Opmerkelijk is dat het kabinet en het RIVM de mondkapjesplicht niet echt zagen zitten, maar volgens de NOS  werd ‘de druk op het kabinet simpelweg te groot. In de samenleving neemt de roep om mondkapjes toe, daardoor ook in de Tweede Kamer.’

Is dat echt zo, dat ‘de roep in de samenleving’ toenam? Of was het de roep vanuit de media? Niets belet mensen om een mondkapje op te doen als ze dat willen, maar het overgrote deel van de Nederlanders maakte daar tot voor kort geen aanstalten toe. Dat duidt niet op groot enthousiasme onder de bevolking.

Vanuit de media daarentegen werd al maanden getamboereerd op de mondkapjes en hoe vreemd het was dat wij het voorbeeld van het buitenland niet volgden. ‘Driekwart Nederlanders heeft begrip voor mondkapjesplicht,’ kopte het AD op 1 augustus, om er in het artikel aan te voegen dat slechts 34% vond dat er een verplichting zou moeten zijn. Al die tijd waren kritische artikelen over mondkapjes met een lampje te zoeken. Een kwestie van ‘the dog that didn’t bark,’ om met Sherlock Holmes te spreken.

Topdokter

Ook was er openlijke druk vanuit het buitenland. De Amerikaanse ‘topdokter’ Anthony Fauci bemoeide zich er zelfs mee en raadde Nederlanders dringend mondkapjes aan. Fauci zei tegen Nieuwsuur dat ons eigen RIVM op moest houden het nut van mondkapjes te betwijfelen omdat er steeds meer bewijs was dat ze werken. (Dezelfde topdokter zei overigens op 29 augustus van dit jaar: ‘In de hele geschiedenis van virale luchtweginfecties is asymptomatische overdracht nog nooit een aandrijver geweest van uitbraken.’ Met andere woorden: mensen die geen symptomen hebben zijn niet erg gevaarlijk voor hun medemensen.)

Vonden de internationale coronaregelaars één Zweden wel genoeg? Zou binnen de EU druk uitgeoefend zijn op Nederland? Dat is speculeren. Maar gelukkig voor de instanties die ‘de pandemie’ tot ’s werelds topprioriteit hebben verklaard – belangrijker nog dan het bestrijden van honger of armoede of kanker of andere ziekten of eenzaamheid of werkloosheid – zijn de koppige Hollanders nu ook eindelijk bereid hun vrijheid en zelfbeschikkingsrecht op te offeren aan de nieuwe corona-orde. Ook zij gaan nu mondkapjes aantrekken om het hoogste gebod van de nieuwe wereld – gij zult niet besmetten – op te volgen.

Averechts

Hoewel ik er niet aan twijfel dat ‘de wetenschap’ de komende tijd met steeds meer ‘bewijzen’ zal komen dat mondkapjes ‘werken’ – er zijn genoeg onderzoekers die leveren wat de klant (de overheid) vraagt – feit is dat er tot dusver, zoals RIVM en WHO zelf hebben erkend, geen enkele wetenschappelijke basis is voor een gunstig gezondheidseffect van mondkapjes. Integendeel, de wetenschappelijke literatuur leidt tot drie conclusies:

1. Mondkapjes werken niet om besmetting te voorkomen.
2. Ze kunnen zelfs averechts werken en besmettingen bevorderen.
3. Ze kunnen schadelijk zijn voor de lichamelijke en psychische gezondheid van de drager.

Het RIVM, het Zweedse RIVM, Deense gezondheidsautoriteiten, en een lange lijst van wetenschappers stellen dat er geen wetenschappelijk bewijs is dat mondkapjes effectief zijn in het voorkomen van besmettingen. In een vijf-delige serie in HP/De Tijd gaf Carla Peeters een helder overzicht van de literatuur op dit gebied. Zij legt bijvoorbeeld uit dat de doorlaatbaarheid van de virusdeeltjes te klein zijn om door mondkapjes te kunnen worden geblokkeerd.

Peeters haalt onder meer een review uit 2012 aan in het tijdschrift Respiratory Virus, waarin zeventien studies werden onderzocht naar het effect van het dragen van mondkapjes en medische kapjes op de verspreiding van het influenzavirus. Conclusie: er is geen beschermend effect. De WHO gaf op 5 juni nog een advies uit waarin stond: ‘Op dit moment is er vanuit wetenschappelijk onderzoek geen direct bewijs dat het dragen van mondkapjes effectief is in het verminderen van de verspreiding van virussen die bovenste luchtweginfecties veroorzaken, ook niet voor het SARS-COV-2 virus.’

Een uitgebreide analyse in de New England Journal of Medicine eind mei 2020 stelde: ‘We weten dat het dragen van een masker buiten gezondheidscentra niet of nauwelijks bescherming oplevert tegen infectie.’ De kans om ‘COVID-19 op te lopen door iemand voorbij te lopen in een publieke ruimte is minimaal. In veel gevallen is de roep om mondkapjes een instinctieve reactie op angst voor de pandemie.’

Twee Amerikaanse longspecialisten schreven in april eveneens dat mondmaskers geen bescherming bieden tegen corona, en kregen te maken met grote druk om hun artikel te verwijderen, wat ze nog niet hebben gedaan. Het zou ook niet hebben geholpen, want er is domweg te veel soortgelijke vakliteratuur om het al te snel in het ‘memory hole’ te laten verdwijnen.

Neusholtes

Mondkapjes kunnen zelfs leiden tot meer in plaats van minder besmetting. Zoals Peeters schrijft, worden mondkapjes broedplaatsen van virussen en bacteriën, zeker als ze onoordeelkundig worden gebruikt (op en af, hele dag hetzelfde kapje), wat onvermijdelijk is bij het grote publiek. Ze zijn ook gevaarlijk voor de drager zelf: door het mondkapje kunnen uitgeademde virussen niet ontsnappen en kunnen ze via de neusholtes weer naar binnenkomen.

Daar komt bij dat het dragen van mondkapjes ook andere schadelijke gevolgen kan hebben. Kooldioxide hoopt zich op bij het uitademen en wordt weer ingeademd, waardoor zuurstoftekort ontstaat, dat gepaard gaan met allerlei klachten. Mensen met astma en COPD wordt sowieso afgeraden een mondkapje te dragen. Verslechtering van de longfunctie, vermindering van de immuniteit, aderverkalking met een hogere kans op hartaanvallen en beroertes, hoofdpijn – het zijn allemaal mogelijke effecten van het langdurig dragen van mondkapjes.

De psychologische en sociale gevolgen laat ik dan nog even buiten beschouwing. De opmerking van Pieter Broertjes, burgemeester van Hilversum en ex-hoofdredacteur van de Volkskrant, over een mondkapjesplicht, ‘baat het niet, dan schaadt het niet’, getuigt in elk geval van een dramatisch gebrek aan kennis.

Supermarkt

Maar de discussie over mondkapjes gaat verder dan de medische discussie over of ze wel of niet ‘werken’. Zelfs al zouden ze technisch gezien besmettingen voorkomen, en geen schadelijke neveneffecten hebben, dan nog is dat niet genoeg reden om het dragen ervan de verplichten.

Ten eerste hierom: als we ervan uitgaan dat mondkapjes ‘werken’, dan moet dat inhouden dat ze ervoor zorgen dat de mondkapjesdrager niet wordt besmet. Waarom zouden mensen dan niet vrijwillig kunnen besluiten om het ding te dragen als ze bescherming willen? Dan is het probleem toch opgelost? (Nog zo’n blinde vlek in de corona-gekte: mensen die positief zijn getest moeten in quarantaine, maar mensen die negatief zijn getest moeten zich nog steeds aan de maatregelen houden.)

Maar de redenering dat je als niet-drager van een mondkapje anderen tegen hun wil in gevaar brengt, is sowieso onhoudbaar. Neem het geval van een persoon zonder symptomen van corona die door de supermarkt loopt zonder mondkapje. Hoe groot is de kans dat hij een medeburger iets aandoet?

Hij moet om te beginnen toevallig besmettelijk zijn, ondanks dat hij geen symptomen heeft, volgens topdokter Fauci zeer onwaarschijnlijk. Vervolgens moet hij in het voorbijgaan een ander besmetten. Ook geen eenvoudige zaak, zoals de onderzoekers in het New England Journal of Medicine aangaven. Over hoe besmettingen precies plaatsvinden wil ik het hier niet hebben, maar zolang je niet direct in iemands gezicht hoest of niest, is de kans dat het gebeurt minimaal.

Stel dat toch, ondanks deze barrières, een besmetting heeft plaatsgevonden, dan moet de besmette persoon ook nog eens voldoende virus hebben binnengekregen om er echt ziek van te worden. Ook dat is vrijwel onmogelijk.

Tenslotte moet de besmette persoon ook nog eens behoren tot een kwetsbare groep om er echt last van te hebben – of andere kwetsbare personen besmetten – maar dat zal praktisch alleen lukken als die zelf niets hebben gedaan om besmetting te voorkomen.

Anderzijds, door besmet te raken, helpt de besmette persoon met het opbouwen van groepsimmuniteit, wat uiteindelijk de beste bescherming biedt aan kwetsbare ouderen. In Zweden zijn ze al zover – zonder mondkapjes.

De conclusie is onontkoombaar: we leggen met de mondkapjesplicht een verregaande vrijheidsbeperking op aan gezonde mensen om een volstrekt theoretisch, minimaal gezondheidsrisico te beperken.

Als we dit accepteren als het nieuwe normaal, dan heeft dit nogal wat implicaties. Griep werkt op dezelfde manier als corona, levert dezelfde gevaren op voor dezelfde groep mensen, en griepvirussen zijn altijd aanwezig. Zijn we nu voor altijd gedoemd om mondkapjes te dragen?

Talisman

Dit zijn allemaal rationele argumenten, maar het gaat het bij de beleidsmakers en de media al lang niet meer om rationaliteit. De burgemeester van Eindhoven, John Jorritsma, zei over de mondkapjesplicht: ‘Ik wil wegblijven bij allerlei wetenschappelijke verhandelingen. Wetenschap is belangrijk, maar het gaat ook om wat de samenleving wil. Het gaat mij er vooral om een statement te maken…. Van mondkapjes gaat een symboolwerking uit, het maakt dat mensen zich bewust blijven van de risico’s.’

De burgemeester van Rotterdam, Ahmed Aboutaleb, heeft zich op soortgelijke wijze uitgelaten. Dit zijn geen toevallige uitspraken. De Belgische virologe Erika Vlieghe erkende tegenover de VRT dat er geen bewijs is dat mondmaskers werken, maar zei dat een verplichting nuttig is om bewustzijn te creëren: ‘Je kan met mondmaskers echt weer awareness genereren. Mensen er bewust van maken dat het nog niet voorbij is, dat er iets aan de hand is en we met zijn allen voorzichtig moeten zijn… [Een verplichting is] een duidelijk symbool dat het nog niet voorbij is…’

Let op dat woord symbool. In het eerder-geciteerde artikel in de New England Journal of Medicine schreven dezelfde onderzoekers die hadden geconcludeerd dat mondkapjes niet werken: ‘Er kunnen additionele voordelen zitten aan brede mondmasker-maatregelen die uitgaan boven hun technische bijdrage aan het verminderen van pathogenen-transmissie. Maskers zijn een zichtbare herinnering aan een verder onzichtbare ziekteverwekker … Het is duidelijk dat maskers ook symbolische rollen vervullen. Maskers zijn niet alleen middelen, maar ook talismannen die een gevoel van veiligheid teweeg brengen voor medisch personeel en vertrouwen in ziekenhuizen.’

We moeten een mondkapje op, niet omdat het nuttig is, maar als ‘symbool’ van solidariteit, als ‘talisman’ om gevaar af te wenden – dat wordt ons verteld door onze burgemeesters en wetenschappers. We zijn terecht gekomen in een samenleving waarin nuchtere analyse van kosten en baten ondergeschikt zijn gemaakt aan de gemoedsrust van de natie, waarin individuele keuzes ondergeschikt zijn geworden aan een vaag concept van Veiligheid en Volksgezondheid, waarin we ons opofferingen moeten getroosten voor een ongedefinieerd collectief heil. Zelfs de vrijheid van onze jongeren wordt ze afgenomen voor het hogere doel.

Het is een samenleving die doet denken aan de DDR, waar geen privacy meer was, vrijheid ondergeschikt was aan het nationale belang en de uitspraken van Marx en Engels moesten worden geloofd, of ze nu waar waren of niet. Een nog betere vergelijking misschien zijn de religieuze dictaturen in het Midden-Oosten waarin met name vrouwen allerlei kledingvoorschriften en regels krijgen opgelegd, uit naam van het hogere belang dat het geloof heet te zijn. Wij leggen nu vrouwen én mannen kledingvoorschriften op – het mondkapje als geseculariseerd hoofddoekje – om te laten zien dat iedereen zich onderwerpt aan het grotere goed.

Frustratie

Je kunt natuurlijk denken, of hopen, dat de corona-religie maar tijdelijk is, en dat we weer naar onze vrijheid kunnen terugkeren als corona is ‘verslagen’. Maar zijn virussen ooit verslagen? Zijn er niet altijd kwetsbare ouderen die moeten worden ‘beschermd’?  Is dit niet net zoiets als denken dat veiligheidsmaatregelen worden afgeschaft zodra ‘het terrorisme verslagen is’?

Als zelfbeschikkingsrecht, grondwettelijke rechten, de integriteit van het lichaam, bewegingsvrijheid, en individuele keuzevrijheid, opzij kunnen worden gezet om een niet zo heel bijzondere crisis te bezweren, dan zal er vanaf nu voortdurend ‘crisis’ zijn.

Het bericht Mondkapjesplicht: de talisman van het Nieuwe Normaal verscheen eerst op Wynia's Week.

Geen verrassing. Al weken worden we overspoeld met beangstigende berichten.

‘Corona-uitbraak onder personeel zorginstelling.’ ‘GGD’en en labs niet klaar voor tweede golf coronavirus.’ ‘Alarm over corona-uitbraak studenten, aantal besmettingen Delft stijgt explosief.’ ‘Eerste ziekenhuizen spreiden weer patiënten om coronadrukte.’ ‘We kijken een monster tweede golf in de ogen.’ ‘Virus verspreidt zich als een olievlek.’ ‘Alleen landelijke maatregelen helpen nog.’

Premier Rutte krijgt veel kritiek op zijn coronabeleid, maar vooral omdat dat volgens het grootste deel van de oppositie (PvdA, PVV) te slap is.

Een paar vragen, misschien?

Nu wil ik beslist niet hier gaan verkondigen dat ik #nietmeermeedoe. Ik zou niet durven. Ik wil niet graag Dolf Jansen én Claudia de Breij tegelijk over me heen krijgen.

Maar misschien mag ik een paar vragen stellen? Ik heb vroeger altijd geleerd dat angst een slechte raadgever is, en omdat ik momenteel heel veel heel bange mensen tegenkom – die alweer nauwelijks over straat durven, geen partijtje durven te voetballen, niet bij hun oude moeder op bezoek gaan – is het misschien toch een idee om te kijken of we de angst wat kunnen temperen en andere raadgevers kunnen raadplegen?

Dat is overigens wel een lichtpuntje: dat er weer een mythe is gesneuveld over het karakter van de Hollanders. Zo nuchter zijn ze niet. Uitzonderingen daargelaten: mijn eigen moeder is 92 maar die eist dat we gewoon bij haar op bezoek blijven gaan. Ze had tot voor kort nog het voornemen om in een verpleeghuis te gaan wonen, maar daar is ze nu met geen stok meer naartoe te krijgen. Dit terzijde.

