COP29.

Naar verwachting zullen zo’n 50.000 mensen aan deze wereldwijde jamboree van de internationale klimaatbeweging deelnemen: regeringsleiders, klimaatministers, vertegenwoordigers van de fossiele en groene industrie, klimaatdiplomaten, parlementariërs, beleidsmakers, klimaatwetenschappers, vertegenwoordigers van klimaatdenktanks en klimaat-ngo’s en natuurlijk de onvermijdelijke klimaatactivisten.

Nederland zal in Bakoe vertegenwoordigd worden door een kabinetsdelegatie bestaande uit minister-president Dick Schoof (voor de ceremoniële toespraak en het galadiner voor wereldleiders), de minister van Klimaat en Groene Groei Sophie Hermans (voor het bewaken van de Nederlandse klimaatbelangen), en de staatsecretarissen Chris Jansen (Openbaar Vervoer en Milieu) en Vincent Karremans (Jeugd, Preventie en Sport), die zullen deelnemen aan voor hen relevante workshops. Hermans zal samen met de andere EU-klimaatministers deel uitmaken van het onderhandelingsteam van EU-klimaatcommissaris Wopke Hoekstra.

Meer geld van rijke landen

Waarover gaat het straks in Bakoe? Natuurlijk over geld, een steeds terugkerend en controversieel thema bij de VN-klimaatconferenties. De strijd tegen en de gevolgen van klimaatverandering kosten nu eenmaal heel veel geld. En als het aan de arme landen ligt, moeten de rijke landen – de veroorzakers van het probleem – opdraaien voor de kosten.

Dit jaar is aan de orde een verhoging van de jaarlijkse bijdragen aan het Green Climate Fund, het fonds waaruit klimaatprojecten in de arme landen worden betaald en dat tot nu toe gevuld werd door de rijke landen à raison van 100 miljard dollar per jaar. Dat bedrag moet op zijn minst met een factor tien omhoog, vinden de arme landen. Maar China, de een na grootste economie in de wereld en de grootste CO2-uitstoter, weigert categorisch aan het fonds bij te dragen, tot groot ongenoegen van de rijke G7-landen.

Daarnaast zullen de deelnemende landen weer een groot aantal oude initiatieven bestendigen en nieuwe lanceren. Bijvoorbeeld het methaan-initiatief van de VS, gelanceerd door de oud VS-klimaatgezant John Kerry op de COP26 in Glasgow (2021) met het doel de uitstoot van het broeikasgas methaan extra aan te pakken. Tijdens de COP28 in Dubai vorig jaar heeft de toenmalige Nederlandse klimaatminister Rob Jetten het voortouw genomen voor de vorming van een coalitie om een einde te maken aan fossiele subsidies. Daar zal volgens plan de huidige minister Hermans in Bakoe een vervolg aan geven.

Maar het alles overstijgende centrale hoofdthema van COP29 zal zijn ‘het levend houden van de opwarmingsgrens van anderhalve graad Celsius’ (‘Our fixed objective’). Die grens dreigt binnen niet al te lange tijd te worden overschreden en dat zal desastreuze gevolgen hebben voor het ‘voortbestaan van de mensheid’, als we de secretaris-generaal van de VN, de Portugese sociaaldemocraat António Guterres, moeten geloven.

Kortom, grote paniek in Bakoe. Het is de morele plicht van de mensheid om onder de anderhalve graad te blijven, zo schrijft het Azerbeidzjaanse Presidium van COP29 op de website van de conferentie. In Bakoe zal alles op alles worden gezet om het dreigende onheil af te wenden.

Hoe zit het ook al weer met die anderhalve graad? In het Akkoord van Parijs van 2015 is afgesproken de opwarming van de aarde te beperken tot ruim onder de twee graden en als het even kan tot onder de anderhalve graad, gerekend ten opzichte van het niveau van voor de industriële periode. Tot 2015 gold de Merkel-norm van maximaal twee graden, genoemd naar de voormalige Duitse bondskanselier die daarvan een warm pleitbezorger was. De aangescherpte Parijse opwarmingsgrenzen zijn het resultaat van een politiek onderhandelingsproces en hebben geen directe fysische betekenis. Over de praktische haalbaarheid van de meest ambitieuze ondergrens van anderhalve graad bestond indertijd in Parijs gerede twijfel.

Geen wetenschappelijke grens

Aan die twijfel is in 2018 korte metten gemaakt door het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) met een wetenschappelijk rapport over de haalbaarheid van de anderhalve graad grens (SR15). Daarin werd geconcludeerd dat de anderhalve graad wel degelijk haalbaar is mits de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen zeer drastisch wordt ingeperkt (‘deep cuts’). Daarmee bedoelde het IPCC het terugbrengen van de wereldwijde uitstoot naar netto-nul uiterlijk in 2050, wat neerkomt op een afname van de uitstoot tussen de 3 tot 4 procent per jaar van de uitstoot in 2020.

Sindsdien hebben de VN-klimaatorganisaties, gesteund door de rijke G7-landen, de anderhalve graad en de daarvan afgeleide netto-nul in 2050 als uitgangspunt gekozen voor het internationale klimaatbeleid. De anderhalve-graad grens wordt door de voorstanders van een streng klimaatbeleid steevast gepresenteerd als een kritieke, wetenschappelijk gefundeerde grens die onder geen beding mag worden overschreden. Dat is feitelijk onjuist maar de notie van een kritieke grens is wel gemeengoed geworden in klimaatkringen. Het gevolg is dat de iets minder ambitieuze grens uit het Akkoord van Parijs van ruim onder de twee graden geheel van de radar is verdwenen.

Terug naar de COP29. Traditioneel publiceert de VN aan de vooravond van de jaarlijkse klimaatconferentie een Emissions Gap Report. Daarin wordt aangegeven hoever de in de praktijk gerealiseerde wereldwijde vermindering van de uitstoot achterloopt bij de gewenste en afgesproken uitstootdoelen. Het rapport wordt samengesteld door een geselecteerde groep universitaire IPCC-wetenschappers, aangevuld met beleidsmedewerkers van een groot aantal klimaatdenktanks en klimaat-ngo’s. De coördinatie ligt in handen van het klimaatbureau van het United Nations Environmental Program (UNEP) in Kopenhagen. De regeringen van Nederland en Denemarken dragen bij in de kosten van het rapport.

De toon van het Emissions Gap Report 2024 is aanmerkelijk grimmiger dan in voorgaande jaren. De titel ‘Geen gebakken lucht meer… svp’ windt er geen doekjes om: geen woorden maar daden. De landen moeten hun uitstootambities met ‘kwantumsprongen’ verhogen en die dan ook onmiddellijk tot uitvoering brengen. Alleen dan kan een nakende klimaatcatastrofe worden afgewend. Boter bij de vis in Bakoe: dat is, kortweg, de alarmerende boodschap aan de onderhandelaars. Het sluit naadloos aan bij het hoofdthema van de COP29.

Het Emissions Gap Report 2024 laat zien dat van de door het IPCC in 2018 bepleite drastische inperking van de uitstoot tot dusver bitter weinig is terecht gekomen. De wereldwijde uitstoot is deze eeuw jaar op jaar gestegen (met uitzondering van het COVID-jaar 2020) van 41,5 GtCO2eq (Gigaton CO2 equivalent) in 2000 naar 57,6 GtCO2eq in 2023, een toename van bijna 2 procent per jaar. Weliswaar is de uitstoot in de G7- landen licht gedaald, maar die daling werd meer dan teniet gedaan door een stijging in vooral de opkomende Aziatische landen.

Ook de toekomst ziet er weinig rooskleurig uit. Het rapport heeft becijferd dat bij voortzetting van het huidige beleid de opwarming aan het eind van de eeuw zal zijn opgelopen naar 2,9 graad (mediaan). Als alle landen getrouw hun eerder gedane toezeggingen nakomen (de zogeheten NDC’s, de National Determined Contributions) zal de opwarming aan het eind van deze eeuw iets lager uitkomen op 2,4 tot 2,6 graad Celsius, afhankelijk van de hardheid van de toezeggingen, maar dat is nog steeds veel te hoog. En na 2100 zal de opwarming nog gewoon door blijven gaan totdat de netto-uitstoot is teruggebracht naar nul.

Er is ook goed nieuws

Kortom, de landen die het Akkoord van Parijs hebben ondertekend hebben er tot nu toe een potje van gemaakt. Volgens de uitvoerend directeur van de UNEP, de Deense ontwikkelingseconoom Inger Andersen, is de anderhalve graad ‘op sterven na dood’ en ligt het criterium van ruim onder de twee graden ‘op de intensive care’. Tijd om, in haar woorden, in Bakoe ‘all out’ te gaan op het pad naar de anderhalve graad voor 2030. Zo niet, dan gaat het ons levens en geld kosten en brengen we het planetaire systeem in groot gevaar.

Gelukkig is het niet allemaal kommer en kwel. Er staat ook goed nieuws in het Emissions Gap Report, maar dat is volledig ondergesneeuwd. Het goede nieuws is dat als alle landen hun officieel aangemelde plannen voor de vermindering van de uitstoot ook daadwerkelijk uitvoeren, de opwarming nog deze eeuw zal stabiliseren op 1,7 graad. Dan gaat het niet alleen om de ingeleverde NDC’s tot 2030 maar ook om de officiële toezeggingen te streven naar een uitstoot van netto-nul op enig moment voor of na 2050. Zo heeft China een netto-nul aangekondigd in 2060 en India in 2070.

De 1,7 graad is weliswaar hoger dan de ‘kritieke’ anderhalve graad, maar ligt wel ruim onder de twee graden en voldoet derhalve keurig aan het Akkoord van Parijs. Niets aan de hand dus. Er zijn dan ook helemaal geen ‘kwantumsprongen’ in de NDC’s nodig zoals bepleit in het Emissions Gap Report 2024. Het enige wat er moet gebeuren is de ondertekenaars van het Akkoord van Parijs houden aan hun gedane toezeggingen.

Onderstaande grafiek toont drie scenario’s voor drie karakteristieke uitstootpaden van CO2, het belangrijkste broeikasgas: het officiële IPCC Netto-Nul scenario (blauw), het scenario waarin het huidige beleid wordt voortgezet (oranje) en het optimistische UNEP-scenario met de NDC’s plus Netto-Nul toezeggingen (goud). Op de verticale as staat de jaarlijkse emissie van CO2 in GtCO2 en op de horizontale as de tijd in kalenderjaren. Alle scenario’s beginnen in 2020 met een CO2-uitstoot van 40 GtCO2 per jaar.

De uitstoot van het IPCC Netto-Nul pad daalt snel van 40 naar 20 GtCO2 per jaar in 2030 en daarna iets minder snel naar nul in 2050. De totaal opgetelde uitstoot bedraagt dan 500 GtCO2, exact gelijk aan het door het IPCC vastgestelde koolstofbudget per 1 januari 2020 voor een opwarming van anderhalve graad.

Bij voortzetting van het huidige beleid bedraagt de opwarming aan het eind van de eeuw 2,9 graad en daar hoort een totale hoeveelheid uitgestoten CO2 bij van 2900 GtCO2, gerekend vanaf 2020. Aannemende dat de uitstoot vanaf 2020 lineair afneemt, komt de emissiesnelheid in 2100 dan uit op 32,5 GtCO2.

Wereld van verschil

In het scenario met de NDC’s plus de Netto-Nul toezeggingen stijgt de opwarming naar 1,7 graad. Het koolstofbudget voor een opwarming van 1,7 graad is 850 GtCO2. Met een lineaire afname wordt de netto-nul uitstoot dan bereikt in 2063, nog ver voor het einde van de eeuw. Dat is een wereld van verschil met het dramatische scenario waarin het huidige beleid wordt voortgezet.

De toekomst ziet er dus lang niet zo angstwekkend uit als de gevestigde klimaatorde ons in Bakoe voorhoudt. Ja, de anderhalve graad zal zo goed als zeker worden gepasseerd, daar helpt geen moedertje lief aan. Maar dat betekent nog niet het einde van de wereld. De opwarming is op weg naar ‘ruim onder de twee graden’ en daar valt goed mee te leven. Dat vonden althans de architecten en ondertekenaars van het Akkoord van Parijs.

Niet overtuigd? De klimaatonderhandelaars zouden hun licht ook eens kunnen opsteken bij hun collega-klimaatwetenschappers. In een recente enquête van de Britse kwaliteitskrant The Guardian onder 380 recente IPCC-auteurs bleek dat 94 procent van hen geen fiducie meer heeft in de anderhalve graad. Zeer tot hun leedwezen, dat wel.

De anderhalve graad is dood, leve de 1,7 graad. Paniek om niets in Bakoe.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De toekomst is lang niet zo angstwekkend als de gevestigde klimaatorde ons voorhoudt verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor degenen die het niet direct paraat hebben: het Netto-Nul klimaatbeleid is bedoeld om de wereldwijde opwarming van de aarde beperkt te houden tot maximaal 1,5 graad Celsius ten opzichte van de pre-industriële periode, het meest ambitieuze opwarmingsdoel uit het Klimaat Akkoord van Parijs, door de uitstoot van CO2 te reduceren tot netto-nul in 2050. Netto geeft aan dat de onvermijdelijke uitstoot die er altijd zal zijn moet worden gecompenseerd met negatieve emissies, zoals het onder de grond stoppen van CO2. Netto-Nul is het hart van de Europese Green Deal (en van het Nederlandse klimaatbeleid van het nieuwe kabinet-Schoof).

