Laten we dat niet te snel veroordelen, want onze judeo-christelijke samenleving is gegrondvest op dezelfde drang. De mensheid leefde in het paradijs toen Eva besloot, al dan niet aangespoord door De Slang, om uitgerekend net dat ene ding op te eten dat door de lokale overheid streng verboden was verklaard. De appel als de bijbelse pangolin, en met net zulke fatale gevolgen.

Keten van ellende

Vervolgens hield het tot dan toe bekende paradijs prompt op te bestaan en moesten er kleren worden aangeschaft. Dat leverde een keten van mondiale ellende op: kapotte wasmachines, sweatshops, failliete Franse designers, katoenplukkers en toen die niet meer te vinden waren uiteindelijk de West-Indische Compagnie en excuses van de Amsterdamse gemeenteraad.

Dat bevallingen daarvoor pijnloos waren en nadien niet, moet een wrok zijn geweest van het bijbelse Centraal Comité van de Communistische Partij tegen de vrouw in het algemeen, alsof die iets kon doen aan de appetijt van Eva. En tot de komst van de vijfdaagse werkweek moesten de mannen in stof en zweet sappelen. Noem dat maar geen mondiale gevolgen.

Schapenkaasje

Nu hoor ik u zeggen: ‘Een blinkende Cox Orange Pippin, oké. Maar wat bezielt die Chinezen om aan zo’n griezelige vleermuis te gaan knagen? Of zo’n pangolin, van top tot teen bedekt met schubben?’

Maar dat is iets te makkelijk. Want kijk eens naar de Fransen. Ze wonen maar 300 kilometer verderop. Ze zijn de bedenkers van blauwe kaas. Ooit nam een herder een schapenkaasje mee naar een grot. Je mag aannemen dat het ding toen nog vers was. Hij legde het neer in een hoekje en vergat zijn lunch. Drie maanden later vond hij het ding terug, totaal beschimmeld. En neemt hij zijn verlies? Gooit hij het ranzige ding in de kliko?

Hij. Eet. Het. Op.

Originele Herders

Voorwaar, ik zeg u, de coronacrisis heeft vele vaderen. Want de herder vertelde al zijn vriendjes dat ze vanaf nu allemaal hun lunch niet meteen moesten opeten, maar eerst drie maanden in de grot moesten neerleggen. Het werd nog gekker, want vervolgens gingen ze hun beschimmelde waar verkopen aan andere nederzettingen, met de plechtige belofte dat ze het daar niet in hun hoofd moesten halen het zelf te proberen, omdat de schimmel van de Originele Herders nu eenmaal superieur was.

Dat bleek ook wel, want toen iemand verderop het stiekem toch probeerde (menselijk, menselijk) was het resultaat geen roquefort, maar camembert. Of munster. Of morbier. Dat hele Appellation Controlée en IGP-gedoe is te herleiden tot de halsstarrige weigering van de allereerste vergeetachtige herder om zijn bio-afbreekbare afval modern te scheiden.

Over de vleermuis laat ik me niet uit, want sinds Bram Stoker zijn we in Europa nogal opgestookt tegen dat beestje. Maar een pangolin lijkt me niet vreemder dan een Oosterscheldekreeft, een oester, en mossel of een alikruik. De wereld vergaat niet als je die eet, maar hee—dat wist Eva mutatis mutandis ook niet van tevoren.

Capôte anglais

En daarna gebeurde er trouwens nog genoeg rampspoed. De hele aardbol stond onder water en iedereen moest verplicht cruisen met die autistische Noach en zijn benauwde bootje. Ook dat is helemaal goedgekomen. De Zwarte Dood, de Spaanse Inquisitie, de Spaanse griep en John de Mol—uiteindelijk heeft de mensheid alles overleefd.

Voor de Spanjaarden was het extra lullig, want de Spaanse griep kwam helemaal niet uit die contreien. Maar de Spanjarden wijdden er als eersten in de krant een serieuze driekolommer aan en stonden sindsdien prompt bekend als de aanstichters. Maar ook dat is een menselijke eigenschap. De Fransen noemden syfilis de Engelse ziekte, en de Britten wisten zeker dat het de Franse ziekte was. Zelfs de panacee werd aan het andere land toegewezen, want de Fransen noemden het preservatief lange tijd een capôte anglais.

Kwik

Tot slot mag niet ontbreken hoe het bijgeloof dankzij een populaire ziekte wetenschappelijke voet aan de grond kreeg. Geslachtsziekten werden namelijk vanouds aan Venus toegeschreven. De oplossing lag volgens wichelaars in de sterren. Venus is een planeet, en de anti-planeet die er recht tegenover lag, was Mercurius. Dat is de Latijnse naam van kwikzilver, en zeker honderd jaar gold kwik als het enige geneesmiddel tegen de syf. Weliswaar viel eerst je haar ervan uit en vervolgens al je tanden, maar het bewijs dat astrologie wáár was, dat was onmiskenbaar gelegd.

En wie wc-papier hamstert, is zelf geen haar beter dan de Wuhan-Chinees die op de zwarte markt pangolin koopt of als de herder uit de Auvergne die tegen alle instincten in beschimmelde kaas eet. We dwalen als mensheid allemaal, maar doen het elk op onze manier.