Bergamo, Brabant

Het is zeker niet mijn bedoeling om de angst te bagatelliseren – ik zou ook bang worden als ik het nieuws intensief zou volgen, wat ik niet meer doe. Het is ook niet mijn bedoeling om ‘corona’ te bagatelliseren. Ziektes zijn nooit fijn. Alleen een paar vragen dus.

De eerste vraag is waar de angst op is gebaseerd. Het antwoord is, denk ik, dat de meeste mensen de scènes uit de ziekenhuizen in het voorjaar niet nog een keer willen meemaken. Begrijpelijk. De beelden uit Bergamo, Brabant en andere plaatsen staan nog vers in ieders geheugen gegrift.

Toch een vraag van mijn kant: was het toen erger dan bij griepgolven die ons in voorgaande jaren troffen? We weten dat er in 2018 9400 extra griepdoden waren, meer tot dusver dan de 6300 (als zodanig geregistreerde) coronadoden. Ook toen hadden de ziekenhuizen het moeilijk. ‘Ziekenhuizen puilen uit van de grieppatiënten,’ kopte het AD op 21-02-2018. En op 8-03-2018: ‘Ziekenhuizen zeggen operaties af vanwege griepgolf.’

Heel uitzonderlijk was 2018 niet. Hier een bericht uit het AD van 1-10-2015: ‘Meer doden tijdens langdurigste griepgolf ooit. Afgelopen winter waarde de langdurigste griepgolf ooit gemeten rond in Nederland. De epidemie duurde in totaal 21 weken. Tijdens de griepepidemie stierven in totaal ruim 65.000 mensen. Dat waren er ruim 8600 meer dan verwacht.’

Of is het verboden om corona te vergelijken met griep? Ik stel alleen de vraag. Ik hoor vaak dat het bij corona om een heel gemene ziekte gaat. Ik wil dat niet bestrijden, het zou heel goed kunnen. Maar ook hier zou ik willen vragen: is dat bij griep anders?

Hier een bericht van 5-2-2016 uit het AD: ‘Griepgolf treft veel mensen die anders nooit ziek zijn Ziekenhuizen in het land stromen vol met grieppatiënten. Hier zitten opvallend veel gezonde mensen tussen, die vaak al jaren niet ziek zijn geweest. Sommigen reageren zo heftig dat ze met kapotte longen op de ic belanden. Dit zegt de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care. De patiënten die op de ic terechtkomen hebben een longontsteking die zo agressief is, dat die het longweefsel heeft aangetast. Gewone beademing is bij hen niet genoeg. Zij liggen in uiterst kritieke toestand aan de hartlongmachine, die de functie van de longen overneemt. “Als ze deze acute fase doorkomen, kunnen de longen weer herstellen,” legt Diederik Gommers, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care uit.’

Stel je voor dat zoiets nu zou gebeuren, wat zou de reactie zijn? Zou het leger worden ingezet om mensen binnen te houden, net als in Melbourne en Madrid is gebeurd? Het is maar een vraag.

New York

Corona heeft natuurlijk ook dezelfde risicogroepen als de griep – ouderen met onderliggende ziekten. Het overgrote deel van de mensen die corona krijgt heeft er nauwelijks last van. De twee ziektes hebben zelfs dezelfde symptomen. Maar dat wist u allemaal al.

Een andere vraag die ik wil stellen, gaat over het aantal coronadoden in de Verenigde Staten. Dat zou de 200.000 zijn gepasseerd en dat is drie keer zoveel als bij een stevige griep. Meer dan 90 procent van de mensen die tijdens de corona-epidemie in de VS stierven kwamen overigens om door andere oorzaken. Er stierven volgens de statistieken ook 20 kinderen (tot 14 jaar) aan COVID-19, dat was 0,7% van het aantal kinderen uit die leeftijdsgroep die in dezelfde tijd overleden.

Maar de vraag die ik wil stellen gaat over New York (stad en staat). Volgens dit artikel, van Dr Roger W. Koops, was het sterftecijfer aan corona in New York rampzalig hoog in vergelijking met de rest van het land. Dat niet alleen: het sterftecijfer schoot als een raket omhoog nadat in stad en staat lockdowns werden ingesteld. Hoe dat kwam? Waarschijnlijk omdat ouderen bij elkaar werden opgesloten in verpleeghuizen waar ze een prooi werden van besmettingen. Mijn vraag is dus wat er precies is gebeurd in de VS? Misschien moeten we daar nog eens goed naar kijken.

Gevoelloos

Dat was in het voorjaar. Hoe zit het nu? Ik kijk elke dinsdag naar de weekstaat van het RIVM. Daarin is te lezen dat in de week van 16 tot en met 22 september 19 mensen zijn overleden mét corona, waarvan eentje jonger dan 70. Vijf zijn er ouder dan 85, vier ouder dan 90.

Bij deze cijfers zou ik ook graag vragen stellen – wie waren deze mensen, waar zijn ze precies aan overleden, wat voor rol heeft corona daarin gespeeld – maar dat zal ik maar niet doen, want dan ben ik wel erg gevoelloos bezig. Mag ik wel zeggen dat er bijna 3000 mensen per week sterven in Nederland en dat 19 dus minder dan 1 procent is? Mag ik misschien ook vragen of we wel genoeg aandacht besteden aan die andere sterfgevallen? Zijn er geen maatregelen nodig om die te beperken? Een serieuze vraag.

Mag ik verder opmerken dat er ook zonder corona gemiddeld meer dan 15 mensen per dag op de IC worden opgenomen met een longontsteking? Mag ik misschien vragen of we dat allemaal vergeten zijn? Vergeten dat mensen ziek worden en dood gaan? Dat dit heel vervelend is, maar niet zo heel ongewoon? En dat het erg vol zou worden op de wereld als het niet zo was? Of kunnen deze vragen allemaal niet meer worden gesteld?

Groepsimmuniteit

Ik heb nog een andere vraag die volgens mij tamelijk essentieel is, maar die ik zelden hoor. Hoe zinvol zijn de maatregelen die we nemen? Hoe zinvol is een tweede lockdown? Van wat ik erover lees, is er geen bewijs dat lockdowns werken. 

Weet u het nog, die eerste lockdown was bedoeld om verspreiding van het virus te vertragen, niet om het te voorkomen? Experts weten dat je verspreiding niet kunt voorkomen, of we moeten allemaal in maanpakken rond gaan lopen.

Johan Giesecke, de voorganger van de huidige evenknie van Jaap van Dissel in Zweden, schreef in mei in het wetenschappelijk tijdschrift The Lancet: “Een lockdown kan ernstige gevallen een tijdje vertragen, maar zodra de restricties worden opgeheven, zullen de gevallen weer tevoorschijn komen. Ik verwacht dat we als over een jaar het aantal doden door COVID-19 gaan tellen, dat dan de cijfers in alle landen vergelijkbaar zullen zijn, ongeacht de maatregelen die zijn getroffen.’

In het nuchtere Zweden is bewust niet gekozen voor een lockdown, maar is aangestuurd op groepsimmuniteit – een ideetje dat ook heel even werd geopperd door premier Rutte bij het begin van de crisis, maar dat hij snel weer inslikte (waarom?) – en je zou je kunnen afvragen, heeft het gewerkt? Ik durf niet helemaal op de media te vertrouwen, maar er zijn inderdaad berichten dat de coronacrisis in Zweden voorbij is.

Professor Soren Riis Paludan van de Universiteit van Aarhus en professor Kim Sneppen van het Niels Bohr Instituut hebben dit verklaard in het Deense blad Politiken. RTL Nieuws meldde onlangs ook dat in Zweden “nauwelijks meer mensen ziek worden”. De Brusselse specialist in infectieziekten en professor Jean-Luc Gala zei tegen de VRT in België dat het ‘goed nieuws’ is dat ‘meer jonge mensen besmet raken met het coronavirus’, want ‘dat draagt bij aan de groepsimmuniteit en dat hebben we nodig.’ Of mag ik dit soort uitspraken niet melden? Ondermijn ik dan het overheidsbeleid?

Verplichte vaccinaties

Nog een vraag. Ik zou ook graag willen weten hoeveel schade de maatregelen veroorzaken. Dat mag toch wel – vragen of de kosten opwegen tegen de baten? Tenslotte zijn de maatregelen behoorlijk ingrijpend, of niet? Niet mogen knuffelen, dansen, feesten, naar evenementen gaan, geen bezoek mogen ontvangen in het verpleeghuis, niet vrij reizen, mondkapjes, registraties, quarantaines, min of meer verplichte vaccinaties – en dat opgelegd aan de hele bevolking, ook degenen waarvan geen reden is om aan te nemen dat ze besmet zijn en zelfs aan mensen die negatief zijn getest – het is niet niks, toch? En dan moet de echte tweede lockdown nog komen.

Zeker, het is begrijpelijk dat er maatregelen worden genomen om risico’s te beperken. Er is ook een maximum snelheid op de snelweg. Maar hebben de coronamaatregelen niet meer weg van een verplichting aan automobilisten om elke tien kilometer de auto aan de kant te zetten en tien minuten rust te nemen, om de kans op ongelukken te verkleinen?

Dus hoe groot is de schade? Vanuit de Nederlandse, Belgische en Amerikaanse gezondheidszorg, ook de geestelijke gezondheidszorg, zijn brandbrieven uitgegaan, ondertekend door duizenden artsen, hoogleraren en zorgmedewerkers, waarin wordt gesteld dat de schade voor de volksgezondheid van de maatregelen, bijvoorbeeld door uitgestelde zorg, groter is dan de baten.

Door UNICEF en FAO (Landbouworganisatie van de VN) is gemeld dat tientallen miljoenen mensen tot armoede zullen vervallen en van honger zullen sterven als gevolg van de lockdowns. Er zijn talloze berichten over toegenomen eenzaamheid, isolatie van ouderen, echtscheidingen, afbraak van sociale verbanden, geruïneerde economische sectoren, oplopende werkloosheid. Moeten we onze aandacht daar ook niet eens op richten? Zouden de media hier ook tellingen van kunnen bijhouden? Beelden van kunnen brengen? Of tellen alleen de coronadoden mee?

Gecensureerd

Dus – wat nu gedaan? De winter komt eraan, de IC’s zullen weer volstromen, met of zonder corona. Gaan we die winter tegemoet met angst en vrezen, schuilend voor elkaar, wegkruipend, verpieterend, elkaar met bange ogen aanstarend over mondkapjes? En wat doen we in het voorjaar, als er weer een griepuitbraak komt? Hoe lang gaan we zo nog door? Hoe lang gaan de media hier nog mee door? Kunnen we het hier een keer over hebben, zonder polarisatie? In het algemeen belang van iedereen? Of is zo’n discussie niet meer mogelijk?

Een laatste vraag. Stel je voor: de media berichten niet meer over corona. Niets meer. Geen enkel bericht. Niet de critici van het beleid worden gecensureerd, zoals nu gebeurt op social media, maar iedereen die iets over corona meldt. Tegelijkertijd investeert de regering fors in de zorg en proberen verpleeghuizen zo goed mogelijk besmetting van kwetsbare patiënten te voorkomen. Wat zou er gebeuren? Hoe zou ons land er dan uit zien?

Het bericht #Ik zou graag een paar vragen stellen als dat mag verscheen eerst op Wynia's Week.

Ja, het RIVM meldt nog wel dat er in de week tot en met 1 september twaalf overleden ‘Covid-patiënten’ waren. Maar wie de tabel bekijkt ziet dat er daarvan zes tussen 90 en 94 jaar oud waren, en drie tussen 86 en 89. Dat zijn leeftijden waarop je ergens aan dood moet gaan, om maar cru te zeggen. Wie die andere drie mensen waren, weten we niet. Misschien ook zwaar zieke mensen.

Dit kun je moeilijk een crisissituatie noemen. Er gaan in Nederland 13 mensen per dag dood aan een ongelukkige val.

Hoe zit het dan met de besmettingen? De Volkskrant kopte bijvoorbeeld in zijn livestream van 2 september ‘Aantal besmettingen neemt onverwachts flink toe’. Dan volgen er wat absolute getallen, maar vervolgens komt de zin: ‘Van de ruim 160 duizend uitgevoerde testen afgelopen week was 2,2 procent positief, een week eerder was dit nog 2,5 procent.’

En inderdaad, wie de RIVM-tabel bekijkt ziet dat het percentage ‘positief geteste’ personen al drie weken aan het dalen is (en al maanden heel laag is). Het aantal ‘besmettingen’ neemt dus alleen toe omdat er meer mensen worden getest.

Ik schrijf ‘besmettingen’ tussen aanhalingstekens omdat de media consequent dit woord gebruiken, terwijl het gaat om positief geteste personen. Dat is niet hetzelfde.

Diederik Gommers, IC-arts en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care, schrijft bijvoorbeeld ‘dat een PCR-test alléén niet genoeg is om vast te stellen of iemand op dat moment actief Covid-19 heeft. Het is ESSENTIEEL dat je de test doet bij mensen met symptomen, zoals neusverkouden, en/of hoesten, en/of koorts etc… Het is ook belangrijk dat de klachten anders zijn dan gewoonlijk omdat sommige mensen ook dit soort klachten kunnen hebben bij hooikoorts.’

Topsporters kunnen hier inmiddels over meepraten: het testen van gezonde sporters levert veel meer vals-positieve testuitslagen dan was verwacht.

Killer-virus

Een andere interessante statistiek van het RIVM zijn de uitslagen van testen van mensen met griepachtige verschijnselen of luchtweginfecties die zich melden bij huisartsenposten aangesloten bij het NIVEL (Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg). Hieruit blijkt dat er al drie maanden lang geen mensen meer met het coronavirus zijn aangetroffen bij deze tests:

We weten overigens dat ieder jaar de influenza’s, rhino’s en corona’s elkaar afwisselen, en dat dus de corona’s heus wel weer terugkomen. Dat gaat al vele eeuwen zo.

Wat we inmiddels ook weten is dat corona geen killer-virus is. De Infection Fatality Rate (IFR, het aantal besmette mensen dat dood gaat) van corona is hooguit 0,5%, maar waarschijnlijk lager, en dus niet, zoals WHO topman Tedros begin maart beweerde, 3,4%. Dat scheelt nogal wat: corona blijkt een vergelijkbaar sterftecijfer te hebben als een stevig griepvirus.

Ja, er doen verhalen de ronde van mensen die met naweeën kampen en blijvende schade overhouden aan corona, bijvoorbeeld aan hun smaak of reukvermogen, maar dat is bij griep ook heel normaal. En ja, er zijn in Nederland ongeveer 70 mensen die aan corona stierven zonder onderliggende ziekten, een aantal dat al een paar maanden niet is gestegen. Feit blijft dat de gemiddelde leeftijd van mensen in Europa die stierven met (niet: aan) corona tussen de 80 en 86 ligt. Laat dat nou ook de gemiddelde leeftijdsverwachting zijn van Europeanen!

Veerponten

De conclusie is duidelijk: de coronacrisis is voorbij, in de zin dat het virus op geen enkele wijze meer een bijzondere dreiging vormt voor de volksgezondheid.

En toch dendert het coronabeleid door. Onze hele samenleving, de economie, ons sociale leven, blijft in het teken staan van het vermeende coronagevaar. Overal word je geconfronteerd met 1,5-meter regels. Talloze mensen zitten nog steeds angstig thuis omdat ze bang zijn met corona te worden besmet. De overheid verbiedt feestjes. Op veel scholen moeten kinderen rondlopen met mondkapjes. In het OV en zelfs op veerponten, op het buitendek, zijn mondkapjes verplicht – terwijl het RIVM, minister Tamara van Ark, het Zweedse RIVM, Deense gezondheidsautoriteiten, de meeste experts, zelf stellen dat er geen wetenschappelijk bewijs is dat ze werken.

