De overwinning van de Republikeinen in de VS wordt in genoemde kringen zelfs als een blessing in disguise gezien, omdat zonder een dreiging van buitenaf de door hen gewenste Europese eenheid niet tot stand komt.

Eigen Europese defensie

Concreet wordt opgeroepen tot een eigen Europese defensie, te financieren vanuit een omvangrijk Souvereignty Fund, dat behalve met bijdragen vanuit de lidstaten gevuld dient te worden via de uitgifte van eurobonds. Tevens dient een sterke Europese defensie-industrie op poten te worden gezet en moet een einde worden gemaakt aan de aankopen van defensiematerieel in de VS.

Alleen op die manier, zo wordt gezegd, kan Oekraïne de strijd tegen Rusland volhouden. De Europese landen zullen het begrotings- en militair materieel gat moeten opvullen dat de VS onder Trump achterlaat. Hij heeft gezegd te stoppen met de Amerikaanse steun.

Een eigen Europese defensie is ook nodig, zo heet het, om Poetin buiten de deur te houden. Als Oekraïne valt, zo is de uitgesproken vrees, zal hij zijn zegetocht voortzetten (dat Poetin nooit zo gek zal zijn om een NAVO-lidstaat aan te vallen – dat staat gelijk aan zelfmoord – wordt dan vergeten). Ook moeten de Amerikaanse importheffingen en de Inflation Reduction Act (belastingvoordelen voor firma’s die in duurzame energie investeren) worden bestreden met grootscheepse staatssteun aan de Europese industrie – om zo te voorkomen dat firma’s naar de VS vertrekken. Importheffingen dienen met een ‘tit for tat’ beantwoord te worden.

Hoe realistisch is dit scenario? Wel, dat valt te bezien. Van Europese eenheid is sowieso geen sprake. Aan de ene kant staan Frankrijk, Spanje, België en (in mindere mate) Duitsland, die een federalisering van de EU beogen. Maar aan de andere kant van het politieke spectrum zien we Italië, Hongarije, Slowakije en sinds kort ook Nederland: lidstaten die hun soevereiniteit willen behouden en niets van verdere integratie, van federalisering willen weten. De overige EU-landen nemen een tussenpositie in.

Voorts zien we binnen de federale groep een verschuiving naar de positie van de soevereine groep. De Franse president Emmanuel Macron heeft het in zijn land niet langer alleen voor het zeggen en moet leven met een nationalistische regering. De ‘stoplichtcoalitie’ in Duitsland van sociaaldemocraten, groenen en liberalen was al minder enthousiast over federalisering dan Macron, maar is binnenkort weg en gaat volgens de polls worden vervangen door een centrumrechtse regering die niets van federalisering wil weten.

België is zoals gebruikelijk verwikkeld in een langdurige formatieonderhandeling en de huidige Spaanse regering kan elk moment vallen als de naar onafhankelijkheid strevende Catalaanse Junts-partij van Carles Puigdemont de stekker eruit trekt. Waarna volgens de polls in dat land eveneens een centrumrechtse regering aantreedt.

Onhaalbaar en onbetaalbaar

De roep om een versnelde integratie en voor een federale EU mag dan luid klinken (ook de mainstream media vertolken dit geluid gretig), de realiteit is dat het gaat om een doel dat onhaalbaar en vooral ook onbetaalbaar is. Zowel een eigen defensie(industrie) als grootschalige industriepolitiek, zoals bepleit in het recente Draghi-rapport, is niet gratis. De EU-begroting zou moeten worden verdubbeld en álle lidstaten zouden moeten instemmen met de uitgifte op grote schaal van eurobonds door de Europese Commissie.

De Commissie zou zo grote bevoegdheden krijgen en in de ogen van de soevereine groep veel te machtig zou worden. Dat Von der Leyen dit ambieert is geen geheim, maar dat zij er het groene licht voor krijgt, is uitgesloten. Zeker als het aan haar grote rivaal Giorgia Meloni ligt. De Italiaanse premier heeft niets met de ideeën van Von der Leyen en trouwens ook niet met haar als persoon. De keuze van de commissievoorzitter voor de traditionele coalitie in het Europees Parlement van christendemocraten, sociaaldemocraten en groenen en het niet willen overwegen van een alternatieve meerderheid van christendemocraten, ECR (Meloni’s partij) en de patriotten van Orbán, Le Pen en Wilders, is ze niet vergeten en heeft ze ook niet vergeven.

Een realistischer en ook effectiever scenario is samenwerking met de nieuwe Amerikaanse regering. De EU kan een uitzonderingspositie bedingen op de komende importheffingen uit de VS. Daartoe zal water in de wijn gedaan moeten worden. De Europese Commissie zal moeten ophouden met het opleggen van boetes aan Amerikaanse ‘big tech’-firma’s. Ook het functioneren van de sociaalnetwerksite X van Elon Musk, Trumps grote vriend, mag niet onmogelijk worden gemaakt. De Europese markt zal opengesteld moeten worden voor Amerikaanse producten, ook op landbouwgebied (inclusief plofkippen).  Er zullen serieuze onderhandelingen van start moeten gaan over een handelsakkoord met de VS.

Als de Europese Commissie, daartoe gedwongen door de opstelling van de lidstaten, afziet van staatssteun aan de Europese industrie, is de kans groot dat de Inflation Reduction Act van tafel gaat. De wet, uit de koker van de Democraten, was vooral bedoeld om 40 procent CO2-reductie in 2030 te bewerkstelligen. Trump heeft weinig op met klimaathysterie en zal de VS naar alle waarschijnlijkheid (wederom) uit het verdrag van Parijs terugtrekken.

Het federale sprookje zal verstommen

De economie van de EU is ook niet gebaat bij industriepolitiek en staatssteun. Die heeft nog nooit iets goeds voortgebracht. Beter is het om het eerder dit jaar uitgebrachte rapport van de Italiaanse oud-premier Enrico Letta te omarmen. Letta pleit in zijn rapport voor de voltooiing van de interne markt, meer specifiek voor verdere integratie van kapitaal-, telecom- en energiemarkten en voor het verminderen van de duizenden regeltjes waaraan het Europese bedrijfsleven moet voldoen – met als laatste ‘nuisance’ de duurzaamheidsrapportage plicht, de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD).

We zullen het federale sprookje nog wel een tijdje voorgeschoteld krijgen, maar op een gegeven moment zal dit geluid – dat in Nederland vooral wordt vertolkt door GroenLinks-PvdA, D66 en Volt – verstommen. Het zal worden ingehaald door de harde werkelijkheid. Een meerderheid in de Europese Unie heeft niets op met federale vergezichten, wil geen centraal gestuurde economie, gelooft in de innovatieve kracht van de interne markt (mits de daarop opererende firma’s toegang tot financiering krijgen) en wil de NAVO behouden als hoedster van onze veiligheid.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Johannes Vervloed: Een federaal Europa om Amerika het hoofd te bieden is onhaalbaar en onbetaalbaar verscheen eerst op Wynia's Week.

Dit advies is niets minder dan een oproep aan de regering om het beleid ten aanzien van Israël te veranderen, i.c. Israël te veroordelen en over te gaan tot een boycot van wapenleveranties aan Israël. De AIV, een conform de eigen statuten onafhankelijk adviesorgaan, gaat hiermee op de stoel van de politiek zitten, met een beleidsaanbeveling die zo uit de koker van GroenLinks had kunnen komen, en dus allesbehalve neutraal is.

Politiek standpunt

Kritiek op de AIV beperkte zich tot voor kort tot procedurele kwesties en nuanceringen van uitgebrachte adviezen. Met het laatste ongevraagde advies om het Nederlandse beleid te wijzigen, wijkt de AIV af van haar eigen beginselen en bedrijft zij politiek. Om precies te zijn komt zij met een politiek standpunt waarmee de linkse oppositie in de Tweede Kamer graag instemt.

Het is uitgesloten dat de huidige regering dit politiek beladen advies overneemt, maar dat het überhaupt het licht ziet wordt door menig commentator als ‘not done’ gekwalificeerd. En terecht, want voor politieke adviezen is de AIV niet opgericht. Daarvoor hebben we democratische instituties als de Tweede en Eerste Kamer.

Je kunt je daarom afvragen waarom de AIV met een dergelijk politiek beladen advies is gekomen. Het antwoord moet gezocht worden in de samenstelling van de AIV. Die is geen afspiegeling van het politieke spectrum in Nederland. In dit orgaan hebben voornamelijk personen van linkse huize zitting. Te beginnen met de voorzitter, voormalig PvdA-minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders, en vice-voorzitster Dorette Corbey, eveneens van de PvdA. Daarnaast zien we prominente partijleden van GroenLinks en D66 in de AIV, resp. voormalig lid van de Tweede Kamer Bram van Ojik en Janne Nijman, vriendin van Sigrid Kaag. De standpunten die zij indertijd als politici innamen vinden we één op één terug in het gewraakte advies.

Bezien we het advies nader dan valt tevens op dat er grote overeenkomsten zijn met de petitie die oud-minister Jan Pronk en een groep van oud-ambassadeurs onlangs indiende: een oproep aan de regering om zich harder jegens Israël op te stellen.

Die petitie werd ondersteund door protesterende ambtenaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Een gang van zaken die in mijn tijd als diplomaat ondenkbaar was. Als ambtenaar ben je loyaal aan de minister en zijn beleid, welke kleur die minister ook heeft, punt. Maar dit terzijde.

Adviesorganen steeds meer links-activistisch

De AIV was altijd een gerespecteerd instituut. Er zaten ‘éminences grises’ in, mensen die hun sporen hadden verdiend. Geen activisten. Dat veranderde in de afgelopen jaren. Benoemingen vonden plaats op voordracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken, een departement dat voornamelijk bestaat uit ambtenaren van D66, PvdA en GroenLinkse signatuur (in die volgorde).

Helaas is de AIV geen uitzondering. Steeds meer zien we dat adviesorganen van de overheid zich activistisch en politiek-links opstellen. Denk aan het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), met klimaatalarmistische adviezen ten detrimente van de industrie en de energierekening voor de burger,  het RIVM, met ondoordacht en dictatoriaal coronabeleidsadvies, en zelfs het CBS, met onheuse kritiek op de wetenschappelijke publicatie van dr. Jan van de Beek. Hoofdeconoom Van Mulligen van het CBS bestond het om Van Beeks boek Migratiemagneet Nederland als fopwetenschap te kwalificeren, zonder daarvoor enig argument aan te dragen.

Past niet in democratische samenleving

Al deze adviesorganen worden bevolkt door personen van een duidelijk linkse signatuur. Het wordt wel de lange mars door de instituties genoemd, van de actievoerders uit de jaren ’60. Die is in 1967 bepleit door de Duitse studentenleider Rudi Dutschke en sindsdien langzaam maar zeker gerealiseerd. De maatschappij diende volgens hem van binnenuit te worden hervormd. Een revolutionaire omwenteling leek hem niet langer haalbaar.

Het is een verschijnsel dat niet past in een democratische samenleving. Het ondermijnt de democratie. Politiek dient bedreven te worden in het parlement en niet door adviesorganen en rechters (de Urgenda-uitspraak en de recente uitspraak over levering van onderdelen voor de F-35 straaljager aan Israël). De dreiging van een dikastocratie – het verschijnsel dat ook rechters op de stoel van de politiek gaan zitten – is zo veelomvattend dat die een aparte beschouwing verdient.