Het bericht Hoe ik vriendjes werd met corona verscheen eerst op Wynia's Week.

Nu ligt er een dodelijk rapport inzake de zo vurig begeerde aardwarmte in Purmerend. Ondanks alle goede bedoelingen en mega-investeringen (die uiteindelijk door de inwoners van Purmerend opgebracht moeten worden) zal aan de doelstelling nooit kunnen worden voldaan. Het is volgens het rapport wensdenken om te menen dat technologische ontwikkelingen de oplossing kunnen zijn.

Het rapport bevat enkele uiterst prikkelende feitjes. Zo is er op de hele wereld slechts één succesvol aardwarmteproject waarbij warmte uit de aarde desgewenst kan worden opgeslagen om later te gebruiken. Dat is in (of zo u wilt onder) de Rijksdag in Berlijn. Jawel, de Duitsers kunnen het, als enigen, vermoedelijk omdat Berlijn ver van zee ligt en de ondergrond er minder zompig en vooral minder zout is dan in de Nederlandse polders. Het belang daarvan volgt verderop in dit stuk.

Voor aardwarmte moet je ook de bodem in, net als bij aardgas

Aardwarmte wordt net als olie en aardgas opgehaald met diep geboorde pijpleidingen. De kern van de aarde is vloeibaar en heeft een temperatuur van vele duizenden graden Celsius. Wat er wordt opgepompt zijn de op grote diepte gelegen waterlagen (de zogenaamde ‘quaives’) die door de aardkern worden verhit.

Maar: voor aardwarmte heb je anders dan bij gas en olie altijd twee boorgaten nodig. De twee duoputten worden een ‘doublet’ genoemd. Eentje waarmee het warme water ophaalt en eentje om het koude water te retourneren in de aardlaag. Om te voorkomen dat de twee elkaar beïnvloeden, liggen ze anderhalve kilometer uit elkaar. Dat moet de aardlaag ter plekke wel weer breed genoeg zijn, wat het allemaal weer extra lastig maakt.

Daarbij komt dat uit de beschikbare openbare gegevens blijkt dat de ondergrond van Purmerend gevoelig is voor aardbevingen (in Kwadijk, Jisp, Warder en tot viermaal toe in Alkmaar). Men geeft toe dat er onvoldoende kennis beschikbaar is om de gevolgen van de toepassing van geothermie in Purmerland volledig te overzien.

Boren veroorzaakt ook aardbevingen

Tot overmaat van ramp veroorzaakt boren naar aardwarmte zelf ook weer aardbevingen, zoals bij projecten in Mol (België) is vastgesteld. Het rapport zegt daar het volgende over.

‘Er is al meer dan 30 jaar ervaring wereldwijd met geothermie en de praktijk toont aan dat aardbevingsacti-viteit inherent is aan geothermie. Het Vlaams Instituut voor Technologie (VITO) is in 2019 een project gestart bij het Kempense Mol-Donk op het eigen terrein van de VITO. (–) Op 24 juli 2019 vond er ’s avonds om 19.30 uur een aardschok plaats met een magnitude van 2,1 en hiervoor waren er nog nooit aardbevingen geweest in dit gebied.’

En of dat niet genoeg niet genoeg is berichtte Trouw dat bij alle 23 operationele doubletten in Nederland lekkages optreden.

‘In 2019 dreigen er bij alle 23 Nederlandse aardwarmteprojecten ondergrondse lekkages, zegt Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) tegen Trouw. De toezichthouder komt snel met extra veiligheidseisen voor boorbedrijven. Nu roesten de metalen buizen, die warm water vanaf een kilometer diepte oppompen, kapot door het zout in de bodem.’

Fiasco in Pijnacker

Voor de potplantenkwekerij van de gebroeders Ammerlaan in Pijnacker werd om die reden hun ambitieuze aardwarmteproject een totale nachtmerrie.

‘In oktober 2017 werd door een breuk op 1 km diepte in de productieleiding de aardwarmteproductie stilgelegd. De potplantenkwekerij uit Pijnacker loopt tegen een miljoenenstrop aan. In 2011 en 2012 lag de aardwarmtewinning ruim een jaar stil vanwege de bijvangst van olie en gas. Aanpassing van de installatie vergde toen al ettelijke miljoenen.’

De kwadratuur van de ironie: wie naar duurzame aardwarmte boort, krijgt in plaats daarvan het vermaledijde aardgas. In de omgeving van Purmerend zijn gasvelden aanwezig. De kans dat ook een hoeveelheid gas wordt opgepompt is niet ondenkbeeldig.

Maar voor de gebroeders Ammerlaan is de nachtmerrie niet ten einde, want ook een tweede boring eindigt in een catastrofe.

‘De gebroeders Ammerlaan moeten een nieuwe aardwarmteput laten boren, omdat de eerste door een ondergrondse leidingbreuk buiten gebruik is gesteld. De gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp heeft ingestemd met het verlenen van een lening van vijf miljoen euro aan het bedrijf Ammerlaan voor het slaan van een nieuwe aardwarmtebron. Die is nodig omdat de bestaande bron afgelopen jaar onbruikbaar is geworden door de ondergrondse leidingbreuk.