De regering is ook nog steeds bezig om een noodwet of spoedwet in te voeren die haar ongekende bevoegdheden geeft om maatregelen te nemen om het niet-bestaande gevaar van het coronavirus te bestrijden – een wet ‘die alle democratische principes op hun kop zet’, volgens rechtsgeleerde Wim Voermans. 

Je kunt natuurlijk aanvoeren dat de geruststellende cijfers worden veroorzaakt doordat we massaal de coronamaatregelen opvolgen. Dit is een twijfelachtige redenatie want er is geen aantoonbaar verband tussen overheidsmaatregelen in landen en het aantal coronadoden.

Het is bovendien een prachtige cirkelredenering: als het slecht gaat moeten we doorgaan met de maatregelen – en als het goed gaat ook. Dat schiet niet op.

Wat we moeten weten is wat precies de criteria zijn op grond waarvan de regering vindt dat zij kan besluiten om de maatregelen op te heffen. Die criteria ontbreken op dit moment volledig. De regering is aan het de samenleving verplicht om hierover duidelijkheid te verschaffen – en anders zou de Kamer duidelijkheid moeten eisen.

Blind

Maar het lijkt er sterk op dat de meeste politici (en media) nog steeds zo geobsedeerd zijn door het coronagevaar, dat ze niet in staat zijn om verder te kijken. Van een prominent Kamerlid die ik had aangeschreven om te protesteren tegen de spoedwet, kreeg ik de volgende reactie. ‘Onze partij heeft het volgende uitgangspunt: neem het zekere voor het onzekere en probeer de risico’s zoveel mogelijk te vermijden. Dus: bij twijfel niet inhalen.’

Dit getuigt van een grenzeloze naïviteit. Het is niet de taak van beleidsmakers om ‘het zekere voor het onzekere te nemen’, maar om kosten, baten en belangen tegen elkaar af te wegen. Als het uitgangspunt van onze volksvertegenwoordigers voortaan het mijden van alle risico’s is, gebeurt er niet veel meer in dit land.

Onze beleidsmakers lijken verblind door de coronacrisis, en niet meer in staat om rationeel na te denken. Cijfers worden niet meer in context geplaatst. Ook aan een stevig griepvirus gaan duizenden mensen dood, twee jaar geleden 9400 extra sterfgevallen in Nederland, compleet met overbezetting van Brabantse ziekenhuizen. Wereldwijd sterven jaarlijks tussen de 320.000 en 650.000 mensen aan griep, in een pandemisch jaar tot 1 miljoen. Dit soort cijfers zouden het gevaar van corona in perspectief moeten plaatsen.

De beleidsmakers lijken ook blind te zijn voor de kosten van de coronamaatregelen. Vanuit de gezondheidszorg, de geestelijke zorg en de wetenschap komen steeds meer geluiden dat de kosten van maatregelen (sociaal, economisch, psychologisch, qua gezondheid) vele malen hoger zijn dan de baten. Onlangs nog meldde het Parool dat ‘een omvangrijke groep artsen grote moeite heeft’ met de eenzijdige aandacht voor corona.

Een indrukwekkende lijst van vele honderden Belgische professoren en medisch specialisten hebben onlangs een open brief ondertekend waarin ze onomwonden stellen dat ‘de huidige maatregelen disproportioneel zijn’ en een ‘afbouw’ eisen ‘van acties die het socio-psychologische welbevinden van de bevolking negatief beïnvloeden en bijgevolg zeer grote schade aanrichten.’

UNICEF en de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN hebben gemeld dat de lockdowns zullen leiden tot een ‘hongerpandemie’ in ontwikkelingslanden. Wereldwijd zullen honderdduizenden, misschien wel miljoenen mensen eerder sterven aan kanker omdat ze te laat zijn gediagnosticeerd als gevolg van de coronamaatregelen.

Dat zijn alleen maar de kosten op het gebied van gezondheidszorg. Over de economie hebben we het dan nog niet eens. Wellicht het ergste van alles is dat de sociale samenhang en verbinding tussen mensen wordt beschadigd door het verbod op fysiek contact. Mensen zien elkaar – nog steeds – als een bedreiging. Ze durven geen handen meer te schudden, te zoenen of elkaar aan te raken. Veel alleenstaanden lijden onder eenzaamheid.

Dit leidt tot stress en spanningen en gaat ten koste van het welbevinden en daarmee ook de gezondheid van de bevolking. Volgens immunoloog Pierre Capel, emeritus hoogleraar van de Universiteit Utrecht, en een expert op het gebied van emoties, is angst ‘de grote sloper’ van ons immuunsysteem. Letterlijk.

Schoonmoeders

Hoe komen we hieruit? De Belgische medisch specialisten komen in hun open brief met een interessant voorstel. Zij pleiten voor wat zij noemen een ‘omgekeerde lockdown’. Dit omschrijven zij als volgt:

‘Risicopatiënten kunnen samen met hun arts een strategie uitwerken rond het nemen van de nodige individuele maatregelen tot zelfbescherming. Preventieve gezondheidspromotie kan helpen om de ganse bevolking blijvend te informeren over de gevaren die ze als vector hebben t.o.v. van de zwakkeren in de samenleving. Dit zou tevens bijdragen in een daling van de mortaliteit bij de seizoensgriep waar we tot op heden geen maatregelen voor namen en elk najaar/voorjaar een piek zagen in de woonzorgcentra, zonder dat deze personen werden getest…. Kortom: bescherm diegene die het nodig hebben, laat de rest van de populatie vrij bewegen zodat de ziekte zich natuurlijk kan verspreiden. Het zal op termijn het virus verzwakken. Laten we … evolueren naar een wetenschappelijk-kritische analyse zonder taboes en durven kiezen voor een omgekeerde lockdown. Het nul-risico bestaat niet, laten we met Sars-Cov-2 op een gezonde manier samenleven.’

Dit lijkt me een uitstekend plan. Dan kan ons normale leven weer worden hervat. De mondkapjes kunnen af. Schoonmoeders kunnen weer worden geknuffeld op bruiloften. De spoedwet kan de prullenbak in.

Het bericht Regering, dit is uw exit voor de coronacrisis: de omgekeerde lockdown verscheen eerst op Wynia's Week.

Het nieuwe ‘anderhalve-meterkantoor’ bestaat al. Een ‘veilige werkplek’ ontwikkeld door de ‘Total Workplace-strategen’ van Cushman & Wakefield, een internationaal vastgoedbedrijf met een omzet van $8,8 miljard.

De ‘Six Feet Office’, zoals het kantoorconcept in het Engels heet, bestaat uit ‘zes complementaire elementen’, waaronder ‘een indelingstekening waarin veilige afstand tussen werkplekken en medewerkers centraal staat, inclusief een unieke routering voor elk deel van het kantoor waardoor ‘verkeersstromen’ volkomen veilig zijn’; ‘aangepaste, volledige geoutilleerde werkplekken waaraan medewerkers op veilige wijze kunnen werken’; ‘een getrainde host(ess) die operationeel zorgdraagt voor een optimaal functionerende facilitaire omgeving’, en ‘een certificaat waarin wordt verklaard dat alle mogelijke maatregelen zijn genomen om een omgeving van virusveilig werken te implementeren’.

Het kan nog erger. Muhammad Faizal Abdul Rahman, een Research Fellow bij het Centre of Excellence for National Security in Singapore, meldt enthousiast dat dankzij COVID-19 in steeds meer landen gebruik wordt gemaakt van in Singapore ontwikkelde politierobots, zoals daar zijn de ‘robot car O-R3’ en de Robot dog Spot patrol, die ervoor zorgen dat mensen op ‘veilige afstand’ van elkaar blijven. Ze worden al ingezet in China, India en Tunesië.

Deze voorbeelden laten zien hoe de corona-controlemaatschappij op veel plaatsen in de wereld het permanente ‘nieuwe normaal’ aan het worden is. Een wereld zonder lijfelijk contact, met uitgebreide digitale controles en strenge hygiënemaatregelen, bevroren in een semi-noodtoestand die de overheid in staat stelt op ieder gewenst moment tot de volgende lockdown over te gaan.

Zelfs in Nederland, dat land dat altijd zo trots is op de vrijheid die het heeft bevochten (vier eeuwen geleden!). De Nederlandse regering heeft haar streven naar permanente controle vastgelegd in een wetsvoorstel dat nu bij de Tweede Kamer ligt. De eerste versie van deze wet leidde tot een golf van kritiek – van prominente rechtsgeleerden als Wim Voermans en Jan Brouwer tot de Orde van Advocaten en de Raad van State aan toe.

De nieuwe versie blijft een poging tot een machtsgreep volgens Voermans: ‘Het voorstel bevat veel té vergaande machtigingen voor ministeriële regelingen die ook – anders dan de toelichting zegt – niet stroken met de constitutionele regels die we in dit land kennen op het terrein van democratisch rechtsstatelijk wetgeven; regels die we in 150 jaar met elkaar hebben ingericht, die volgen uit de jurisprudentie van de Hoge Raad, en regels die ook binden voor de Rijksdienst (via de zogenaamde Aanwijzingen voor de regelgeving).’

Voermans stelt vrij onomwonden dat de coronawet, als hij wordt aangenomen, Nederland tot een dictatuur zal maken: ‘De minister van VWS wordt zowat alleen kapitein van Nederland, voor een duur van drie maanden, die trouwens telkens met drie maanden kan worden verlengd in geval van een virusuitbraak. En het is de regering die beslist of en wanneer dit hele draconische noodstelsel inwerking treedt (en ook over de duur). Zelfs na zes maanden kan die beslissen dat een nieuwe periode van noodbestuur nodig is die weer drie maanden (met verlengingsmogelijkheid) zou kunnen gaan duren.’

Brandbrief

Waarom zijn de politieke leiders, in Nederland en andere landen, bezig om van de coronacrisis een permanente noodtoestand te maken? Waarom doen ze er niet alles aan om de samenleving weer terug te laten keren naar het echte normaal?

Aan het gevaar van het virus zelf kan het niet liggen. Er is al talloze malen op gewezen dat corona even gevaarlijk is als een stevig griepvirus. Onderzoekers van naam en faam steunen deze conclusie. Dr. John Ioannidis, hoogleraar Ziektepreventie aan Stanford University, wijst erop dat de alarmistische modellen er totaal naast zaten en het sterftecijfer van corona vergelijkbaar is met de griep – voor mensen onder de 45 zelfs vrijwel nul.

Of neem de brandbrief van 81 Nederlandse artsen en medisch deskundigen die stelen dat ‘de coronamaatregelen meer schade aanrichten dan goed doen.’ De maatregelen, zoals ‘verplichte sociale distantie, (semi-)verplichte isolatie, hygiënemaatregelen en verplichte persoonlijke beschermingsmaatregelen” (lees mondkapjes), “schenden” volgens hen de “gezondheid en de rechten van de mens’.

‘Ten tijde van de piek en onzekerheid van de pandemie was dit wellicht nog verdedigbaar, maar voor het voortzetten van noodmaatregelen is onvoldoende wetenschappelijke basis, sterker nog er is wellicht meer bewijs tégen het gezondheid bevorderende effect van de huidige maatregelen dan er voor.’ Deze brief is inmiddels door meer dan duizend medische deskundigen in Nederland ondertekend.

Als corona geen killervirus is, waarom dan toch door op de ingeslagen weg? Ik beschouw het ‘nieuwe normaal’ vooral als een poging van de heersende elite, ondersteund door een minderheid van belangengroeperingen, om haar macht uit te breiden en te bestendigen. Daarbij is een combinatie in het spel van ideologische overtuigingen, zucht naar roem en macht en ordinaire financiële belangen.

Dwangarbeid

Diverse ideologische bewegingen krijgen door het coronabeleid nieuwe kansen. Er is een radicale milieubeweging die streeft naar de-industrialisatie. Een gezondheidspolitie die mensen een sobere levensstijl wil opleggen. Een anti-discriminatiebeweging die de vrijheid van meningsuiting aan banden wil leggen. Een socialistische beweging die afgedwongen solidariteit nastreeft.

Wat deze stromingen gemeen hebben is dat ze een wereld nastreven van gelijkheid – waarin ze zelf ‘gelijker’ zijn dan de rest. De coronacrisis biedt hiertoe volop mogelijkheden. Het nieuwe normaal maakt mensen afhankelijk van de staat, houdt ze klein, beperkt hun vrijheid, en duldt geen tegenspraak of onaangepast gedrag.

Voor onze politieke leiders ligt het belang van het ‘nieuwe normaal’ in de versterking van hun machtspositie. De ‘strijd’ tegen corona wordt vaak een ‘oorlog’ genoemd (volgens Angela Merkel was corona ‘de grootste uitdaging van Duitsland sinds de tweede wereldoorlog’), wat natuurlijk onzin is, maar de leiders goed van pas komt. Leiding geven aan een oorlog maakt ze immers belangrijk en geeft ze meer macht. (Vandaar de ‘War on Drugs’, ‘War on Poverty’, ‘War on Crime’)

Onderschat nooit de verleiding die oorlog biedt aan politici die zichzelf zien uitgroeien tot hoeders van de natie. Zoals de Amerikaanse schrijver Randolph Bourne schreef in 1918: ‘War is the health of the state. Het brengt in de samenleving onweerstaanbare krachten in beweging die zorgen voor eensgezindheid, voor fanatieke samenwerking met de overheid, in het afdwingen van gehoorzaamheid van minderheidsgroepen en individuen die het massa-instinct missen. Oorlog … bereikt voor een natie bijna alles dat de meest opgewonden politieke idealist zich zou kunnen wensen.’

Preventie levert voor machthebbers daarentegen niets op. Voor de rampen die niet gebeuren krijgen ze geen erkenning of goodwill. Niet voor niets was de Nederlandse overheid volkomen onvoorbereid op de coronacrisis, hoewel die al vele malen door deskundigen was aangekondigd.

Het ‘nieuwe normaal’ wordt ook in stand gehouden door partijen die er financieel garen bij spinnen. Banken die weer volgepropt worden met geld, multinationals die goedkoop geld kunnen lenen en steun krijgen voor hun aandelenkoersen, de farmaceutische industrie die vaccins kan verkopen, de Big Tech bedrijven die de vraag naar alles wat digitaal en online gebeurt explosief zien stijgen. Al deze partijen zijn er als de kippen bij om ‘in te spelen’ op het nieuwe normaal en de ‘kansen te benutten’. Morele afwegingen spelen daarbij geen rol.

Asociaal

Degenen onder ons die niet in angst leven en onze vrijheid als ons hoogste goed beschouwen, die niet gediend zijn van 1,5-meter-kantoren, mondkapjes, corona-apps, verplichte vaccinaties, die hun baan of bedrijf kwijt raken, depressief worden van halflege bioscoopzalen en halflege restaurants, en die echte contacten willen met onze ouders en kinderen in plaats van online gechat, moeten het ‘nieuwe normaal’ radicaal afwijzen en tot het bot bestrijden – juist en bovenal uit morele overtuiging.

Machthebbers zijn er goed in om vrijheid af te schilderen als asociaal, onverantwoordelijk en egoïstisch. Het is een oude truc: jaag de bevolking angst aan en schilder de minderheid die niet bang wordt af als een gevaar voor de samenleving. De politici, ambtenaren en de technocraten waar ze op leunen zijn uiteraard volkomen belangeloos en hebben het beste met ons voor.