Terug naar de AIV. Het uitgebrachte advies behelst met name de erkenning van een Palestijnse staat. De aanbeveling luidt letterlijk: ‘Ga zo snel mogelijk over tot de erkenning van de Palestijnse Staat.’

Het AIV-advies wijkt sterk af van het Nederlandse standpunt dat een Palestijnse staat het resultaat moet zijn van onderhandelingen tussen Israël en de Palestijnse Autoriteit, waarbij beide partijen concessies zullen moeten doen. Het gaat ook volkomen voorbij aan de veiligheid van Israël. Het land vecht momenteel voor z’n overleving. Het reageert op agressie, terwijl de verdedigingsacties van Israël in het rapport worden voorgesteld als Israëlische agressie. Het woord genocide wordt nog net niet in de mond genomen, maar valt tussen de regels door duidelijk te lezen.

Wordt subsidie gehandhaafd?

Een dergelijk advies over een internationaal vraagstuk aan regering of parlement is niet serieus te nemen. Het is een politiek standpunt, een standpunt dat weliswaar afwijkt, maar toch ook een aantal overeenkomsten vertoont met dat van de ‘From the river to the sea’-beweging, een beweging die onverholen steun verleent aan terreurorganisatie Hamas en de andere proxies van Iran, die op de vernietiging van Israël uit zijn.

De vraag rijst wat de toegevoegde waarde nog is van overheidsadviesorganen die dergelijke adviezen afgeven. De regering zit daar in ieder geval niet op te wachten. Is het verantwoord om schaars belastinggeld aan politiek activisme te besteden. In het huidige tijdsgewricht waarin bezuinigd moet worden en het adagium ‘back to basics’ is. Het antwoord laat zich raden, maar het is uiteraard aan het kabinet om te beslissen of de subsidie aan deze adviesorganen wel of niet gehandhaafd wordt.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De Adviesraad voor Internationale Vraagstukken bedrijft politiek activisme en ondermijnt daarmee de democratie verscheen eerst op Wynia's Week.

De Commissie is gevraagd een dergelijk uitzetbeleid op te nemen in het afgelopen mei gesloten EU-migratie- en asielpact, dat in 2026 van kracht wordt. Of de Commissie dat doet en/of het Europees Parlement het vervolgens accordeert is echter zeer de vraag.

Verzorgingsstaat in gevaar

Ondanks alle ophef die de linkse opposite in de Tweede Kamer maakt over de in het hoofdlijnenakkoord afgesproken asielcrisiswet, die niet rechtstatelijk zou zijn en de meesmuilende reactie over de door de Commissie afgewezen opt-out die door minister Faber was gevraagd, staat Nederland niet alleen in de EU als het om de wens gaat de instroom van migranten aan banden te leggen. Het verlenen van asiel (op tijdelijke basis) aan mensen die gevlucht zijn voor oorlog in eigen land en mensen die omwille van hun geloof, geaardheid of politieke opvattingen in eigen land gevaar lopen staat niet ter discussie.

Maar het niet kunnen terugsturen van asielzoekers die zijn uitgeprocedeerd, veelal mensen die om economische redenen hun land verlaten, wordt breed in de EU als probleem ervaren. Zeker, omdat een substantieel deel van de asielzoekers tot de laatste categorie behoort. De meeste lidstaten zien hun sociale systemen, de woningvoorraad en de medische voorzieningen dermate onder druk staan, dat de verzorgingsstaat in het geding komt.

Een EU-migratie- en asielpact werd na jaren van traineren uiteindelijk gesloten. Het betreft behandeling van de asielaanvragen aan de buitengrens en een verdeling van de mensen die aldaar asiel wordt verleend over de lidstaten. Een ‘missing link’ in het akkoord is echter een terugkeerregeling. Althans een werkende regeling. Het aanvankelijke idee dat herkomstlanden hun onderdanen terug zouden nemen als met hen akkoorden zouden worden gesloten over economische hulp bleek al gauw tot het domein van het wensdenken te behoren. De miljarden die de EU, na een bezoek van de Italiaanse premier Meloni, de Nederlandse minister-president Rutte en de voorzitster van de Europese Commissie aan Tunesië toezegde, hebben weinig effect. Ze zijn in dank aanvaard, maar invloed op de stroom migranten die vanuit Tunesië de EU binnenkomt is er nauwelijks.

Terugkeerhubs

Een ander idee, het opzetten van terugkeerhubs buiten de EU werd gelanceerd door dezelfde Italiaanse premier Giorgia Meloni. Niet zo vreemd, want Italië krijgt de grootste instroom te verwerken. Meloni sloot een akkoord met Albanië, alwaar de beoogde hubs werden opgezet. Ze zijn inmiddels operationeel.

Het idee sloeg aan, met als gevolg het voorstel van Nederland en Oostenrijk, omarmd door een meerderheid van de lidstaten van de EU. Eigenlijk is er maar één lidstaat dat zich falikant tegen het voorstel heeft uitgesproken. De premier van Spanje, Pedro Sanchez, wil juist meer immigranten. Zij moeten volgens hem de vacatures vervullen die vanwege de vergrijzing ontstaan. Een argument dat al meerdere malen is weerlegd.

Ten eerste zijn de meeste economische asielzoekers ongeletterd en/of afkomstig uit een cultuur die om het zo neutraal mogelijk te stellen de Noord-Europese werkethiek niet hoog in het vaandel heeft en ten tweede vergrijzen immigranten zelf ook. Ten derde reizen de meeste migranten die Spanje binnenkomen door naar Noord-Europa.

Europees Parlement handhaaft cordon santitaire

Of de Commissie het voorstel overneemt en, zoals door de 15 lidstaten gewenst, incorporeert in het EU-migratie- en asielpact valt echter nog te bezien. De nieuwe Europese Commissie is niet veel anders dan de vorige, lees: pro-open grenzen. Het heeft ook dezelfde voorzitster gehouden.

Maar zelfs als de nieuwe Commissie het voorstel van Nederland en Oostenrijk zou overnemen, zal het Europese Parlement het naar alle waarschijnlijkheid torpederen. Na diverse nationale verkiezingen hebben de meeste lidstaten inmiddels centrum-rechtse regeringen, regeringen die een einde willen maken aan het open-grenzen-beleid van de EU. Maar de ruk naar rechts die we bij de nationale verkiezingen hebben gezien, zagen we maar mondjesmaat terug in de verkiezingen van begin dit jaar voor het Europees Parlement (EP).

Het cordon sanitaire tegen de rechtse fracties (de ECR van Meloni, de nieuwe door AfD gedomineerde ESN-fractie en vooral de nieuwe patriotten van Orbán en Le Pen) wordt in het nieuwe EP gehandhaafd. De rechtse fracties hebben geen enkele voorzitters- of ondervoorzittersfunctie gekregen in de diverse commissies van het EP. De uitkomst van stemmingen over voorstellen van de Commissie wordt dan ook grotendeels bepaald door de traditionele kongsi van christen-democraten, liberalen en groenen.

Incorporatie van terugkeerhubs in het EU-migratie- en asielpact lijkt derhalve niet waarschijnlijk. Dat neemt niet weg dat andere lidstaten het voorbeeld van Italië, dat wil zeggen bilaterale terugkeerhubs, over kunnen nemen. En dat geldt ook voor Nederland. Überhaupt liggen nationale oplossingen van het ongebreidelde instroomprobleem meer voor de hand dan EU-oplossingen. Zo stelde Duitsland onlangs grenscontroles in en andere lidstaten volgen. Het Deense model, een ontmoedigingsbeleid voor asielzoekers, kan eveneens rekenen op navolging door diverse lidstaten, waaronder Nederland.

Lege huls

Kortom, nationale regeringen zullen eigen maatregelen nemen want van ‘Brussel’ valt weinig te verwachten. Zelfs als het EU-migratie- en asielpact in 2026 van kracht wordt, zal het zonder een werkende terugkeerregeling een lege huls zijn. Nederland doet er derhalve verstandig aan zich niet blind te staren op een EU-oplossing. Vooralsnog zullen alleen nationale maatregelen soelaas bieden.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Johannes Vervloed: Nederland moet niet rekenen op EU maar zelf asielstroom afstoppen verscheen eerst op Wynia's Week.

De BRICS-landen (Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika) zijn in 2009 begonnen als een los samenwerkingsverband. Aanvankelijk was het niet meer dan een politieke praatclub, maar geleidelijk aan heeft de BRICS zich ontwikkeld tot een ‘Global South’-tegenhanger van de G-7, de ‘Westerse’ club van het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, de Verenigde Staten en Canada.

Brazilië en India worden naar Rusland en China getrokken

De ‘Global South’ was (en is) niet tevreden met het door de VS gedomineerde financiële en handelssysteem, dat na WO II was opgericht in Bretton Woods: IMF, Wereldbank en WTO. Een deel van de BRICS, India en Brazilïe, wilde het Bretton Woods-systeem hervormen. Door bijvoorbeeld een betere vertegenwoordiging te krijgen in Bretton Woods-instituties als IMF en Wereldbank. Een ander deel, China en Rusland, wilde en wil echter verder gaan, met een alternatief voor de dollar en eigen instituties.

Deze tweespalt in de BRICS bestaat nog steeds. Brazilië en India willen weliswaar niet gedwongen worden hun handelstransacties in dollars te moeten afrekenen, maar willen niet weg uit IMF en Wereldbank, noch willen zij de VS volledig van zich verwijderen.

Wel worden zij steeds verder in het anti-westerse kamp van Rusland en China getrokken door de goedkope olie, gas en grondstoffen die ze vanwege de westerse sancties tegen een discount uit Rusland kunnen importeren.

In 2018 streefden de BRICS-landen de G7-landen voorbij voor wat betreft het totale bruto binnenlands product (bbp) van de wereld in termen van koopkrachtpariteit. In 2024 is het verschil nog groter geworden: de BRICS-landen zijn thans goed voor 35 procent van het wereldwijde bbp, terwijl dat van de G-7 30 procent bedraagt.

Ondertussen hebben de BRICS-landen een eigen investeringsbank opgericht, de New Development Bank, een tegenhanger van de Wereldbank alsmede een eigen Statistiek Bureau.

Met de komst van nieuwe leden – BRICS is inmiddels uitgebreid met Egypte, Ethiopië, Iran, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten en nog 24 landen in de wacht – zal de kracht van de organisatie verder toenemen.

Eén van die 24 landen is Turkije. Het heeft uitzicht op een lidmaatschap van de EU opgegeven en zoekt thans heil in een BRICS-lidmaatschap. Belangrijk voor de BRICS omdat het land de ‘gateway’ is tussen Oost en West. Turkije, een NAVO-lidstaat nota bene! President Erdogan zal ook aanwezig zijn op de Top in Kazan …

Agenda Kazan

Ondanks het verzet van India en Brazilië tegen de creatie van een volledig alternatief financieel – en handelssysteem, waarbij de wereld in twee blokken uiteenvalt, begint de BRICs zich wel degelijk tot een dergelijk alternatief te ontwikkelen. Onder aanvoering van China en Rusland wordt op grote schaal goud ingekocht als monetair reserve-alternatief voor Amerikaanse Treasury Bonds, die in grote getale van de hand worden gedaan.

Op de aanstaande Top in Kazan staat een verdere ontwikkeling van alternatieven voor het door de VS gedomineerde financiële en handelssysteem op de agenda. In de woorden van het dit jaar voorzittende Rusland: ‘promoting the entire range of partnership and cooperation within the framework of the association on three key tracks – politics and security, the economy and finance, and cultural and humanitarian ties’.