De wetenschappelijke grondslag

Die 1,5 graad opwarming is overigens een illusie. Er is geen klimaatwetenschapper meer te vinden die daar nog in gelooft, ook Van der Werf niet. Als de huidige trend zich zal voortzetten zal de 1,5 graad ergens tussen 2030 en 2035 worden overschreden, dus meer dan 15 jaar eerder dan waar Netto-Nul van uitgaat. Niettemin maken de politieke beleidsmakers zich, tegen beter weten in, nog steeds sterk voor de 1,5 graad en de daarbij passende Netto Nul-uitstoot in 2050. Maar dit terzijde.

Van de Werf begint, zoals het hoort, met de wetenschappelijke grondslag van de Netto-Nul: een grafiek van de gemeten opwarming van de aarde uitgezet tegen de cumulatieve CO2-uitstoot sinds 1850. Zie hieronder.

De gekleurde balletjes geven de meetpunten weer. De temperatuurmetingen komen uit de HADCRUT5-database van gemeten wereldtemperaturen die wordt bijgehouden door de Meteorologische Dienst van het Verenigd Koninkrijk (MetOffice) samen met de Climate Resarch Unit (CRU) van de universiteit van East Anglia. De cumulatieve CO2-uitstoot is afkomstig uit de database van het Global Carbon Project, een internationaal samenwerkingsverband van klimaatwetenschappers.

Het verband tussen de opwarming en de cumulatieve uitstoot is, zeer verrassend, een eenvoudige rechte lijn, de zwarte lijn in bovenstaande grafiek. En die rechte lijn mag je volgens Van der Werf ook doortrekken naar de toekomst en dat heeft hij dan ook gedaan. Uit die geëxtrapoleerde rechte lijn volgt dan direct dat als je de opwarming van de aarde wilt beperken tot 1,5 graad er vanaf 01-01-2020 nog maar 500 Gigaton CO2 mag worden uitgestoten. Die 500 Gigaton is het Koolstofbudget dat hoort bij de 1,5 graad grens.

Op grond van het Koolstofbudget van 500 Gigaton heeft het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) in zijn fameuze SR15-rapport een wereldwijd CO2-reductiepad voorgesteld dat loopt van 40 Gigaton/jaar in 2020 naar nul in 2050 met als tussenwaarde 20 Gigaton/jaar in 2030. Een reductie van ongeveer 45% ten opzichte van de uitstoot in 2010. In 2050 is het budget dan opgesoupeerd en is het definitief afgelopen met de netto uitstoot van CO2. Zo niet dan zal de opwarming de grens van 1,5 graad overschrijden.

CO2-concentratie in de atmosfeer gaat dalen

Nadat de netto-uitstoot van CO2 is gestopt in 2050, blijft de gemiddelde wereldtemperatuur tot in lengte van dagen hangen op de 1,5 graad, geheel in overeenstemming met de geëxtrapoleerde rechte lijn. Immers, als er geen CO2 meer wordt uitgestoten, blijft de cumulatieve hoeveelheid uitgestoten CO2 op hetzelfde niveau en dus ook de opwarming.

Die stabilisatie van de opwarming op 1,5 graad is uiterst vreemd omdat de CO2-concentratie in de atmosfeer na het bereiken van de netto nul gestaag zal dalen als gevolg van de natuurlijke opname van CO2 door oceanen en de biosfeer. Die natuurlijke opname stopt natuurlijk niet met het stoppen van de uitstoot in 2050 maar gaat gewoon door. Met als gevolg een daling van de CO2-concentratie in de atmosfeer waardoor de globale opwarming zal overgaan in globale afkoeling.

Maar volgens Van der Werf is dat helemaal niet vreemd omdat die afkoeling exact (?!) wordt gecompenseerd door de opwarming die na 2050 nog in het vat zit. De reden daarvoor is dat het vele eeuwen duurt voordat de opwarming ook volledig is doorgedrongen tot de massieve oceanen met hun grote warmtecapaciteit en er een nieuw temperatuurevenwicht is bereikt. Tot 2050 hebben we te maken met wat in de klimaatwetenschap ‘transient’ opwarming wordt genoemd. De helling van de zwarte rechte lijn wordt niet voor niets de Transient Climate Response to Cumulative Emission genoemd (TCRE). En na 2050 komt dan als een duveltje uit een doosje de tot dan toe verborgen opwarming om de hoek kijken.

Je kunt natuurlijk ook een minder ambitieus opwarmingsdoel kiezen, bijvoorbeeld 2 graden Celsius, de zogeheten Merkel-norm die in het klimaatbeleid werd gehanteerd voor de totstandkoming van het Akkoord van Parijs. In dat geval komt de Netto-Nul uitstoot ergens halverwege de tweede helft van deze eeuw te liggen, laten we zeggen in 2075. En ook dan blijft de temperatuur na 2075 stabiel op het niveau van 2 graden en weer omdat de afkoeling vanaf 2075 exact (?!) wordt gecompenseerd door de opwarming die nog in het vat zit. Hetzelfde duveltje uit het doosje maar dan 25 jaar later.

Wynia’s Week

Aan het eind van zijn mini-college komt de aap uit de mouw. De directe aanleiding voor Van der Werfs gastblog zijn de columns die de afgelopen periode zijn verschenen in Wynia’s Week waarin de wijsheid van de Netto-Nul in twijfel wordt getrokken. Ook het nieuwe boek van Wynia’s Week-columnist Arnout Jaspers, De Klimaatoptimist, moet het bij Van der Werf ontgelden. Stel je voor dat het allemaal zo eenvoudig zou zijn, dan zou Van der Werf zelf ook een klimaatoptimist zijn. Maar hij weet wel beter, het is zeer zorgelijk gesteld met de staat van het klimaat en aan het strenge en ambitieuze klimaatbeleid mag absoluut niet getornd worden. Als uitsmijter in zijn gastblog beschuldigt Van der Werf Wynia’s Week van het verspreiden van misinformatie en van disrespect voor de gevestigde Klimaatwetenschap. Het zit hem duidelijk zeer hoog.

Extrapolatie van de rechte lijn naar de toekomst is ongeoorloofd

Terug naar de inhoud van het mini-college want daar valt wel het nodige op af te dingen. Van der Werf presenteert de rechte lijn, terecht, als de hoeksteen van het Netto-Nul beleid. Maar hij gaat niet in op de fundamentele kritiek dat extrapolatie van de rechte lijn uit het verleden naar de toekomst wetenschappelijk ongeoorloofd is. Dat is zo omdat die empirische rechte lijn geen universele geldigheid heeft. De rechte lijn in het verleden is een toevallige rechte lijn, het resultaat van een exponentiële toename van de CO2-emissies in combinatie met een snel stijgende opname van CO2 uit de atmosfeer door de oceanen en de biosfeer (vegetatie en de bodem op land). Maar in de toekomst nemen de emissies af of blijven ze constant, terwijl de CO2-opname door oceanen en biosfeer hoog blijft, en dan is er absoluut geen sprake meer van een rechte lijn.

Het betekent dat alles wat van die geëxtrapoleerde rechte lijn is afgeleid op losse schroeven komt te staan. Er bestaat geen Koolstofbudget voor de 1,5 graad van 500 Gigaton CO2, er bestaat überhaupt geen Koolstofbudget; de klimaatdoelen van Netto-Nul in 2050 en 45% in 2030 zijn het gevolg van een onwerkelijk CO2-reductiepad en zijn overmatig streng; de schatting van de opwarming van 2,5 graad in 2100 bij toegezegd beleid is een slag in de lucht want gebaseerd op een foute rechte lijn; de constante opwarming na 2050 is illusoir; negatieve emissies zijn niet noodzakelijk.

Reductie CO2-uitstoot tot 26 Gigaton/jaar is voldoende

Wat wel blijft staan is de noodzaak om de opwarming van de aarde te stoppen door de toename van de uitstoot af te remmen en te reduceren, het liefst zodanig dat de opwarming beperkt blijft tot 1,5 graad. Dat staat buiten kijf. Maar daarvoor is geen reductie van de uitstoot naar netto nul nodig, dat is zwaar overtrokken. Met een reductie van de huidige CO2-uitstoot van 40 Gigaton/jaar naar een constante uitstoot van 26 Gigaton/jaar ligt de 1,5 graad nog deze eeuw in het verschiet. Op dat temperatuurniveau is na verloop van tijd de uitstoot van 26 Gigaton/jaar gelijk aan de jaarlijkse opname van CO2 door de biosfeer en de oceanen. Zie hier.

En hoe zit het dan met de opwarming die nog in het vat zit? Die komt er inderdaad aan maar wel op een tijdschaal van eeuwen. Maar dan nog, de berekening van de 26 Gigaton is gebaseerd op een empirische klimaatgevoeligheid (de opwarming bij verdubbeling van de CO2-concentratie) van 2,8 graden. Dat zit al heel dicht bij de klimaatgevoeligheid na het bereiken van temperatuurevenwicht in de oceanen van 3 graden die het IPCC nog onlangs heeft gerapporteerd (AR6). Dat leidt dan na eeuwen tot een extra opwarming van 0,1 graad. De totale opwarming blijft ook dan nog steeds ruim binnen de grenzen van het Akkoord van Parijs.

Verkeerde afslag

Vooralsnog is Van der Werfs verdediging van de Netto-Nul niet erg overtuigend. Met het omarmen van de Netto-Nul heeft de politiek op voorspraak van de gevestigde klimaatwetenschap een verkeerde afslag genomen. Het Netto-Nul doel in 2050 om onder de veronderstelde veilige opwarming van 1,5 graad te blijven heeft geen deugdelijke wetenschappelijke basis, is overambitieus en tot mislukken gedoemd. Dat laatste wordt met de dag duidelijker. Het is hoog tijd voor een pas op de plaats en een herijking van het klimaatbeleid met reële en praktisch haalbare doelen op grond van de laatste wetenschappelijke inzichten.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Klimaatprofessor Guido van der Werf heeft ongelijk: Netto-Nul CO2-uitstoot in 2050 is onwetenschappelijk, overambitieus en tot mislukken gedoemd verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat kan ook moeilijk anders want Nederland is met handen en voeten gebonden aan de Green Deal van de EU waarvan de klimaatdoelen zijn verankerd in een bindende Europese klimaatwet, de trots van de Europese Commissie-Von der Leyen.

Dwaling

Het probleem is alleen dat de Europese klimaatdoelen de uitkomst zijn van een wetenschappelijke dwaling. Bij het formuleren van die doelen heeft de Europese Commissie zich laten leiden door het in 2018 verschenen rapport (SR15) van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), de klimaatwetenschappelijke tak van de VN, over de 1,5 graad Celsius doelstelling van het Akkoord van Parijs.

In dat rapport wordt het wereldwijde opwarmingsdoel van 1,5 graad ten opzichte van de pre-industriële periode vertaald naar een wereldwijd CO2-reductiepad en dat pad heeft de Europese Commissie in essentie overgenomen. Maar bij de vertaling is het IPCC in de fout gegaan.

Het door het IPCC voorgestelde reductiepad loopt van een jaarlijkse uitstoot van bijna 40 GigatonCO2 in 2020, via 22 GigatonCO2 in 2030 naar een uitstoot van netto-nul rond 2050. Na het bereiken van de netto-nul in 2050 blijft, volgens het IPCC, de CO2-concentratie in de atmosfeer constant en stopt dus de wereldwijde opwarming. Vanaf 2050 blijft de opwarming dan tot in lengte van dagen schommelen rond de 1,5 graad. Doel bereikt.

Wat er is misgegaan in het SR15-rapport is dat de auteurs ten onrechte hebben aangenomen dat de opname van CO2 door de biosfeer en de oceanen in de toekomst geen rol meer zal spelen. Terwijl die natuurlijke opname er tot op de dag van vandaag wel voor heeft gezorgd dat van de totale hoeveelheid door de mens uitgestoten CO2 sinds 1850 er uiteindelijk maar minder dan de helft (42%) blijvend in de atmosfeer is terecht gekomen ─ geen klein bier. Als die natuurlijke opname er niet was geweest zou de opwarming van de aarde de 3 graden al lang en breed zijn gepasseerd. Voor de aanname van het IPCC bestaat dan ook geen enkele wetenschappelijke grond.

Het belang van de natuurlijke opname

Het negeren van de natuurlijke opname van CO2 leidt vanzelfsprekend tot een onnodig restrictief reductiepad. Het is een onrealistisch pad dat nooit als basis voor het klimaatbeleid van de EU had mogen dienen. Laat staan dat de op dat pad gebaseerde uitstoot van netto-nul-in-2050 in een wet terecht had mogen komen. Maar dat kan de Europese Commissie niet worden aangerekend, die volgt eenvoudig de wetenschap, of wat daarvoor doorgaat.

