gedwongen om elektriciteit die al was verkocht terug te kopen voor ongeveer zes keer de verkoopprijs. De rekening voor EDF bedraagt dit jaar tot nu toen al 8 miljard euro.

De nationalisering is dus pure noodzaak, en heeft het grote voordeel dat lenen aan EDF straks eigenlijk hetzelfde is als lenen aan de Franse staat. Dat zal investeerders gerust stellen en de rente zal lager zijn.

Alleen moet de Europese Commissie nog groen licht voor de operatie geven. Waarschijnlijk zal de Commissie niet toestaan dat Parijs zonder tegenprestatie zich voor 100 procent over de nucleaire industrie gaat ontfermen, omdat de manoeuvre op staatssteun lijkt.

Een oplossing waarmee Brussel waarschijnlijk wel kan leven, bestaat uit een strikte scheiding van de activiteiten. Dat zou betekenen dat de Franse staat over een tijd voor 100 procent eigenaar is van de eigen nucleaire EDF en dat een hernieuwbare EDF voor de financiering van zijn projecten de beurs op zal gaan.

Duitse afgunst: EDF moest kapot

Aan de liberalisering van de energiesector, die zo duidelijk schadelijk was voor de Franse belangen, wijdt Accoyer nog een paar interessante pagina’s. Net als Jancovici en anderen meent Accoyer dat Duitsland via Brussel er alles aan heeft gedaan om EDF te verzwakken en zo Frankrijk van een belangrijk voordeel – goedkope elektriciteit voor burgers en bedrijven – te beroven.

‘Als onze politieke elites hadden nagedacht wie zou profiteren van de misdaad van de vernietiging van EDF’, schrijft Accoyer, ‘Had men de Europese Commissie beleefd gevraagd het ergens te proberen.’ Maar in plaats daarvan werd in Parijs een commissie aan het werk gezet die de directieven omzette in een wet die EDF in 2011 een molensteen om de nek hing.

Volgens Accoyer moet de Duitsers duidelijk gemaakt worden dat zij hun eigen model niet aan anderen kunnen opleggen en is het te hopen dat de ‘rampzalige Duitse groene droom’ Frankrijk niet langer zal besmetten.

Het boek van Accoyer verscheen in januari, zijn smeekbede lijkt inmiddels verhoord. Frankrijk versloeg Duitsland na een lange krachtmeting rond de vraag of kernenergie een groen keurmerk van de Europese Unie mag krijgen: Het Europees parlement zei uiteindelijk ook ja.

Misschien staan nu dan toch alle planeten op één lijn om Frankrijk na het Plan Messmer ondanks alle tegenvallers en tegenwerking een tweede nucleaire jeugd te bezorgen.

Kleis Jager bericht voor Wynia’s Week uit Parijs. Over wat we van de Fransen kunnen leren (en wat zeker niet). Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar. Met nieuws en verrassende inzichten over politiek, economie en cultuur. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hoe de groene lobby de Franse kerncentrales ondermijnde verscheen eerst op Wynia's Week.

Is Frankrijk geobsedeerd door alles wat met hoofddoeken, boerkini’s en andere vormen van vrouwenbedekking te maken heeft? Dat verwijt krijgt het land geregeld. En meestal komen de klachten uit progressieve hoek.

Dit keer was het de Britse Arwa Mahdawi, columniste van The Guardian, die boos is. ‘The French are obsessed (OBSESSED!) with debating the question of appropriate swimwear’, schreef zij. ‘And it is getting very cringe.’

Mahdawi geeft Parijs zelfs een ‘Doe Normaal’-trofee, een zelfbedachte prijs voor degene die zich bezighoudt met futiele zaken terwijl de wereld in brand staat.

Geen boerkini in gemeentelijke zwembaden

Dat Fransen zo over hun toeren raken van sluiers, is het resultaat van hun diepgewortelde islamofobie, weet zij zeker. ‘Als je niet tegen een bedekt been kan, dan is dat jouw probleem, niet dat van de islam.’

Wat heeft precies de toorn gewekt van Mahdawi? De Conseil d’État, de Franse Raad van State. Die heeft bepaald dat de stad Grenoble de boerkini niet mag toestaan in gemeentelijke zwembaden.

Om ruimte te maken voor het integrale badpak, had de gemeenteraad van Grenoble het kledingreglement aangepast. De bepaling die de lengte van ‘correcte zwemkleding’ vastlegt, was geschrapt. De minister van Binnenlandse Zaken – Gérald Darmanin – tekende vervolgens bezwaar aan en kreeg gelijk.

En nu dus nog een keer van de hoogste rechter. Die oordeelt dat de ingreep in Grenoble tegemoet komt aan een religieuze eis. Niet dat die eis expliciet is verwoord. Maar de ingreep in het reglement was overduidelijk alleen maar bedoeld om één groep gebruikers tevreden te stellen. Te weten de draagsters van een boerkini. Aldus, concludeert de Raad, worden de bezoekers niet meer gelijk behandeld en is de neutraliteit van de publieke dienst niet langer gegarandeerd.

Begrip neutraliteit is opgerekt

Toegegeven, deze redenering maakt een wat gezochte indruk. Tot voor kort was het zo dat van iedereen die in overheidsdienst werkt levenbeschouwelijke en politieke neutraliteit werd geëist bij de uitoefening van een publieke functie. Maar die eis heeft geen betrekking op degenen die gebruik maken van die diensten.