Zoals een wereldwijd betalingssysteem als alternatief voor SWIFT en afrekening van handelstransacties in lokale valuta in plaats van in dollars.

Maar het pronkstuk van de conferentie in Kazan wordt ongetwijfeld de officiële aankondiging van een frontale aanval op de dollar, de mogelijkheid om internationale handelstransacties af te rekenen zonder gebruik te maken van de dollar: ‘the launch of a new trading network that will not use the US dollar but instead use a basket of local currencies. The new trading network will be backed by gold and the use of blockchain technology.’

Fiat geld en bitcoins

Vooral het laatste is een ‘gamechanger’. Het betekent dat crypto currencies en vooral bitcoin de rol van internationale monetaire reserve gaan krijgen en zelfs als internationaal betaalmiddel worden geaccepteerd. Een ontwikkeling die de VS, maar eigenlijk alle landen met fiat currencies, met lede ogen aanzien.

Fiatgeld als de dollar, de euro en de yen, kan worden bijgedrukt. Het geeft hun overheden de mogelijkheid meer geld uit te geven dan er aan belasting binnenkomt. Met als gevolg inflatie, uitholling van de koopkracht van de burgers, met andere woorden: een verkapte belasting. Bitcoin kan niet worden bijgedrukt, er is een vastgelegd maximum van 21 miljoen. Het is derhalve inflatievrij. (Zie mijn blog).

De aanval op de dollar komt niet uit de lucht vallen. Saoedi-Arabië heeft al afscheid genomen van de petro-dollar (het afrekenen van alle olietransacties in dollars) in een currency swap met China. Het land wil niet langer exclusief afhankelijk zijn van het Westen voor z’n inkomsten uit de verkoop van olie.

Naast de toenemende rol van de BRICS-landen in de wereldeconomie ebt ook het vertrouwen in de dollar weg. De torenhoge schuld in de VS kan alleen nog maar gefinancierd worden met de geldpers: het uitgeven van treasury bonds. Met inflatie als gevolg, waardoor de waarde van de dollar afneemt. De FED moet een steeds hogere rente op de treasury bonds geven om ze te kunnen verkopen. De afnemende populariteit van de treasury bonds en de steeds grotere noodzaak de VS-schuld met de verkoop van deze bonds te financieren heeft een zichzelf versterkend effect teweeggebracht. Tenzij de Amerikaanse schuld hard gesaneerd wordt, zal dit effect alleen maar in kracht toenemen.

Afkalvende Amerikaanse invloed

Het vertrouwen in de dollar is bovendien behoorlijk geschaad door de westerse sancties tegen Rusland, vooral van de bevriezing van de Russische tegoeden is men geschrokken. Dat kan ons  – denken de BRICS-landen en de komende leden – ook gebeuren. Ook onze tegoeden kunnen worden geblokkeerd als ons beleid de VS niet zint.

Wat er voor de VS op het spel staat is wel duidelijk, een langzame maar zekere vermindering van het gebruik van de dollar en dito afkalving van de positie van de Amerikaanse invloed in de wereld. Voor de EU is het minder duidelijk. Betekent het einde van de dollardominantie bijvoorbeeld een opwaardering voor de euro? Ik betwijfel het.

Onhoudbare schulden eurolanden

De kracht van de euro wordt dermate onderuitgehaald door de interne zwakte van de eurozone, door de torenhoge schuldposities van de eurozone-lidstaten, dat het gebruik van de euro (of eurobonds) als monetaire reserve een hachelijke zaak is.

De schuldpositie van de eurolanden is vergelijkbaar met die van de VS, veel te hoog en op den duur niet houdbaar. Het betekent ingrijpen door de ECB in Frankfurt om de hoge schuldenlanden uit de wind te houden en hun schuld door middel van inflatie (voor een deel) te laten verdampen. Een daardoor in waarde dalende euro zal internationaal niet erg gewild zijn.

Een ander aspect van de opkomst van de BRICS als tegenhanger van de westerse G-7 is dat de EU en Nederland voor de keus worden gesteld met wie zaken te doen. We zien het nu al met ASML dat op aandringen van de VS z’n hypermoderne machines niet langer aan China mag leveren. Momenteel kiest de EU voor derisking (niet meer afhankelijk zijn van één leverancier, China) en niet voor – zoals de Amerikanen doen – decoupling (geen zaken meer doen met China). Maar met een verharding van het Amerikaanse beleid zou de EU wel eens gedwongen kunnen worden te kiezen, voor de VS of voor de BRICS. En dan lijkt de keus niet moeilijk. Wij zijn voor onze veiligheid en voor de bescherming wereldwijd van onze waarden afhankelijk van de VS.

De EU zelf als grootmacht die zelfstandig z’n belangen kan verdedigen is dagdromerij van de bureaucraten in Brussel en Macron. De overgrote meerderheid van de EU-lidstaten is wars van het nastreven van een dergelijke – op drijfzand berustende – ambitie. Gevaarlijk ook, omdat alleen de NAVO (lees: de VS) garant staat voor onze veiligheid.

Amerikaanse presidentsverkiezingen

Welke kant het opgaat zal ook afhangen van wie de nieuwe president van de VS wordt. Gaat hij/zij de confrontatie aan met de BRICS, de weg op van decoupling, waarmee de wereldeconomie in twee blokken uiteen zou kunnen vallen, of niet. Een andere weg zou namelijk kunnen zijn dat de wensen van de BRICS-leden India en Brazilië worden gehonoreerd en de ‘Global South’-landen een evenredige positie krijgen in de IMF, de Wereldbank en aanverwante instituties. Dat het huidige wereldwijde door de VS gedomineerde financiële en handelssysteem wordt aangepast aan de nieuwe machtverhoudingen in de wereld.

Het is te vroeg om een voorspelling te doen. In ieder geval moge duidelijk zijn dat met de opkomst van de BRICS (en vooral van het belangrijkste lid, China) de machtsverhoudingen in de wereld aan het kantelen zijn. Met consequenties voor het wereldwijde financiële en handelssysteem.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Onstuitbare opkomst van China doet machtsverhoudingen in de wereld kantelen   verscheen eerst op Wynia's Week.

De Europese Commissie heeft opdracht gegeven aan twee oud-premiers van Italië, Enrico Letta en Mario Draghi, om met voorstellen te komen hoe dit tij te keren.

Het rapport-Letta kwam begin dit jaar uit en bepleitte de kapitaalverschaffing aan het bedrijfsleven te verbeteren door de creatie van een kapitaalmarktunie à la die van de VS.

Race to the bottom

Het rapport-Draghi is nu ook uit. Het is een lijvig rapport van maar liefst 400 pagina’s. Het stelt dat China en de VS valsspelen en dat de Europese industrie daar de dupe van wordt. China doet dat met enorme staatssteun voor exporterende bedrijven, waardoor goedkope Chinese EV-auto’s de EU-markt overspoelen en de VS met subsidies en belastingvoordelen in het kader van de Inflation Reduction Act, waarmee EU-firma’s worden verleid hun productiefaciliteiten naar Amerika te verplaatsen.

Om deze oneerlijke concurrentie het hoofd te bieden stelt het rapport voor zelf ook de eigen industrie te gaan subsidiëren, met industriepolitiek op EU-niveau en nationale staatssteun.

Maar zo start je een ‘race to the bottom’ en daar is niemand bij gebaat. Het leidt tot protectionisme en Fort Europa. Het doet de voordelen van internationale handel – de comparatieve kostenvoordelen van David Ricardo – teniet.

Geldverspilling dreigt

Beter is het om de oneerlijke concurrentie te neutraliseren met het instrumentarium waar de EU al over beschikt: retaliatie met anti-dumping en andere tarifaire en non-tarifaire maatregelen. En tegelijkertijd het gesprek aangaan met China en de VS om hun concurrentieverstorende maatregelen af te bouwen met het aanbod om de retaliatiemaatregelen van de EU weer ongedaan te maken. Met als ultieme inzet om tot een vergelijk te komen in de vorm van  handelsakkoorden met zowel China als de VS.

Industriepolitiek en staatssteun zoals het rapport-Draghi voorstelt, hebben nog nooit een bloeiende economie opgeleverd, slechts geldverspilling. Beter is de knellende en voor het bedrijfsleven kostbare administratieve lastendruk en regelgeving te verminderen. Bijvoorbeeld door de energiekosten te reduceren die mede vanwege de Green Deal (en de sancties tegen Rusland) in de EU drie keer zo hoog zijn als elders. Zo kun je weer ruimte geven aan het bedrijfsleven om te investeren en te innoveren. Als sluitstuk zou kapitaalverschaffing moeten worden gefaciliteerd door middel van de creatie van een EU-kapitaalmarkt, een voorstel dat Letta deed.

Het rapport-Draghi mocht niet vóór de verkiezing van het Europees Parlement worden gepubliceerd, uit angst dat zo het stemgedrag van de Europeanen zou worden beïnvloed. 

Een tweede waarschijnlijke reden voor het uitstel was dat Ursuala von der Leyen haar kandidatuur voor een herbenoeming als voorzitter van de Europese Commissie niet in de waagschaal wilde stellen. Het rapport zwakt de uitvoering van de Green Deal af, in de zin dat de industrie er niet al te veel nadeel van mag ondervinden. Dat is tegen het zere been van de socialisten en de groenen, wier stem Von der Leyen in het Europese Parlement nodig had om haar herbenoeming door de lidstaten te accorderen.

Nu de inhoud van het rapport bekend is, wordt ook nog een derde reden voor het uitstel duidelijk. Het rapport spreekt van de noodzaak tot radicale verandering. Bedoeld wordt de creatie van een federale EU-staat, waarbij de lidstaten een positie krijgen die vergelijkbaar is met de deelstaten (Bundesländer) in Duitsland. Terwijl recente verkiezingen in de lidstaten regeringen aan de macht hebben geholpen die juist mínder EU willen. Zoals Nederland, dat de regie op asiel- en immigratie, landbouw (mestbeleid) en natuurbeleid (stikstof) terug wil en niet nog meer geld aan de EU wil uitgeven. Dus zeker geen verhoogde bijdrage of eurobonds, die uiteindelijk – net als met het coronaherstelfonds het val was – door de lidstaten moeten worden betaald.

Machtsgreep Commissie

Met verzwakte regeringen in Frankrijk en Duitsland ziet de Europese Commissie en in het bijzonder Von der Leyen haar kans schoon om meer macht naar zich toe te trekken. Met het rapport-Draghi in de hand probeert de Commissie de regie op onder meer industrie-, defensie- en energiegebied te verwerven. De Commissie heeft voor die ambitie veel geld nodig. Gedacht wordt aan een zogenoemd Soevereiniteitsfonds – vergelijkbaar met het coronaherstelfonds van 800 miljard euro – met een initiële omvang van 900 miljard euro. Het geld moet voor een derde komen van de lidstaten in de vorm van een verhoogde bijdrage, EU-belastingen en/of eurobonds. De industrie draait op voor de rest. Het voorstel wordt gepresenteerd als een noodzakelijk middel om de digitale en groene transitie te realiseren.