De onderstaande figuur illustreert het belang van de natuurlijke opname van CO2 door de biosfeer en de oceanen op de opwarming van de aarde voor een viertal toekomstige CO2-uitstootscenario’s. Het linker plaatje toont de CO2 uitstootprofielen vanaf het begin tot het eind van de eeuw. Het rechter plaatje laat de daarbij behorende opwarming zien.

Vier scenario’s

Alle 4 scenario’s starten op 1 januari 2025 na een periode van historische exponentiële groei van de CO2-uitstoot, weergegeven door de ononderbroken blauwe lijn. De jaarlijkse uitstoot in 2024 zal uitkomen op 45 GigatonCO2 en de opwarming in 2024 op ruim 1,3 graad.

Het eerste scenario (gestreept blauw) is een voortzetting van de exponentiële uitstoot in het verleden. In het tweede scenario (goud) wordt de uitstoot vanaf 2025 constant gehouden op de 45 GigatonCO2 per jaar in 2024. In het derde scenario wordt de uitstoot over een periode van 25 jaar teruggebracht naar 26 Gigaton per dag. Die uitstoot is zo gekozen omdat dan de opwarming na een voldoende lange tijd zal uitkomen op 1,5 graad. Het vierde en laatste scenario (groen) is het netto nul scenario van het IPCC met als stip op de horizon een netto-nul uitstoot in 2050.

Exponentiële en constante uitstoot

In het scenario met de exponentiële uitstoot loopt de opwarming op tot bijna 6 graden aan het eind van de eeuw. Het is met recht een ‘worst case’-scenario en laat nog eens duidelijk zien dat de CO2-uitstoot aan banden moet worden gelegd.

Bij een constante uitstoot van 45 Gigaton per jaar neemt de opwarming toe en stabiliseert ergens aan het eind van de volgende eeuw op een niveau van ruim 3 graden. De uitstoot van CO2 is dan gelijk aan de natuurlijke opname van CO2, met als gevolg een constante concentratie van CO2 in de atmosfeer en dus ook een constante opwarming.

In het scenario waarbij de uitstoot wordt gereduceerd naar 26 Gigaton in 2050 loopt de opwarming aanvankelijk op tot een maximum van 1,7 graad in 2040. Daarna zet een gestage afkoeling in naar ruim 1,5 graad in 2100 en naar exact 1,5 graad in het begin van de volgende eeuw. Op dat moment is de uitstoot in evenwicht met de natuurlijke opname.

Het netto-nul scenario laat een stijging van de opwarming zien tot een maximum van 1,6 graad in 2035 gevolgd door een periode van betrekkelijk snelle afkoeling. De afkoeling is het gevolg van de opname van de natuurlijke CO2-opname waardoor de CO2-concentratie in de atmosfeer geleidelijk zal dalen. De afkoeling blijft doorgaan totdat de CO2-concentratie in de atmosfeer het niveau van voor de industriële periode bereikt, ver in de volgende eeuw. Van de door het IPCC voorspelde stabilisatie van de opwarming op 1,5 graad na 2050 is in de verste verte geen sprake.

Drijfzand

Om alle misverstand te voorkomen, de opwarming van de aarde is een serieus mondiaal probleem en dient voortvarend te worden aangepakt. Maar het CO2-reductiepad dat het IPCC heeft voorgesteld, en dat is overgenomen door de EU en de andere rijke industrielanden, is gebouwd op wetenschappelijk drijfzand.

Voor het beperken van de opwarming tot maximaal 1,5 graad hoeft de wereldwijde netto uitstoot van CO2 in het geheel niet in 2050 naar nul te worden teruggebracht. De uitstoot moet wel terug maar meer dan een reductie van ongeveer eenderde van de huidige uitstoot is echt niet nodig.

Meer realistische klimaatdoelen

Het nieuwe kabinet-Schoof mag dan van plan zijn het oude klimaatbeleid voort te zetten, het zal niet kunnen ontkomen aan een kritische beoordeling van de huidige klimaatdoelen. Zeker niet als de wetenschap achter die doelen ter discussie wordt gesteld. Klimaatbeleid dat ingrijpt in alle sectoren van de samenleving dient gegrond te zijn in solide wetenschap en moet vrij zijn van ideologische smetten. Zo niet, dan zal het draagvlak onder dat beleid snel wegvallen en zijn we verder van huis.

Zonder enige twijfel zal een kritische evaluatie van het huidige klimaatbeleid leiden tot meer realistische klimaatdoelen en een temporisering van het huidige klimaatbeleid. De VVD zal daarmee niet direct ingenomen zijn maar zal zich uiteindelijk bij de wetenschappelijke feiten moeten neerleggen.

De meeste weerstand tegen een herijking van het klimaatbeleid valt te verwachten van een uiterst machtig en nog steeds groeiend klimaat-industrieel complex dat het netto-nul-in-2050 beleid inmiddels heeft voortgebracht: het geheel van organisaties, bedrijven en instellingen dat de uitvoering en de promotie van de netto-nul-in-2050 enthousiast heeft omarmd en ter hand genomen. De partijen die in dit complex een rol spelen zullen zich niet voetstoots neerleggen bij een drastische koerswijziging van het beleid, want daar zal het op neerkomen.

De herijking van het klimaatbeleid zou in gang gezet kunnen worden door een kleine commissie van onafhankelijke wetenschappers met ervaring op het snijvlak van politiek en wetenschap. Voor alle duidelijkheid, het gaat hier in eerste aanleg niet om een complex maatschappelijk vraagstuk maar om een overzichtelijk technisch-wetenschappelijk probleem van beperkte omvang en complexiteit, te weten de vermeende wetenschappelijke onderbouwing van de klimaatdoelen.

Toch nog klimaatkoploper

De instelling van zo’n commissie zou de eerste beleidsdaad moeten zijn van de nieuwe minister voor Klimaat en Energie. Voor de hand liggende kandidaten voor die commissie zijn de tegen die tijd oud-minister van Onderwijs en Wetenschap Robbert Dijkgraaf en de oud-voorzitter van het college van bestuur van de Universiteit Wageningen Louise Fresco. De bevindingen van de commissie en hun aanbevelingen zijn niet alleen van nationaal belang maar zullen ook een directe impact hebben op het internationale klimaatbeleid. Wordt Nederland toch nog klimaatkoploper.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Klimaatbeleid is onnodig streng: netto-nul CO2-uitstoot in 2050 is helemaal niet nodig verscheen eerst op Wynia's Week.

In het vonnis van de rechtszaak Milieudefensie tegen Royal Dutch Shell, uitgesproken op 26 mei 2021, heeft de Rechtbank Den Haag (team handel) Shell bevolen zijn wereldwijde CO2-uitstoot per 2030 terug te brengen met 45 procent ten opzichte van het referentiejaar 2019. Die reductie geldt niet alleen de eigen uitstoot (scope 1) en de uitstoot van de toeleveranciers (scope 2) maar ook de uitstoot van de klanten (scope 3), dus de burgers en bedrijven die fossiele brandstoffen van Shell kopen en verbruiken.

Shell is tegen de uitspraak in beroep gegaan omdat het bedrijf zich door het bevel ten onrechte in een uitzonderingspositie voelt geplaatst in de sector waarin het opereert, en onmogelijk verantwoordelijk kan worden gehouden voor de uitstoot van zijn klanten. Mocht het vonnis standhouden, dan wordt Shell ernstig beknot in zijn bedrijfsvoering en dat zal voor het bedrijf onherroepelijk het begin van het einde inluiden.

Een vonnis met lariekoek

De eerste twee weken van april vonden bij het Gerechtshof Den Haag de zittingen van het hoger beroep plaats. Naast Shell en Milieudefensie heeft het hof een derde partij tot het hoger beroep toegelaten: de stichting Milieu en Mens (M&M). Deze stichting komt op voor de belangen van de bezorgde energiegebruikers die vrezen voor de financiële consequenties indien het vonnis van de rechtbank wordt uitgevoerd. M&M heeft zich gevoegd aan de zijde van Shell en is evenals Shell uit op vernietiging van het vonnis maar zal dat doen op grond van eigen argumenten.

Waar komt die cruciale 45 procent precies vandaan? In het vonnis van de rechtbank wordt het percentage gepresenteerd als een uitkomst van ‘de best mogelijke wetenschap’ waar een ‘brede internationale consensus’ over bestaat. Maar dat is je reinste lariekoek. De 45 procent is een nepgetal waarover alleen onder politici en beleidsmakers in de rijke G7-industrielanden overeenstemming bestaat. Dat zit zo.

De 45 procent-reductie in 2030 heeft de rechtbank overgenomen uit een rapport (SR15) van het VN Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) dat is verschenen in 2018, drie jaar na het Akkoord van Parijs. In dat rapport wordt de wereldwijde opwarming van anderhalve graad – de ondergrens van het nog toelaatbare opwarmingsinterval van anderhalve graad tot ‘ruim onder de 2 graden’ ten opzichte van het begin van de industriële periode – vertaald naar mogelijke reductiepaden voor de CO2-uitstoot vanaf het jaar 2020.

In het geval van ‘no overshoot’, dat wil zeggen geen (tijdelijke) overschrijding van de grens van anderhalve graad, moet de netto-uitstoot in 2050 op nul uitkomen en is in 2030 een reductie vereist van 45 procent ten opzichte van de uitstoot in 2010. Terzijde: de rechtbank heeft het referentiejaar voor de 45 procent-reductie op eigen houtje verschoven van 2010 naar 2019. Met de ‘best mogelijke wetenschap’ valt kennelijk nog wel te marchanderen.

In de vertaling van de anderhalve graad naar een reductiepad met een netto-nul uitstoot in 2050 en een reductie van 45 procent in 2030 speelt het zogeheten koolstofbudget een cruciale rol. Milieudefensie heeft het tijdens de zittingen dan ook meermalen ter sprake gebracht. Het koolstofbudget is de maximale hoeveelheid CO2 die nog kan worden uitgestoten vanaf een bepaalde datum voordat een gekozen opwarmingsdoel wordt bereikt.

Per 1 januari 2020 bedroeg het budget volgens het meest recente IPCC rapport (AR6) voor de doelstelling van anderhalve graad 500 gigaton. Voor het doel van twee graden bedroeg het budget 1350 gigaton. In dat geval zou het moment van de netto-nul uitstoot vallen rond 2075.

Het koolstofbudget is een wetenschappelijke dwaling

Het probleem met het koolstofbudget is niet alleen dat het geen juridische grondslag heeft (het Parijse klimaatakkoord legt zo’n budget niet op), maar ook dat het niet eens bestaat. Aan de notie van een koolstofbudget ligt een aantoonbare, fundamentele denkfout ten grondslag. Er bestaat dus ook geen CO2-reductiepad voor de ondergrens van anderhalve graad dat eindigt in 2050 met een netto-nul uitstoot en met een tussentijdse reductie van 45 procent in 2030. De 45 procent reductie die de rechtbank aan Shell heeft opgelegd is een idee fixe dat voortkomt uit een wetenschappelijke dwaling.

Wat is er mis met het koolstofbudget? De notie van een koolstofbudget stoelt op de aanname dat er een universeel lineair verband bestaat tussen de opwarming van de aarde en de cumulatieve CO2-uitstoot sinds het begin van de industriële periode. Uitgaande van de opwarming en de cumulatieve uitstoot op een bepaald moment en een na te streven maximale opwarming ligt de daarbij behorende uitstoot vanaf dat bepaalde moment vast, en dat is het koolstofbudget.

Die lineaire relatie geldt in goede benadering voor de opwarming in het nabije en verre verleden waarin de CO2-uitstoot exponentieel toenam. Maar die relatie geldt zeker niet in de toekomst waarin de uitstoot van CO2 zal gaan dalen, zelfs helemaal naar nul als het aan de voorstanders van het netto-nul-klimaatbeleid ligt. De wetenschappers achter het koolstofbudget hebben de fundamentele fout gemaakt om een in het verleden gevonden correlatie tussen twee variabelen (de opwarming en de cumulatieve uitstoot) door te trekken naar de toekomst, buiten het geldigheidsgebied van die correlatie.

De aanname van een universeel lineair verband leidt tot de zotte situatie dat vanaf het moment dat een netto-nul-uitstoot is bereikt behorend bij een gekozen opwarmingsniveau, de opwarming vanaf het moment van de netto-nul tot in alle eeuwigheid op dat niveau zal blijven. Immers, de cumulatieve CO2-uitstoot verandert niet meer en dan zal er dus ook niets meer veranderen in de opwarming. In werkelijkheid zal de opwarming na het bereiken van de netto-nul-uitstoot overgaan in afkoeling doordat de CO2 in de atmosfeer voor een aanzienlijk gedeelte langzaam maar zeker zal worden opgenomen door de biosfeer (groei van bomen en planten) en de oceanen (oplossen en verdwijnen in oceaanwater). Minder CO2 in de atmosfeer betekent minder opwarming, dat is het hele idee van het broeikaseffect.