‘Nieuwe tegenslag bij het aardwarmteproject van Ammerlaan. Het zit niet mee bij Ammerlaan The Green Innovator in Pijnacker. Opnieuw is er een probleem met een van de aardwarmteputten op het terrein van het bedrijf aan de Nootdorpseweg. Het nieuwe doublet, waaraan sinds afgelopen zomer wordt gewerkt, kan door technische problemen niet in gebruik worden genomen.’

De verzekering vindt het te riskant

En dan wordt de werkelijke reden onthuld waarom dit soort aardwarmteprojecten ten behoeve van gemeentes niet gerealiseerd worden: de centen. De verzekering wenst het domweg niet betalen. De verzekeringsmaatschappijen werken met een risicoprofiel: bij minder dan 90% kans van slagen (in jargon: P90) beginnen ze er niet aan. Purmerend haalt op zijn best P70 (en vermoedelijk een heel stuk lager), dus is het einde oefening.

‘Ondanks het feit dat de staat voor 85% garant staat voor de booractiviteiten betekent dit niet dat de inwoners van Purmerend geen risico lopen. In de toekomst wordt de warmteprijs gebaseerd op de kostprijs-plus en dat betekent dat de consumenten wel moeten gaan bijdragen bij bijvoorbeeld een calamiteit of lagere productiecapaciteit van de bron in Purmerend.’

Het rapport acht op grond hiervan de ambiteuze doelstellingen financieel onhaalbaar. ‘Voor een groot deel van de ondergrond geldt deze van slechte kwaliteit is. Alleen in de kop van Noord-Holland zijn er mogelijkheden.

‘Stadsverwarming Purmerend heeft al eerder een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor geothermie en heeft dit onderzoek na ruim vier jaar gestaakt. Voor Purmerend zijn de financiële gevolgen zowel tijdens de boorfase als tijdens een mogelijke exploitatieperiode zeer risicovol. Dit geldt voor de gemeente maar zeker ook voor haar inwoners.’

Ja, aardgas is echt beter

En om nog wat extra zout in de wond te wrijven is er onderzocht wat het beste alternatief zou zijn. De uitkomst is geen verrassing voor de lezers van Wynia’s Week.

‘Een gasgestookte individuele HR-verwarming heeft in vergelijking met alle andere varianten de laagste CO2–uitstoot per jaar.’

Het rapport is vernietigend inzake de groene dromen van de gemeenteraad. ‘Geothermie, aquathermie en groen gas zijn in de Purmerendse situatie geen realistische opties om biomassa te vervangen. (–) Biomassa is dus zeker geen ‘transitiebrandstof’ zoals het college van de Gemeente Purmerend stelt.’ Inzake de biomassa wordt passant gemeld dat er met Staatsbosbeheer een contract is afgesloten voor de duur van 25 jaar.

Dat er met dit project aanzienlijke CO2-reducties gerealiseerd gaan worden is een illusie. ‘Wanneer één doublet in gebruik zou worden genomen en deze aardwarmte een rol zou gaan spelen in de stadsverwarmingsinstallatie zal dit in het meest gunstigste geval een daling van 10.000 ton CO2 opleveren. Per gemiddelde woning is in het meest kansrijke geval een daling van slechts 7% of 237 kg CO2 mogelijk.’

Is er dan geen enkel pluspunt? Toch wel, want huishoudens die aardwarmte afnemen hoeven hierover geen energiebelasting te betalen. Het kost ze alleen maar een paar ton als het project mislukt, waarop de kans redelijk groot is.

‘In Nederland worden in het algemeen op de winning van delfstoffen accijnzen geheven. In het belang van de promotie van aardwarmte wordt hierop afgeweken en is “Aardwarmte belastingvrij’’.’

Wat is het nou, CO2-reductie of ‘duurzaamheid’?

De echte reden waarom overheden zo dol zijn op dit projecten staat ook in het rapport. Niet CO2-reductie is de belangrijkste target van het kabinet, maar duurzaamheid van energiebronnen. Nederland heeft samen met Malta de slechtste rapportcijfers van de EU, die met draconische maatregelen dreigt.

Dat verklaart ook waarom aardgas uit de gratie is en biomassa als oplossing wordt gezien. Hoe onzinnig de redenering ook is: biomassa wordt als duurzaam gezien omdat de boom die ervoor wordt omgehakt na verloop van tijd weer terugkomt. Maar iedere bioloog weet: dat geldt mutatis mutandis ook voor aardgas en aardolie.

‘Duurzaamheid is kennelijk het enige en belangrijkste aspect van toepassing van aardwarmte. De belangrijkste argumenten als risico’s en veiligheid lijken nauwelijks een rol van betekenis te spelen in de discussie. Rapporten en haalbaarheidsstudies van vele adviesbureaus kenmerken zich door een optimistische benadering. Uit de vele voorbeelden blijkt overduidelijk dat opdrachtgevers door deze adviseurs bij onvoldoende succes vaak blijven zitten met grote problemen en extra kosten.’

Het bericht De nachtmerrie die aardwarmte heet verscheen eerst op Wynia's Week.

Alkmaar werd beroemd in de vaderlandse geschiedenis omdat daar ooit de victorie begon. Dat was tegen de Spanjaarden, die als eersten de btw invoerden in de Lage Landen. Tien procent op alle handelstransacties. Een koopje, zou je nu zeggen. Dat betalen wij al over onze sperziebonen en over de meeste andere zaken ruim het dubbele.