En het is waar – vrijheid is geen ‘gelijkheid’. Geen uniformiteit. Juist om die reden is vrijheid sociaal. De wens om vrij te zijn impliceert respect voor de vrijheid van anderen en daarmee voor het anders-zijn van anderen. Wie vrijheid liefheeft, omarmt diversiteit en tolerantie. Wie vrijheid hoog in het vandaal heeft staan, is bereid om verantwoordelijkheid te nemen. Wie vrijheid nastreeft, is aangewezen op vrijwillige samenwerking met anderen. Dat heeft niets met egoïsme te maken.

En uiteindelijk ‘werkt’ vrijheid ook beter dan macht. Veel mensen geloven (nog steeds) dat we een ‘sterke leider’ nodig hebben, of ‘experts’, om ons leven in goede banen te leiden en ons te behoeden voor chaos. Dit is een illusie, zoals de geschiedenis al vaak genoeg heeft laten zien.

Het geloof in de zegeningen van centrale planning gaat voorbij aan het feit dat, zoals de Oostenrijkse econoom Friedrich Hayek als geen ander heeft betoogd, kennis en informatie verspreid zijn over de bevolking. Geen enkele centrale planner of ‘expert’ beschikt over meer dan een fractie van de kennis en informatie die er in een samenleving aanwezig is. Decentralisatie daarentegen leidt ertoe dat de enorme hoeveelheid kennis die op individueel niveau aanwezig is, wordt ‘meegenomen’ in de keuzes en besluiten die worden genomen.

Bureaucratie

De coronamaatregelen zijn het perfecte voorbeeld van top-down besluiten door een beperkte groep experts op basis van beperkte kennis, die onder dwang aan de hele bevolking zijn opgelegd. We weten niet hoe het zou zijn gegaan als mensen ‘op de werkvloer’ zelf de verantwoordelijk hadden gehad om maatregelen te nemen die zij het beste vonden passen bij de situatie, maar ik denk zomaar dat er minder ouderen zouden zijn overleden in verpleeghuizen en er minder eenzaamheid en depressie en betere zorg zou zijn geweest voor niet-coronapatiënten.

Decentralisatie betekent ook dat de mensen die de beslissingen nemen directe verantwoordelijkheid dragen en op hun besluiten kunnen worden aangesproken. Dat is de enige manier om de menselijke maat in de samenleving terug te brengen en de bureaucratie terug te dringen.

Vooralsnog is deze boodschap niet besteed aan onze leiders en de groeperingen die om hen heen hangen en dromen van een samenleving die zij hun wil kunnen opleggen. De wereld stevent keihard af op Robocops, drones, vaccinatiepaspoorten, corona-apps, camera’s en crowd control. Het is aan een ieder van ons om keihard op de rem te trappen en tot in iedere vezel voor onze vrijheid te vechten. Terug naar het oude normaal.

We moeten niet opgeven. Al moet het 80 jaar duren.

Het bericht Het nieuwe normaal? Een permanente noodtoestand! verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is niet eerlijk verdeeld in de wereld. Dat is algemeen bekend. Wie opgroeit in een liefdevol gezin is bevoorrecht ten opzichte van degenen die nare ouders hebben. Wie een bijzonder talent heeft, voor sport, muziek, wiskunde, is bevoorrecht ten opzichte van degenen met weinig talenten. Een hoog IQ is in allerlei opzichten gunstiger dan een laag IQ.

Wie een baan heeft bij de overheid en een waardevast pensioen heeft is bevoorrecht ten opzichte van mensen die het zelf moeten rooien. Wie subsidie krijgt is bevoorrecht ten opzichte van degenen die dat niet krijgen en voor die subsidies moeten betalen.

Uit deze willekeurige voorbeelden blijkt wel dat je niet kunt spreken van “wit privilege”. Een mens is altijd meer dan zijn huidskleur. Een twee meter lange gespierde knappe zwarte atleet heeft het op de relatiemarkt een stuk makkelijker dan een blanke gebochelde dwerg met een puistenkop.

Moeten we daar dan niets aan doen, aan de privileges die sommigen hebben?

Wel als het gaat om privileges die het gevolg zijn van onrecht, onderdrukking of geweld. Niet als het gaat om privileges die het gevolg zijn van verschillen in aanleg, of afkomst, of ijver. Daar heeft niemand last van. Integendeel.  

Wij gewone mensen mogen blij zijn dat er bevoorrechten onder ons zijn die mooie muziek maken, slimme uitvindingen doen, en goed kunnen voetballen. Daar hebben wij allemaal plezier van.

Wie kansarm is, om wat voor reden dan ook, is beter af met mensen om hem heen die slim, gezond, productief en welvarend zijn, dan in een samenleving met andere kansarme mensen. Ga zelf maar na: waar woon je liever, in een rijk land met slimme en knappe mensen of in een arm land met domme en lelijke mensen?

Maar dat onrecht dan, daar moet je toch iets aan doen? Het is toch redelijk om onrecht uit het verleden te compenseren?

Wanneer je kunt aantonen dat bepaalde personen onrecht is aangedaan door bepaalde andere personen, dan is het terecht om dat te willen herstellen, ook als dat in het verleden is gebeurd. Niemand zal ontkennen dat Joden een rechtmatige claim hebben op de eigendommen die in de Nazitijd van hun voorouders zijn afgenomen. Hetzelfde geldt voor alle andere mensen die iets dergelijks is overkomen.

Maar om rechtvaardig te zijn moeten claims wel betrekking hebben op specifieke personen die specifieke onrechtmatige daden hebben verricht. Wanneer je een complete groep mensen tot slachtoffer verklaart en een andere groep tot dader, niet op grond van specifieke misdaden maar op andere gronden, zoals hun huidskleur of afkomst, introduceer je nieuw onrecht. Iemands huidskleur of afkomst zegt niets over of hij of zij slachtoffer is of pleger van onrecht. Veel zwarte mensen hebben meegewerkt aan slavernij en veel blanken hebben er niet van geprofiteerd. 

Het is lang niet altijd mogelijk om onrecht terug te voeren op individuele handelingen. Dan is het toch een kwestie van rechtvaardigheid dat je sommige groepen compenseert voor onrecht dat veel van hen in het verleden is aangedaan?

Rechtvaardigheid houdt in dat iedereen gelijk wordt behandeld voor de wet en dat ieder individu het recht heeft om over zijn eigen lijf en goed te beschikken. Als je hiervan afwijkt introduceer je willekeur. Je plaveit de weg naar een dictatoriale maatschappij, waarin mensen speelbal worden van machthebbers die kunnen bepalen wie ergens recht op heeft en wie daar voor mag opdraaien.

Je zet bovendien groepen tegen elkaar op. En je duwt mensen in een slachtofferrol waar ze zelf niet beter van worden en waar de meesten ook helemaal niet in willen zitten. ik ben ervan overtuigd dat de meeste zwarte mensen totaal niet bezig zijn met “wit privilege”. Natuurlijk eisen ze respect voor wie ze zijn en accepteren ze geen racisme. Maar ik kan me niet voorstellen dat de meesten zichzelf als slachtoffer beschouwen.

Moet de Nederlandse staat niet op zijn minst excuses aanbieden voor slavernij?

De staat is een abstractie en abstracties kunnen geen excuses aanbieden. Dat kunnen alleen mensen.

Moeten de mensen die nu de Nederlandse staat vertegenwoordigen dan niet hun excuses aanbieden voor slavernij?

Mensen zijn alleen verantwoordelijk voor hun eigen daden. Niet voor de daden van anderen.

Moeten zwarte mensen excuses aanbieden voor alle misdaden die door andere zwarte mensen zijn gepleegd? Moeten moslims excuses aanbieden voor aanslagen die door andere moslims worden gepleegd? Dat is belachelijk. Je moet mensen als individuen beschouwen, niet als deeltjes van een groep, tenzij ze zich daar expliciet mee associëren. 

Slavernij was een gruwelijk fenomeen, maar het heeft altijd en overal bestaan. Iedereen deed er aan mee, Romeinen, Grieken, Indianen, Arabieren, Chinezen, Turken, Egyptenaren, Afrikanen, enzovoort. Het is pas afgeschaft in de 19^e eeuw, vooral dankzij de Engelsen, die de wereldzeeën beheersten en slavenhandel verboden.

Slavernij is bovendien niet de enige historische misstand. Genocides, martelingen, oorlogen, slachtpartijen, concentratiekampen, het zijn allemaal kwalijke zaken. Waarom zouden Nederlandse bestuurders anno 2020 ineens excuses moeten gaan aanbieden voor die ene misstand? Eigenlijk zou de hele mensheid excuses moeten aanbieden voor alle misdaden die ooit zijn gepleegd. Maar nog beter zou het zijn als ze er eindelijk een keer mee stoppen.

Maar Nederland is toch rijk geworden dankzij de slavernij? Dat houdt toch een schuld in?

Nee, dat  kun je niet zo zeggen. Nederland en andere Europese landen konden de wereld “veroveren” omdat ze economisch geavanceerder waren dan de rest. Niet andersom.

Ongetwijfeld zijn sommige Nederlanders (niet allemaal) rijk geworden van slavenhandel en kolonialisme. Maar dat waren niet de belangrijkste oorzaken van de welvaart in Nederland.

Het leeuwendeel van de handel in de tijd van de Gouden Eeuw vond plaats binnen Europa zelf. De nieuwe technieken in landbouw, ambachten en later in de industrie die Nederland welvaart brachten hadden niets met kolonialisme of slavernij te maken. De Industriële Revolutie, de belangrijkste oorzaak van de welvaartsgroei in de 19^e eeuw, kwam van uitvinders, ondernemers en ambachtslieden in het noorden van Engeland en Schotland. Je zou zelfs kunnen beargumenteren dat het de Industriële Revolutie is geweest, die de slavernij overbodig heeft gemaakt, dankzij de enorme groei in arbeidsproductiviteit die er het gevolg van was.

Zelfs als dat zo is, hoeven we toch geen mensen die hebben meegewerkt aan de slavernij te eren met standbeelden? We hebben toch ook geen standbeelden van Hitler?

Persoonlijk vind ik dat je mensen moet beoordelen naar de maatstaven uit hun tijd. Ik heb weleens gelezen dat Erasmus, met al zijn fantastische kwaliteiten en zijn inzet voor vrede en tolerantie, antisemitisch was. Moeten we de Erasmus universiteit nu een andere naam gaan geven? Ik denk het niet. Wat antisemitisme betreft, stak Erasmus blijkbaar niet boven zijn tijdgenoten uit. Op vele andere gebieden wel.

Thomas Jefferson hield slaven. Dat was gebruikelijk voor een grootgrondbezitter in Virginia in zijn tijd. Hij heeft er echter wel voor gestreden om een verbod op slavenhandel in de Amerikaanse grondwet te laten opnemen. 

Sommige historische figuren zijn wellicht speciaal slecht geweest, zelfs in hun eigen tijd. Daarvan zou je de standbeelden van mij weg mogen halen. Napoleon mogen ze van mij bij het vuil zetten bijvoorbeeld.

Maar ik hoop niet dat antiracisten denken dat zwarte leiders in het verleden beter waren dan blanke. Shaka Zoeloe, de beroemde stichter van het Zoeloe-koninkrijk, was extreem wreed, naar onze huidige maatstaven. Hij liet al zijn zonen doden uit angst dat ze hem zouden verdringen. Toen zijn moeder stierf liet hij alle vrouwen die in dat jaar een kind baarden ter dood brengen, samen met hun mannen. De koning van Boeganda in Oost-Afrika liet in de 19^e eeuw dagelijks vele gewone Afrikanen vermoorden in rituelen. Als de koning het graf van zijn vader bezocht werden honderden mensen omgebracht als offerritueel. Boeganda begon vanaf 1840 mensen te verkopen aan Arabische slavenhandelaren.

Het waren andere tijden.

Het gaat uiteindelijk ook vooral om het heden, niet om het verleden. En je wilt toch niet ontkennen dat onze samenleving doortrokken is van systemisch racisme? Je hebt toch gezien hoe George Floyd werd vermoord?

Dat was een gruwelijk staaltje van machtsmisbruik, ja. Daarmee is nog niet gezegd dat die politieagent handelde uit racistische motieven.

Racisme betekent voor mij dat je iemand minderwaardig vindt puur vanwege zijn ras, huidskleur of afkomst. Die mentaliteit bestaat, maar niet alleen onder blanken, en ik denk dat er nog nooit een samenleving is geweest met zo weinig racisme als de moderne westerse maatschappij.

Discriminatie betekent voor mij dat je iemand beoordeelt niet om wat hij of zij doet of zegt, maar vanwege irrelevante factoren als ras, afkomst, uiterlijk, en dergelijke. Ook dat komt voor, helaas, maar ook veel minder dan vroeger.

De vraag is hoe je racisme en discriminatie moet bestrijden. De overheid moet zich er niet aan bezondigen natuurlijk, dat spreekt voor zich. Voor een organisatie als de politie geldt dat al helemaal.

Maar ik ben van mening dat burgers dit probleem verder zelf moeten oplossen. Mensen moeten het recht hebben om vooringenomen, dom en bot te zijn, en dus ook om te discrimineren. Als je dat wilt verbieden (en dat gebeurt al), begeef je je op een hellend vlak. Dan geef je overheid de macht om te bepalen welk gedrag wel en niet deugt.

Dat betekent niet dat je niks kunt doen tegen racisme en discriminatie. Als je ziet dat een bedrijf discrimineert, kun je het boycotten en tot een boycot oproepen. Een school kan gedragsregels opstellen, bijvoorbeeld van leerlingen eisen dat ze geen racistische taal mogen uitslaan. Een associatie zoals de KNVB heeft het volste recht om te bepalen dat voetbalclubs die discriminatoire uitingen in hun stadions toelaten, uit de KNVB-competitie worden verbannen. Enzovoort.  

Volgens jou bestaat er dus geen wit privilege en moeten we racisme en discriminatie gewoon vrij laten? We zijn weer lekker terug bij af.

Als je het zo wil framen, doe je best. Weet je, het is een illusie om te denken dat iets verdwijnt als je het verbiedt. Zou mooi zijn als het zo was. De staat verbiedt drugsgebruik – en hup, het drugsprobleem is opgelost. De staat verbiedt armoede – en ja, we zijn allemaal rijk.

Bedenk ook dat de macht van de staat twee kanten op kan werken. Het kan werken voor zaken die jij toevallig goed vindt, dan vind je het prima. Maar diezelfde macht kan ook worden aangewend voor zaken die jij misschien helemaal niet prima vindt.

Dat de Nederlandse overheid nu tegen racisme is, komt heus niet omdat de overheid ineens het licht heeft gezien. Het komt omdat de samenleving is veranderd. Omdat burgers ervan overtuigd zijn geraakt dat racisme dom, bot en vooringenomen is. Laat de burgers dit verder zelf met elkaar oplossen. Als de staat zich ermee bemoeit, werkt dat alleen maar averechts.

Wanneer je je druk maakt over de privileges van anderen, is het overigens misschien goed om eens te bedenken dat wij allemaal, blank en zwart, in een bevoorrechte maatschappij leven die door onze gezamenlijke voorouders is opgebouwd.

Het bericht Racisme in tien vragen en antwoorden verscheen eerst op Wynia's Week.