De natuurlijk opname van CO2 is cruciaal

Dat de natuurlijke opname van CO2 een niet te onderschatten en mitigerende rol speelt in de opwarming van de aarde blijkt uit het verloop van de CO2-concentratie in de atmosfeer vanaf 1850 tot en met 2023 dat is weergegeven in onderstaande grafiek. Op de verticale as staat de CO2 concentratie in parts per million (ppm) en op de horizontale as de kalenderjaren vanaf 1850.

De oranje kromme toont de CO2-concentratie voor het hypothetische geval dat alle uitgestoten CO2 sinds 1850 voor goed in de atmosfeer wordt opgeslagen zonder natuurlijke opname van CO2 door de biosfeer en de oceanen. Die CO2-concentratie is nauwkeurig uit te rekenen omdat de jaarlijkse uitstoot sinds 1750 door klimaatwetenschappers in het Global Carbon Project met grote zorg en precisie in kaart is en wordt gebracht. Zonder natuurlijke opname zou de C02-concentratie zijn toegenomen van 280 ppm in 1850 naar 613 ppm in 2023.

De blauwe open cirkeltjes geven de jaarlijkse gemeten concentraties weer sinds 1959, het jaar waarin systematische CO2-metingen zijn begonnen in het Mauna Loa Observatory op Hawaii. In 1959 bedroeg de concentratie 316 ppm en in 2023 was die opgelopen tot 421 ppm. De gemeten concentraties liggen beduidend onder de berekende oranje kromme en dat verschil is geheel toe te schrijven aan de natuurlijke opname van CO2. Van de totale uitstoot vanaf 1850 is er op dit moment bijna 60 procent opgenomen door de biosfeer en de oceanen.

Een groot natuurkundig wonder

En dan zou die natuurlijke opname van CO2 abrupt stoppen op het moment dat de CO2 uitstoot de netto-nul bereikt in 2050 – zoals de rechtbank in zijn vonnis van 2021 stilzwijgend veronderstelt? Dat zou niet minder dan een groot natuurkundig wonder zijn. In werkelijkheid zal de opname van CO2 gewoon blijven doorgaan, net zolang de CO2-concentratie in de atmosfeer nog boven de evenwichtsconcentratie van 280 ppm van voor de industriële periode ligt.

In het hoger beroep wordt door Shell de juistheid van het aangenomen wereldwijde koolstofbudget voor een opwarming van anderhalve graad en de daaruit voortvloeiende wereldwijde CO2-reducties niet betwist. Ook Shell heeft zich geconformeerd aan de netto-nul-doelstelling in 2050 en heeft die zelfs opgenomen in zijn langetermijnstrategie. Het hof zou daarom een discussie over de netto-nul en het daaraan ten grondslag liggende koolstofbudget als niet relevant kunnen afdoen. Maar die vlieger gaat niet op dankzij de ingevoegde partij M&M.

M&M heeft bij het hof een uitgebreid en uitstekend gedocumenteerd deskundigenrapport ingebracht dat de nodige vraagtekens zet bij de wetenschappelijke onderbouwing van het vonnis van de rechtbank, ook bij het cruciale concept van een koolstofbudget. Mocht het hof het vonnis bekrachtigen dan zal het dus ook de juistheid van het gebruikte koolstofbudget, de netto-nul-uitstoot in 2050 en de 45 procent reductie in 2030 moeten onderbouwen. Dat lijkt een onmogelijke opgave.

Tot slot: de discussie over de anderhalve graad uit het Akkoord van Parijs heeft een hoog ivoren-toren-gehalte omdat die ondergrens inmiddels geen enkele praktische betekenis meer heeft. Er is geen kijk op dat die ondergrens nog kan worden gehaald. Zoals het er nu naar uitziet, zal die grens ergens tussen 2030 en 2035 worden overschreden, dat is eenvoudigweg een geopolitieke realiteit. Ook dat feit zou het hof in zijn overwegingen over het vonnis van de rechtbank moeten betrekken. Hoe het hoger beroep ook verder uitpakt, een reductiebevel gebaseerd op de anderhalve graad opwarming is anno 2024 niet meer aan de orde.

De onhaalbaarheid van die grens kwam in december ook ter sprake in een interview met de Nederlandse klimaatwetenschapper Bart van den Hurk in NRC Handelsblad. Ook de leden van het hof hebben daar ongetwijfeld kennis van genomen. Volgens Van den Hurk, de covoorzitter van werkgroep II van het IPCC die over klimaatadaptatie gaat, gelooft het gros van de nationale en internationale klimaatwetenschappers al lang niet meer in de anderhalve graad – en hij kan het weten.

De enigen die nog steeds met hart en ziel geloven in de anderhalve graad en de daarvan afgeleide reductiepercentages zijn de westerse politici en beleidsmakers die betrokken zijn (geweest) bij de formulering en uitvoering van het netto-nul-in-2050 beleid. En niet te vergeten de vereniging Milieudefensie en haar medestanders, onder wie de leden van de Rechtbank Den Haag.

Gaat angst winnen van het gezond verstand?

De uitspraak van het hof staat gepland voor 12 november. Op grond van het obsolete doel van de anderhalve graad opwarming en het wetenschappelijk onhoudbare 45 procent-reductiebevel is het ondenkbaar dat het vonnis van de rechtbank zal standhouden. Maar het valt niet uit te sluiten dat ook deze keer de angst voor ‘gevaarlijke’ klimaatverandering en de zorgen over het lot van de mensheid en de aarde het zullen winnen van het gezonde verstand.

Over het tijdstip van de uitspraak zal nog worden overlegd met de nationale en internationale toezichthoudende autoriteiten van de effectenbeurzen. Het is niet denkbeeldig dat de handel in aandelen Shell op de dag van de uitspraak zal worden stilgelegd. Wat een gerechtshof in een klein gidsland al niet vermag.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Goed nieuws voor Shell (maar niet voor Milieudefensie): bijna niemand gelooft nog in het beperken van de temperatuurstijging tot 1,5 graad verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat het IPCC voorschrijft is inderdaad kristalhelder: de door de mens veroorzaakte uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen moet uiterlijk in 2050 naar netto nul worden teruggebracht. Dat is de enige manier om de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde sinds het begin van de industriële periode te beperken tot een veilige anderhalve graad Celsius, de ondergrens in het Akkoord van Parijs van 2015. 

Aantoonbaar onjuiste wetenschap

Het voorschrift mag dan duidelijk zijn, de wetenschap achter de netto-nul in 2050 is aantoonbaar onjuist. Intussen ligt die gemankeerde wetenschap wel ten grondslag aan het ambitieuze en ingrijpende klimaatbeleid van met name de westerse landen. Met voorop de EU die in 2050 met een uitstoot van netto-nul het eerste klimaatneutrale continent ter wereld wil worden. Dat is zelfs vastgelegd in een bindende Europese klimaatwet.

De grootste makke van de wetenschap achter de netto-nul is dat het geen rekening houdt met het verdwijnen van CO2 uit de atmosfeer door de opname van CO2 in de biosfeer (groei van bomen en planten) en in de oceanen (oplossen in oceaanwater). Terwijl die opname er tot op de dag van vandaag voor heeft gezorgd dat bij een exponentiele groei van de uitstoot de helft van de jaarlijkse uitstoot maar meetelt in de toename van CO2 in de atmosfeer. De andere helft is in de biosfeer en de oceanen gaan zitten. De opname van CO2 in de biosfeer en de oceanen is van eminent belang voor de CO2-balans in de atmosfeer en dus voor de opwarming. Het uitsluiten van die opname is een grove versimpeling die op geen enkele manier is te rechtvaardigen.

Het niet meenemen van de natuurlijke opname van CO2 is een rechtstreeks gevolg van de IPCC-doctrine die zegt dat de opwarming van de aarde lineair afhankelijk is van de cumulatieve CO2-uitstoot sinds het begin van de industriële periode. Die lineaire relatie geldt voor de opwarming in het verleden waarin de CO2 uitstoot exponentieel toenam. Maar die relatie geldt zeker niet in de toekomst waarin de uitstoot van CO2 zal gaan dalen, zelfs helemaal naar nul als het aan de voorstanders van een stringent klimaatbeleid ligt. Het IPCC heeft hier de fundamentele fout gemaakt om een in het verleden gevonden correlatie tussen twee variabelen (de opwarming en de cumulatieve uitstoot) door te trekken naar de toekomst, buiten het geldigheidsgebied van die correlatie.

Geheel in lijn met de IPCC-doctrine kan de opwarming worden beperkt door een grens te stellen aan die cumulatieve uitstoot. Volgens het meest recente IPCC rapport van 2021 (AR6) mag er vanaf 1 januari 2020 nog maar in totaal 500 Gigaton CO2 worden uitstoten om beneden de anderhalve graad te blijven. Daarna is het over en uit met de uitstoot. Vanaf 2050 blijft de opwarming dan volgens het IPCC tot in lengte van dagen om de anderhalve graad schommelen. Immers, de opname van CO2 door natuurlijke processen doet bij het IPCC niet mee.

Geen netto-nul in het Akkoord van Parijs

De notie dat de netto jaarlijkse CO2-uitstoot terug moet naar netto-nul bestond nog niet ten tijde van de totstandkoming van het Akkoord van Parijs. Nergens in het akkoord wordt de netto-nul genoemd, ook niet in de meest vage bewoordingen. Integendeel, de tekst laat er geen misverstand over bestaan hoe de opwarmingsdoelen moeten worden bereikt: door de menselijke uitstoot terug te brengen naar een zodanig niveau dat die teniet wordt gedaan door de opname van CO2 in de biosfeer en de oceanen. Zo staat het letterlijk in Artikel 4.1 van het Akkoord van Parijs: ’… so as to achieve a balance between anthropogenic emissions by sources and removals by sinks of greenhouse gases …’. Daar is geen woord Spaans bij.

De gemeten toename van CO2 in de atmosfeer sinds 1959, het jaar waarin de systematische metingen van de CO2 concentraties in de atmosfeer zijn begonnen, kan uitstekend worden beschreven door aan te nemen dat een uitstootpuls van CO2 in de atmosfeer als gevolg van de opname door de biosfeer en de oceanen exponentieel vervalt met een constante vervalsnelheid van ongeveer 2 procent per jaar. Dat CO2-vervalproces is vergelijkbaar met de waardevermindering van een eenmalige gelddonatie in een spaarvarken bij een constante jaarlijkse inflatie. De waarde van die donatie zal dan ook exponentieel afnemen. Een vervalsnelheid van 2 procent per jaar komt neer op een gemiddelde verblijftijd van CO2 in de atmosfeer van 50 jaar (1/0,02).

Zolang de jaarlijkse uitstoot groter is dan het jaarlijkse verlies van CO2 in de atmosfeer door de opname in de biosfeer en de oceanen zal de CO2-concentratie in de atmosfeer toenemen en dus ook de opwarming. En dat is vanaf 1850 met een exponentieel groeiende uitstoot onafgebroken het geval geweest. Maar als de uitstootsnelheid wordt teruggebracht naar een constant niveau zal de CO2-concentratie in de atmosfeer op een zeker niveau stabiliseren en dus ook de opwarming. Voor een opwarming van anderhalve graad moet de emissiesnelheid dan worden teruggebracht naar 26 Gigaton per jaar.

De onderstaande grafiek toont het verloop van de opwarming als de uitstootsnelheid wordt teruggebracht van ruim 40 Gigaton per jaar in 2025 naar zowel de stabiele snelheid van 26 Gigaton per jaar in 2050 (oranje) als de netto nul uitstoot in 2050 (goud). De grafiek laat ook nog een stukje zien van de historische opwarming als gevolg van de exponentieel toenemende uitstoot in het verleden (ononderbroken blauw) en de toekomstige opwarming als de uitstoot exponentieel zou blijven doorgroeien (gestreept blauw).

Niet ingrijpen is geen optie

De blauw gestreepte kromme illustreert de noodzaak om in te grijpen in de wereldwijde CO2-uitstoot. Als de uitstoot exponentieel blijft doorgroeien zal de opwarming aan het eind van de eeuw in de buurt van de 6 graden uitkomen. En dat zou inderdaad wel eens het begin kunnen zijn van de ‘planetaire destructie’ waar Kerry het over heeft.

De oranje kromme laat zien wat er gebeurt als de CO2-uitstoot in de geest van het Akkoord van Parijs vanaf 2025 wordt teruggebracht naar een uitstoot van 26 Gigaton per jaar om de opwarming te beperken tot anderhalve graad. De opwarming stijgt aanvankelijk, vlakt dan af en bereikt een maximum net onder de 1,7°C in 2045, waarna een periode van langzame afkoeling intreedt richting de anderhalve graad, het uiteindelijke doel. Aan het eind van de eeuw ligt de opwarming daar nog net iets boven.

De gouden kromme voor de netto-nul-uitstoot vanaf 2050 vertoont hetzelfde karakter: een stijging in het begin, afvlakking naar een maximum in 2035 van bijna 1,6°C gevolgd door een relatief snelle afkoeling naar een uiteindelijke opwarming van nul, waarmee de gemiddelde temperatuur van de aarde terug is op het niveau van voor de industriële periode. Aan het eind van deze eeuw is de opwarming gedaald tot ruwweg 0,25°C, dat is ongeveer het niveau van de opwarming in de jaren zestig van de vorige eeuw.