Maar die Tiende Penning was wel de trigger om tachtig jaar oorlog tegen de overheid te voeren. Protestanten onthoofden is tot daaraan toe, maar hoge lasten betalen willen de Nederlanders niet. De toenmalige Nederlanders, moet ik erbij zeggen.

Meppel is het nieuwe Alkmaar, de plaats waar de klimaatwet (feitelijk de Tiende Penning van onze tijd) voor het eerst scheurtjes begon te tonen. Na een hausse van mislukte transitieprojecten (Amsterdam, Purmerend, Zutphen—de lijst is langer) lijkt er iets te gaan kraken in het houtwerk van de klimaattafels.

Zwaarwegende Redenen

In Meppel (eigenlijk De Wolden, een aanpalende gemeente waar je ze vermoedelijk niet bozer kunt krijgen dan ze Meppelaars te noemen) besloot de gemeente om het aardgasverbod voor nieuwbouw te trotseren door  een beroep te doen op een tot nu toe onneembare wettelijke hobbel: de uitzondering op grond van Zwaarwegende Redenen.

Kort en goed: De Wolden wordt uitgezonderd van de beruchte wijziging in de Gaswet waarin de aansluitplicht voor nieuwbouw op het landelijke aardgasnet op 1 juli 2018 is geschrapt. De formulering ‘geen aansluitplicht’ klinkt vrijblijvender dan zij is, omdat er een suggestie van uit gaat dat een en ander mogelijk niet verplicht, maar dan toch vermoedelijk wel vrijwillig kan worden aangesloten. Dat is niet zo.

In de praktijk is ‘geen verplichting’ een verbod, omdat wettelijk alleen netbeheerders een nieuwe gasaansluiting mogen verzorgen. En die doen dat niet, omdat het ‘niet verplicht’ is. En derden mogen het niet. Game, set en match.

De enige uitzondering op de Gaswet is de Zwaarwegende Reden, die tot nu altijd formeel werd afgewezen, zijnde niet Zwaarwegend genoeg. De gemeente De Wolden doet thans een beroep op de uitzonderingsclausule op vier gronden: men heeft de ambitie om 100% groen gas te leveren (wat iets anders is dan aardgas, al is het scheikundig gezien vrijwel identiek); de optie om in de toekomst te kunnen overstappen op waterstof; de keuzegelijkheid als ook de goede balans tussen kosten en baten.

Bewoners zijn slaaf van de gemeente

Met die goede balans tussen kosten en baten wordt de rechter effectief op afstand gehouden. Veel transitieprojecten sneuvelen omdat ze domweg te duur zijn: de kosten lopen gierend uit de hand. Als bewoners vervolgens naar de rechter stappen omdat ze duurder uit zijn dan in de optimistische gemeentelijke brief stond die men in eerste instantie kreeg toegestuurd, worden ze in het gelijk gesteld: de transitie mag qua kosten niet hoger uitvallen dan voorgespiegeld, een belofte die in verreweg de meeste gevallen onhoudbaar is.

En dat is weer vanwege de brandende ambitie van ambtenaren en bestuurders om het beste jongetje van de klimaatklas te zijn, in plaats van dienstwillige dienaren van de civitas. ‘Civil servant’, zoals de gemeenteambtenaar in het Engels heet, betekent letterlijk: ‘slaaf van de gemeente’. Maar in de praktijk zijn vooral de bewoners van de gemeente de slaven.

De keuzevrijheid als argument is ook een dingetje. Als in de ene gemeente zaken worden toegestaan of gunsten worden verleend moet dat ook voor andere gemeenten gelden, omdat ze voor het rijk gelijk zijn.

Wat de ene gemeente doet…

Om de gedachten te bepalen: afgelopen jaar kreeg ik een keurige brief van de ontvanger van de gemeentebelastingen die me meldde dat de aanslag voortaan in negen termijnen betaald mocht worden in plaats van vier (of vijf of zes—juiste aantal ben ik even kwijt). In de toelichting kwam de motivatie zeer uitvoerig aan bod: er was door bepaalde bewoners geklaagd dat in een andere gemeente men in meer termijnen mocht betalen. De klagers wensten in dit geval dezelfde regeling. De brief legde uit dat de gemeente in zo’n geval niets anders kan doen dan dezelfde ruimhartige regeling toe te passen, omdat gemeenten voor de wet gelijk zijn.

En om nu even terug te gaan naar De Wolden: als men in één gemeente succesvol een beroep kan doen op Zwaarwegende Redenen om van de Gaswet af te stappen, kan dat in andere gemeenten ook. Anders gezegd: als de De Wolden kan zeggen: we willen het bestaande aardgasnet gebruiken en zelfs uitbreiden omdat we groen gas (en mogelijk later waterstofgas) willen leveren aan bestaande oudbouw en aan toekomstige nieuwbouw, dan mogen andere gemeenten datzelfde argument ook gebruiken.

Vuur-angst bij de overheid

De angst voor aardgas bij de overheid lijkt een poging om fysiek vuur zo ver mogelijk uit te bannen, in elk geval tot waar het niet meer zichtbaar is. Aardwarmte is het resultaat van een aardkern van vloeibaar ijzer, geen pretje om languit in te vallen. Ook de zon is niet altijd een vriend, zoals ze in Australië weten.