Al jaren ga ik met een stel gezinnen een weekje weg rond Oud en Nieuw. Eén keer, toen we in België zaten, werd de hele groep, op een enkeling na, getroffen door de griep. Wat een week – iedereen hoesten, kotsen, koorts. Later hebben we er nog vaak smakelijk om gelachen.

Maar wat als we het komende jaar weer ziek worden met zijn allen? Nemen we het dan ook weer zo luchtig op?

Ik vrees van niet. Ik ben bang dat we dan ineens afstand gaan houden. Mondkapjes op gaan doen. Thuis in quarantaine gaan zitten.

Waar zijn we mee bezig?

Als ik aan het rennen ben op straat, zie ik mensen schichtig uitwijken, alsof ik een potentiële verkrachter ben. In de supermarkt angstige oogjes om me heen, terugdeinzende mensen die me aankijken alsof ik hun portemonnee wil stelen. Als ik naar een restaurant ga, is het half-leeg, moet ik looproutes volgen, een telefoonnummer achterlaten zodat ze me kunnen traceren als er corona wordt vastgesteld. De treinen en bussen zitten vol met patiënten in plaats van reizigers.

Wat is er met ons gebeurd?

We zijn in een collectieve angstpsychose beland. Een wereldwijde massahysterie, zoals professor Michaéla Schippers het noemt. Een hysterie die in geen verhouding staat tot de realiteit van de dreiging waar we mee te maken hebben.

Nutteloos

Over de werkelijke effecten van corona is inmiddels meer dan genoeg bekend. In Nederland staan we op ruim 6000 als zodanig geregistreerde coronadoden. Dat is een stevige griepepidemie. Niet meer en niet minder.

In de rest van de wereld: hetzelfde verhaal. Er zijn nu ruim 400.000 coronadoden volgens de officiële statistieken. Het wereldwijde gemiddelde voor de griep ligt rond datzelfde aantal. In 2016 stierven volgens de WHO 3 miljoen mensen aan longinfectieziekten. In datzelfde jaar gingen overigens ook 1 miljoen mensen dood aan HIV/Aids, bijna twee keer zoveel als aan Covid-19. Malaria: gemiddeld 700.000 doden – en vooral veel jonge kinderen.

Je kunt hoog of laag springen, maar dit zijn de feiten. Corona is niet veel anders dan een griepvirus.

Corona heeft ook ongeveer hetzelfde sterftecijfer (het aantal doden in verhouding tot het aantal besmettingen) en de mensen die eraan overlijden hebben ongeveer dezelfde karakteristieken als bij griep: ouderen met onderliggende ziekten.

Klinisch ethicus Erwin Kompanje van het Erasmus Medisch Centrum zegt hierover: ‘Het zijn altijd ernstig zieke, chronisch zieke mensen die op de IC terecht komen. Dat zien we ieder jaar bij de griep. … Er komt niemand op de IC zonder onderliggende ziekten. Dit waren bij voorbaat al ernstig zieke mensen.’

Hier hebben we het allemaal voor gedaan. De lockdowns, die sowieso nutteloos waren – het lockdown-loze Zweden laat dezelfde cijfers zien als Nederland – en zelfs schadelijk, bijvoorbeeld vanwege de uitgestelde zorg aan niet-coronapatiënten, die zal leiden tot meer doden dan de slachtoffers van corona. De kapotte horeca, de opgesloten ouderen, de mondkapjes in het OV, de angstaanjagende persconferenties, de dagelijkse dodencijfers in de media, de ingestorte zorg aan niet-coronapatiënten, de anderhalve meter.

Overdonderd

Goed, het is gebeurd. Het is ook verklaarbaar. Iedereen is overdonderd geweest door het mediageweld. Het paniekvirus vloog over de wereld. Het is ook moeilijk voor mensen om cijfers in het juiste perspectief te plaatsen. Dodenaantallen komen angstwekkend en absoluut over. Die wil je niet relativeren.

Beelden zijn nog ingrijpender. De IC-patiënten en doden in Italië hebben waarschijnlijk de paniek in Europa in gang gezet. Het is dan moeilijk om te bedenken dat er iedere dag mensen op de IC liggen en dat er iedere dag doden worden afgevoerd. Er sterven dagelijks 400 mensen in Nederland. Daar kun je dagelijks hartverscheurende beelden van laten zien als je zou willen.

En uiteraard hakte het virus er een tijdlang stevig in. Dat valt niet te ontkennen. Onze respons daarop was niet erg rationeel of effectief – niet gericht op de echt kwetsbare groepen, en heel slecht voorbereid, met een acuut tekort aan IC-bedden. Allemaal begrijpelijk. We zijn mensen en we maken fouten.

Maar er is nu geen reden meer om in onze angst te blijven vastzitten.

Er is geen reden meer om coronamaatregelen, zoals de anderhalve-meter onzin, te handhaven. Al helemaal geen reden om ze in een wet vast te leggen, zoals de regering wil. Totdat er een vaccin is of een ander wondermiddel.

Ja, er is alle reden om te kijken hoe we in de toekomst beter kunnen reageren op een virus. Maar er is geen gevaar meer – geen ongewoon gevaar – geen gevaar waarvoor speciale wetten en maatregelen nodig zijn.

Gevangen

Er is geen enkele reden waarom het normale leven niet kan worden hervat.

Toch gebeurt het niet. De meeste mensen zitten nog steeds gevangen in hun angst. Maatregelen worden niet of maar heel halfslachtig teruggedraaid. Ouderen in verpleeghuizen mogen nu één persoon ontvangen, en alleen dezelfde persoon, in plaats van nul. Misdadig. 

De anderhalve-meter regel blijft ook gehandhaafd. Daarmee wordt het plezier in ons sociale leven vergald. Alles wat het leven voor veel mensen mooi maakt – uitgaan, concerten, daten, dansen, zingen – wordt kapotgemaakt.

Willem Engel, een ex-wetenschapper die een dansschool is begonnen en nu ten strijde trekt tegen de vele misvattingen rond het coronavirus, noemt de anderhalve-meter regel ‘een martelwerktuig dat wordt gebruikt voor het controleren van menigten, dat is het enige waar het goed voor is. Het doet niks aan het controleren van besmettingen. Het geeft heel veel schade, dat is het enige.’

En waarom?

Er wordt gezegd: ja, maar er is altijd nog kans dat je iemand besmet. En dat die iemand weer iemand anders besmet en daar aan doodgaat. We moeten het zekere voor het onzekere nemen.

Maar het leven zit vol risico’s. Als je het zekere voor het onzekere wil nemen, moet je niet in een auto stappen, niet op vakantie gaan, je niet in mensenmassa’s mengen, geen eten tot je nemen waar je in kunt stikken. (In de V.S. sterven 5000 mensen per jaar omdat ze zich in hun voedsel verslikken.)

Het gaat er niet om of anderhalve meter, of verplichte mondkapjes, een effect hebben. Het is best mogelijk dat ze de verspreiding van een virus vertragen (niet elimineren).

Waar het om gaat is dat we onze maatschappij niet moeten gaan inrichten om verspreiding van een virus te voorkomen.

We hebben dat ook nog nooit eerder gedaan. Daar is een hele goede reden voor. De baten van dergelijk beleid zijn minimaal. Je redt er misschien een paar mensenlevens mee. Misschien niet eens. Weet u nog, het Hemelvaartweekend, waarin mensen op grote schaal ‘de regels overtraden’ en er een piek in besmettingen werd voorspeld? Die piek is er nooit gekomen. 

Maar de kosten – die zijn gigantisch. De economische, maatschappelijke, sociale, psychologische kosten. En de kosten in termen van gezondheid en, ja, mensenlevens.

Corona-daten

Aan de economische kosten van het coronabeleid is al veel aandacht besteed. Toch worden ze nog onderschat. Er zijn nog teveel mensen die economische kosten afdoen als een ‘kwestie van geld’ (waar ze zelf blijkbaar voldoende van hebben). Het gaat om werkloosheid, een lagere levensstandaard, schulden, armoede, honger.

Trouw meldde op 10 mei dat volgens de directeur van het World Food Programme van de Verenigde Naties miljoenen mensen in ontwikkelingslanden van honger zullen sterven als gevolg van de wereldwijde lockdown. Een bericht dat ontstellend weinig aandacht heeft gekregen.

De sociale en psychologische impact van coronamaatregelen is ook desastreus. Beperking van lichamelijk contact, verplichte mondkapjes, beperkingen aan groepsbijeenkomsten zoals begrafenissen en feesten – het leidt allemaal tot angst, stress, onzekerheid, eenzaamheid. Wetenschappers zijn het erover eens dat sociale isolatie en gebrek aan lichamelijk contact rampzalige effecten hebben op het immuunsysteem en de gezondheid van mensen.

De vele verhalen uit onze verzorgingshuizen, van mensen die onnodig in eenzaamheid verkommeren en doodgaan, zijn diep treurig. In een ziekenhuis in Californië meldden artsen een epidemie aan zelfmoorden. Ze krijgen in deze tijd meer zelfmoorden te verwerken dan coronadoden.

De aanhoudende angst ondermijnt ook het plezier van mensen in het leven. In het uitgaansleven, bij concerten, in relaties is de ongedwongenheid verdwenen. De Telegraaf geeft tips voor ‘veilig’ corona-daten.

Op school wordt de natuurlijke ontwikkeling van kinderen verstoord door krampachtige regels die alle spontaniteit en spelplezier naar de knoppen helpen. Als je leest wat het CDC in de V.S. – het Amerikaanse RIVM – scholen aan regels aanbeveelt, rijzen de haren je ten berge: afstand houden, mondkapjes waar dat niet mogelijk is, zelf eten meenemen, scheidingswanden.

We zijn bezig onze kinderen hun jeugd te ontnemen.

Totalitaire ethiek

Dan zijn er nog de politieke gevolgen van het coronabeleid. Het verlies aan vrijheid. We stevenen af op een maatschappij waarin de overheid willekeurig kan ingrijpen in ons leven iedere keer als er een bedreiging is.

Waarin de overheid niet gebonden is aan enig voorspelbaar, rationeel actieplan, maar kan doen wat ze wil – van ouderen opsluiten en boetes uitdelen aan mensen die samenzijn op straat tot het verplicht stellen van vaccins en locatie-apps.

Het gaat nog verder. Er worden nieuwe definities bedacht van wat het betekent om mens te zijn. Van wat zelfbeschikkingsrecht betekent.

Dit schrijft een invloedrijke jurist van Oxford University, Leslie Green: ‘Weken van slechte gezondheid vormen voor iedereen een beperking. Mensen die weigeren voorzorgsmaatregelen te nemen of die erop staan om grote indoor-evenementen te laten plaatsvinden, belasten anderen met het risico op een vrijheidsbeperkende ziekte.’

Voorheen schond je iemands vrijheid als je die persoon bedreigde of geweld aandeed. Nu wordt de maatstaf voor wat je wel en niet mag een theoretische, minimale kans dat je iemand een griep bezorgt.

Dit is een totalitaire ethiek waarin niemand meer eigen verantwoordelijkheid heeft en we allemaal als een zwerm vliegen aan elkaar vastgeplakt zitten en waarin iedere hoest, iedere kuch, iedere aanraking, iedere lach, iedere vloek, ieder woord, wordt gezien als een mogelijke bedreiging voor de hele zwerm.  

Overdrijf ik? Minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge zei bij een van zijn persconferenties precies dit: ‘Dit is geen tijd voor ieder voor zich. Door je niet aan de afspraken te houden kun je wel degelijk een rol spelen in de verspreiding van het virus, die voor je buurman of je oma een ziekenhuisopname kan betekenen. Je hebt de verantwoordelijkheid voor jezelf en voor elkaar.’ Erwin Kompanje noemde dit terecht ‘inhumaan’. Het stelt zelfbeschikkingsrecht, het recht op je eigen leven, gelijk aan egoïsme.

Feesten

Toch, ondanks al deze schadelijke effecten, wil de regering, de VVD voorop, de partij die beweert voor vrijheid te staan, de desastreuze coronamaatregelen vast gaan leggen in een wet. De regering wil ons een permanente noodtoestand in rommelen, met permanente stress, angst en onderling wantrouwen.

Is dit de wereld die we willen?

Voor wat?

Voor de coronawet is geen enkele goede reden te geven. Zoals Jeroen Pols en Willem Engel schrijven op hun website Viruswaanzin: ‘Met deze wet is de regering geen virus aan het bestrijden maar onze democratische rechtsstaat aan het afschaffen.’

Dit mogen we niet laten gebeuren. Wie als politicus of bestuurder nu nog mee blijft gaan in de corona-hysterie, wie instemt met deze wet en andere coronamaatregelen, wordt medeverantwoordelijk voor alle leed en schade die mensen hierdoor wordt aangedaan.

Politici en bestuurders hebben juist de plicht om er alles aan te doen om de bevolking uit de angst te helpen. Om ervoor te zorgen dat we weer terugkeren naar het leven zoals we dat altijd hebben gedaan.

Het leven – weet u nog? – waarin we er zijn voor elkaar. Waarin instellingen en individuen verstandig genoeg zijn om rationele maatregelen te nemen tegen bedreigingen en risico’s, maar waarin we elkaar ook weer aanraken, vertrouwen, met elkaar werken, eten, spelen, dansen, feesten. Dat leven.

Het bericht Stop de coronawet. Open brief van Karel Beckman aan alle Kamerleden verscheen eerst op Wynia's Week.

Vaste gast: ‘Steun aan Zuid-Europese landen is in ons eigen belang. We moeten Zuid-Europese landen geld geven zodat ze onze producten kunnen kopen.’

Ik: ‘Interessante stelling. Het is dus in je eigen belang om een ander geld te geven zodat die daarmee jouw producten kan kopen? De volgende keer dat ik in een winkel kom stel ik het voor aan de winkelier. Als hij mij geld geeft, koop ik hem helemaal leeg.’

Vaste gast: ‘Je maakt er een karikatuur van. Waar het om gaat is dat we de Zuid-Europeanen over deze hobbel heen helpen en de kans geven om hun economie er weer bovenop te brengen.’

Ik: ‘Oké. Dus zij ontmantelen hun bureaucratische staatsapparaten, verhogen de pensioenleeftijd, stoppen met het steunen van hun banken, verlagen hun staatsschulden, verlagen de belastingen, devalueren hun munt (oh, sorry, dat gaat niet meer), beperken hun sociale voorzieningen, snoeien in hun regelgeving en subsidies – kortom, ze stoppen eindelijk met hun mislukte semi-socialistische stelsels en omarmen de vrije markt?

Blij om te horen. Maar in dat geval denk ik dat ze onze steun helemaal niet nodig hebben. Dan schieten ze ons zo voorbij.’

Vaste gast: ‘Ah, jij bent er zo eentje. Jij vindt dat ze moeten bezuinigen. Uitgerekend nu in het coronatijdperk wil je ze aan hun lot overlaten en de ongelijkheid in Europa vergroten.’

Ik: ‘Volgens mij is het probleem van landen als Frankrijk, Italië, Spanje en Griekenland niet echt dat hun overheden zoveel hebben bezuinigd. Het probleem is juist dat ze dat niet hebben gedaan. Dat de staat in die landen de economie domineert. Als wij geld overmaken naar die landen, verdwijnt dat in alle bodemloze putten die ze nu al hebben gegraven.

Vergelijk het met ontwikkelingshulp. In het postkoloniale tijdperk hebben westerse landen duizenden miljarden aan hulp gegeven aan de regeringen van ontwikkelingslanden. Dat heeft geleid tot stuitende corruptie en heeft totaal averechts gewerkt.