De alles overstijgende boodschap van bovenstaande grafiek is dat het huidige netto-nul-klimaatbeleid (eufemistisch uitgedrukt) onnodig restrictief is en in strijd met de geest en letter van het Akkoord van Parijs. Met de rigoureuze netto-nul-uitstoot in 2050 stevenen we rechtstreeks af op het klimaat van de Kleine IJstijd van voor de industriële periode.

Dat is nooit de bedoeling geweest van de ontwerpers en onderhandelaars van het Akkoord van Parijs, onder wie de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken van de VS, John Kerry. Met een reductie van de CO2-uitstoot van de huidige ruim 40 Gigaton per jaar naar 26 Gigaton per jaar in 2050 zal de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde dicht bij de grens van anderhalve graad uitkomen, geheel in overeenstemming met het Akkoord van Parijs.

De urgentie van het wereldwijde klimaatprobleem is veel minder groot dan de wetenschappers van het IPCC en hun navolgers beweren. Het IPCC zal er niet aan kunnen ontkomen de ondeugdelijke ‘mathematics and physics’ achter het huidige netto-nul klimaatbeleid aan te passen. In afwachting daarvan kunnen de beleidsmakers alvast een begin maken met een meer realistisch klimaatbeleid en de huidige strikte klimaatdoelen naar beneden bijstellen.

Minder geld voor klimaatbeleid

Het nieuwe Nederlandse kabinet dat, als de voortekenen niet bedriegen, een minder ideologisch en dogmatisch klimaatbeleid zal voorstaan, zou daarvoor in Europa het voortouw kunnen nemen. Dat zal de nodige voeten in de aarde hebben omdat het idee van klimaatneutraliteit in 2050 zich stevig heeft genesteld in de hoofden van de Brusselse beleidsmakers en bestuurders. Maar uiteindelijk zal de wetenschap het winnen van de ideologie, daar is geen twijfel over mogelijk.

Intussen doet het kabinet er verstandig aan alvast een voorschot te nemen op een meer realistisch klimaatbeleid door de huidige overtrokken klimaatambities drastisch te temperen en er minder geld voor uit te trekken. Dat laatste kan nog van pas komen bij de andere beleidsvoornemens van de nieuwe regeringsploeg.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Ons klimaatbeleid is onnodig restrictief en kostbaar – en ook nog eens in strijd met het Akkoord van Parijs verscheen eerst op Wynia's Week.

Het missen van het doel van anderhalve graad betekent dat onheil ons deel zal zijn, zo is de vaste overtuiging van veel politici en beleidsmakers. Grote delen van de aarde zullen door de toenemende hitte onbewoonbaar worden, natuurrampen zullen vaker voorkomen, de zeespiegel zal sneller stijgen en er zullen meer en grotere mondiale conflicten en oorlogen uitbreken – met als gevolg nog grotere migratiestromen. En dat is nog lang niet alles.

Om het tij alsnog te keren heeft de Europese Wetenschappelijke Klimaatraad voorgesteld de bestaande EU- klimaatdoelen van de Europese Green Deal te verscherpen én te vervroegen. Ook de Nederlandse Wetenschappelijke Klimaatraad heeft in een recent rapport een drastische aanscherping van het Nederlandse klimaatbeleid bepleit. Alsof het Europese, laat staan Nederlandse klimaatbeleid enige invloed zou hebben op de mondiale opwarming van de aarde. Maar dit terzijde.

De IPCC-voorspellingen raken kant noch wal

Ziet het er inderdaad zo onheilspellend uit als deze politici en beleidsmakers ons willen laten geloven? Welnee, de voorspellingen van het IPCC raken kant noch wal. Het IPCC gaat uit van een onjuist model over het verdwijnen van CO2 uit de atmosfeer met als gevolg een schromelijke overschatting van de wereldwijde opwarming door de uitstoot van CO2.

Wat is er mis met het IPCC-verdwijnmodel? Een gedeelte van de CO2 dat in de atmosfeer wordt uitgestoten, wordt opgenomen in de biosfeer (bomen en planten) en in de oceanen. Dat staat buiten kijf. Het netto-effect van die natuurlijke processen is dat de CO2 in de atmosfeer onderhevig is aan een natuurlijke CO2-inflatie, vergelijkbaar met de waardevermindering van spaargeld in een ouwe sok. Die CO2-inflatie bedraagt om en nabij de 2 procent per jaar. Dat weten we al sinds 1958, het jaar waarin klimaatwetenschappers zijn begonnen de CO2-concentratie in de atmosfeer systematisch en nauwkeurig te meten. In 1958 was de CO2-concentratie 316,0 ppm (parts per million) en die is inmiddels opgelopen naar 421,0 ppm in 2023.

Maar wat beweert nu het IPCC? CO2 verdwijnt wel maar dat gebeurt vrijwel instantaan, direct na de uitstoot in de atmosfeer. De helft van de uitgestoten CO2 wordt dan opgenomen in de biosfeer en de oceanen, de andere helft blijft voor eeuwig in de atmosfeer hangen en is verder gevrijwaard van de natuurlijke CO2-inflatie. Een onbestaanbare natuurkundige rariteit.

Vertaald naar het sparen in een ouwe sok: een onzichtbare hand pakt de helft van een ingelegd spaarbedrag onmiddellijk af en dezelfde onzichtbare hand schakelt voor de helft die overblijft de geldinflatie uit. Dat is op korte termijn onvoordelig voor de spaarder maar op de lange termijn uiterst lucratief. Het uitschakelen van de CO2-inflatie door het IPPC houdt op termijn veel te veel van de uitgestoten CO2 blijvend in de atmosfeer. En dat leidt tot een forse overschatting van de opwarming.

Het IPCC-verdwijnmodel is een rechtstreeks gevolg van het IPCC-leerstuk dat zegt dat er een universeel lineair verband bestaat tussen de opwarming van de aarde en de cumulatieve CO2-uitstoot. Sinds de publicatie van het vijfde grote IPCC-evaluatierapport over de staat van het klimaat en de klimaatwetenschap in 2013 (AR5) is dat leerstuk een integraal onderdeel van de gevestigde klimaatwetenschap geworden. In 2021 is dat nog eens herbevestigd in het zesde grote IPCC-evaluatierapport (AR6).

Een consequentie van het IPCC-verdwijnmodel is dat een grens aan de opwarming, van welk niveau dan ook, alleen mogelijk is door de CO2-uitstoot op termijn volledig naar nul terug te brengen. Dan immers verandert de CO2-concentratie in de atmosfeer niet meer en is de opwarming tot staan gebracht. Die opwarming kan alleen maar worden beperkt door de CO2 in de atmosfeer terug te winnen. Geheel in overeenstemming met het IPCC-leerstuk van het universele lineaire verband tussen opwarming en cumulatieve CO2-uitstoot.

Te mooi om waar te zijn?

Het volledig terugbrengen naar nul is op korte en middellange termijn onmogelijk omdat er dan nog altijd fossiele brandstoffen nodig zijn om de wereld draaiende te houden. Geen nood, die onvermijdbare uitstoot kan worden geneutraliseerd met de grootschalige inzet van wat het IPCC deftig ‘negatieve-uitstoot technologieën’ noemt. Bijvoorbeeld met CCS (Carbon Capture and Storage) en DAC (Direct Air Capture). Het gaat dus niet om een uitstoot van gewoon nul maar om netto-nul. Voor de grens van anderhalve graad Celsius moet de netto-nul worden bereikt vóór 2050, voor een grens van twee graden ligt dat moment ergens tussen 2075 en 2085.

Als we in plaats van het IPCC-verdwijnmodel uitgaan van een constante natuurlijke CO2-inflatie, zoals sinds 1958 is waargenomen, dan is een begrensde stabiele opwarming mogelijk met een constante jaarlijkse uitstoot. Een draconische verlaging van de uitstoot naar netto-nul is dan helemaal niet nodig. En de peperdure ‘negatieve-uitstoot-technologieën’ hebben in dat geval natuurlijk ook geen zin meer. Dat lijkt te mooi om waar te zijn. Hoe zit dat?

Laten we nogmaals de ouwe sok erbij halen. Stel we stoppen er ieder jaar een vast bedrag in (‘de jaarlijkse uitstoot’). Door geldinflatie (‘de CO2-inflatie’) zal de waarde van het bedrag in de sok in de tijd afnemen. Maar omdat er ieder jaar weer een nieuw bedrag bij komt, zal de waarde van het bedrag in de sok (‘de CO2 in de atmosfeer’) desondanks toenemen. Daar zit wel een grens aan en die wordt bereikt op het moment dat de waarde van het geld in de sok zo hoog is opgelopen dat de waardevermindering van het geld in de sok precies wordt gedekt door de jaarlijkse inleg.

Bij een inflatie van 2 procent is het bedrag dat je maximaal met een ouwe sok kunt opbouwen met een jaarlijkse vaste inleg gelijk aan 50 (is 1/0,02) maal de waarde van de jaarlijkse inleg. Om dat volle bedrag te kunnen incasseren moet je wel het eeuwige leven hebben maar na honderdvijftig jaar is het saldo al wel opgelopen tot 95 procent van het eindbedrag.

Terug naar de CO2-uitstoot: bij een constante jaarlijkse uitstoot is dankzij de natuurlijke CO2-inflatie de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer begrensd tot vijftig maal de jaarlijkse uitstoot. Met als gevolg dat ook de opwarming begrensd is, afhankelijk van de jaarlijkse uitstoot. Hoe groter die uitstoot, hoe hoger de uiteindelijke opwarming. Bij de grens van anderhalve graad Celsius is de maximale uitstoot 27 gigaton CO2 per jaar. Voor twee graden Celsius ligt de maximale uitstoot op 34 gigaton CO2 per jaar. De huidige uitstoot bedraagt jaarlijks ruim 40 gigaton en dat betekent dat in beide gevallen de uitstoot moet worden verlaagd.

Hoe ziet het verloop van de opwarming eruit als we uitgaan van een constante jaarlijkse CO2-inflatie van 2 procent en een overeengekomen maximaal toelaatbare opwarming met de daarbij behorende constante jaarlijkse uitstoot? En hoe kunnen we dat vergelijken met de opwarming van een netto-nul-beleid waarin de natuurlijke CO2-inflatie wordt genegeerd?

Een simpel voorbeeld

Om dat te laten zien, hebben we voor beide gevallen een simpel voorbeeld uitgewerkt van een klimaatbeleid met als beoogd doel een maximale opwarming van anderhalve graad Celsius, geheel in lijn met het opwarmingsdoel van de Europese Green Deal.

We nemen aan dat in beide gevallen de verlaging van de uitstoot begint op 1 januari 2025 en is voltooid in 2050, tevens het jaar waarin de netto-nul uitstoot moet worden bereikt in de Europese Green Deal. Voor het gemak nemen we ook aan dat de uitstoot vanaf 2025 in beide gevallen daalt als een simpele rechte lijn. Tot 1 januari 2025 gaan we ervan uit dat de historische uitstoot zich zal voortzetten. In 2024 is de jaarlijkse uitstoot dan opgelopen tot 45,4 gigaton CO2 per jaar en de opwarming is dan 1,3 graad Celsius.

In het geval van de Net Zero volgt de toekomstige opwarming rechtstreeks uit het vermeende universele lineaire verband tussen opwarming en cumulatieve uitstoot. Immers, de jaarlijkse uitstoot tot 2050 is gegeven en daarmee ook dus ook de cumulatieve uitstoot.

Dat ligt iets ingewikkelder als de inflatie wordt meegenomen en de uitstoot wordt verlaagd naar het constante niveau van 27 gigaton CO2 per jaar. De toekomstige opwarming wordt dan niet alleen maar bepaald door het tempo van de verlaging van de uitstoot vanaf 2025 tot 2050 maar ook door de jaarlijkse historische uitstoot. Die is vanaf 1850 exponentieel gegroeid met een groeipercentage van 1,7 procent per jaar. Dankzij de wiskundige eenvoud van een exponentieel toenemende uitstoot, een lineair afnemende uitstoot, een constante toekomstige uitstoot en een constante CO2-inflatie, valt het verloop van de toekomstige CO2-accumulatie in de atmosfeer in enkele betrekkelijk eenvoudige wiskundige formules te vatten.

De aldus berekende CO2-accumulatie kan vervolgens worden omgezet in een opwarming met behulp van een empirische correlatie tussen gemeten temperatuur en gemeten CO2- concentratie. In het geval van de bekende HADCRUT5 temperatuur reeks, waarin de gemeten temperaturen van een wereldwijd netwerk van weerstations zijn verwerkt, en de CO2-concentratie metingen in het Mauna Lao Observatorium in Hawaï is dat een eenvoudige rechte lijn. Diezelfde rechte lijn zit ook ingebakken in het IPCC-leerstuk van het universele lineaire verband. Wat dat betreft is het speelveld in beide gevallen gelijk.