Het rapport druist – als gezegd – in tegen de roep uit steeds meer lidstaten, waaronder Nederland, om de regie terug te halen uit Brussel. De Commissie is in hun ogen geen regering en EU is in de eerste plaats een samenwerkingsverband van soevereine staten, die op basis van het subsidiariteitsprincipe bepaalde bevoegdheden overdragen: alleen voor die zaken waar de EU een toegevoegde waarde heeft. Dus niet voor de drie onderwerpen die het rapport-Draghi in zijn rapport aanbeveelt: industriebeleid, defensie en energie.

In zijn HJ Schoo-lezing bepleitte ook Pieter Omtzigt vorige week het terughalen van bevoegdheden uit Brussel. Europese wetten beperken volgens hem de nationale beleidsruimte en dus is een herbezinning op een verdere overdracht van bevoegdheden aan de orde en moet worden gezocht naar manieren om reeds afgedragen bevoegdheden weer terug te krijgen. Bijvoorbeeld door opt-outs te bedingen die andere lidstaten ook hebben.

De lidstaten die (waarschijnlijk) wel voor het voorstel uit het rapport-Draghi zijn te porren, bevinden zich in Zuid-Europa. Vooral de socialistische regering van Pedro Sánchez in Spanje ziet er wel brood in. En niet te vergeten Emmanuel Macron. Frankrijk is altijd al voorstander geweest van een grote rol voor de overheid en voor industriepolitiek. Macron heeft zelfs al een poging gedaan Duitsland over te halen het voorstel van Draghi te steunen. Ze spraken elkaar daartoe onlangs in Évian-les-Bains aan de oevers van het meer van Genève.

Duits veto

De sociaaldemocratische bondskanselier Olaf Scholz zou zelf wel willen, maar kan niet om zijn coalitiepartner FDP heen. De liberale partijleider Christian Lindner, tevens minister van Financiën, heeft duidelijk gemaakt dat hij een veto over eventuele eurobonds zal uitspreken.

Terwijl de meeste lidstaten ‘take back control’ willen, bepleit het rapport-Draghi een tegenovergestelde richting. Dat botst. Het rapport zal ongetwijfeld veel discussie opleveren, maar omarming door de lidstaten ligt niet voor de hand. Wellicht dat een afgezwakte versie nog een kans maakt, maar waarschijnlijker is dat het rapport in een diepe la verdwijnt. Dat zou absoluut geen ramp zijn.  

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.  

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Juiste analyse, verkeerde oplossing: het rapport van Draghi hoort in een diepe la verscheen eerst op Wynia's Week.

Uitstel van executie 

Hoewel de val van de regering-Scholz voorkomen werd door een last minute-begrotingsakkoord tussen de coalitiepartijen, is het slechts uitstel van executie. Een nieuwe crisis kan het vonnis voltrekken. Bijvoorbeeld door een voor de partij van Scholz, de sociaal-democratische SPD, en/of de Groenen dramatische verkiezingsuitslag bij de volgende maand te houden verkiezingen in de deelstaten Saksen-Anhalt, Thüringen en Brandenburg. Volgens de polls dreigen SPD en de Groenen daar zelfs onder de kiesdrempel van 5 procent te geraken.  

Maar ook als die gifbeker voorbijgaat is het naar verwachting in ieder geval bij de landelijke verkiezingen volgend jaar einde verhaal voor de regering-Scholz. Alle polls voorspellen een groot verlies voor zowel SPD als de Groenen en een dito winst voor de christen-democratische alliantie van CDU en CSU. Een nieuwe coalitieregering zal behalve de CDU/CSU waarschijnlijk bestaan uit de FDP en de van Die Linke afgesplitste partij van Sahra Wagenknecht. De met de Nederlandse PVV vergelijkbare AfD staat eveneens op winst, maar zit vooralsnog in een cordon sanitaire. 

Het begon met de ‘Energiewende’ van Merkel, waarbij alle kerncentrales werden uitgefaseerd en goedkope fossiele energie werd vervangen door onregelmatige ‘intermitterende’ zonne- en windenergie (wiebelstroom). De energieprijs verdubbelde en werd een belangrijke kostenpost voor de Duitse industrie. Met de sancties tegen Rusland en de (door … , ja door wie?) opgeblazen NordStream 2 werd het er niet beter op. De Duitse energie draaide bijna volledig op goedkoop Russisch gas en moest van de ene op de andere dag omschakelen naar andere energiebronnen of duur geïmporteerde LNG (uit de VS). 

En het einde van de stijging van de energieprijs is nog niet in zicht. Door het toenemende gebruik van electriciteit (warmtepompen, electrische auto’s, electrische fornuizen, e.d.) moet het netwerk worden uitgebreid en aangepast, een miljardenoperatie, die naar de industrie en de consument zal worden doorbelast. 

Industriële zelfmoordpolitiek 

Het resultaat is een krimpende industrie. Niet alleen gaat de kostenpost energie absoluut omhoog, ook relatief wordt energie duurder. In omringende landen met een minder rigoreuze energietransitiepolitiek, bijvoorbeeld Frankrijk dat vasthoudt aan  kernenergie, is de energie veel goedkoper dan in Duitsland. De Duitse industrie verliest dus concurrentiekracht.  

En niet alleen in Europa. Ook wereldwijd boet de Duitse industrie in aan concurrentievermogen. In de VS wordt nog volop (goedkope) fossiele brandstof gebruikt en dat geldt eigenlijk voor de hele wereld. Alleen in sommige landen in Europa, waaronder Duitsland én Nederland, wordt een industriële zelfmoordpolitiek gevoerd. 

Begrotingstekort 

Maar er zijn meer problemen bij onze Oosterburen. In Nederland worstelen we met een ongebreidelde instroom van niet-integrerende niet-westerse migranten, maar in Duitsland is dat probleem nog veel groter. Met de welkompolitiek van Merkel – ‘Wir schaffen das’ – is het land overspoeld met vreemdelingen, die allerlei problemen veroorzaken. Zoals minder veiligheid op straat, vooral voor jonge vrouwen, meer (drugs)criminaliteit, discriminatie van de LHBTI-gemeenschap en een uit de hand lopend beroep op bijstandsuitkeringen. 

De staatshuishouding werd de dupe. Duitsland kende traditioneel een enorm begrotingsoverschot, maar een minder goed presterende en kleinere industrie (vorig jaar 5 procent minder omzet) betekende minder belastinginkomsten. Tezamen met extra uitgaven voor Oekraïne, een substantieel hoger defensiebudget alsmede een sterk oplopende rekening voor bijstandsuitkeringen dreigde een enorm begrotingstekort. 

Een delicaat probleem, omdat niet alleen het Stabiliteits- en Groeipact van de eurozone dat verbiedt, maar ook de Duitse wet. Het betreft de zogenaamde Schuldenbremse (letterlijk: schuldrem), die een tekort van meer dan 0,35 procent van het bruto binnenlands product (bbp) niet toestaat. Vanwege het hyperinflatietrauma uit de jaren dertig alsmede de uit de hand gelopen kosten van de Duitse hereniging werd de Schuldenbremse in 2009 in de wet verankerd. 

De begrotingsperikelen betekenden bijna het einde van de huidige coalitie van SPD, de Groenen en de liberale FDP. De voorman van laatstgenoemde partij Lindner zei niet mee te zullen werken aan het plan van Scholz om de Schuldenbremse af te schaffen. Als Scholz dat niettemin zou doorzetten, dreigde Lindner de coalitie op te blazen. Hij kan dit doen, want hij is naast minister van Financiën ook partijleider van de FDP. Het kwam niet zo ver, want na weken van crisisberaad bereikte men een begrotingsakkoord voor 2025. 

De problemen zijn echter niet weg en de Duitse kiezer ziet de huidige coalitie de problemen niet oplossen. De steun voor de SPD van Scholz en voor de Groenen van Habeck en Baerbock is in de polls dramatisch gedaald. Van hun oorspronkelijke aanhang is minder dan de helft over. 

EU-industriepolitiek  

De oplossingen zullen moeten komen van een nieuwe regering. Van de huidige wordt niet meer verwacht dat ze met rigoreuze oplossingen komt. Wellicht dat de regering-Scholz zich nog inlaat met de door Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen voorgestelde EU-industriepolitiek, waarvan vooral Franse en Duitse firma’s zouden profiteren, maar zonder grootschalige financiering van de EU-industriepolitiek zal dat weinig impact hebben op de kwakkelende Duitse industrie.  

Dergelijke grootschalige financiering ligt echter niet voor de hand. Dat is alleen mogelijk met de uitgifte van eurobonds door de Europese Commissie, een financieringswijze die door coalitiepartner FDP van een veto zal worden voorzien. Maar zelfs als de FDP én Nederland en alle overige lidstaten van de eurozone overstag gaan en instemmen met eurobonds, zal een EU-industriepolitiek de Duitse (noch de Nederlandse) industrie helpen. In het verleden is overtuigend aangetoond dat industriepolitiek niet werkt. Het binnenkort uitkomende rapport-Draghi – waarin EU-industriepolitiek wordt aanbevolen – zal daar niets aan veranderen, 

Stop het klimaatbeleid 

Echte oplossingen zullen moeten komen van een nieuwe regering. De problemen die het land ondervindt zijn namelijk van een dergelijke omvang dat zij niet met een simpele handomdraai kunnen worden opgelost. Om weer de industriële reus van weleer te worden zal het roer 90 graden om moeten en zal de nieuwe aanpak lang moeten worden volgehouden. 

Een pas op de plaats zal moeten worden gemaakt met de energietransitiepolitiek/klimaatbeleid. De door vele politici, onder wie onze eigen voormalige minister-president, bepleite groene groei is een illusie gebleken. Zeker op de korte termijn. CO2-reductie is geen verdienmodel, het is slechts een kostenpost. Wellicht dat op de lange termijn nieuwe firma’s die geen of weinig CO2 uitstoten een bijdrage gaan leveren aan de economie, maar voorlopig is dat niet het geval. Klimaatbeleid prijst bedrijven die een dergelijk (rigoreus) beleid voeren alleen maar uit de markt. 

Stop het open-grenzenbeleid 

Een tweede maatregel zal vermindering van belasting- en regeldruk moeten zijn. Deze is in Duitsland (en Nederland) hoger dan elders en naast dure energie een tweede kostenpost voor het bedrijfsleven. 

Als derde noodzakelijke verandering van beleid zal een halt moeten worden toegeroepen aan het open-grenzenbeleid van Merkel. Duitsland (en Nederland) zullen weer grip moeten krijgen op wie er binnenkomen. Buitenlandse arbeidskrachten die onvervulbare vacatures vervullen, prima. Bijvoorbeeld met behulp van een puntensysteem, zoals door Canada gehanteerd. Maar niet langer niet-integrerende niet-westerse migranten, die alleen maar problemen veroorzaken en hun hand ophouden. 

Naast deze drie cruciale maatregelen zal de rechtsstaat weer gehandhaafd moeten worden. Met veiligheid op straat en zwaardere straffen voor overtreders oftewel een lik-op-stuk beleid. En een einde zal gemaakt moeten worden aan het gedogen, oogluikend toestaan en wegkijken. 

Op basis van de polls lijkt de kiezer ook duidelijk die kant uit te willen. De vier genoemde maatregelen staan overduidelijk in het verkiezingsprogramma van zowel de CDU als de CSU. Oppositieleider Merz van de CDU staat een dergelijk beleid al langer voor. Hij werd echter ‘kaltgestellt’ door Merkel die hem niet als opvolger wilde. Nu is Merz de gedoodverfde nieuwe bondskanselier van Duitsland. 