De oplossing voor economische problemen is volgens mij heel simpel. Ieder land dat een fatsoenlijke rechtstaat heeft met een kleine overheid, lage belastingen, waarin respect bestaat voor particulier eigendom, wordt welvarend. Als je een voorbeeld weet van een land waar dat niet heeft gewerkt, hoor ik het graag.’

Anti-Piketty

Vaste gast: ‘Jeetje, wie heeft jou hier uitgenodigd? Iemand met zulke ouderwetse ideeën! Piketty gemist zeker? Die heeft toch echt wetenschappelijk aangetoond dat in onze kapitalistische wereld de rijken steeds rijker worden en de armen steeds armer.’

Ik: ‘Jij hebt anti-Piketty gemist zeker? Piketty is makkelijk te ontzenuwen. Zijn centrale stelling, gejat van Karl Marx, en in een pseudowetenschappelijke formule gegoten, is r>g, waarbij r het rendement op kapitaal is en g de economische groei. Oftewel, de kapitalisten onttrekken steeds meer uit de economie en voor de arbeiders blijft er steeds minder over.

De auteurs van anti-Piketty, een boek waarin gehakt wordt gemaakt van Piketty, maar wat uiteraard door iedereen wordt genegeerd, hebben daar een simpel antwoord op: laat de arbeiders hun geld bij elkaar leggen en naar de beurs brengen, dan delen ze mee in het rendement op kapitaal. Worden zij ook steeds rijker!’

Vaste gast: ‘Ik weet echt niet waar je het over hebt. Wat ik wel weet is dat de tweedeling in de wereld steeds groter wordt. Tussen rijk en arm, de financiële elite en de mensen die niks hebben, de ouderen en de jongeren die geen huis kunnen kopen, Zuid-Europa en Noord-Europa. Of wou je dat ontkennen?’

Ik: ‘Nee, ik ben het met je eens dat er een elite is die steeds rijker wordt en een groep die achterblijft. Maar over welke elite heb je het? Ondernemers die bedrijven uit de grond stampen en miljardair worden omdat ze in de behoeften van mensen voorzien, brengen niemand schade toe. Integendeel, ze creëren banen en welvaart. Ze investeren hun miljarden in de economie.

Maar er is ook een andere elite, die niets productiefs voortbrengt, en toch rijk wordt – dankzij de staat. Vooral dankzij het monetaire beleid van de centrale banken, die voor duizenden miljarden aan geld creëren, uit het niets, en dat – zonder enige democratische controle – weggeven aan a) banken en andere financiële partijen, b) grote concerns die gratis geld kunnen lenen en zelfs geld cadeau krijgen, en daarmee vooral eigen aandelen inkopen (de 500 grootste beursgenoteerde bedrijven in de VS hebben in de afgelopen tien jaar voor $5400 miljard aan eigen aandelen ingekocht), en c) overheden en de groepen die profiteren van overheidsgunsten, zoals de publieke omroepen, die je nooit hoort zeggen dat zij hun subsidies wel willen inleveren om de gelijkheid te verkleinen.

Het is dit interventionisme dat leidt tot stagnatie, inflatie, bureaucratie en inderdaad groeiende ongelijkheid. Dat ervoor zorgt dat ons geld en onze pensioenen steeds minder waard worden terwijl de beurskoersen en de vastgoedprijzen kunstmatig worden opgedreven.’  

Vaste gast: ‘Je geeft het dus toe! Je zegt zelf ook dat het kapitalisme de ongelijkheid vergroot!’

Ik: ‘Nee, want ik beschouw dit systeem als socialisme, niet als kapitalisme. Kapitalisme is voor mij de vrije markt. Dit heeft allemaal niets met de vrije markt te maken. Dat is wat ik tegen de Piketty’s van deze wereld heb, en types zoals jij. Jullie hebben het nooit over de rol van de staat in het huidige systeem. Het enige dat jullie kunnen bedenken is meer herverdeling en hogere belastingen. Piketty is nota bene een Fransman. Wou jij beweren dat Frankrijk een land is waar de vrije markt vrij spel heeft?

Claudia de Breij heeft ooit gezegd – dit ging over Donald Trump: ‘In een wereld waarin alles aan de markt wordt overgelaten, wordt de grootste koopman koning.’ Sinds wanneer leven we in een wereld waarin alles aan de markt wordt overgelaten? Waar is die wereld? Dan ga ik er morgen nog naar toe. De oplossing is niet “hogere belastingen”, nog meer geld naar de overheid, of een basisinkomen, of miljarden naar een zogenaamd “noodfonds”. Socialisme is niet de oplossing. Het is het probleem.’

Plunderaar

Vaste gast: ‘Dus jij wilt weer naar het brute kapitalisme, naar een wereld zonder vangnet van de overheid, waarin de één zijn dood de ander zijn brood is?’

Ik: ‘Ik heb vaker gemerkt dat socialisten denken dat de armoede van de één wordt veroorzaakt door de rijkdom van een ander. Daarom zijn ze altijd gericht op herverdeling in plaats van op productie. Maar het is makkelijk in te zien dat die stelling niet klopt. De wereldbevolking is de laatste tweehonderd jaar onvoorstelbaar gegroeid en tegelijkertijd is het gros van de mensen veel welvarender dan tweehonderd jaar geleden. Dat had niet gekund als de welvaart van de één altijd ten koste gaat van die van de ander.

Waar ik naartoe wil is een vrije markt, waarin productieve mensen producten en diensten met elkaar uitwisselen, en samen welvarender worden. Ik wil af van een samenleving gebaseerd op macht en parasitisme, waarin sommigen in staat zijn om anderen te plunderen. En de grootste plunderaar is de staat.’

Vaste gast: ‘Laat ik nou altijd hebben geleerd dat het andersom is, dat in een vrije markt de rijken de armen plunderen en in het socialisme de staat de armen helpt. Maar laten we naar de praktijk kijken. We hebben nu een EU waar we samen in zitten en samen mee verder moeten. We hebben een ongekende crisis door het coronavirus waar alleen de overheid ons uit kan helpen. Het is toch nu niet het moment om niet solidair te zijn of, godbetert, te bezuinigen?’

Ik: ‘De crisis is niet veroorzaakt door het coronavirus, maar door de lockdown die door overheden over ons is afgeroepen. En tja, het is altijd het verkeerde moment om de macht van de staat terug te dringen. Altijd is er méér overheid nodig om ons te redden. Nooit minder.

Nu moeten er weer honderden miljarden aan Monopoly-geld worden rondgesmeten. Wat zullen de gevolgen zijn? Schulden van overheden, bedrijven en burgers lopen nog verder op. Die zullen nooit kunnen worden terugbetaald. Ik weet het, er zijn snuggere economen die beweren dat een schuld aan jezelf geen probleem is. Waarom dan zo zuinig met een steunpakket van 750 miljard? Waarom niet het honderdvoudige als het toch niks uitmaakt?

De realiteit is dat sommigen zullen profiteren en anderen de rekening gepresenteerd krijgen. Denk aan alle pensioenen die straks niks meer waard zijn. Dat gaat sowieso een moeilijk verhaal worden, want de meeste EU landen hebben omslagstelsels, hun spaargeld is al lang verkwanseld. En de inwoners van de EU zijn snel aan het verouderen, zoals je kunt zien in dit grafiekje:

Percentage mensen boven de 65 in vergelijking tot aantal mensen van 15-64 in EU in 2016 (gele stippen) en 2070 (rode stippen) Bron: Daniel J. Mitchell, The Economic Consequences of Expanding Pay-as-You-Go Social Security Systems, 21 mei 2020

Maar jij zult wel vinden dat we dit moeten oplossen met meer immigratie.’

Vaste gast: ‘Wat moeten we volgens jou dan doen? Terug naar de 19^e eeuw?’

Ik: ‘Als je daarmee bedoelt de rol van de staat terugdringen, dan ja, dat zou de eerste prioriteit moeten zijn. Zoals we nu bezig zijn, gaat het sowieso mis. Wat monetair beleid betreft kunnen we kiezen tussen twee kwaden. Ophouden met geld bijdrukken, dan gaat iedereen met te hoge schulden over de kop. Dat wordt een slagveld, maar het ruimt wel op. Het beloont de mensen die hebben gespaard en zal investeringen in allerlei nutteloze activiteiten, die geen welvaart opleveren, beëindigen. Het zou ook niet verkeerd zijn als de huizenprijzen zouden instorten. Dan krijgen instappers weer een  kans.

We kunnen ook geld blijven bijdrukken. Dan loopt de inflatie nog verder op. Gaan de pensioenen totaal naar de knoppen. Dan zullen mensen op een gegeven moment het vertrouwen in de munt verliezen. Einde euro. Niets bijzonders overigens want alle munten die in het verleden door overheden zijn gecreëerd zijn vroeg of laat ten onder gegaan. In tegenstelling tot goud en zilver, die al sinds de oudheid worden geaccepteerd als geld.’

Eurobonds

Vaste gast: ‘Als dat jouw keuzes zijn kies ik dan toch liever voor een stevig noodfonds. Ik denk dat de kiezers daar ook de voorkeur aan zullen geven.’

Ik: ‘Je kunt natuurlijk je kop in het zand blijven steken. Weet je, het punt is, uiteindelijk zijn we precies zo welvarend als we met zijn allen aan goederen en diensten produceren. Daar verandert de hoeveelheid geld of eurobonds die je in de economie pompt niets aan. Het goede nieuws is dat we ongelooflijk veel productiecapaciteit in huis hebben, en kennis, op allerlei terreinen, en een bevolking die bereid is de handen uit de mouwen te steken. Daar moeten we op bouwen.

Dat lukt niet als we de economie nationaliseren, de macht in handen geven van politici in Brussel die bepalen welke activiteiten wel en niet worden toegestaan, welke bedrijven wel en niet worden gefinancierd. Het lukt ook niet als we ons afhankelijk maken van semi-socialistische landen als Frankrijk, Italië en Spanje. Laat die hun eigen problemen maar oplossen.

Het lukt wel als we terugkeren naar de basis, een liberale samenleving, waarin we weer controle hebben over ons eigen lot, dus met een eigen munt. Net als in landen als Zwitserland, Zweden en Denemarken. Het hele idee dat centralisatie goed is, is nergens op gebaseerd. Je zult zien, als we de Zuid-Europese landen niet financieel steunen, krijgen we veel betere relaties met ze.’

Vaste gast: ‘Ik weet niet wat ik allemaal hoor. Wat jij wil staat zo ver buiten de realiteit, ik snap niet hoe jij ooit hier aan tafel bent gekomen.’

Ik: ‘Begrijp ik. Het was ook maar een fantasie van mij.’

Het bericht Waar is de nooduitgang? Gesprek over de toekomst van Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze Heerlijke Nieuwe Wereld heeft veel weg van de gedroomde wereld van politici, klimaatactivisten en wetenschappers die elkaar hebben gevonden in hun streven naar een gedigitaliseerde ecostaat, waarin zij bepalen wat mag en wat verboden is (vliegvakanties, dieselauto’s, gasverwarming, “discrimineren”, experts tegenspreken), waarin iedereen tevreden wordt gehouden met een “basisinkomen”, waarin niemand rijk of anders mag zijn (“ongelijkheid” – fout!), maar waarin voor de leiders zelf, die in mooie huizen-in-het-groen wonen en vrolijk de wereld over vliegen, andere regels gelden dan voor het plebs.

Met de coronacrisis is voor deze would-be wereldleiders hun ideaal plotseling tastbaar geworden. De staat heeft de totale controle overgenomen over economie en samenleving. Mensen worden aan huis gebonden, kunnen niet vliegen of op vakantie, mogen niet “samenscholen”, krijgen letterlijk mondkapjes voor. Ze worden tevreden gehouden met uitkeringen en digitaal vermaak, maar mogen elkaar niet meer aanraken of feest vieren. Het kan dus, de maatschappij onder controle brengen.

Schok

In eerste instantie, toen de coronacrisis uitbrak, sloeg de klimaatactivisten de schrik om het hart. Zij zagen hun eigen projecten en budgetten in gevaar komen. Ze schrokken van de lage olie- en gasprijzen die een bedreiging zijn voor duurzame energie. Het ergste vonden ze misschien nog wel alle aandacht die ineens naar corona ging in plaats van naar het klimaat.

Inmiddels echter zijn ze hersteld van de schok en beseffen ze dat de coronacrisis enorme kansen biedt om hun agenda uit te voeren. Ze benadrukken de overeenkomsten tussen de twee crises en eisen dat economische “herstelplannen” groener-dan-groen zullen worden. De Franse president Macron zei in de Financial Times: ‘Niemand aarzelt om diepgaande, keiharde (“brutal”) keuzes te maken als het gaat om het redden van levens. Dat geldt ook voor klimaatrisico’s.’

‘Wij kunnen de crisis van deze pandemie veranderen in een kans om onze economieën op een andere manier opnieuw op te bouwen en weerbaarder te maken,’ verklaarde de “president” van de Europese Commissie Ursula von der Leyen in een tweet waarin ze benadrukte dat aan de Europese Green Deal, waarin is aangegeven dat 25% van het EU budget moet worden besteed aan klimaat, niet mag worden getornd.

De Britse klimaatgoeroe George Monbiot zei in The Guardian wat vele andere klimaatactivisten in diverse bewoordingen hebben verklaard: overheden moeten alleen die economische sectoren helpen ‘die het overleven van de mensheid en de rest van de levende natuur verzekeren’. En u weet wel welke sectoren dat zijn. En niet zijn.

Complottheorieën

Dat de coronacrisis wordt aangegrepen door de klimaatleiders om hun agenda uitgevoerd te krijgen, is niet zo verwonderlijk, want er zijn veel overeenkomsten tussen de twee. Ik noem er een paar.

• Zowel het klimaatgevaar als het coronagevaar zijn gebaseerd op een onzichtbare vijand.
• In beide “crises” wordt sterk geleund op de meningen van een kleine groep maatschappelijk actieve wetenschappers die nauwe banden hebben met de overheid en eco-groeperingen. Wie deze “experts” tegenspreekt wordt weggezet als “ontkenner” of iemand die gelooft in complottheorieën.
• In beide gevallen wordt de bevolking angst aangejaagd. Greta Thunberg zei het al: ‘I want you to panic!’ In de coronacrisis hebben politici en media haar opdracht met verve uitgevoerd.
• In beide gevallen is veel van de angst gebaseerd op computermodellen, die in het geval van corona nu al onjuist zijn gebleken.
• Zowel coronabeleid als klimaatbeleid zijn gericht op het vermijden van risico’s. Gevaren worden neergezet zonder context. De natuurrampen die het gevolg zouden zijn van klimaatverandering worden niet vergeleken met natuurrampen in het verleden, net als de corona-epidemie niet in verhouding wordt geplaatst tot epidemieën uit het verleden of tot andere gevaren.
• In beide gevallen wordt vooral gekeken naar de baten van het beleid, niet naar de kosten, en worden alternatieve oplossingen (denk aan de Zweedse aanpak bij corona, of kernenergie bij klimaat) terzijde geschoven.

Het “nieuwe normaal” dat nu is ontstaan in het coronatijdperk heeft dan ook veel elementen in zich die we ook in de toekomstige ecostaat gaan zien.