Het IPCC-verdwijnmodel en het inflatiemodel vergeleken

Onderstaande figuur illustreert het verloop van de opwarming voor het IPCC-verdwijnmodel (goud) en het inflatiemodel (oranje) voor de periode van 2000 tot 2100. De blauwe ononderbroken kromme staat voor de opwarming ten gevolge van de historische uitstoot. De blauwe gestreepte lijn toont de opwarming die we nog kunnen verwachten als de historische groei van de CO2 uitstoot zich zou voortzetten in de toekomst.

De blauwe gestreepte kromme laat nog eens duidelijk zien dat de huidige exponentiele stijging van de CO2-uitstoot moet stoppen en moet worden omgebogen naar een daling. Zo niet dan loopt de opwarming deze eeuw finaal uit de hand.

De opwarming voor Netto Nul neemt tot 2050 lineair toe omdat de opwarming volgens het IPCC lineair afhangt van de cumulatieve CO2-uitstoot en bij een lineaire verlaging van de jaarlijkse uitstoot neemt de cumulatieve uitstoot lineair toe. Na de netto nul uitstoot in 2050 en daarna blijft de opwarming op een constant niveau van 1,7 graad Celsius omdat de cumulatieve uitstoot dan niet meer verandert. De uiteindelijke opwarming ligt ruim boven het beoogde opwarmingsdoel van anderhalve graad. Om op de anderhalve graad in 2050 uit te komen moet de uitstoot dus extra worden verlaagd: meer directe verlaging en meer negatieve uitstoot, precies wat de Europese Wetenschappelijke Klimaatraad vorig jaar heeft voorgesteld.

Bij een verlaging van de uitstootsnelheid naar 27 gigaton CO2 per jaar zal de opwarming aanvankelijk stijgen naar een maximum van bijna 1,7 graad in 2045. Daarna gaat de opwarming over in een langzame afkoeling naar de uiteindelijke limiet van anderhalve graad in een ver verschiet. Aan het eind van de eeuw is de opwarming gedaald tot 1,56 graad, nog net iets boven het beoogde doel. Dankzij natuurlijke CO2-inflatie is het dus mogelijk om met een constante jaarlijkse uitstoot de opwarming binnen een redelijke termijn te begrenzen.

Het hierboven uitgewerkte voorbeeld laat zien dat natuurlijke CO2-inflatie een grote invloed heeft op het toekomstige verloop van de opwarming en dus op het te voeren klimaatbeleid. De CO2-uitstoot moet worden beperkt, dat is zonneklaar, maar dat hoeft lang niet zo radicaal als waar het huidige netto-nul-klimaatbeleid van uit gaat. Voor het streven naar een stabiele grens aan de mondiale opwarming is het volledig uitfaseren van fossiele brandstoffen niet nodig.

Ook is er in een klimaatbeleid dat rekening houdt met natuurlijke CO2-inflatie geen rol meer weggelegd voor ‘negatieve-uitstoot technologieën’. Immers, de CO2-uitstoot die als onvermijdelijk wordt gezien kan moeiteloos worden ondergebracht in de toegestane constante CO2-uitstoot. Alle geld dat wordt gestopt in het stimuleren of subsidiëren van ‘negatieve-uitstoot’ projecten is weggegooid geld.

In Nederland alleen al gaan er tot 2030 vele miljarden euro’s naar dat soort projecten. Dat geld kan beter besteed worden aan de directe structurele terugdringing van de CO2-uitstoot, bijvoorbeeld door grootschalige woningisolatie en de bouw van kerncentrales.

Paniek is dus nergens voor nodig

Samenvattend: de paniek over het missen van de opwarmingsgrens van anderhalve graad is misplaatst en onnodig. De bron van de paniek is een ondeugdelijk door het IPCC gepropageerd CO2-verdwijnmodel dat geen rekening houdt met natuurlijke CO2-inflatie waardoor de opwarming sterk wordt overschat. Als natuurlijke CO2-inflatie wél wordt meegenomen, ligt een beperking van de opwarming tot anderhalve graad nog steeds in het verschiet: door simpelweg de wereldwijde exponentieel toenemende CO2-uitstoot te verlagen naar een constante uitstoot van 60 procent van het huidige niveau. Een drastische uitfasering van fossiele brandstoffen is dus nergens voor nodig.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Dat we de ‘kritieke’ opwarmingsgrens van 1,5 graad dreigen te passeren, komt door een ondeugdelijk rekenmodel verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat is precies wat er aan de hand is met het huidige nationale en internationale klimaatbeleid dat in gang is gezet na het Akkoord van Parijs van 2015. Voor alle duidelijkheid: het gaat niet over de wetenschap achter de opwarming van de aarde, dat zit wel goed. Het gaat hier over de wetenschap achter het Akkoord van Parijs, die deugt van geen kant.

Lineair verband tussen CO2 en opwarming

Dat akkoord heeft als wetenschappelijke basis het simpele ‘feit’ dat de opwarming van de aarde direct afhangt van de hoeveelheid CO2 die de mensheid uitstoot. Preciezer gezegd: de opwarming van de aarde is recht evenredig is met de cumulatieve hoeveelheid uitgestoten CO2 sinds het begin van de industriële periode. Dat was zo in het verleden (‘hebben we vastgesteld’) en zal ook zo zijn in de toekomst (‘vertrouwen we op’). Kortom een universeel lineair verband.

Dat universele verband geeft precies aan hoeveel CO2 de mensheid nog mag uitstoten om onder de opwarming van ‘1,5 graad’ of ‘ruim onder de 2 graden’ te blijven, de twee expliciete opwarmingsdoelen in het Akkoord van Parijs. Volgens de huidige stand van de wetenschap, door het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), de wetenschappelijke klimaattak van de VN, samengevat in het duizenden pagina’s dikke AR6 rapport van 2021/2022, is het CO2-budget voor een opwarming van 1,5 graad ongeveer 500 Gigaton CO2 en voor 2 graden 1350 Gigaton, gerekend vanaf 01-01-2020. De politieke beleidsmakers weten dus precies waar ze aan toe zijn.

Helaas voor de beleidsmakers en alle anderen die het Akkoord van Parijs heilig hebben verklaard, er bestaat geen universeel verband. Dat verband is, met alle respect, een wetenschappelijke dwaling, een fata morgana dat alleen bestaat in de hoofden van de klimaatwetenschappers van het IPCC en de beleidsmakers die in vol vertrouwen zijn afgegaan op de inzichten van die wetenschappers. Er bestaan dus ook geen CO2-budgetten. En de afgesproken opwarmingsdoelen van ‘1,5 graad’ en/of ‘ruim onder de 2 graden’ betekenen helemaal niets.

Dat het goed fout zit met de wetenschap achter het Akkoord van Parijs valt direct in te zien met een eenvoudig gedachtenexperiment. Stel we stoppen onmiddellijk met alle uitstoot van CO2, een ‘cold turkey’-remedie om in één klap van onze fossiele verslaving af te komen. Wat gebeurt er dan volgens het IPCC met de opwarming vanaf het moment van stoppen? Heel eenvoudig, de opwarming stopt en blijft verder constant, gelijk aan de opwarming op het moment van stoppen. Immers, de cumulatieve hoeveelheid uitgestoten CO2 verandert dan niet meer en omdat volgens het IPCC de opwarming direct afhangt van de cumulatieve uitstoot verandert de opwarming dus ook niet meer. Dat betekent dat ook de CO2-concentratie in de atmosfeer niet meer verandert. Vanaf het moment van stoppen van de CO2-uitstoot verwerft de dan aanwezige CO2 in de atmosfeer het eeuwige leven, een natuurkundig monstrum.

CO2 heeft vervaltijd van zo’n 50 jaar

Hoe zit het dan wel met de CO2 die de mensheid in de atmosfeer uitstoot? Dat blijkt verrassend eenvoudig te zijn: de CO2 in de atmosfeer vervalt exponentieel met een karakteristieke vervaltijd van om en nabij de 50 jaar. Dat inzicht hebben we te danken aan een drietal onafhankelijke klimaatdeskundigen die buiten de mainstream klimaatwetenschap opereren: de Australische wiskundige en klimaatblogger Nick Stokes en twee in brede kring gerespecteerde Nederlandse natuurkundigen met een lange staat van dienst, Cees le Pair en Ad Huijser.

Stokes loste in 2015 het raadsel op van de constante ‘airborne fraction’ van CO2, het wonderbaarlijke verschijnsel dat de helft van de uitgestoten CO2 door natuurlijke processen uit de atmosfeer verdwijnt, ongeacht de exponentieel toenemende hoeveelheid CO2 die jaarlijks wordt uitgestoten. Volgens Stokes valt dat perfect te verklaren door aan te nemen dat CO2 exponentieel vervalt met een karakteristieke vervaltijd van ongeveer 50 jaar in combinatie met het feit dat de uitstoot sinds het begin van de industriële periode exponentieel is gegroeid. Zie hier.

Exponentieel verval

Niet lang daarna, in 2020, concludeerden Le Pair en Huijser in hun in eigen beheer uitgevoerde studie How does CO2 escape? dat het verdwijnen van CO2 uit de atmosfeer uitstekend valt te voorspellen door uit te gaan van een exponentieel verval. Zie hier. Zij kwamen uit op een karakteristieke vervaltijd van 53,5 jaar, keurig in lijn met de eerdere schatting van Stokes. Dat is ook niet zo gek want ze putten evenals Stokes uit dezelfde bron met gegevens over de jaarlijkse uitstoot van CO2 sinds 1750.

Figuur 1 illustreert hoe CO2 in de atmosfeer vervalt nadat er op tijdstip nul 1 Gigaton CO2 in de atmosfeer is gebracht. De figuur laat ook zien hoe in dat geval het verval van CO2 verloopt volgens de gevestigde IPCC wetenschap. Op de verticale as staat de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer in Gigaton CO2 en op de horizontale as de tijd in jaren.

Het beginpunt in beide gevallen ligt op 1 (Gigaton). Bij het exponentiele verval neemt de hoeveelheid CO2 af met een gestaag afnemende snelheid. Voor de karakteristieke vervaltijd van 50 jaar is de beginsnelheid op tijdstip nul: 1 Gigaton per 50 jaar, gelijk aan de helling van de raaklijn aan de vervalkromme op tijdstip nul. Van de oorspronkelijk ingebrachte hoeveelheid van 1 Gigaton blijft na 150 jaar nog maar 0,05 Gigaton over.

Dat ligt wel anders bij het IPCC. Daar verdwijnt de helft van de ingebrachte CO2 vrijwel direct, de andere helft blijft voor eeuwig in de atmosfeer hangen. Volkomen absurd natuurlijk maar louter een gevolg van de IPCC-aanname van een fictief, universeel lineair verband tussen opwarming en cumulatieve CO2 uitstoot.

Dankzij de mathematische eenvoud van een exponentieel verval is het mogelijk een betrekkelijk eenvoudige wiskundige formule af te leiden waarmee CO2-concentraties in de atmosfeer zijn uit te rekenen voor een gegeven willekeurig uitstootprofiel. Met die formule kunnen niet alleen de historische concentraties van CO2 in de atmosfeer worden gereproduceerd maar ook de toekomstige CO2-concentraties worden voorspeld voor een gegeven toekomstig CO2-uitstootprofiel. Die uitgerekende CO2-concentraties kunnen vervolgens worden omgezet in een opwarming met behulp van een empirische correlatie gebaseerd op de werkelijk gemeten opwarming en de werkelijk gemeten CO2-concentraties vanaf 1959, het jaar dat begonnen is met de systematische meting van de CO2-concentraties in de atmosfeer.

Toegepast op de historische uitstoot vanaf 1850 voorspelt de formule een lineair verband tussen de opwarming en de cumulatieve hoeveelheid CO2. Dus toch een universeel lineair verband? Nee want het voorspelde lineaire verband is een gevolg van het toevallig samengaan van een exponentiële uitstootgroei en een exponentieel CO2-verval. Precies wat Stokes ook had laten zien in zijn verklaring van de constante ‘airborne fraction’. Met een andere groei, of een ander verval, is er geen sprake van een lineair verband.

Vier scenario’s

Het lineaire verband houdt op te bestaan op het moment dat wordt overgeschakeld van een exponentieel groeiende CO2-uitstoot naar een krimp in de CO2-uitstoot. Dan mag dat lineaire verband daarna dus ook niet meer worden gebruikt. Maar dat is wel wat het IPCC heeft gedaan bij de berekening van de CO2-budgetten. Statistici noemen het gebruik van een correlatie buiten haar geldigheidsgebied een doodzonde.

Figuur 2 toont de opwarming sinds het begin van de industriële periode voor 4 verschillende scenario’s, een referentiescenario waarin de CO2-uitstoot blijft groeien en 3 scenario’s waarin op verschillende manieren de CO2-uitstoot wordt gereduceerd. Op de verticale as staat de opwarming in graden Celsius en op de horizontale as de tijd vanaf het jaar 2000 tot aan het einde van deze eeuw. We nemen aan dat de uitstoot-reducties worden doorgevoerd in 2050 en dat tot die tijd de uitstoot exponentieel groeit met 1,7%/jaar, de werkelijk opgetreden historische groei vanaf 1850 tot en met 2020.