De trend is steeds vaker dat warmte van ver moet komen, omdat daarmee de problemen ook ver weg zijn. Zoals vuilnis dat je over de schutting bij de buren gooit. Onze buren zijn in dit geval Azië, waar ons onverwerkbare plastic heen wordt gestuurd. Die gooien het vervolgens in zee, waarna wij het idee hebben dat we er alles aan gedaan hebben. Maar het is wel ons plastic dat daar in zee drijft.

Ook waar gas verboden wordt, is het er toch

Bij transitieprojecten zie je keer op keer dat er linksom of rechtsom aardgas wordt gebruikt, maar dan door de warmteleverancier Jupiter, omdat het de os, lees: de particuliere bewoner niet is toegestaan. Ook wie zijn Tesla 3000 (de best verkochte auto van 2019) oplaadt, gebruikt datzelfde vermaledijde aardgas, want 79% van alle opgewekte energie in Nederland is van fossiele bronnen. Aardgas is niet heilig of ideaal, maar we kunnen het domweg niet missen, omdat er voorlopig geen alternatief is.

De gemeenteambtenaar die uit deugdzaamheid de particuliere gaskraan dichtdraait is als de klassieke gereformeerde die zijn televisieantenne van oudsher op het dak van de buren placht te zetten: verder weg is beter. De wens om het aardgas af te schaffen is ten diepste een geloofsartikel van de jongste religie op aarde: de politieke zelfaanbidder, die een God is in het diepst van zijn gedachten. En ze zitten vooral bij D66 en GroenLinks.

Het bericht Groen gas is geen gas, ofwel: de profane verrassing van 2020 verscheen eerst op Wynia's Week.

Staat u mij toe dat ik nog even terugkom op mijn eerdere dissertatie in Wynia’s Week inzake het Openbaar Vervoer in het algemeen en de ondoorgrondelijke (ijzeren) wegen van de NS in het bijzonder.

Het volgende mag paradoxaal klinken maar ik meen dit zeer serieus: Openbaar Vervoer vereist een hoge mate van intelligentie. Autorijden is veel makkelijker. Om de voordelen van het OV volledig  te doorgronden heb je de kwalificatie nodig die je geschikt maakt voor de beter betaalde banen waarbij een leaseauto standaard is.

Dat is dus de paradox: wie het OV werkelijk tot in de finesses snapt, heeft het daardoor niet nodig. Het beste bewijs is Roger van Boxtel, de NS-baas. Die verplaatst zich uitsluitend in auto met chauffeur.

In mijn vorige bijdrage aan Wynia’s Week legde ik mijn grootste ergernis uit die kleeft aan de OV Chipkaart: je kunt je treinreis maximaal 35 minuten onderbreken. Wie zijn reis langer onderbreekt, betaalt opnieuw het starttarief. De reis wordt dan in twee stukken geknipt, tegen een hoger tarief. De som van twee korte reizen is bij NS hoger dan een lange, vanwege het bloktarief.

Automobilistenbrein

De meeste reizigers, ook treinreizigers, hebben een automobilistenbrein en weten dit niet. Als je een autoreis onderbreekt, maakt dat in kosten niets uit. Ze gaan ervan uit dat bij NS ook zo werkt. Maar dat is niet zo. Achteraf zien ze dat ze te veel hebben betaald, maar in de meeste gevallen zien ze niets.

Waarom is die maximale treinreisonderbreking trouwens 35 minuten? Dat komt omdat NS bij hun uitcheckpoortjes gebruik maakt van dezelfde software als de stadsbus. En dat komt weer omdat Translink, de bedenkers van de OV Chipkaart, te bedonderd was om voor NS op maat gemaakte software te schrijven.

Want waarom eromheen gedraaid: Translink heeft de allerdomste chipkaart van heel Europa ontworpen en vraagt daar het meeste geld voor: €7,50 per kaart die ook nog eens slechts vijf jaar meegaat.

De OV Chipkaart is niet voor de trein gemaakt

De OV Chipkaart is ontworpen met de bus en de tram als voorbeeld. Het stempeltje op de oude strippenkaart was een vol uur geldig. Het digitale alternatief kent net als de strippenkaart een instaptarief. Bij de strippenkaart was dat de basisstrip, een vrij grove maar in de praktijk effectieve methode.

De digitale vervanger van de basisstrip is het starttarief, dat 35 minuten geldig is. Wie overstapt na 35 minuten, betaalt opnieuw het basistarief. Dit concept hoort typisch bij openbaar vervoer in de grote stad, waar bewoners snel even naar de markt gaan met de tram en zich dan weer ‘op hetzelfde kaartje’ terug naar huis spoeden.

De poortjes van NS werken op dezelfde software. Ergo: Translink was domweg te belazerd om bij treinreizen de overstaptijd op een paar uur te zetten, want softwarecode schrijven kost geld.

Lui en inhalig

Dus wrijf ik het er nog maar eens in: Translink is de meest luie en inhalige OV-chipkaart-ontwerper van Europa. Om de gedachten te bepalen: de in alle opzichten superieure chipkaart van Londen, de Oyster Card, kost slechts £3 en is onbeperkt geldig. Translink heeft in zijn inhaligheid vastgesteld dat de prijs in Nederland €7,50 is en de kaart heeft een maximale geldigheid van vijf jaar. Do the math.