• Alle macht komt te liggen bij de staat. Die bepaalt welke activiteiten wel en niet zijn toegestaan en hoeveel geld er naartoe gaat.
• Bijeenkomsten waar mensen lijflijk contact hebben en lak hebben aan ecologisch verantwoorde leefregels – concerten, uitgaan, festivals, funshoppen – worden tegengewerkt.
• Contact hebben met elkaar mag alleen “veilig” (dat wil zeggen, virtueel of gedoseerd).
• Demonstraties worden verboden of zwaar gehinderd.
• Pinbetalingen worden verplicht, zodat mensen beter kunnen worden gevolgd. Straks kunnen de eco-hopmannen zien of je je klimaatbudget niet hebt overschreden bij het boodschappen doen.
• Het lokale bestuur krijgt controle over ondernemers, die vrijwel allemaal afhankelijk zijn geworden van overheidssteun. In Amsterdam is dat al merkbaar: terwijl de gemeente private verhuurders oproept om huren kwijt te schelden, weigert de gemeente zelf om dat te doen voor ondernemers die van de gemeente huren.
• Automobilisten worden nog verder de stad uitgejaagd.
• De verderfelijke seksindustrie wordt de nek omgedraaid.
• Vakanties en reizen worden aan banden gelegd.
• Gelijkheid wordt afgedwongen.

Dat laatste is een cruciaal onderdeel van de Heerlijke Nieuwe Wereld. De verlichte dictators bepalen hoeveel iedereen aan “basisinkomen” krijgt. Dat staat los van hoe hard iemand heeft gewerkt in zijn leven. Wie “teveel” verdient krijgt torenhoge belastingen opgelegd, om “overconsumptie” te ontmoedigen. Die belastingen worden besteed aan subsidies voor biomassacentrales, windmolens, warmtepompen en salarissen voor de leiders en hun aanhang.

U heeft uw hele leven hard gewerkt om na uw pensioen met een camper door Europa te reizen? Jammer voor u, dat kunnen we echt niet toelaten. Veel te vervuilend. Uw pensioen is bovendien al lang verdwenen – opgegaan aan klimaatprojecten en door Rob Jetten overgemaakt aan zijn vriendjes in andere EU-regeringen waar u “solidair” mee moet zijn.

Het Nieuwe Normaal volgens Robbert Dijkgraaf

Overdrijf ik? Ik hoop het. Maar lees eens mee met dit interview in het AD, waarin onze bekendste televisie-wetenschapper, Robbert Dijkgraaf, vanuit Princeton in de VS beschrijft hoe hij het “nieuwe normaal” ziet na het corona-tijdperk.

‘De omarming van de digitale wereld en die van de genetica [!] zal versneld gaan,’ zegt Dijkgraaf. ‘Landen die hier veel in hebben geïnvesteerd … zoals China, Singapore en Korea, komen er ook het beste uit.’ China is voor Dijkgraaf een voorbeeld: ‘China en Singapore hebben technologie omarmd voorbijgaand aan de issues waar we ons in het westen zorgen over maken [zoals privacy].’

Sommige dingen zullen blijvend veranderen, zegt Dijkgraaf opgetogen: ‘We zitten 6000 km van elkaar verwijderd, ons contact gaat snel, we horen en zien elkaar en het belangrijkste is: de kans op besmetting is nul. Er ontstaat een democratisch effect: als we in de virtuele wereld duiken, zijn we allemaal elkaars buren. We zijn nog nooit zo geïsoleerd en zo verbonden geweest.’

Daar gaat uw leven

Voelt u hem? U mag “democratie” beoefenen in de “virtuele wereld” waarin we allemaal “elkaars buren’ zijn, zolang u maar niet op straat komt en echt verbonden bent met andere mensen. Dan zouden er misschien gevaarlijke gedachten ontstaan die Big Brother zouden kunnen ontgaan.

‘Op een bepaalde manier zal de ervaring van deze crisis bij ons blijven en dat is ook goed nieuws,’ zegt Robbert Dijkgraaf. ‘Als je kijkt naar de grootste problemen waar we mee kampen – klimaatverandering, voldoende voedsel of water – dan wil je dat de mensheid daar waakzaam mee omgaat. Kijk nu naar buiten en je hoort bijna geen auto’s en er zweven nauwelijks vliegtuigen door de lucht. Zo’n alternatieve wereld is ineens heel voorstelbaar geworden…. Heel lang hebben we in een waan geleefd dat we bepaalde dingen heel erg nodig hadden. We werken keihard voor de vierde vakantie en om te eten in een sterrenrestaurant. Het hele pakket is los zand …’

U hoort het: daar gaat uw “vierde vakantie” en uw etentjes in een goed restaurant, als het aan Dijkgraaf ligt. Maar zou hij zelf ook zijn vakanties opgeven, zijn etentjes, zijn vliegreizen naar conferenties en naar huis, om zijn vrienden en familie op te zoeken? Of wil hij alleen dat wij dat doen?

Geen bal

Veel burgers maken zich zorgen over de economische gevolgen van de lockdown. Wat ze niet begrijpen is dat onze leiders dit geen bal uitmaakt. Zij hebben rechtstreeks toegang tot belastinggelden en de geldpersen van de ECB. Zij zijn verzekerd van goede banen, waardevaste pensioenen, mooie huizen en gerieflijke vakanties. Daarom “investeren” ze ook graag honderden miljarden in het klimaat of geven het weg aan andere EU-lidstaten. Het is namelijk niet hun eigen geld en zij zullen er nooit door worden geraakt in hun bestaan.

Net zoals ik vermoed dat ze fundamenteel onverschillig staan tegenover de desastreuze psychologische en maatschappelijke gevolgen van hun coronabeleid. Het maakt ze niet uit dat door hun lockdown-maatregelen ouderen in eenzaamheid sterven, miljoenen dood gaan aan ziektes die hadden kunnen worden vermeden, aan honger, aan depressie en zelfmoord. Het raakt hen zelf namelijk niet. Dijkgraaf rept er niet over.

Daarom ook proberen ze een terugkeer naar het oude normaal zo lang mogelijk uit te stellen – ook al is daar geen enkele rationele basis voor. Ze willen de geesten rijp maken voor hun Heerlijke Nieuwe Wereld. Ze weten dat ze ermee wegkomen zolang het volk nog in angst verkeert.

Pikt het volk de ecodictatuur?

De vraag is, blijft het volk bang? Pikt het plebs de ecodictatuur? Er is veel woede onder burgers. Die richt zich op ogenschijnlijk irrelevante zaken als 5G en verplichte vaccinaties. Daar kun je 

neerbuigend over doen, maar het zijn toevallig wel instrumenten waar de leiders de bevolking mee kunnen controleren.

Ik denk dat we voor een keuze staan. We kunnen de staat, de controleurs, de “experts”, de klimaatgoeroes, de EU-mandarijnen van ons afschudden – makkelijk zelfs – maar alleen als we onze angst overwinnen, zelf verantwoordelijkheid durven nemen voor ons leven, met alle risico’s en nadelen van dien.

In Brave New World leeft nog een klein groepje “primitievelingen” in een reservaat, buiten de gevestigde orde om, in armoedige en onhygiënische omstandigheden. Ze lijden pijn en worden ziek. Maar ze zijn wel vrij. Een van hen, John Savage, is geschokt over de mentaliteit van de mensen in de Brave New World als hij daar terecht komt. ‘Vinden jullie het fijn om slaven te zijn?’ roept hij uit. ‘Vinden jullie het fijn om baby’s te zijn?’ De grote leider, Mustapha Mond, legt hem uit dat aan zijn boodschap geen behoefte is. ‘De wereld is stabiel nu. Mensen zijn gelukkig … Ze zijn welvarend. Ze zijn veilig. Ze zijn nooit ziek.’

Dat kan zijn, is het antwoord van Savage, maar, zegt hij: ‘Ik claim het recht om ongelukkig te zijn … Het recht om oud en lelijk en impotent te worden. Het recht om syfilis te krijgen en kanker … Het recht om tyfus op te lopen …’ Dat is het soort moed dat nodig is om vrijheid te verwerven.

Het bericht De coronacrisis als opmaat voor ecodictatuur verscheen eerst op Wynia's Week.

De meeste burgers accepteren deze machtsgreep omdat ze er vanuit gaan dat hij met de beste bedoelingen wordt gepleegd. Ik ben de afgelopen weken menig hondenuitlater tegengekomen in Amsterdam die tegen me zei, ‘ach ja, ’t is effe niet anders, ‘t is voor een goed doel!’

Ik heb daar een wat andere mening over, maar laten we niet flauw doen en er inderdaad even vanuit gaan dat Rutte en zijn collega’s ons daadwerkelijk aan hun dictaten onderwerpen om de zwakken, de kwetsbare ouderen in dit geval, te beschermen. Wat we hieruit kunnen afleiden is dat in onze democratie het socialisme heeft gezegevierd over het liberalisme. De Broederschap heeft het gewonnen van De Vrijheid.

Alle belangen ondergeschikt maken aan het beschermen van zwakkeren is per slot van rekening de ultieme socialistische gedachte. ‘Van ieder volgens zijn vermogen, aan ieder naar zijn behoeften,’ zoals Karl Marx het verwoordde.

Wie het waagt om te suggereren dat bijvoorbeeld economische belangen ook mee zouden moeten wegen in de besluitvorming, laat staan dat individuele keuzevrijheid zou moeten prevaleren boven collectieve quarantaine, wordt weggezet als ongevoelige egoïst. Op Twitter kreeg ik te horen dat ik voor ‘survival of the fittest’ ben omdat ik me tegen de lockdown verzet.

Mark Rutte zei niet voor niks, goedkeurend, in het parlement, begin april: ‘We zijn natuurlijk een land dat in de kern diep-socialistisch is.’

Moreel superieur

Dat het zover is gekomen, hoeft niet te verbazen. Gelijkheid en Broederschap stonden altijd al op gespannen voet met Vrijheid – en ze worden al heel lang als moreel superieur gezien aan Vrijheid.

De democratie kun je in zekere zin zien als een compromis tussen Vrijheid enerzijds en Gelijkheid en Broederschap anderzijds. Maar er kan geen misverstand over bestaan dat de Vrijheid voorwaardelijk is, ondergeschikt aan het ‘algemeen belang’. Dat we nog wel enige vrijheid hebben, heeft vooral te maken met praktische overwegingen. In de praktijk is gebleken dat 100% socialisme economisch niet goed uitpakt. Daar zijn mensen toch weer ‘te zelfzuchtig’ voor. Daarom laten we nog een beetje hebzuchtig kapitalisme in stand: om de goederen te produceren. Het socialisme is er vervolgens om ze te herverdelen. 

De vrijheid die ons in dit systeem gegund is, is echter geen onvervreemdbaar recht. Hij reikt zover de democratie – de wil van de meerderheid – het toelaat. Het is een gift van de overheid, die ook weer kan worden ingetrokken.

Hetzelfde geldt voor de veelgeprezen ‘rechtstaat’. Ook die is ondergeschikt aan het algemeen belang dat door de overheid wordt vertegenwoordigd. Onze rechters voeren uit wat de overheid hen opdraagt. Sla er de Grondwet maar op na. Bij vrijwel elk recht dat daar wordt genoemd, wordt erbij gezegd dat het geldt ‘behoudens wettelijke beperkingen’.

Onvervreemdbaar

Dit impliceert dat ons democratische stelsel in de kern een socialistisch systeem is, en dat we het pad van het klassieke liberalisme, zoals dat ontstond in de 18^e eeuw, definitief hebben verlaten.

Volgens de klassiek-liberale denkers uit de 18^e en 19^e eeuw was de staat er voor het individu, niet andersom. Om de individuele vrijheid van de burger te waarborgen, niet om het ‘algemeen belang’ te dienen. Deze visie vind je bijvoorbeeld terug in de woorden van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring:

‘Wij beschouwen deze waarheden als vanzelfsprekend: dat alle mensen als gelijken worden geschapen, dat zij door hun schepper met zekere onvervreemdbare rechten zijn begiftigd, dat zich daaronder bevinden het leven, de vrijheid en het nastreven van geluk.

Dat, teneinde deze rechten te garanderen, regeringen onder de mensen worden ingesteld, die hun rechtmatige bevoegdheden ontlenen aan de instemming der geregeerden; dat, telkens wanneer enige regeringsvorm met deze doeleinden in strijd komt, het volk het recht heeft hem te veranderen of teniet te doen en een nieuwe regering in te stellen …’

Die ‘onvervreemdbare’ rechten waar de grondleggers van de Verenigde Staten over spraken, bestaan niet meer in onze democratie – ook niet in de Amerikaanse democratie. Het recht op leven, vrijheid en streven naar geluk – het zelfbeschikkingsrecht – moet wijken als het ‘algemeen belang’ dat vraagt.

In het geval van de corona-crisis is dat heel letterlijk gebeurd. Alle burgers zijn aangemerkt als potentieel gevaar voor de samenleving en mogen derhalve niet meer over zichzelf beschikken.

Zoals gezegd beschouwen veel mensen dit als vooruitgang, omdat zij het socialisme als moreel hoogstaander zien dan het liberalisme. Ook hedendaagse VVD-‘liberalen’ zien dat zo. Zij pleiten meestal voor een tikje meer Vrijheid en een beetje minder Broederschap dan de sociaaldemocraten, maar – zie Mark Rutte – ook voor hen geldt: Gelijkheid en Broederschap moet, Vrijheid alleen als het kan.

Hoogste waarde

Maar hoe moreel is socialisme werkelijk? En hoe amoreel is liberalisme? Klassiek-liberale denkers uit vroeger tijden beschouwden Vrijheid wel degelijk als een moreel ideaal. Voor hen was vrijheid zelfs de hoogste waarde. Het streven naar Gelijkheid en Broederschap zagen zij als een bedreiging voor het zelfbeschikkingsrecht van het individu, juist omdat het onvermijdelijk dwang met zich meebrengt.

Vrijheid betekende voor hen ook niet ‘egoïsme’, je eigen gang gaan ten koste van anderen. Integendeel, zelfbeschikkingsrecht impliceerde respect voor het leven, de vrijheid, de keuzes van anderen. Plus de verantwoordelijkheid om in je eigen levensonderhoud te voorzien en dat van je naasten. Socialisme zagen zij daarentegen als immoreel, omdat het de meerderheid in staat stelt de rechten van het individu te schenden en omdat het mensen een claim geeft op de arbeid van anderen.

Socialisten mochten dan beweren dat zij alleen dwang uitoefenden voor het goede doel, ten behoeven van de zwakkeren, de liberalen stelden daar tegenover dat het doel de middelen nooit mag heiligen. Power corrupts and absolute power corrupts absolutely, schreef de Britse liberale denker en politicus Lord Acton in 1887 – lang voordat Lenin, Stalin, Mao, Castro en Pol Pot ten tonele verschenen.

Vrije markt

Dat het liberale economische systeem, de vrije markt, zou leiden tot een ‘survival of the fittest’, was een staaltje socialistische propaganda waar de liberalen niet in geloofden. Voor hen was de vrije markt juist het terrein waarop mensen samenwerken, handelen, tot wederzijds voordeel. ‘De mens, in een beschaafde samenleving, heeft altijd de samenwerking en steun nodig van heel veel andere mensen, terwijl hij in zijn eigen leven slechts vriendschap kan opdoen met een paar mensen,’ schreef Adam Smith. ‘Het is niet op basis van de welwillendheid van de slager, de brouwer, of de bakker dat wij onze maaltijd verwachten, maar op basis van hun eigen belang.’

De Oostenrijkse vrije-markteconoom Ludwig von Mises omschreef de markt als een ‘toestand waarin ik iets aan jou geef om iets van jou terug te krijgen’. Een Latijnse uitspraak van 2.000 jaar geleden, geeft de beste omschrijving van de markt – do ut des – ik geef zodat jij kunt geven. Ik draag iets bij zodat jij iets anders kunt bijdragen. Van hieruit ontwikkelde zich de menselijke samenleving, de markt, vreedzame samenwerking tussen individuen.’