Hij wil een coalitie met de FDP en waarschijnlijk ook met de nieuwe partij van Sahra Wagenknecht, die het verrassend goed doet in de peilingen. Haar partij kan omschreven worden als cultureel rechts en economisch links. Maar blijkbaar niet te links voor Merz om haar uit te sluiten van een coalitie. Gedrieën zullen zij volgens de polls een ruime meerderheid in de Bondsdag krijgen. 

Ruk naar rechts 

Met de AfD heeft Merz gezegd niet te willen regeren. Het lijkt er derhalve op dat de AfD in een cordon sanitaire blijft. Tenzij de partij de peilingen verslaat en zo groot wordt dat men niet langer om de Alternatieve für Deutschland heen kan, een situatie die vergelijkbaar zou zijn met wat er in Nederland met de PVV is gebeurd. 

Vandaar dat vanuit CDU/CSU-kringen met zorg wordt uitgekeken naar de verkiezingen in september en oktober in het oosten van het land, waar de AfD traditioneel hoog scoort. Voorspeld wordt een harde tweestrijd tussen de CDU en AfD, vooral in Saksen-Anhalt en Thüringen (minder in Brandenburg).  

Wat de uitkomst ook zal zijn, eerst bij de regionale en volgend jaar bij de landelijke verkiezingen, er waait een andere wind in Duitsland. De ruk naar rechts die we in heel Europa zien, zal zich volgens de polls ook in Duitsland voltrekken. 

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.  

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Ook Duitsland staat een ruk naar rechts te wachten verscheen eerst op Wynia's Week.

Kijken we echter naar de inhoud van de Clean Industrial Deal dan is het niet de door de kiezers gewenste ‘reality check’, een minder rigoreus klimaatbeleid, integendeel. Het is een plan om het bedrijfsleven aan te moedigen de transitie naar ‘klimaatneutraal produceren’ zelfs nog sneller te laten maken. Dat betekent niet minder, maar meer kosten.

Europees bedrijfsleven nog verder achterop

Tegelijkertijd wordt de Corporate Sustainability Reporting-richtlijn van kracht, worden de teugels van het ETS-systeem (CO2-handel) strakker aangehaald en gaan zowel de directe als de indirecte belastingen omhoog om de peperdure aanpassing van het electriciteitsnetwerk te bekostigen. Noodzakelijk vanwege de op grote schaal geproduceerde wiebelstroom (zonne- en windenergie), die het huidige netwerk niet kan verwerken.

De uitkomst is voorspelbaar. De combinatie van voortgezet beleid, met zelfs een versnelling daarvan voor het bedrijfsleven en de gemelde nieuwe maatregelen zullen ertoe leiden dat het Europese bedrijfsleven nog verder achterop raakt ten opzichte van de internationale concurrentie, voor een deel failliet gaat of verhuist naar elders. Tenzij de lidstaten ingrijpen en VDL terugfluiten en/of financiering voor haar plannen onthouden.

Met een nieuw elan in Brussel, terugkeer van het gezonde verstand door de Europabrede ruk naar rechts en een ‘reality check’-belofte aan de kiezers vanuit de grootste EU-fractie in het Europees Parlement, de Europese Volkspartij van Manfred Weber, mocht verwacht worden dat het rigoreuze klimaatbeleid getemperd zou worden. Voorkomen moet worden dat de Europese industrie het onderspit delft. De kostenverhogende effecten van de Green Deal slaan immers hard neer op het bedrijfsleven en vooral op de industrie. Elders in de wereld – en met name in de VS en China, de grote concurrenten – heeft de industrie geen last van dergelijke kostenverhogingen. Het voorheen gelijke speelveld is ruw verstoord.

De boodschap van de kiezer leek ook even door te klinken getuige de woorden van VDL en Manfred Weber. Het bedrijfsleven moet tegemoet worden gekomen met een Clean Industrial Deal en minder regeldruk. Mooie woorden, maar het ingezette beleid verandert niet. De doelstellingen van de Green Deal staan nog recht overeind en ook het tijdpad om de doelstellingen te realiseren is onveranderd. In de 10 pagina’s van de speech van VDL in Straatsburg, vlak voor de stemming over haar herbenoeming, wordt ook nergens gewag gemaakt van concrete maatregelen om de kostenverhogingen van het klimaatbeleid voor het bedrijfsleven te mitigeren. De enige opmerking die refereert aan een mogelijke verlichting is dat de nieuwe Clean Industrial Deal ‘will channel investment in infrastructure and industry, in particular for energy-intensive sectors’.

Dwang

Waar dat geld vandaan moet komen, wie het gaat besteden en naar welke ‘begunstigden’ het zal gaan is niet gezegd. Mijn (sterke) vermoeden is echter dat er een Industrial Fund komt à la de Inflation Reduction Act in de VS, beheerd door de Europese Commissie zelf, gefinancierd met eurobonds en met bestemming grote bedrijven in vooral Frankrijk en Duitsland. Oftewel het voorstel waar Mario Draghi binnenkort officieel mee komt, maar dat al in grote lijnen is (uit)gelekt.

Kijken we verder dan de speech van VDL en bezien we de plannen van de Commissie meer in detail dan kan slechts geconstateerd worden dat er geen sprake is van kostenreducties voor het bedrijfsleven. De nieuwe Clean Industrial Deal houdt slechts in dat het bedrijfsleven gestimuleerd (gedwongen!) wordt de transitie naar ‘klimaatneutrale productie’ (nog) sneller te maken.

Belangrijkste punten

Volgens de Commissie zijn dit de belangrijkste punten van de nieuwe Deal:

1. Het creëren van een aantrekkelijke business case voor investeringen in Europese ‘schone’ (bedoeld wordt CO2-vrije) energieketens, van grondstoffen tot eindproducten.

2. Nieuwe en flexibele EU-financiering, met eenvoudiger toegang voor bedrijven tot financiële instrumenten.

3. Versnelde vergunningverlening voor productie en implementatie van schone technologieën, af te dwingen op nationaal niveau.

4. Een gelijk speelveld creëren voor strategische autonomie in de industrie- en handelspolitiek.

5. Wetgeving zoals de Net-Zero Industry Act en de Critical Raw Materials Act om de productie van groene technologieën en de toevoer van kritieke grondstoffen veilig te stellen.

6. Hervorming van de elektriciteitsmarkt om voorspelbare en redelijk lage energiekosten te garanderen.

7. Investeringen in vaardigheden en opleiding voor de groene industrie.

8. Internationale samenwerking voor duurzame toeleveringsketens van kritieke grondstoffen.

Het doel is de EU’s afhankelijkheid van import voor cruciale grondstoffen en technologieën te verminderen en de EU voorop te laten lopen in opkomende markten voor schone technologie.

Een mooi voornemen, maar tegen welke kosten? Welke bedrijven kunnen dit meemaken, kunnen een dergelijke versnelde transitie realiseren zonder in de internationale concurrentiestrijd ten onder te gaan? Ze ondervinden al dat de werkelijkheid weerbarstig is. Zelfs bedrijven die hadden ingezet op een snelle verduurzaming, zoals Unilever, komen tot de conclusie dat zij hun verduurzamingsdoelstellingen niet halen en moeten hun ambitie terugschalen.

Want ook al zonder de door de Europese Commissie beoogde versnelling van de transitie naar ‘klimaatneutraal produceren’ dienen zij thans reeds de kosten van het huidige klimaatbeleid te dragen. Een steeds verder aangescherpt ETS, een almaar toenemende energierekening en sinds kort ook een kostbare rapportageverplichting met de EU-Corporate Sustainability Reporting-richtlijn, de CSRD.

Emission Trade System

Allereerst is dat het Emission Trade System (ETS), het EU-handelssysteem in CO2-uitstootrechten. Dat werkt als volgt: de industrie krijgt weliswaar uitstootrechten, maar te weinig. Bedrijven moeten daarom rechten bijkopen om te kunnen blijven produceren. De achterliggende gedachte is dat bedrijven daardoor gedwongen worden duurzamer te produceren. En met ‘duurzaam’ wordt dan bedoeld minder CO2-uitstoot.

Aanvankelijk waren de CO2-rechten goedkoop en hadden weinig effect. Dat is inmiddels veranderd. De rechten zijn duurder geworden en beginnen de industrie te bijten, althans binnen de EU. Daarbuiten heeft men geen boodschap aan het systeem. Met als gevolg dat de concurrentiepositie van de Europese industrie tegenover die van andere landen op achterstand wordt gezet.

Importheffing

Om daar wat aan te doen heeft Brussel het EU-systeem Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) bedacht. Aan industriële producten uit niet-EU landen wordt een CO2-belasting middels een importheffing opgelegd. De hoogte van de importheffing moet de ETS-CO2-prijs weerspiegelen. De bedoeling is duidelijk: de CO2-belasting moet voor een ‘gelijk speelveld’ voor de EU-industrie zorgen. Het CBAM-systeem is echter dermate complex, dat alleen al de administratie van het systeem de kosten met 4 tot 15 procent verhoogt.

De Rabo heeft berekend dat CBAM niet voor een gelijk speelveld gaat zorgen. Bovendien gaat CBAM (vooralsnog) alleen gelden voor de import van elektriciteit, cement, aluminium, mest, ijzer- en staalproducten. De door het FitFor55-plan (uitwerking van de Green Deal) hogere kosten voor de exporterende industrie in de EU worden niet gecompenseerd. Het behoeft geen betoog dat de Europese industrie zelf weinig vertrouwen in het CBAM-systeem heeft.

Een tweede kostenpost is energie. Het bedrijfsleven wordt gedwongen ‘groene’ wind- en zonnestroom te gebruiken, waar vier keer voor betaald moet worden in plaats van één keer, zoals voor fossiele stroom.

Als eerste dient betaald te worden voor de plaatsing van windmolens en zonneparken en voor de kabels daar naartoe, die vervolgens op het bestaande netwerk worden aangesloten. Zou de wind altijd waaien en de zon altijd schijnen, dan zouden wind- en zonneparken toereikend zijn. Maar dat is niet het geval, de elektriciteitsproductie uit deze bronnen is maar 27% van wat er nodig is.

Ook betalen voor back-up en lozing

Omdat de wind niet altijd waait en de zon niet altijd schijnt, moet er een back-up blijven bestaan, met name gascentrales. Voor deze fossiele energie moet ook worden betaald, dus dat is twee.

Op hoogtijdagen van zon en wind wordt er te veel stroom geproduceerd, en omdat die niet kan worden opgeslagen moet deze stroom worden geloosd. Dat kost ook geld, want wie zit op zo’n overload te wachten? Dat is drie.

Bejaarde netwerken

Tenslotte moeten wind- en zonneboeren kunnen leven van hun handel, ook als ze wegens overproductie worden afgekoppeld van het netwerk. Bij zo’n afkoppeling krijgen de wind- en zonneboeren 90% van de geschatte productie betaald, ook al leveren ze niets.

Daarmee is het verhaal nog niet afgelopen. Want de bestaande netwerken zijn helemaal niet ingesteld op de wiebelstroom van zon- en windenergie. Onze netwerken zijn bejaarde netwerken die gewoon stroom leveren al naar gelang de vraag. Maar nu komt er opeens een groot aanbod op dat netwerk als de wind waait en de zon schijnt en de kabels kreunen. De totale electriciteitsinfrastructuur moet worden vervangen. Een kostenpost van tientallen miljarden, die uiteraard wordt doorberekend.