Los dat Translink een woekerprijs rekent, is hun kaart een stuk stompzinniger dan zijn slimmere Londense broertje. Wie met de Oystercard een paar enkele reizen op één dag maakt, zal zien dat de Oyster Card automatisch het omslagpunt berekent waarbij een dagkaart achteraf goedkoper was geweest.

In de praktijk betekent dat: je drie losse enkeltjes die je in Londen op één dag met de Oyster Card maakte, worden gecrediteerd en in plaats daarvan wordt het voordelige dagkaarttarief in rekening gebracht. Dit gebeurt geheel automatisch. Translink is hier te stom dan wel te lui of te belazerd voor.

Overheid en ICT, ach…

Ik kan me niet heugen zo vaak als ik de volgende klacht heb gehoord. Een bekende zit door omstandigheden tijdelijk zonder auto en moet van de Randstad naar Leeuwarden of Groningen. Voor twee enkeltjes vol tarief is hij een vermogen kwijt. ‘Dit is de eerste en de laatste keer dat ik met de trein ga!’ vertelt hij mij na afloop.

Want dat een dagkaart, ook vol tarief, een stuk goedkoper was geweest dan twee enkeltjes, vertelt NS niet en Translink werkt met incompatibele stadsbus-software die sowieso niet in staat is automatisch bij lange treinreizen het omslagpunt te berekenen.

Dat Translink wegkomt met zo’n brak product en daar tegelijkertijd de hoofdprijs voor vraagt, komt omdat de Nederlandse overheid traditioneel heel makkelijk is te belazeren in ICT-kwesties. De voorbeelden liggen voor het oprapen, het jongste echec van de Belastingdienst als beste voorbeeld.

De leerzame reünie

Ik herinner me nog de enige reünie van mijn middelbare school die ik bezocht: een HBS-B in Den Haag. Er waren succesvolle tandartsen en apothekers, maar mijn klasgenoot die een ICT-bedrijf had opgezet met voornamelijk de overheid als klant was als enige werkelijk opzichtig in bonis.

De school had voor de oud-leerlingen tegen bescheiden vergoeding een eenvoudige Indische maaltijd bereid, maar daar lachte mijn klasgenoot de ICT’er om. De journalist, de apotheker en de tandarts reden in de Range Rover van de ICT’er met rundlederen banken naar het destijds beste Indo-Aziatische restaurant van Den Haag: Raffles in de Javastraat, Couperusbuurt bij uitstek.

De uitbater knipmeste naar zijn beste klant die hij uiteraard direct herkende. Vanzelfsprekend kregen we de beste tafel van het huis en de succesvolle ICT-ondernemer bleek zijn eigen wijn te hebben in de kelder. Dat was dus mijn enige Translink-momentje. Iedereen heeft er recht op, één keertje in zijn leven. Translink heeft het onafgebroken.

Het bericht Alles wat er mis is met Translink verscheen eerst op Wynia's Week.

NS is een bedrijf dat vaak kritiek krijgt en niet altijd terecht. Toen het vervoerbedrijf het waagde om een nieuwe serie sprinters (NS-jargon voor stoptrein) te kopen zonder wc, leek heel treinend Nederland opeens een incontinent en druppelend bejaardentehuis, zo luid was het gejammer. Terwijl een streekbus (het equivalent van een stoptrein) ze toch ook niet heeft. In mijn auto zit trouwens ook geen wc, viel me laatst op, en volgens de dealer is dat een gebruikelijke omissie.

Maar af en toe is kritiek op NS terecht. Onlangs stuurde NS mij en nog 700.000 andere houders van een Voordeeluren-abonnement een brief. ‘De voorwaarden van je abonnement veranderen in 2021,’ zo begon het schrijven. Een betere formulering was geweest: ‘Wij gaan in 2021 eenzijdig de voorwaarden van uw abonnement wijzigen, in weerwil dat u al deze jaren trouw uw abonnement hebt verlengd en betaald.’

Eerst: avondspits geblokkeerd

Een Voordeelurenkaart is een abonnement waarmee je met 40% korting reist na de ochtendspits, die in Nederland tot 9 uur duurt. Na dat tijdstip reis je met korting. In veel landen bestaan vergelijkbare kortingen na de ochtendspits. Maar NS bedacht iets wat ze in geen enkel ander land kennen: in 2009 werd de avondspits ingevoerd. De avondspits is officieel van 16.00 uur tot 18.30 uur. In dat tijdvak moet opnieuw vol tarief worden betaald. En het dient slechts één belang: meer inkomsten voor NS, wat ik verderop zal aantonen.

Direct na de invoering van de avondspits was de Voordeelurenkaart niet meer te koop voor nieuwe klanten. Voor hen kwam er een Dalurenkaart die in de avondspits niet geldig is. Maar wie nog een Voordeelurenkaart oude stijl had, mocht die houden. Onder de oude voorwaarden, dus geldig in de avondspits. Wel was de klant verplicht de Voordeelurenkaart elk jaar te verlengen. Zonder onderbreking, hoe kort ook, op straffe van intrekking. In ruim tien jaar haakte de helft al af: van 1,4 miljoen naar 700.000 Kortingskaarthouders.