Vandaar dat een juf in Frankrijk geen les kan geven met een hoofddoek, Maar moeders met een hoofddoek hoeven deze op school natuurlijk niet af te doen.

Dat de Raad van State tot deze uitspraak komt, is te danken aan een wet die in augustus vorig jaar werd aangenomen, de ‘wet ter versterking van de republikeinse principes’. Met dit instrument, dat aanvankelijk ‘wet tegen islamitisch separatisme’ werd genoemd, is het begrip neutraliteit verder opgerekt.

De lobby komt niet van onderop

Het idee hierachter is dat de Franse Republiek assertiever moet optreden tegen islamisten die gebruik maken van de zwakheden van de open samenleving om deze te ondermijnen.

Maar willen die vrouwen die een boerkini dragen niet alleen maar gewoon zwemmen zoals ieder ander? Ze zien er niet erg ondermijnend uit, dat is waar. Maar schijn bedriegt hier. Want achter het offensief in Grenoble zit geen spontaan verzet van willekeurige moslima’s tegen seculiere fundamentalisten. De lobby komt niet van onderop, maar is in handen van een actiegroep die Alliance Citoyenne heet.

Alliance Citoyenne is een kleine ngo die in 2012 werd opgericht door een paar erg linkse oud-studenten van het instituut voor politieke wetenschappen in Grenoble. De organisatie werkt volgens het principe van community organizing.

Dat iseen methode voor activistisch sociaal werk die uit de VS is komen overwaaien. Het gaat er om minderheden in achterstandswijken  te begeleiden bij hun emancipatie, bij hun empowerment zogezegd.

In de praktijk komt het erop neer dat Alliance Citoyenne problemen maakt die er niet of nauwelijks zijn. Een intern document geeft dit in wat omfloerste bewoordingen ook toe. ‘Wij hebben de leaders – wijkbewoners die zijn gerecruteerd door Alliance Citoyenne, KJ – geholpen bij het in kaart brengen van conflicten die verborgen zitten achter de woede in de wijken’, zo staat er.

Woke islamisme

In 2019 besloot Alliance Citoyenne – die onder andere is gefinancierd door de Open Society van George Soros en de Europese Commissie –  zich op de boerkini te storten. Medewerkers belden overal aan op zoek naar vrouwen die bereid waren om de zaak van het badpak te bepleiten. Deze groep kreeg een stoomcursus actievoeren.

Boegbeeld van de actie was aanvankelijk ene Taous Hammouti. Maar van haar wordt de laatste tijd niet veel vernomen sinds een post opdook die in 2015 te zien was op haar Facebookpagina. ‘Vergeet niet dat Charlie Hebdo als eerste de trekker overhaalde’, stond er.

In de regio Parijs deed Alliance Citoyenne hetzelfde met een voetbalteam dat geheel uit gesluierde meisjes bestaat. Deze Hijabeuses proberen de Franse voetbalbond FFF te dwingen de hoofddoek toe te laten in officiële competities, iets wat de FIFA al langer toestaat.

De speelsters – waarvan er verschillende nog nooit hebben gevoetbald – werden dit keer geworven op sociale media. De New York Times, een andere krant die altijd vooraan staat om Frankrijk de les te lezen over racisme en discriminatie, pakte er in april groots mee uit.

Maar de NYT zweeg over de rol en de werkwijze van Alliance Citoyenne.

De ngo is een goed voorbeeld van wat door de Amerikaanse extremisme-expert Lorenzo Vidino ‘Woke Islamism’ is genoemd.

Schuif geen baardige mannen naar voren maar vrouwen

Islamisten van nu weten heel goed dat je met baardige mannen die schreeuwend boeken verbranden zoals in de tijd van Salman Rushdies Duivelsverzen niet op veel enthousiasme hoeft te rekenen. De huidige generatie, hier geboren en getogen, gaat anders te werk.

Subtieler vooral. Zo is het veel effectiever voor de goede zaak om geen mannen, maar vrouwen naar voren te schuiven met klachten over discriminatie.

Omgekeerd past het islamisme prima bij de trend op links om de witte man verantwoordelijk te houden voor zo’n beetje alle ellende op de planeet en jacht te maken op ‘witheid’. Want deze ideologie die ontstond in de eerste helft van de vorige eeuw verzette zich tegen het kolonialisme en bleef ook daarna het Westen de schuld geven voor de meeste problemen van islamitische landen.

Zichtbaarheid creëert de norm

Het aantal vrouwen dat volledig bedekt wil zwemmen of voetballen, is niet groot. Dat Alliance Citoyenne er toch zo’n groot punt van maakt heeft strategische redenen.

Volgens Naëm Bestandji, een sociaal-werker uit Grenoble van Tunesische origine die de ontwikkelingen nauwgezet volgt op zijn blog, beogen de stoottroepen van Alliance Citoyenne een domino-effect. De bedoeling is dat wij gewend raken aan het beeld van bedekte vrouwen in zwembaden en op voetbalvelden. En als we ons niet meer druk over maken over wat Bestandji de ergste vorm van seksisme noemt, dan wordt de druk op het bedrijfsleven en de overheid groter om de hoofddoek overal toe te laten.

De zichtbaarheid creëert de norm, dat is de strategie.

Kleis Jager bericht voor Wynia’s Week uit Parijs. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? Graag! Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Frankrijk doet terecht moeilijk over boerkini verscheen eerst op Wynia's Week.