Een derde kostenverhoging komt voort uit ‘compliancekosten’. Bedrijven moeten betalen voor certificeringen, audits en rapportages om aan te tonen dat ze voldoen aan duurzaamheidsregels en -normen. Zo wordt de EU-Corporate Sustainability Reporting richtlijn (CSRD) binnenkort van kracht.

Naast de aankondiging van een Clean Industrial Deal herhaalt VDL de intentie van de Commissie om de regeldruk voor het bedrijfsleven te verminderen. Dat beloofde zij ook in haar eerste termijn. We weten wat daarvan terecht is gekomen, niets. Beter gezegd: alleen maar meer regeldruk. Met de voorgenomen industriepolitiek komen er bovendien weer meer regels.

Als het aan de Europese Commissie van VDL ligt dient het bedrijfsleven rekening te houden met zowel een continuering van het ingezette FitFor55-beleid als met de uitwerking van de Green Industrial Deal, aangevuld met industriepolitiek op EU-niveau. Niet bepaald een formule voor succes. Industriepolitiek werkt niet, niet op nationaal en niet op EU-niveau. Dat heeft de geschiedenis wel bewezen. Ik schreef er vorig jaar over.

Sombere vooruitzichten

Hopelijk komt het echter niet zo ver en wordt VDL door de Europese Raad, die nog steeds het laatste woord heeft, teruggefloten en/of onthouden de lidstaten haar de benodigde financiering. Eurobonds zijn sowieso voor Duitsland en Nederland anathema.

Krijgt VDL (en met haar de coalitie van socialisten, links-liberalen, groenen en voor een deel christen-democraten in het Europees Parlement) haar zin, dan ziet het er somber uit voor de Europese Unie. Het beoogde beleid zal niet het gewenste effect sorteren. De EU wordt er niet onafhankelijker van, verbetert haar concurrentiepositie niet (integendeel) en zal vanwege een uitgedund bedrijfsleven in economisch zwaar weer belanden met uiteindelijk verarming van de gehele EU als gevolg.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs. 

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Clean Industrial Deal van Von der Leyen maakt de hele EU armer verscheen eerst op Wynia's Week.

Drie dagen daarvoor kwam er een einde aan het 14-jarige bewind van de Tories in het VK.

In Duitsland, het derde grote Europese land, kroop de ‘stoplicht’-coalitie van sociaal-democraten, groenen en liberalen (voorlopig) door het oog van de naald. Men wist met een ‘last minute’-begrotingsakkoord (de FDP had gedreigd bij het ontbreken daarvan de coalitie op te blazen) vervroegde verkiezingen – die het zou verliezen – te voorkomen.

In Frankrijk kwam onvrede tot een climax

De weg naar een andere, centrum-rechtse regering – een duidelijke ruk naar rechts – hadden kleinere Europese landen al eerder gevonden. De redenen van de politieke slachting op het Europese toneel zijn divers, maar de rode draad is anti-establishment, de kloof tussen politiek en bevolking. De tot voor kort zwijgende – en bij verkiezingen thuisblijvende – meerderheid voelde zich dermate gekwetst en door de regerende traditionele partijen genegeerd dat zij en masse naar het stemlokaal toog (zoals in Frankrijk afgelopen zondag met een opkomstpercentage dat met 67,5 procent aanzienlijk hoger was dan de vorige keer in 2022 met 46,2 procent) en op oppositiepartijen stemde.

In Frankrijk – revoluties beginnen altijd in Frankrijk – kwam de onvrede onder de bevolking tot een climax. Een relatief bedaard voorspel was nog de ‘gele hesjes’-beweging van enige tijd geleden, maar bij de verkiezingen voor het Europees Parlement werd een niet mis te verstane dreun uitgedeeld aan het politieke establisment. Het Rassemblement National van Marine Le Pen kreeg twee keer zoveel stemmen als de partij van Macron. Met een adhesiebetuiging aan de nieuwe, jonge sterspeler van het RN, Jordan Bardella.

In de tweede ronde van de door Macron vervroegd uitgeschreven parlementsverkiezingen behaalde RN echter geen meerderheid. Een in alle haast gesloten ‘cordon sanitaire’ tussen Ensemble, de partij van Macron, en een eveneens in haast in elkaar getimmerd NFP-volksfront van alle linkse partijen, voorkwam dat Bardella de nieuwe premier van Frankrijk werd.

Met als resultaat een verdeeld ‘hung’-parlement, dat geen beslissingen zal kunnen nemen. RN krijgt (met 37,1% van de stemmen) 142 zetels, NFP (met slechts 26,3%) 188 zetels en Ensemble (met 24,7%) 161 zetels. Met een kiessysteem van representatieve vertegenwoordiging, zoals wij dat in Nederland kennen, was een dergelijk verschil tussen het aantal stemmen en zetels niet mogelijk geweest. Dan was het RN als grootste fractie uit de bus gekomen.

Het is waarschijnlijk slechts uitstel van executie. In de presidentsverkiezingen van 2027 doet Macron niet meer mee en gooit Marine Le Pen hoge ogen om het roer in Frankrijk over te nemen. Een cordon sanitaire rondom RN zal dan niet werken, omdat een Front Républicain (alle partijen tegen het RN) het NFP met waarschijnlijk de ultra-linkse kandidaat Mélenchon aan de macht zou helpen. Dat zal voor veel Franse kiezers een brug te ver zijn.

Financiële markten oordelen negatief

Het komende ‘hung’-parlement in Frankrijk werpt z’n schaduw al vooruit. De markten reageerden er maandagmorgen negatief op en deden de Cotation Assistée Continue, index van de Franse aandelenbeurs, met 40 punten zakken. Een CAC die in de aanloop naar de verkiezingen al veel terrein (200 punten) had moeten prijsgeven.

Een tweede gevolg is de oplopende ‘spread’, het renteverschil, tussen de Franse en Duitse staatsobligaties. Dat is sinds de eerste ronde van de verkiezingen opgelopen van 0,50 tot 0,84%, hetgeen het voor de Franse overheid met een almaar oplopend begrotingstekort (inmiddels al 5,3%, terwijl volgens het eurozone Stabiliteits- en Groeipact maar 3% is toegestaan) steeds duurder maakt om dat te financieren.

Run op de euro dreigt

De markten hebben steeds minder vertrouwen in de Franse economie met een almaar oplopende staatsschuld (die met een ‘hung’-parlement, dat geen beslissingen kan nemen, alleen maar zal toenemen) van inmiddels 112% van het bruto binnenlands product (bbp), terwijl het toegestane schuldpercentage volgens het eurozone Stabiliteits- en Groeipact 60% bedraagt.

Wellicht dat de ECB, de Centrale Bank van de eurozone in Frankfurt, ingrijpt en met een grootschalige opkoop van Frans schuldpapier de ‘spread’ weet te verminderen, maar zo niet, dan dreigt een run op de euro, de munt die het afgelopen jaar toch al 16 procent ten opzichte van de Amerikaanse dollar heeft verloren.

De potentiële impact van het politieke slagveld in derhalve enorm. Of er komt een eurocrisis of de ECB gaat weer miljarden (ook Nederlands) belastinggeld verspillen om de euro overeind te houden.

Niet alleen in Frankrijk worden de politieke bordjes verhangen. In heel Europa verschuiven de machtsverhoudingen. In Oost-Europa was dat reeds het geval, vooral in Hongarije (Orbán) en Slowakije (Fico). In West-Europa begon het in 2020 in Oostenrijk met de regering-Kurz, die mogelijk werd gemaakt door een overwinning van de Freiheitliche Partei Österreichs (FPÖ).

Italië, Zweden, Finland en Spanje volgden, met respectievelijk overwinningen van Fratelli d’Italia (Meloni), Sverigedemokraterna (SD), Perussuomalaiset, Partido Popular en VOX. In Spanje leidde de rechtse overwinning niet tot een rechtse regering, omdat de huidige linkse regering met de Catalaanse en Baskische partijen een deal wist te maken en de meerderheid met één zetel wist te behouden.

Waarom Labour won

De trend zet door, met Rassemblement National in Frankrijk en met de sterke opkomst van Alternative für Deutschland (AfD) in Duitsland zien we een duidelijke verschuiving in het politieke spectrum van links naar rechts. Het VK lijkt een uitzondering. Daar wonnen de sociaal-democraten van Labour, maar niet omdat de Britse kiezer opeens voor Labour koos – met 36 procent van de stemmen was het resultaat niet anders dan bij de enorme nederlaag, die de voormalige ultra-linkse partijleider Corbyn indertijd tegen Boris Johnson leed.

Labour won voornamelijk dankzij de splitsing van de Conservatieve partij in een romp Conservatieve partij en de nieuwe, in aantal stemmen sterk opkomende, partij van superbrexiteer Nigel Farage, die 15% haalde.

Implicaties

In veel Europese landen zijn de panelen dus verschoven. En daarmee de machtsverhoudingen. De komende tijd zullen we zien welke implicaties dat heeft. Allereerst zullen we het merken bij de gang van zaken in de Europese Unie. Weliswaar heeft de traditionele meerderheid van christen-democraten, socialisten en liberalen (nog even snel) de topfuncties onderling verdeeld (hoewel de benoeming van Von der Leyen (VDL) nog door het Europees Parlement op 18 juli moet worden goedgekeurd), maar de echte regie wordt in de EU uitgeoefend door de lidstaten in de Europese Raad en niet door de Europese Commissie. Hoezeer VDL ons dat de laatste jaren ook heeft willen doen geloven. Een federale unie is de EU nog niet.

Daarnaast lijkt centrum-rechts in het Europees Parlement zelf de handen ineen te slaan. De nieuwe ‘patriotten’-fractie van Orbán (met onder andere de Nederlandse PVV), waarbij zich nu ook Marine Le Pen heeft aangesloten, vormt samen met de ECR-fractie van Giorgia Meloni een blok waar de traditionele meerderheid niet omheen zal kunnen.

Realistischer beleid op verschillende gebieden

De gewijzigde machtsverhoudingen zullen zich vooral doen gevoelen bij de grote thema’s in Europa: immigratie, veiligheid, klimaat en natuur en de concurrentiekracht van de economie tegenover de VS en China. Waar de traditionele politieke partijen een Open Grenzen-beleid voerden, veiligheid op straat niet handhaafden, een rigoreus klimaat- en natuurbehoudsbeleid voerden, dat de burger hard raakte en het bedrijfsleven, waaronder de agrarische sector, op concurrentieachterstand zette, zullen de nieuwe regeringen voorzichtiger zijn.

Zij zullen een restrictiever immigratiebeleid voeren, vooral op asielgebied, het wegkijkbeleid zal verdwijnen en plaatsmaken voor handhaving van recht en orde, een ‘lik op stuk’-beleid met een hogere strafmaat, klimaat- en natuurbeleid zullen worden afgezwakt met ‘reality checks’, opdat industrie en agrarische sector niet het onderspit delven en een pro-business beleid zal worden gevoerd om de concurrentiekracht op te krikken.

Op andere thema’s zal de nieuwe politieke wind eveneens voelbaar zijn, maar op deze vier grote thema’s zal het nieuwe beleid een merkbaar verschil maken.