En nu moeten de andere trouwe klanten weg

Inmiddels wil NS versneld van de andere helft af en thans worden de voorwaarden per 2021 eenzijdig opgezegd. Dit gebeurt onder het mom van menslievendheid: reizigers die vol tarief betalen zouden dan eindelijk ’s middags massaal een plekje kunnen bemachtigen. Een volstrekt onjuiste voorstelling van zaken. De NOS achterhaalde de juiste cijfers: iedere veertiende reiziger is een kortingsklant, de overige dertien betalen op dit moment al vol tarief. Officiële NS-statistieken, niet in de brief opgenomen.

De nieuwe middagreizigers zijn er dus niet mee geholpen. Van iedere veertien zitplaatsen komt er hooguit eentje vrij. Dat zijn niet de verlossende hoeveelheden die NS in zijn brief suggereert. Feitelijk gaat het zoals vaker om geld: op dit moment dat ik dit schrijf (’s middags), loopt NS 40% mis bij de veertiende reiziger. In totaal gaat het dus om 14/40\=2,85% van de omzet. Voor dat luttele percentage is NS bereid 700.000 trouwe klanten te schofferen.

Valse voorstelling van zaken

Engeland, Duitsland, België, Frankrijk, Zwitserland – treinenlanden bij uitstek, maar een avondspitstarief kennen ze daar niet. In tegenstelling tot de ochtendspits is de avondspits namelijk veel gespreider. Ook in Nederland is dat het geval. De maatregel dient dan ook vooral de beurs van NS. En zoals vaker: onder het mom van dienstverlening.

Een eerder servicegevalletje dat sneuvelde was het afschaffen van het avondretour: na 19 uur kon de reiziger daarmee heen en weer tegen de kosten van een enkele reis. Volgens NS was voor dat biljet geen belangstelling meer, maar ik ken persoonlijk niemand die iets gevraagd is. Zelf maakten mijn kennissen en ik er graag gebruik van. Het avondretour stierf een stille dood en niemand sprak bij de uitvaart.

Gelukkig: enkele reis werd goedkoper

Maar zijn er dan in dit verhaal dan helemaal geen pluspunten? Ja, die zijn er wel. De invoering van de OV Chipkaart heeft de treinreiziger één groot voordeel opgeleverd, naast een enorm nadeel voor reizigers met een kortingskaart. Eerst het goede nieuws: technisch was het met een chipkaart opeens niet meer mogelijk om het populaire en voordelige dagretour te verkopen. Een dagretour bestaat niet meer maar kostte grofweg anderhalf keer de prijs van enkele reis.

De oplossing die NS bedacht was nadelig voor het vervoerbedrijf zelf en uiterst voordelig voor de treinreiziger: een enkele reis kostte na invoering van de chipkaart nog slechts de helft van een dagretour en werd daarmee een kwart goedkoper. Voor dit besluit kan NS niet genoeg geprezen worden, maar voor de rest heeft de chipkaart alleen maar nadelen: van enkele kleine tot zeer grote.

Het bekendste nadeel: op de kaart moet een saldo staan dat bijna altijd hoger is dan de ritprijs. Op anonieme kaarten tenminste €20, bij op naam gestelde kaarten de helft.

Maar uitstappen mag niet meer

Een zeer irritant, door weinigen onderkend nadeel van de chipkaart is dat de reis nog maar 35 minuten onderbroken mag worden. Halverwege de treinreis uitstappen en gaan lunchen, een van de prettigste dingen van reizen en van het leven in het algemeen, is met een chipkaart niet meer mogelijk op straffe van een hoger treintarief. En dat heeft weer te maken met het zogenoemde bloktarief dat NS hanteert.

Het bloktarief houdt in: hoe korter de reis, hoe relatief duurder; hoe langer de reis, hoe relatief goedkoper. Wie meer dan 200 kilometer treint, krijgt de laatste kilometers de facto praktisch cadeau.

Wie volle pond betaalt heeft ook voordeel

Het is dus zaak om de reis NIET te onderbreken. In de tijd van de papieren kaartjes speelde dat probleem totaal niet. Je kon de treinreis zo vaak onderbreken als je wilde. In deze tijd van toegangspoortjes en chipkaarten ligt dat anders: wie uitcheckt en niet tijdig (dat wil zeggen: binnen 35 minuten) weer incheckt, betaalt opnieuw het starttarief. Daarbij wordt de reis opgeknipt in twee halve trajecten, die opgeteld duurder zijn, want bloktarief.

Reizigers die vol tarief betalen, hebben van deze maatregel totaal geen last. Zij kunnen een papieren kaartje uit de automaat trekken dat als een passe-partout alle poortjes opent. Het tarief is vooraf afgerekend en kan niet ‘stiekem’ worden verhoogd, wat bij een passagier die met korting op saldo reist, wèl het geval is.

En dan hier de lunch-oplossing

In zijn oneindige vernuftigheid heeft NS bedacht dat kortingsklanten geen papieren kaartjes meer kunnen kopen. De automaat levert alleen kaartjes tegen vol tarief. Een en ander betekent dat daarmee alleen kortingreizigers een limiet hebben van 35 minuten. Want wie in de ogen van NS voldoende betaalt, mag naar hartenlust zijn of haar reis onderbreken.