Volgens de liberale economen was het dankzij de zelfverantwoordelijkheid van mensen, die door arbeidsverdeling en handel met elkaar zijn verbonden, dat economische groei ontstaat. ‘Als mensen met elkaar samenwerken op basis van arbeidsverdeling, produceren ze veel meer dan wat ze allemaal apart zouden produceren, als zelfvoorzienende individuen. Alle menselijke beschaving is gebaseerd op dit feit,’ schreef Mises.

Slavernij

De economische voorspoed die ontstond overal waar de vrije markt enigszins wortel schoot, was voor de klassiek-liberale denkers niet alleen maar van ‘praktisch’ nut. Zij beschouwden het ook als een enorme morele verdienste. De toegenomen welvaart leidde ertoe dat voor het eerst in de geschiedenis de grote massa een redelijke levensstandaard kon opbouwen en zelfs dat slavernij overbodig werd.

Deze lessen uit het verleden zijn we blijkbaar vergeten. De deugden die het liberalisme met zich meebrengt – zelfstandigheid, spaarzin, ijver – zijn uit de tijd en de kwalen van het socialisme – afhankelijkheid, dwang, afschuifgedrag – zien we niet meer.

We vragen ons ook niet meer af of de zwakkeren werkelijk zo gebaat zijn bij het socialisme als wordt verondersteld. Wat wordt genegeerd is dat het socialistische systeem ook, en misschien wel juist, ten goede komt aan haar uitvoerders – politici en bureaucraten – en aan degenen die er privileges aan ontlenen: banken, publieke omroepen, de culturele sector, de sociale sector, grote concerns en al degenen die profiteren van subsidies, lucratieve baantjes, en gunstige regelgeving.

De zwakkeren mogen dan op papier bescherming genieten, in de praktijk werkt het systeem voor hen helemaal niet zo goed. Zij hebben te lijden onder werkloosheid, inflatie, hoge belastingen, haperende zorg en onderwijs, gebrekkige bescherming door de politie, een ontoegankelijke rechtsstaat, een allesoverheersende bureaucratie. En ondanks constant stijgende overheidsuitgaven en steeds hogere staatsschulden is hun positie er de afgelopen decennia niet beter op geworden.

Fast-motion

De lockdown maakt dit alles in één klap, als een soort microskosmos van het socialisme, zichtbaar. De gevolgen van het socialisme, die zich anders geleidelijk doen voelen, worden nu ineens in een fast-motion shot zichtbaar: de economische stagnatie, de gebrekkige centrale planning, de werkloosheid, het gebrek aan zorg, en vooral de tweedeling, tussen de welgestelde socialistische functionarissen die het wel redden met hun goudgerande banen en subsidies, en de gepensioneerden, de ZZP’ers, de MKB-ondernemers, de boeren, de van zorg verstoken ouderen, die eraan onderdoor gaan.

Het einde van deze ontwikkeling is niet in zicht. Integendeel. Ondanks waarschuwingen van deskundigen dat lockdown-maatregelen averechts werken, zijn onze overheden niet bereid om ons te laten terug te keren naar ons oude leven. Oh ja, natuurlijk worden de maatregelen nu ‘versoepeld’. Weer een stukje ‘vrijheid’ dat we krijgen als gift van de overheid. Waarvoor we dankbaar horen te zijn.

Maar de overheid behoudt zich nadrukkelijk het recht voor om weer in te grijpen als het ‘nodig’ is. En wie twijfelt eraan dat het in de toekomst veel vaker nodig zal zijn? En dan heb ik het nog niet over de enorm toegenomen economische macht van de staat, die nu de totale economie onder haar hoede heeft.

Je hoeft geen genie te zijn om in zien dat deze machtsgreep niet tijdelijk zal zijn. We zijn al aardig dicht bij het eindpunt op de Weg naar Slavernij die de liberale econoom Friedrich Hayek in 1944 beschreef in zijn gelijknamige boek. Als we het nieuwe normaal braaf accepteren, is er geen weg terug uit het socialisme, vrees ik.

Maar misschien is die er sowieso al niet meer. We zijn immers al een ‘diep-socialistisch land’, volgens onze liberale premier.

Het bericht We zijn nu allemaal ‘diep-socialistisch’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Op dit moment laten Europese overheden zich weinig meer gelegen liggen aan burgerrechten. Ze sluiten bedrijven, winkels en scholen, verbieden evenementen en bijeenkomsten, beperken de toegang tot ‘publieke ruimten’ (wie dacht dat publieke ruimten van het publiek zijn, weet nu beter), sluiten grenzen, en leggen zelfs huisarrest op aan de complete bevolking. In Engeland valt de politie huizen binnen om te controleren of er niet teveel mensen aanwezig zijn. In Spanje mag je niet in je tuin zitten en niet naar je tweede huis. In België ook niet. In Nederland mogen ouderen in aanleunwoningen geen bezoek ontvangen van hun eigen kinderen.

Hoe redelijk is de vrijheidsbeperking?

Bij al deze maatregelen wordt geen onderscheid gemaakt tussen burgers die een risico vormen voor anderen en degenen die dat niet doen. Mensen die kunnen aantonen dat ze niet besmet zijn met het coronavirus, of weer hersteld zijn en dus niet besmettelijk meer, krijgen dezelfde beperkingen opgelegd als anderen. Ouderen krijgen ook niet de kans om bezoek te ontvangen als ze beloven om af te zien van intensieve medische behandeling.

Hoe redelijk zijn deze verregaande vrijheidsbeperkingen? Het merkwaardige is dat eerder bij andere besmettelijke ziekten soortgelijke maatregelen niet werden getroffen. Volgens de meest recente cijfers van de WHO die ik heb kunnen vinden, stierven er alleen al in 2016 wereldwijd 6,7 miljoen mensen aan de meest dodelijke infectieziekten – longaandoeningen (met name griep) 3 miljoen, diarree door infecties 1,4 miljoen, TBC 1,3 miljoen, HIV/AIDS 1 miljoen. (Ter vergelijking: verkeersongelukken 1,4 miljoen.)

In de coronacrisis stond de teller van het aantal doden op 14 april op 125.000 volgens officiële statistieken. Toch worden in het geval van corona draconische maatregelen genomen die de vrijheden van mensen ernstig beperken, terwijl dat bij de andere besmettelijke ziekten niet het geval is. Bij de ‘gewone’ griep of bij andere virussen, zoals HIV/Aids of varkensgriep (151.000-575.000 doden), gaan we er blijkbaar vanuit dat het aan risicogroepen zelf is om zich te beschermen tegen de risico’s van een besmetting. Bij corona is dat principe ineens los gelaten. 

Topprioriteit

De twee redenen die hiervoor door diverse politici zijn gegeven is dat we kwetsbare groepen in de samenleving moeten beschermen en een tekort aan IC-capaciteit moeten zien te voorkomen. Dit laatste argument is niet erg overtuigend. Als de zorgcapaciteit het enige probleem is, dan is dat snel op te lossen: besteed de miljarden die nu in de economie moeten worden gepompt aan het uitbreiden van die capaciteit en klaar is Kees. Dan kan de lockdown snel worden beëindigd.

Het is toch hoogst merkwaardig dat Diederik Gommers, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care, mag beweren dat het aantal coronapatiënten op de intensive care moet dalen tot 700 voordat de regering de coronamaatregelen zou mogen afbouwen. Dat is de paard achter de wagen spannen: de overheid zou zich moeten richten op het creëren van voldoende zorgcapaciteit.

Maar waar het vooral om lijkt te gaan is het beschermen van kwetsbare groepen (‘alleen de zieken tellen’ heeft Angela Merkel gezegd), dat nu blijkbaar topprioriteit heeft, waar het dat in het verleden niet had. De wereld is blijkbaar een stuk socialer geworden – of banger.

De vraag is tegen welke prijs de overheid dit mag doen. Hoe wordt de afweging gemaakt tussen enerzijds de economische, sociale, en emotionele kosten, met name voor de niet-kwetsbare groepen, en de baten voor de kwetsbare groepen?

Het is niet vol te houden dat zo’n afweging niet mag worden gemaakt en dat kwetsbare groepen tegen elke prijs moeten worden beschermd. Dat zou het acute einde van al onze vrijheden inluiden. We zouden nooit meer in een auto mogen stappen en de maatschappij zou worden stilgelegd bij iedere griepepidemie. Je zou mensen dan ook kunnen gaan verplichten om gezond te leven, zodat ze voorkomen dat ze tot de kwetsbare groepen gaan behoren.

Risicoloze maatschappij

De kernvraag in deze discussie is: horen mensen het recht te hebben om anderen het risico te laten lopen op een virusbesmetting? Of hebben mensen het recht om gevrijwaard te worden van dit risico?

Het is niet onredelijk voor een samenleving om sommige risico’s te willen voorkomen. Als ik een fabriek neerzet in een stad die zo onveilig is dat hij elk moment kan ontploffen, dan doe ik nog niemand kwaad, maar ik veroorzaak wel een risico dat onacceptabel is en terecht wordt verboden.

Maar als we onze vrijheden als burgers willen behouden, moeten er wel duidelijke criteria worden gesteld die aangeven wanneer handelingen een onacceptabel risico inhouden voor onze medeburgers. Het feit dat iemand in een auto stapt en de weg op gaat, houdt een risico in voor anderen. Hij kan een ongeluk veroorzaken. Toch beschouwen we dit als een acceptabel risico, zolang de chauffeur niet dronken is en geen roekeloos rijgedrag vertoont. Wie zich niet aan dit risico wil bloot stellen, heeft de keuze om niet de weg op te gaan.

Risico van het leven

Het feit dat iemand op straat loopt of in het café zit, kan ook een risico zijn voor anderen, als die persoon besmet blijkt te zijn met een virus. Maar zolang die persoon geen symptomen van een gevaarlijke besmettelijke ziekte vertoont, niet is aangetoond dat hij of zij besmet is met het virus, en geen bewuste handelingen verricht om een virus te verspreiden, beschouwen we zijn of haar aanwezigheid in een café gewoonlijk niet als een vorm van bedreiging. Wie er toch zeker van wil zijn dat hij of zij niet besmet wordt in een café, heeft de keuze om daar niet naartoe te gaan.

Besmet worden met een virus behoort, net als de kans op verkeersongelukken, tot de normale risico’s van het leven. Dat zou althans zo moeten zijn, als we er vanuit gaan dat mensen het recht hebben om hun leven in te richten zoals zij dat willen, zolang ze anderen geen schade toebrengen of onacceptabele risico’s laten lopen. Als we alle risico’s op schade willen uitbannen, dan is het afgelopen met onze vrijheid. Een risicoloze maatschappij is een totalitaire maatschappij.

Vrije samenleving

Wat hierbij niet mag worden vergeten is dat mensen ook het volste recht hebben om zich te beschermen tegen risico’s. Dat horen vrije burgers in ieder geval te hebben. Dat betekent bijvoorbeeld dat de eigenaar van een pand of ruimte het recht heeft om eisen te stellen aan de gebruikers ervan – bijvoorbeeld om te eisen dat ze niet besmet zijn met een virus. Dat geldt voor bedrijven, scholen, verpleeghuizen, rechtbanken, sportclubs, enzovoort. Zij mogen de toegang weigeren aan virusdragers (of aan wie dan ook) als ze dat willen. Vervelend voor de virusdragers, maar ook dat hoort bij een vrije samenleving.

Daarbij is het van belang dat de staat niet middels wetgeving, zoals ‘anti-discriminatieregels’ of misplaatste ‘privacyregels’, het eigendomsrecht van eigenaren ondermijnt, bijvoorbeeld door ze te verplichten om virusdragers tot hun ruimte toe te laten. Deze discussie speelt bijvoorbeeld rond vaccinaties. Het idee dat scholen en kinderopvangcentra niet het recht zouden mogen hebben om niet-gevaccineerde kinderen te weigeren, is zonder meer een schending van hun rechten. Net zo goed als eenieder het recht hoort te hebben om zich niet te laten vaccineren, horen mensen het recht te hebben om contact met niet-gevaccineerde mensen te mijden.

Als we deze principes in acht nemen, kunnen mensen in een vrije samenleving heel goed zelf bepalen hoe ze wensen om te gaan met risico’s van virusbesmettingen. Er is dan geen enkele reden om bij een epidemie iedereen op te sluiten of de economie plat te leggen.

Noodmaatregel

Je zou kunnen aanvoeren dat de huidige lockdown in eerste instantie was gerechtvaardigd, als noodmaatregel, omdat er veel onzekerheid was over de werking en effecten van het coronavirus. Ik wil dat hier nu niet betwisten.

Inmiddels weten we echter genoeg over het coronavirus om de risico’s ervan goed te kunnen inschatten. We weten hoe het wordt overgedragen. Dat kan alleen door druppels in de lucht die worden verspreid door hoesten of niezen en door het virus op te pakken met de handen en het via mond, neus of ogen naar binnen te halen. Er is geen bewijs dat het virus door de lucht wordt verspreid en het kan dus niet ‘zomaar’ bij mensen naar binnen komen.

Iedereen is dus in staat om eenvoudig zelf maatregelen te nemen om besmetting te voorkomen. We mogen ook veronderstellen dat iedereen voldoende geïnformeerd is over de risico’s van corona-besmetting. Natuurlijk zullen er altijd mensen zijn die niet in staat zijn om voor zichzelf te zorgen en zichzelf goed te beschermen, maar dat geldt dan voor alle risico’s waar ze tegenaan kunnen lopen, niet alleen voor het coronavirus.

Quarantaine opleggen?

Dit betekent dat de lockdown met onmiddellijke ingang kan worden opgeheven, met uitzondering van de mensen die op dit moment aantoonbaar met het virus zijn besmet. Aan die laatste groep zou je quarantaine kunnen opleggen, onder medisch toezicht en met financiële compensatie, zoals de wet voorschrijft. De rest van de bevolking moet nu worden bevrijd. Mensen moeten weer zelf kunnen bepalen of ze het risico willen lopen om naar bijeenkomsten te gaan of zich in de openbare ruimte te begeven. Organisaties dienen zelf te kunnen bepalen wat voor maatregelen ze willen nemen om besmettingen te beperken, en bezoekers kunnen hun gedrag daar op afstemmen.

Als de lockdown nu in stand wordt gehouden, begeven we ons op een hellend vlak. Dan laten we de overheid bepalen welke risico’s we mogen lopen in het leven, inclusief de gewone risico’s die bij het leven horen. Dat leidt tot een ernstige ondermijning van onze vrijheid.

Dit gevaar is niet denkbeeldig. Je hoort nu al ‘experts’ roepen dat we nog jaren lockdown-maatregelen zullen moeten verdragen, omdat het coronavirus weer de kop zal opsteken. Sommigen beweren dat we pas weer een normaal leven kunnen gaan leiden als er een vaccin is ontwikkeld. Dat is absurd. Wat als er een nieuw virus ontstaat of een nieuwe variatie, moeten we dan in lockdown tot het volgende vaccin?

De risicoloze maatschappij is een totalitaire maatschappij. Als we onze vrijheid en burgerrechten lief hebben, moeten we mensen de vrijheid en verantwoordelijkheid geven om zelf te bepalen hoe ze omgaan met de risico’s van een virusbesmetting – en de andere normale risico’s van het leven.

Het bericht Als we nu niet stoppen met lockdown, zijn we onze vrijheid kwijt verscheen eerst op Wynia's Week.