Een volledige ommekeer is echter niet te verwachten. Hoewel ook Labour, zoals aangekondigd door de nieuwe minister van Financiën, een pro-business beleid zal voeren, heeft de partij nog steeds een linkervleugel die zich bij tijd en wijle zal roeren. Het omvangrijke Volksfront-contingent in de Franse Assemblée Nationale zal verzet plegen tegen wijziging van het tot voor kort gevoerde beleid op de vier grote thema’s en in Duitsland is de ‘stoplicht’-coalitie nog niet weg. De bakens in Europa zijn echter verzet en doordenderen en doordrammen van huidig beleid zal stoppen of in ieder geval sterk worden afgezwakt.

Na de Bondsdagverkiezingen volgend jaar zal Duitsland een andere regering krijgen. Waarschijnlijk bestaande uit de christen-democratische CDU/CSU, klassiek-liberale FDP en wellicht ook de van Die Linke-partij afgesplitste nieuwe (economisch linkse, cultureel rechtse) partij van Sahra Wagenknecht.

Ander beleid

Nieuwe verkiezingen in Spanje zullen de centrum-rechtse Partido Popular weer aan de macht brengen. Nieuwe verkiezingen lijken onontkoombaar, omdat de onafhankelijkheidsstrijder en voormalig premier van Catalonië Puigdemont van het Spaanse Hooggerechtshof geen amnestie heeft gekregen, om welke reden zijn Junts-partij waarschijnlijk de stekker uit de centrum-linkse regering van Sanchez trekt.

En in 2027 zullen de presidentsverkiezingen in Frankrijk het Rassemblement National waarschijnlijk definitief aan de macht helpen.

Vooropgesteld dat de huidige trend doorzet zal in Europa links-liberaal worden vervangen door centrum-rechts en zal een dito ander beleid worden gevoerd.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs. 

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht In heel Europa wordt beleid inzake immigratie, klimaat, veiligheid en economie rechtser verscheen eerst op Wynia's Week.

Er is veel aandacht voor de binnenlandse plannen van Trump: de Amerikaanse economie, de muur aan de grens met Mexico, het verslaan van de Deep State. Maar zeker zo belangrijk – niet in de laatste plaats voor ons Europeanen – is de verwachte wijziging van de buitenlandse politiek van de VS. De media komen meestal niet verder dan lacherig doen over Trumps slogan ‘Make America Great Again’ (MAGA) of over zijn vermeende plan om de VS terug te trekken uit de NAVO. Het laatste is gewoon niet waar en het eerste verdient meer en vooral serieuze aandacht.

Terug naar Ronald Reagan

Wat is Trump van plan als hij herkozen wordt? Daarvoor moeten we terug naar zijn grote leermeester Ronald Reagan (1911-2004), die in de jaren tachtig als president werd geconfronteerd met stagflatie in eigen land en een Koude Oorlog met de Sovjet-Unie op het wereldtoneel.

Aan de stagflatie maakte hij – beter gezegd de toenmalige voorzitter van de Federal Reserve (Fed) Paul Volcker – een einde door de rente tot boven de 20 procent te verhogen. De Sovjet-Unie bestreed hij – uiteindelijk met succes – door te zorgen dat de olieprijs werd verlaagd. Met dank aan koning Fahd van Saoedi-Arabië, die door Reagan werd overgehaald om de olieproductie te verdubbelen. De Russen waren – net als nu het geval is – voor een belangrijk deel afhankelijk van de inkomsten uit de olie- en gasindustrie. Er waren meer oorzaken van de implosie van het Sovjetrijk, maar de dramatische terugval in olie- en gasinkomsten is waarschijnlijk het ‘tipping point’ geweest.

Hoewel Trump met de Saoedi’s een veel betere verstandhouding heeft dan Biden en hij wellicht kroonprins Mohammad bin Salman met wapenleveranties zal kunnen overtuigen hetzelfde te doen als indertijd koning Fahd, is de VS nu, anders dan in de tijd van Reagan, zelfvoorzienend op energiegebied. Sterker nog: Amerika is een belangrijke exporteur geworden van goedkoop LNG, gemaakt van het overvloedig aanwezige en op grote schaal gewonnen schaliegas. Rusland en ook Iran hanteren nog steeds ‘outdated’ productietechnieken en zijn slechts in staat om olie en gas winstgevend te produceren tegen relatief hoge marktprijzen.

Als Trump doet wat hij tijdens zijn rallies heeft aangekondigd, namelijk het overspoelen van de wereld met LNG, dan zullen Rusland en Iran het moeilijk krijgen. Rusland zal niet langer voldoende olie- en gasinkomsten hebben om z’n oorlogseconomie te financieren en Iran zal geen middelen meer hebben om zijn Hamas-, Hezbollah- en Houthi-proxy’s van geld en wapens te voorzien.

Dat zal mega-repercussies hebben. Trump zal sowieso –  zoals hij heeft aangekondigd – snel een einde proberen te maken aan de oorlog in Oekraïne met het plan-Kissinger: een deal met Vladimir Poetin waarbij Rusland de Krim mag houden, de Donbas een bufferzone wordt en (de rest van) Oekraïne zich aansluit bij de NAVO. Als Poetin niet direct hapt, zal Trump Rusland proberen uit te putten met dramatisch teruglopende olie- en gasinkomsten.

Hetzelfde zal opgaan voor Iran. Als dat land zijn proxy’s niet meer kan onderhouden, zal de druk op Israël verminderen en zal weer voortuitgang kunnen worden geboekt met de Abraham-akkoorden die eind 2020 werden gesloten tussen de VS, Israël, Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten. De enige reden dat Saoedi-Arabië plotseling afzag van het aangaan van diplomatieke relaties met Israël, is 7 oktober. Waarschijnlijk was dat voor Hamas, daartoe aangemoedigd door Iran, ook de reden om de vreselijke pogrom tegen Israël te beginnen.

Meer stabiliteit

Relevant voor ons Europeanen is natuurlijk de ‘klimaatkoers’ van Trump. Op 1 juni 2017 kondigde hij aan dat de VS zich zou terugtrekken uit het klimaatakkoord van Parijs. Zijn stelling is dat de doelstelling van klimaatneutraliteit onzinnig is en bovendien onhaalbaar en onbetaalbaar. De energietransitie, waarin hij wel gelooft, heeft meer tijd nodig. Alleen al de constructie van de benodigde infrastructuur voor een energieproductie en -distributie gebaseerd op ‘renewables’ duurt tenminste tien jaar. In die tussentijd is gas (in LNG-vorm) een uitstekende overgangsbrandstof.

Zal een terugkeer van Trump in het Witte Huis de wereld in een chaos storten, zoals veel media ons willen doen geloven? Nee, de kans is veel groter dat zowel in het Midden-Oosten als aan de grenzen van de Europese Unie de stabiliteit terugkeert. Poetin zal (deels) zijn zin hebben gekregen in Oekraïne en zich weer (moeten) richten op de binnenlandse economie. Hij zal geen geld meer hebben voor buitenlandse avonturen, mocht hij daar al zin in hebben.

Rode lijn voor Poetin

In dat verband: ik heb nog nergens een overtuigende onderbouwing gezien van de stelling van vele EU-politici – inclusief onze eigen demissionaire minister-president – dat Poetin op de deur van de NAVO klopt en bijvoorbeeld de Baltische staten of Polen zou willen (en durven) aanvallen. Dat zou niet minder dan zelfmoord zijn.

De enige situatie waarin een rechtstreeks conflict tussen de NAVO en Rusland kan uitbreken, is een steeds verdere escalatie vanuit de NAVO-landen richting het Russische grondgebied. Dat is een rode lijn voor Poetin. Als bijvoorbeeld de Nederlandse F-16’s worden ingezet om Rusland te bombarderen, zal Poetin terugslaan, met ongekende consequenties als gevolg. Laten we hopen dat dit niet gebeurt en dat de escalatie niet zover uit de hand loopt dat we nog vóór de terugkeer van Trump in een oorlog met Rusland verzeild raken. Daarná zal het gevaar geweken zijn.

En dan China, wat kunnen we daar verwachten? Ook daarvoor moeten we even terug naar het (nabije) verleden. Trump was de president die China de wacht aanzegde. Hij startte een handelsoorlog om duidelijk te maken dat de VS het niet langer accepteerde dat de Chinezen de internationale handelsregels aan hun laars lapten.

Die koers zal Trump waarschijnlijk hervatten. Tit for tat, misschien wel met een volledige economische ‘decoupling’ als eindresultaat. Tenzij China inbindt en stopt met grootschalige staatssteun aan z’n exportbedrijven (waardoor de Chinese producten op de westerse markt worden gedumpt om marktaandeel te vergroten), stopt met het schenden van intellectueel eigendom, stopt met het discrimineren van buitenlandse investeringen in China en zich in het algemeen houdt aan de internationale handelsregels van de WTO.

Taiwan zal met Trump weer opgelucht adem kunnen halen. De Zuid-Chinese Zee blijft open internationaal vaarwater en de claims van China op de Paracel- en Spratly-eilanden zullen niet worden gehonoreerd. Defensieovereenkomsten met de buurlanden van China zullen door de VS worden versterkt en uitgebreid.

Weerbarstige werkelijkheid

Amerika is onder Trump – en dat kunnen de meeste van zijn voorgangers hem niet nazeggen – geen enkele oorlog begonnen. Zijn Realpolitiek was succesvol. Vanuit een positie van kracht – het Amerikaanse leger werd op alle fronten versterkt – wist hij andere wereldleiders ervan te overtuigen geen buitenlandse avonturen te beginnen. Het is mijn overtuiging dat ook Poetin het onder Trump niet zou hebben aangedurfd om Oekraïne binnen te vallen.

Of is het door mij geschetste beeld te rooskleurig? De werkelijkheid blijkt altijd weerbarstiger dan de voornemens die door politici in verkiezingstijd worden geuit. Alleen ondervinding is het ultieme bewijs, dat geldt uiteraard ook voor een eventuele tweede termijn voor Trump. Zoals altijd: the proof of the pudding is in the eating. 

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs. 

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Donald Trump terug in het Witte Huis? Dat zou voor Europa en het Midden-Oosten een zegen zijn   verscheen eerst op Wynia's Week.

We zagen dit verschijnsel het eerst in Nederland, waar de achterban van rechts niet op kwam dagen, terwijl de linkse kiezers hun partijen trouw steunden. Maar ook in de rest van de 27 lidstaten van de Europese Unie zagen we dat rechts veelal thuis bleef. Blijkbaar appelleert de EU meer aan linkse dan aan rechtse stemmers.

Geen Nexit meer

Een uitzondering was Frankrijk. Daar ging de rechtse kiezer wel naar het stemlokaal met als gevolg dat het Rassemblement National van Marine Le Pen twee keer zoveel stemmen kreeg als de partij van President Macron.

In Nederland is het niet zo verwondelijk dat de PVV-kiezer weinig op heeft met de EU. Tot voor kort pleitte de partij nog voor een Nexit. Pas na de verkiezingen van afgelopen november liet de PVV haar nexitstandpunt varen en zei men de EU van binnenuit te willen hervormen. Een wijziging van standpunt om een coalitie met andere partijen mogelijk te maken. Maar de PVV-stemmer is blijkbaar (nog?) niet overtuigd van het nut van deze koerswijziging. Hij/zij bleef thuis. Om precies te zijn: 56% van degenen die in oktober op de PVV hadden gestemd. Daarentegen waren de aanhangers van GroenLinks/PvdA hun partij trouw. Slechts 22% kwam niet opdagen.