Worst case

De blauwe kromme lijn representeert het referentiescenario met een groei van 1,7%/jaar vanaf het begin in 1850 tot het einde van de eeuw. De open blauwe cirkeltjes links in de figuur staan voor de gemiddelde jaarlijkse wereldtemperaturen uit de HADcrut 5.0 dataset tot en met 2023, samengesteld door het Hadley Centre van de Britse Meteorologische Dienst en de Climate Research Unit van de universiteit van East Anglia. Ze vallen bovenop de kromme blauwe lijn, wat de betrouwbaarheid van de berekeningen onderstreept.

Het referentiescenario is met recht een ‘worst case’, vergelijkbaar met het IPCC ‘worst case’ scenario SSP5-8.5 uit het recente AR6 rapport. In 2050 is de opwarming opgelopen tot 2,3 °C en zal na 2050 verder stijgen naar bijna 6 °C aan het einde van de eeuw. De ‘worst case’ geeft nog eens duidelijk aan dat er paal en perk moet worden gesteld aan de CO2-uitstoot.

De oranje kromme geeft een scenario weer waar in 2050 wordt overgeschakeld van een exponentiële groei naar een nulgroei met een constante uitstoot gelijk aan de uitstootsnelheid in 2050. In dit scenario blijft de opwarming toenemen maar vlakt wel geleidelijk af en bereikt uiteindelijk ver in de volgende eeuw een constant niveau van bijna 4 graden. In die eindtoestand is het verval gelijk aan de uitstoot en blijft de CO2-concentratie in de atmosfeer op een constant niveau en dus ook de opwarming.

De oranje kromme met de nulgroei markeert de grens tussen het gebied met groei en met krimp. Alle groei valt boven de oranje lijn, alle krimp er onder. Bij een exponentiële groei, hoe klein ook, blijft de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer toenemen en dus ook de opwarming. Bij exponentiële krimp zullen de CO2-concentratie en de opwarming aanvankelijk toenemen, een maximum bereiken en vervolgens continu blijven dalen tot de CO2-concentratie en de opwarming weer terug zijn bij af, het begin van de industriële periode.

Cold turkey

De gouden kromme toont een scenario met een krimp van 4% per jaar vanaf 2050. Het maximum valt na ongeveer 10 jaar na het inzetten van de krimp. Bij een grotere krimp verschuift het maximum naar links, bij een kleinere krimp naar rechts. De cumulatieve uitstoot in de krimpscenario’s, gerekend vanaf 1850, is altijd groter dan de cumulatieve uitstoot in 2050. En dan ligt volgens het IPCC de uiteindelijke opwarming in de krimpscenario’s altijd boven de opwarming in 2050.

De groene curve is een ‘cold turkey’-scenario: vanaf 2050 wordt er geen molecuul CO2 meer uitgestoten. In dat geval zullen de CO2-concentratie in de atmosfeer en de opwarming continu dalen tot aan de niveaus van voor de industriële periode. Dat punt zal pas worden bereikt na enkele eeuwen, dat wel. Maar in het begin gaat het sneller, met als gevolg dat aan het eind van deze eeuw de opwarming al lager ligt dan aan het begin. Het IPCC gaat er in dit geval van uit dat de opwarming aan het einde van de eeuw (en daarna) nog steeds op het niveau van 2050 zal liggen.

CO2 reduceren kan ook direct

Het is overduidelijk dat het Akkoord van Parijs met de twee statische opwarmingsdoelen op wetenschappelijk drijfzand is gebouwd. Het IPCC heeft destijds de politieke klimaatonderhandelaars in Parijs, zonder twijfel met de beste bedoelingen, finaal op het verkeerde been gezet. Het gevolg is wel dat er met name in Europa een veelomvattend, ingrijpend en extreem kostbaar klimaatbeleid is opgetuigd inclusief uiterst ambitieuze klimaatdoelen (‘klimaatneutraal in 2050’) en dito reductiepaden (‘Fit for 55’) die, op de keper beschouwd, nergens op slaan.

Statische opwarmingsdoelen, uitgedrukt in graden Celsius, zijn zinloos omdat er bij het reduceren van de CO2-uitstoot, in welk reductiepad dan ook, geen statische opwarming valt te definiëren. Zie figuur 2. Voor het omlaag brengen van de CO2-uitstoot heb je niet een omslachtige omweg nodig via een betekenisloos en misleidend overkoepelend opwarmingsdoel. CO2 reduceren kan ook direct.

De opwarming van de aarde is een serieus mondiaal probleem dat moet worden aangepakt op grond van robuuste en solide wetenschappelijke inzichten. Dat staat buiten kijf. Echter, de wetenschap achter het huidige nationale en internationale klimaatbeleid deugt niet. Dat is zo klaar als een klontje. Een herziening van die wetenschap en het daarvan afgeleide beleid is dan ook dringend geboden.

In Nederland zou die herziening al op korte termijn zijn beslag kunnen krijgen tijdens de op dit moment lopende onderhandelingen over een nieuw te vormen kabinet onder leiding van informateur Plasterk. Binnenkort staat daar het klimaatbeleid op de agenda en dan is het wel zo raadzaam voor die tijd de wetenschappelijke basis van dat beleid op orde te hebben. De politieke bèta Plasterk kan daar als geen ander de helpende hand bij bieden.

Laat je adviseren door bèta’s

Zo nodig kan hij zich, naar goed Nederlands gebruik, laten adviseren door enkele andere politieke bèta’s met afstand tot maar wel ervaring in het Haagse politieke bedrijf en, vanzelfsprekend, begaan met het klimaat. Bijvoorbeeld Terlouw (natuurkunde), Rinnooy Kan (wiskunde) en Draijer (werktuigbouwkunde), toevallig allemaal lid van de partij die van klimaat een speerpunt heeft gemaakt en dus van onverdachte huize. Diepgaande kennis van klimaatwetenschap is niet nodig, wel een gezond bèta-verstand, en dat bezitten de heren in ruime mate.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Wetenschappelijke basis van het extreem dure klimaatbeleid deugt niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Timmermans verdedigde zich door te wijzen op de meest recente internationale rapporten die een zeer verontrustend en ‘alarmistisch’ beeld zouden laten zien waarvoor we onze ogen niet kunnen en mogen sluiten. Maar, vervolgde Timmermans, er is ook goed en hoopvol nieuws en dat is dat we met z’n allen de klimaatuitdaging aan kunnen, als we maar willen. Daarna volgde een redenering waarin Timmermans en passant afscheid nam van het vooral door de rijke G7-landen gepropageerde doel om de mondiale opwarming sinds de industriële revolutie te beperken tot anderhalve graad Celsius.

Tot aan het NOS-debat kenden we Timmermans als de bevlogen pleitbezorger en geharnaste verdediger van de anderhalve graad: een kritieke en keiharde planetaire grens die onder geen beding mag worden overschreden. Mocht dat onverhoopt toch gebeuren, dan zal de aarde onleefbaar worden en is het leed voor de mensheid niet te overzien.

Timmermans probeerde de anderhalve graad-doelstelling wereldwijd te slijten

De anderhalve graad is de hoeksteen van de door Timmermans samen met zijn politieke vriend Diederik Samsom opgetuigde Europese Green Deal, het megalomane klimaatbeleid waarmee Europa voorop wil gaan in de strijd tegen de opwarming van de aarde. De anderhalve graad is het overkoepelende doel waaruit het Europese streven naar klimaatneutraliteit in 2050 is afgeleid (‘Europa het eerste klimaatneutrale continent’). Het overkoepelende en het afgeleide doel zijn zelfs vastgelegd in een voor alle EU-landen bindende Europese klimaatwet.

Timmermans heeft als EU-klimaatcommissaris al het mogelijke gedaan om de anderhalve graad ook wereldwijd ingevoerd te krijgen. Allereerst in 2021 tijdens de VN-klimaatconferentie in Glasgow, en toen dat mislukte het jaar daarop in Sharm el-Sheik, ook zonder resultaat. Timmermans’ opvolger in Brussel, de recente, groene bekeerling Wopke Hoekstra, gaat het opnieuw proberen tijdens de komende VN-klimaatconferentie in Dubai die eind deze week zal beginnen. Maar ook Hoekstra’s poging zal zonder enige twijfel sneven.

Wat beweerde Timmermans tijdens het NOS-slotdebat nou precies? Dit is wat hij letterlijk zei: ‘Toen we begonnen met het Akkoord van Parijs in 2015 was de voorspelling dat de temperatuur zou stijgen naar 3,5 graad. Nu er klimaatbeleid is gevoerd door Nederland, de Europese Unie en internationaal, is de verwachte opwarming tussen de 2,4 en 2,6 graad, dat is al een stuk beter. Als we er nog een paar schepjes bij doen, dan houden we het onder de twee graden en dan wordt het probleem beheersbaar. Als we het door de twee graden laten schieten wordt het weer zo onvoorspelbaar, dan komt Nederland echt in de problemen’.

Timmermans kwam met een zorgvuldig opgebouwde redenering

Duidelijker kan het niet: Timmermans omarmt de twee graden-doelstelling (‘beheersbaar’) en zegt daarmee de anderhalve graad vaarwel. We zijn weer terug bij de aloude Merkel-norm van vóór het Akkoord van Parijs.

Het verschil is niet meer dan een halve graad maar het heeft wel verstrekkende gevolgen voor het Europese en mondiale klimaatbeleid. Twee graden biedt aanzienlijk meer ruimte en tijd om het ultieme doel van klimaatneutraliteit te realiseren. Bij een maximale opwarming van anderhalve graad moet de wereld al in 2040 klimaatneutraal zijn. Met een maximale opwarming van twee graden verschuift het moment van klimaatneutraliteit naar ruwweg 2075.

Was het een ongelukkige verspreking in de hitte van het debat van de man die zich op dat moment zag als de aanstaande minister president? Nee, dat is uitgesloten. Het was een zorgvuldig opgebouwde redenering met cijfers en al, uitmondend in het twee graden-doel. Zoiets verzin je niet ter plekke, daar was uitgebreid over nagedacht door Timmermans en zijn campagneteam.

Het was een opzienbarend moment omdat Timmermans in krap drie minuten het breed gedragen en ambitieuze klimaatdoel van zijn eigen GL/PvdA-combinatie overboord zette. Die ging in september de verkiezingen in met een uiterst ambitieus klimaatdoel: invoering van klimaatneutraliteit in 2040, tien jaar eerder dan de EU bij wet van haar lidstaten verlangt. Volgens GL/PvdA is een vervroeging naar 2040 absoluut noodzakelijk om er zeker van te zijn dat de mondiale opwarming onder de anderhalve graad blijft.

Het afstappen van de strikte anderhalve graad past geheel in het beeld dat Timmermans vanaf het begin van de campagne wilde uitstralen: een ervaren en wijze staatsman en een leider die hoop biedt in moeilijke tijden. Geen dogmatische scherpslijper maar een ‘Realpolitiker’ die ‘over zijn eigen schaduw kan heenspringen’ en waarmee goed zaken valt te doen. Zoals hij in eerdere debatten ook al had laten zien met het ‘weggeven’ van het strikte stikstofdoel in 2030.

Dat neemt niet weg dat Timmermans met de twee graden wel alle gelijk van de wereld heeft. De anderhalve graad is een aantoonbare illusie en dat heeft Timmermans als geen ander onderkend, zij het wel wat laat. Timmermans bevindt zich overigens in goed gezelschap, want ook het merendeel van de internationale klimaatwetenschappers heeft zich inmiddels bij de onhaalbaarheid van de anderhalve graad neergelegd.

Misschien krijgen we nu meer realistisch klimaatbeleid

Op dit moment bedraagt de opwarming al 1,2 graad. Uitgaande van de huidige temperatuur- en uitstoottrends zal de anderhalve graad ergens tussen 2030 en 2035 worden overschreden. Om onder die grens te blijven zou de wereldwijde trend in de CO2-uitstoot tussen nu en 2030 drastisch moeten worden omgebogen om rond 2040 uit te komen in een netto-nul uitstoot.

Dat is een onmogelijke opgave om de eenvoudige reden dat de groep van BRICS landen, die verantwoordelijk is voor ruwweg 75 procent van de wereldwijde uitstoot, daar zo goed als zeker geen gevolg aan kunnen en zullen geven. En dan hebben we het nog niet eens over de praktische uitvoering van wereldwijde klimaatneutraliteit in een tijdsbestek van nog geen zestien jaar: volslagen onmogelijk.

Timmermans verdient alle lof voor zijn verrassende en plotselinge ommezwaai. Daarmee heeft hij de angel uit de discussie over de doelen van het wereldwijde klimaatbeleid gehaald. De omslag van Timmermans zou wel eens het begin kunnen zijn van een minder ideologisch en meer pragmatisch en realistisch klimaatbeleid, niet alleen in Nederland en Europa maar ook wereldwijd. Helaas komt zijn pleidooi voor de twee graden doelstelling te laat voor de komende klimaatconferentie in Dubai.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Timmermans heeft afscheid genomen van de heilige anderhalve graad opwarming en verdient daarvoor alle lof verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat staat er pontificaal op de agenda van de COP28? Juist, het levend houden van de anderhalve graad. Volgens Al Jaber moet dat de topprioriteit zijn tijdens de COP28 omdat we zonder een drastische koerswijziging het anderhalvegraaddoel dreigen te missen. De COP28 in Abu Dhabi is bij uitstek de gelegenheid ’to rethink, reboot and refocus’ de klimaatagenda en de anderhalvegraaddoelstelling, aldus Al Jaber in zijn welkomst boodschap aan de COP28 deelnemers. Wie twijfelden er ook alweer aan de keuze van de topman van oliemaatschappij ADNOC als voorzitter van de COP28?