In de andere lidstaten zien we eenzelfde beeld, hoewel de verschillen hier en daar groot zijn. De volledige uitslagen vindt u hier. Omdat de grote lidstaten op basis van hun bevolkingsaantal de meeste zetels in het Europees Parlement (EP) krijgen, ging de aandacht vooral uit naar de uitslagen in Duitsland, Frankrijk en, in iets mindere mate, naar Italië, Polen en Spanje.

In Frankrijk was het verlies van de partij van Macron zo groot, dat hij onmiddellijk nieuwe (parlements)verkiezingen aankondigde. Met wellicht als uitkomst een ’Cohabitation’ met Jordan Bardella, de winnende lijsttrekker van Rassemblement National bij de Europese verkiezingen, als premier. Wie had dat kunnen voorspellen …

Electorale dreun voor ‘Ampel’-coalitie

In Duitsland krijgt de regerende coalitie een electorale dreun. Alleen de liberale FDP blijft in percentage gelijk. De sociaal-democraten van Olaf Scholz en coalitiepartner de Groenen verloren beide dramatisch. De CDU/CSU scoorde het beste. De AfD kwam als tweede met 16% van de stemmen uit de bus. Een lager resultaat dan de polls hadden aangegeven. Volgend jaar worden er nationale verkiezingen in Duitsland gehouden. De dagen van de ‘Ampel’-coalitie lijken geteld.

In Italië was Giorgia Meloni oppermachtig, Tusk won in Polen en in Spanje kwamen de christen-democratische Partido Popular en sociaal-democratische PSOE van premier Sanchez ongeveer gelijk uit de bus. De Partido-Popular was wel de winnaar. Ook in Spanje deed de rechts-nationalistische partij Vox het met 10% van de stemmen slechter dan voorspeld in de polls.

Op een paar uitzonderingen na in Scandinavië hebben de Groenen het heel slecht gedaan. De bevolking lijkt genoeg te hebben van het drammerige klimaatbeleid, dat de burger hard in de portemonee raakt en het overleven van boer, visser en bedrijfsleven in de waagschaal stelt.

Centrum-rechts wint in België

In België werden tegelijkertijd met de verkiezingen voor het EP ook nationale en regionale verkiezingen gehouden. In de nationale verkiezing deed de Open VLD partij van premier De Croo het zo slecht dat hij met onmiddellijke ingang aftrad. De verwachte grote overwinning van de zusterpartij van de Nederlandse PVV, Vlaams Belang, bleef uit. De winnaar was de centrum-rechtse partij van Bart de Wever. Hetzelfde geschiedde in Wallonië. Ook daar was een centrum-rechtse partij de winnaar. De socialisten die daar traditioneel de grootste partij zijn verloren veel zetels. E.e.a. zou kunnen leiden tot – net als in Nederland – een centrum-rechtse coalitie in België.

De gemiddelde opkomst was grosso modo gelijk aan de vorige keer in 2019, circa 50 procent. De EU leeft nog steeds duidelijk minder dan het eigen land.

Terwijl de polls hadden aangegeven dat de christen-democraten (EVP) met de conservatieven (ECR) en de nationalisten (I&D) een meerderheid zouden kunnen vormen in het nieuwe Europees Parlement, is dat niet de uitkomst van de verkiezingen. Het ‘midden’ heeft tegen de verwachtingen in standgehouden.

ECR en I&D hebben weliswaar substantieel gewonnen, maar niet voldoende om samen met de EVP een meerderheid te vormen. De EVP had, bij monde van haar voorzitter Manfred Weber, al laten weten, dat zij, in tegenstelling tot de socialisten, liberalen en groenen, samenwerking met de twee eurocritische partijen niet uitsloot.

Weber had daar ook al een voorschot op genomen, toen hij de natuurherstelwet van Timmermans afzwakte en stemming over de wet met behulp van ECR en I&D afzwakte en uiteindelijk uitstelde, met grote kans op afstel.

Samenwerken met rechts

Wat in ieder geval kan worden geconcludeerd is dat de panelen ook in het ‘Brusselse’ aan het schuiven zijn. Andere machtsverhoudingen dienen zich aan. De EVP zal zich niet langer gebonden voelen om op alle onderwerpen samen te werken met de socialisten, liberalen en groenen. Bij migratie, klimaatbeleid en natuur zullen de christen-democraten gelegenheidscoalities aangaan met de ECR en/of de I&D.

Een samenwerking van middenpartijen met rechts was al geen uitzondering meer in een reeks van lidstaten, waaronder Nederland. Middenpartij VVD sloot een Hoofdlijnenakkoord met de nationalistische PVV. In ‘Brussel’ zullen we dit ook meer en meer zien. Al was het alleen maar omdat het Europees Parlement de hete adem van de inmiddels vele centrum-rechtse regeringen van de lidstaten in de nek voelt.

Sleutelrol voor Meloni

Hoe de verwachte nieuwe samenwerking tussen de EVP en het rechter deel van het Europees Parlement er uit komt te zien is nog ongewis. Een belangrijke rol lijkt weggelegd voor Giorgia Meloni, de Italiaanse premier. Zij neemt met ‘haar’ ECR (haar Italiaanse Broederspartij heeft binnen de ECR een prominente positie) een sleutelrol in. Zij kan besluiten tot een ‘alleingang’ en naar gelang de opportuniteit van het moment en het onderwerp voor of tegen stemmen. Op die wijze houdt zij de handen vrij en kan zij zich laten bekoren door vele minnaars.

Zij kan echter ook kiezen voor een meer vaste relatie. Ze is door Marine Le Pen, die in de I&D eveneens een prominente positie inneemt, uitgenodigd om een bondgenootschap van de ECR en de I&D aan te gaan. Om de uitnodiging kracht bij te zetten en Meloni over de streep te trekken heeft de I&D de Duitse rechts-nationalistische AfD al uit de fractie gezet. Met als voorwendsel de onacceptabele uitspraak van de voorman van de AfD dat niet alle SS’ers oorlogsmisdadigers waren.

Het Rassemblement National van Le Pen ligt al langer overhoop met de AfD – Marine Le Pen probeert het radicaal-rechtse en antisemitische imago van haar vader en zijn Front National af te schudden en daarmee ‘salonfähig’ te worden – en dit was een mooie aanleiding om de AfD, die ook dat imago heeft, gedag te zeggen.

Als Meloni op de uitnodiging van Marine Le Pen ingaat – en Orbán met zijn Fidesz-zetels zich ook nog aansluit  – ontstaat een blok van rond de 150 zetels en is dat blok na de christen-democraten de tweede grootste fractie in het EP. Groter dan de socialisten die met een derde plaats genoegen zullen moeten nemen.

Nieuwe Europese Commissie-voorzitter

Tot nu toe heeft Meloni de kaarten tegen de borst gehouden. Ze was vriendelijk tegen iedereen, maar liet niets los over haar intenties. Ongetwijfeld wilde zij eerst de uitslag van de verkiezingen voor het Europees Parlement afwachten. Maar ook nu de uitslag bekend is, zal zij vermoedelijk niet snel partij kiezen. Niet alleen de verhoudingen in het EP staan op het spel, maar ook de samenstelling van de nieuwe Commissie. De twee hangen nauw samen.

Want het nieuwe Europees Parlement vervult ook een belangrijke rol bij de keuze van de nieuwe voorzitter(ster) van de Europese Commissie. Weliswaar is het ‘Spitzenkandidaten’-systeem, waarbij de leider van de grootste fractie in principe ook de Commissievoorzitter(ster) wordt, verlaten, maar het Europees Parlement heeft nog wel de macht om een door de regeringsleiders voorgedragen kandidaat niet te accepteren. De voordracht van de leden van de Europese Raad moet door een meeerderheid van de 720 leden van het EP worden goedgekeurd.

Macron wil Draghi

Ook daar heeft Meloni een sleutelrol. Als één van de regeringsleiders van de grote landen die een kandidaat voordragen én als grote fractie in het Europees Parlement dat de voordracht moet goedkeuren.

Von der Leyen is allerminst zeker van een herbenoeming. Zij heeft daarvoor de steun nodig van de regeringsleiders. Die heeft zij waarschijnlijk van de christen-democratische regeringsleiders (12 van de 29), maar (nog) niet van Meloni. En ook niet van de Franse president die, naar verluidt, liever Mario Draghi op de stoel van de commissievoorzitter zou hebben. Draghi zou met zijn oproep tot een EU-industriepolitiek de door de Fransen bepleite Next Generation EU (een permanent coronaherstelfonds, gefinancierd met eurobonds) mogelijk maken. Een welkome financiering voor een land als Frankrijk met haar hoge staatsschuld.

Wat betreft de eventuele herbenoeming van Von der Leyen (VDL) is de vraag vooral: kan zij een toontje lager zingen en naar ons (de regeringsleiders) luisteren, of hebben we iemand anders nodig? Zeker na de overwinning van centrum-rechts in veel lidstaten staan de regeringleiders niet te springen om een sterke voorzitter(ster) van de Commissie.

VDL staat bekend als eigenzinnig en eigenwijs. Ze nam veel intitiatieven zonder raadpleging van de regeringsleiders: geld voor Oekraïne uit fondsen die voor andere doeleinden waren bestemd, (gewiste) sms’jes met Pfizer om als EU vaccins in te kopen, doordrukken Mercosur-handelsakkoord, een doorn in het oog van Frankrijk, Hongarije geld geven uit het coronaherstelfonds ondanks discussie over rechtsstatelijkheid, Polen weer geld geven uit het coronaherstelfonds na de verkiezing van Tusk op basis van slechts door hem uitgesproken intenties, hard tegen China tegen de wens van Duitsland.

Maar zelfs als VDL door de regeringsleiders wordt herbenoemd heeft zij nog steeds een meerderheid van de 720 EP-leden nodig, die de herbenoeming moeten ‘endorsen’. Zonder de stem van Meloni’s ECR-leden lukt dat waarschijnlijk niet. Het was dan ook niet verrassend dat we VDL de afgelopen tijd meermalen in Rome zagen.

Minder regels

Concluderend kunnen we zeggen dat rechts eindelijk aan tafel zit in Brussel. De poging van de socialisten, liberalen en groenen om de EVP van Manfred Weber af te houden van samenwerking met rechts lijkt mislukt. Het de facto cordon sanitair van rechts lijkt daarmee doorbroken.

Van een totale ommekeer van het beleid in Brussel zal echter geen sprake zijn. Een mammoettanker verander je niet makkelijk van koers. Wel zullen op bepaalde thema’s andere dan de traditionele ‘middenmeerderheden’ kunnen worden gevormd. Dat zal vooral het geval zijn op de thema’s migratie (met als te verwachten gevolg een aangepast, strenger EU-migratieakkoord), klimaatbeleid (met als gevolg een afgezwakte Green Deal, die wellicht zoals de BBB wil, een Real Deal wordt) en natuurherstelbeleid (met als gevolg dat de boeren en de vissers worden ontzien).

Meer in het algemeen mag verwacht worden dat de nieuwe machtsverhoudingen in het EP ervoor zullen zorgen dat de regeldruk uit Brussel vermindert. Het besef is doorgedrongen (hoewel nog niet bij de socialisten en de groenen) dat met de huidige regeldruk de industrie en grote delen van andere sectoren niet zullen overleven.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs. 

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Rechts zit aan tafel in Brussel wat zal leiden tot een strenger migratiebeleid en minder regeldruk verscheen eerst op Wynia's Week.