De ondergrens van 1,5 graad heeft geen fysische betekenis

Voor de niet-ingewijden onder ons: de anderhalve graad is de ondergrens van de in het Akkoord van Parijs toelaatbaar veronderstelde opwarming van de aarde. In dat akkoord, afgesloten tijdens de eenentwintigste VN Klimaatconferentie in Parijs (COP21) in december 2015, kwamen de landen van de wereld overeen de opwarming van de aarde sinds de pre-industriële periode te beperken tot ruim onder de twee graden (de bovengrens) en te streven naar een opwarming van hooguit anderhalve graad (de ondergrens).

Voor alle duidelijkheid: de twee grenzen zijn de uitkomst van een politiek onderhandelingsproces en hebben geen speciale fysische betekenis.

De haalbaarheid van de anderhalve graad-ondergrens werd van meet af aan door de meer kritisch ingestelde klimaatwetenschappers sterk in twijfel getrokken. Die twijfel werd drie jaar later in 2018 voor een groot deel weggenomen met de verschijning van een speciaal rapport (SR15) van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), de wetenschappelijke klimaattak van de VN.

In dat rapport werd geconcludeerd dat beperking van de wereldwijde opwarming tot anderhalve graad niet is uitgesloten maar dat daarvoor wel een ongekend drastische reductie (‘deep cut’) in de mondiale uitstoot van broeikasgassen nodig is – en dus ook in het mondiale verbruik van fossiele brandstoffen.

Sindsdien hebben de westerse regeringen de anderhalve graad uitgelegd als het enige echte doel van Parijs, een wetenschappelijk vastgestelde, kritieke grens die onder geen beding mag worden overschreden. Mocht dat wel gebeuren dan zal rampspoed ons ten deel vallen.

Tijdens de G7-top van wereldleiders in de zomer van 2021 in het Verenigd Koninkrijk met als gastheer de toenmalige premier en klimaathavik Boris Johnson was de bevordering  van het anderhalvegraaddoel in de rest van de wereld een van de belangrijkste gespreksonderwerpen. De anderhalve graad als het enige en ware doel van Parijs wordt ook vol overtuiging ondersteund door de VN-klimaatorganisaties met voorop de secretaris-generaal van de VN António Guterres.

Apocalyptische bewoordingen

De voorstanders van de anderhalve graad deinzen er niet voor terug de noodzaak ervan in de meest apocalyptische bewoordingen aan te prijzen. Volgens de voormalige klimaatcommissaris van de EU en de huidige lijsttrekker van de combinatie GroenLinks/PvdA Frans Timmermans staat niet minder dan ‘het lot van de mensheid op het spel’. Maar dat haalt het niet bij de uitspraken van de ongekroonde koning van de klimaathyperbool, VN-chef Guterres. Na een eerdere waarschuwing dat de mensheid zich bevindt op de ‘highway to hell’ kondigde hij afgelopen zomer het tijdperk van ‘global boiling’ aan. Er is nog hoop voor de mensheid maar dan moeten we ons wel strikt aan de anderhalve graad houden.

Tijdens de klimaatconferentie najaar 2021 in Glasgow (COP26) met als  gastheer alweer premier Johnson,  stond de anderhalve graad ook al prominent op de agenda. Zonder veel succes overigens, het punt werd doorgeschoven naar de volgende conferentie, de COP27 in de Egyptische badplaats Sharm el Sheikh.

Daar hield de belangstelling voor de anderhalve graad ook niet over, tot grote teleurstelling van de deelnemende westerse landen. De toenmalige EU-delegatieleider Timmermans probeerde het tij nog te keren door te dreigen de conferentie voortijdig te verlaten, maar deed dat bij nader inzien toch maar niet. Na Sharm el Sheikh leek de anderhalve graad definitief dood.

Klimaatwetenschappers geloven er niet meer in

De hernieuwde aandacht voor het anderhalvegraaddoel in Abu Dhabi kan natuurlijk op de enthousiaste instemming rekenen van de EU en de nieuwbakken klimaatcommissaris Wopke Hoekstra van de Europese Commissie, de kameleontische opvolger van de bevlogen klimaatvisionair Timmermans. Ondanks de twee blauwtjes in Glasgow en Sharm el Sheikh gelooft het EU klimaatkader nog steeds heilig in de anderhalve graad.

Dat moet ook wel want anders zou het fundament onder het Europese klimaatbeleid (de Europese Green Deal) wegvallen. Daarin is de anderhalve graad het overkoepelende doel met als afgeleide doel een netto-nul uitstoot (klimaatneutraliteit) in 2050. Dat het geloof in de anderhalve graad niet meer wordt gedeeld door het merendeel van de internationale klimaatwetenschappers lijkt nog niet te zijn doorgedrongen in Brussel (en in Abu Dhabi).

De EU heeft er dan ook alles aan gedaan om Al Jaber met raad en daad te ondersteunen in zijn poging de anderhalve graad centraal te stellen in Abu Dhabi. Op initiatief van Spanje, op dit moment de roulerend voorzitter van de EU, werd er op 2 oktober in Madrid ter voorbereiding van de COP28 een ‘high-level meeting’ gehouden voor internationale klimaatbeslissers over het belang van de anderhalvegraaddoelstelling.

De bijeenkomst werd georganiseerd  in nauwe samenwerking met de CEO van het prestigieuze Internationale Energieagentschap (IEA) in Parijs, de Turkse energie-econoom dr Fatih Birol, een vurig pleitbezorger van de anderhalve graad. Zowel de VN-baas Guterres als de president van de COP28 Al Jaber bevonden zich onder de genodigden. Alle neuzen van de ‘high-level’ internationale klimaatbeslissers staan sinds 2 oktober de juiste kant op.

Een week later op 9 oktober vergaderden de verzamelde EU-klimaatministers met als voorzitter de Spaanse minister Teresa Ribera Rodríguez over de marsorders voor het EU-onderhandelingsteam onder leiding van EU-klimaatcommissaris Hoekstra. Afgesproken werd dat de EU-delegatie zich eerst en vooral zal inzetten voor een meer ambitieus mondiaal klimaatbeleid om het anderhalvegraaddoel zeker te stellen, geheel in lijn met de agenda van president Al Jaber.

Daarnaast zal de EU ook pleiten voor een snelle mondiale uitfasering van ‘klimaatsubsidies’. In dezelfde bijeenkomst stelde de nieuwe klimaatcommissaris Hoekstra voor in één moeite door dan ook maar alle fossiele brandstoffen mondiaal uit te bannen, maar dat ging de EU-klimaatministers toch te ver.

Gaat het lukken de 1,5 graad weer tot leven te wekken?

Terzijde, in zijn pleidooi voor de ban op fossiele brandstoffen sprak klimaatcommissaris Hoekstra over het ‘overkoken van de planeet’. Nog vragen over de groene inborst van Hoekstra?

Gaat het president Al Jaber lukken de anderhalve graad weer tot leven te wekken? Helaas voor Al Jaber en alle andere pleitbezorgers:  de kans op een wederopstanding van de anderhalve graad is nul komma nul. Dat valt eenvoudig in te zien.

De opwarming van de aarde bedraagt op dit moment al 1,2 graad. Uitgaande van de huidige temperatuur- en uitstoottrends zal de anderhalve graad ergens tussen 2030 en 2035 worden overschreden. Het betekent dat om onder die grens te blijven de wereldwijde trend in de CO2-uitstoot tussen nu en 2030 drastisch zal moeten worden omgebogen en rond 2040 moet uitkomen in een netto-nul-uitstoot.

De sleutel voor die drastische ombuiging ligt niet bij de G7, maar bij de BRICS-landen (Brazilie, Rusland, India, China en Zuid Afrika) en de met BRICS verwante landen die met elkaar goed zijn voor zo’n driekwart van de wereldwijde CO2-uitstoot. De grote uitstoters China en India hebben weliswaar toegezegd op termijn naar een netto-nul-uitstoot te streven maar dat zal pas tegen het einde van de eeuw effect sorteren.

Kortom, we kunnen de netto-nul-uitstoot in 2040 wel vergeten en daarmee ook de anderhalve graad. Leuk of niet, dat is de geopolitieke realiteit.

Naar verwachting zullen de onderhandelingen over de anderhalve graad tijdens de COP28 in Abu Dhabi dan ook aflopen zoals destijds tijdens de COP26 in Glasgow en de COP27 in Sharm el-Sheikh: geen overeenstemming en doorschuiven naar de volgende COP om gezichtsverlies bij de voorstanders te voorkomen. 

Voor de EU dreigt opnieuw een debacle

Voor de EU als zelfverklaard klimaatleider, klimaatvoorbeeld voor de rest van de wereld en kampioen van de anderhalve graad dreigt er opnieuw een pijnlijk debacle. Driemaal is scheepsrecht. De EU-leiders en beleidsmakers moeten toch langzamerhand beseffen dat ze met die anderhalve graad aan een dood paard staan te trekken. De kwestie is een illusie gebleken en op illusies kun je geen beleid bouwen.

Misschien is het onafwendbare echec in Abu Dhabi voor de Europese Commissie aanleiding tot een fundamentele herbezinning van de uitgangspunten van het EU-klimaatbeleid. ’To rethink, reboot and refocus’ de Europese klimaatagenda, om met COP28 president Al Jaber te spreken. Moet de EU haar klimaatbeleid ijzerenheinig blijven richten op de illusoire anderhalve graad opwarming en de onhaalbare netto-nul-uitstoot in 2050? Of moeten de na te streven klimaatdoelen meer in lijn worden gebracht met de (geopolitieke) werkelijkheid?

Zo’n herbezinning lijkt een uitgelezen uitdaging voor de kortdate klimaatcommissaris Hoekstra in de tijd die hem nog rest voordat zijn termijn volgend jaar zomer afloopt. Mocht hij daarin slagen dan ligt er voor hem een gouden toekomst in de klimaatdiplomatie in het verschiet.    

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Het bericht 1,5 graad opwarming is een illusie gebleken. Maar laat trekken aan een dood paard maar aan Wopke Hoekstra over verscheen eerst op Wynia's Week.

In mijn column suggereerde ik dat het KNMI het extreme en volstrekt ongeloofwaardige SSP5-8.5 scenario maar moest vervangen door het minder extreme SSP2-4.5 scenario. Wat blijkt? Het KNMI heeft dat al lang gedaan. De resultaten zijn terechtgekomen in een uitgebreide Engelse versie van het scenariorapport, maar daar is tijdens de presentatie van het rapport met geen woord over gerept. Ook het ministerie van I&W en minister Harbers waren daarvan onkundig getuige het dankwoord van de minister waarin hij omstandig inging op de extreme klimaatgevaren die er voor Nederland in het verschiet liggen. 

Waarom heeft het KNMI de resultaten van het meer gematigde scenario verzwegen? Volgens een KNMI-zegsman wilde het KNMI het Nederlandse publiek behoeden voor de indruk dat het allemaal wel meevalt met het klimaat. Dat zou het draagvlak voor een stringent klimaatbeleid alleen maar aantasten en dat is natuurlijk met de verkiezingen in aantocht niet de bedoeling.

Als een minister zou handelen zoals de leiding van het KNMI heeft gedaan zou hij/zij onmiddellijk een motie van wantrouwen aan zijn/haar broek krijgen wegens achterhouden van essentiële informatie en misleiding van het parlement, een parlementaire doodzonde. Die motie zou dan vervolgens met algemene stemmen worden aangenomen waarop de minister met de staart tussen de benen zou moeten vertrekken.

Over-enthousiaste KNMI-directeur

Zo’n vaart zal het met het KNMI niet lopen. We houden het erop dat de handelwijze van het KNMI  niet meer is dan een beginnersfout van een onlangs aangetreden en overenthousiaste KNMI-directeur in de categorie: eens maar nooit meer. Een corrigerend, vaderlijk gesprek van de (misleide) minister van I&W met de betreffende KNMI-directeur moet vooralsnog voldoende zijn. Verder gaan we ervan uit dat het KNMI het alarmistische scenariorapport met spoed zal intrekken en vervangen door een rapport gebaseerd op de laatste wetenschap. Als het even kan nog voor de aanstaande verkiezingen.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week houdt de merkwaardige bewegingen van het Nederlandse klimaat- en energiebeleid scherp in de gaten. Wilt u deze broodnodige berichtgeving als donateur mede mogelijk maken? Heel graag! Hartelijk dank!

Het bericht KNMI heeft minister en publiek angst aangejaagd met een extreem klimaatscenario waar het zelf niet in geloofde verscheen eerst op Wynia's Week.