De panacee tegen deze rechtsongelijkheid is de passe-partout in de vorm van een extra chipkaart. Ik doe u deze oplossing graag aan de hand. Zij is speciaal bedoeld voor reizigers met korting die niet beperkt willen worden door de maximaal toegestane onderbreking van 35 minuten.

Koop daartoe een tweede, anonieme chipkaart en zet daar minimaal €16 op. Meer mag, maar hoeft niet. Zestien euro is de facto het laagste bedrag waarmee de NS-poortjes open gaan.

De procedure gaat als volgt:

• Bij het verlaten van het station checkt u uit met de kortingspas.
• Vervolgens checkt u direct weer in, maar u gaat NIET terug de stationshal in.
• U gaat lunchen, net zo lang als u wilt. Beperkt u zich beslist niet tot 35 minuten.
• Teruggekomen bij het station opent u het poortje met de anonieme passepartout. Het saldo van de passe-partout staat nu op minus €4.
• Eenmaal door het poortje checkt u meteen weer uit, maar u loopt niet naar buiten. De transactie op uw passe-partout wordt geannuleerd en uw saldo is weer €16.
• U vervolgt uw reis met uw kortingskaart, die u bij het verlaten van het station al ingecheckt had. De onderbreking duurde een paar seconden, ruim binnen de maximale 35 minuten.

Eenmalige kosten passe-partout: €7,50 voor de kaart + €16 saldo.

Met de hartelijke groeten aan NS-baas Roger van Boxtel, die zelf ook van valsspelen houdt, qua reizigersprivileges en eenzijdig opzeggen van voorwaarden. See you in court!

Het bericht Tips voor lunchende NS-klanten die met korting reizen verscheen eerst op Wynia's Week.

Robbert Berkhout is jongste wethouder in de geschiedenis van Haarlem en heeft de portefeuille Duurzaamheid, Economie en Mobiliteit. Let ook op de interessante volgorde: duurzaamheid voorop; de economie komt op het tweede plan.

Berkhouts partij is GroenLinks, dat net als in andere grote steden de grootste partij is, in dit geval negen van de 39 zetels. Het spreekt vanzelf dat nieuwe en jonge bezems zeer schoon vegen. Haarlem wenst in 2040 al aardgasvrij te zijn, tien jaar eerder dan het Rijk heeft opgelegd.

In Purmerend zagen we wat dit soort ondoordachte wedstrijdjes om de eerste te zijn voor rampzalige gevolgen kunnen hebben. Het prestigeproject waarmee Haarlem zichzelf wil opstoten in de vaart der volkeren is het aardgasloos maken van de Merenwijk, een project dat overigens nauwelijks bekend is, omdat het hier om een stukje Haarlem met voornamelijk sociale woningbouw gaat dat amper prestige geniet.

Merenwijk, de ideale proeftuin

Merenwijk is Vinexland met uniforme bouw, waardoor de gasmeters zich allemaal op dezelfde plek bevinden in het halletje. Dat maakt het verwijderen ervan een stuk praktischer. A propos: als mensen zeggen dat ze Haarlem een mooie stad vinden, bedoelen ze in elk geval nooit de Merenwijk. Haarlemse wethouders wonen hier al in geen geval en weten het vermoedelijk ook zonder dienstauto met chauffeur amper te vinden. De onbekendheid van de Merenwijk lijkt de bewoners daarmee noodlottig te worden: het is de ideale proeftuin voor ambitieuze wethouders met Duurzaamheid in hun portfolio.

De Meerwijkers hebben allemaal een brief gekregen dat Haarlem een warmtenet gaat aanleggen. Bewoners krijgen gratis advies als ze hun woning aanmelden als propaganda-object op de website. De adviseur heeft, zoals je in dit soort gevallen vaker ziet, op zijn beurt weer grote belangen bij de transitie, want is een verkopende partij. Het ‘advies’ zal daarom altijd in een voorspelbare richting gaan. ‘Doe toch maar niet’ is dan geen optie.

Hout stoken voor de Haarlemmermeer?

Er is ook een positief punt: Haarlem heeft besloten om af te zien van stadsverwarming in de vorm van biomassacentrales, vanwege de onaanvaardbaar hoge CO2-emissies. Dit besluit viel rauw op het dak van energiebedrijf Polderwarmte, dat al op een Haarlems industriegebied vlakbij verkeersknooppunt Rottepolderplein grond had aangekocht voor de bouw van zo’n centrale. Volgens het Haarlems Dagblad gaat Polderwarmte door met de bouw, ondanks dat Haarlem geen afnemer wordt.

De beoogde nieuwe afnemer wordt in dat geval vermoedelijk de gemeente Haarlemmermeer, dat onlangs Haarlemmerliede opslokte. Haarlemmerliede is van oudsher het gebied tussen Haarlem en Amsterdam, dat geen van beide gemeenten wilde hebben. In dit gebied ligt bijvoorbeeld Halfweg. Maar het aan Halfweg grenzende Zwanenburg is Haarlemmermeer. Alle dorpen aan de binnenkant van de Ringvaart zijn traditioneel Haarlemmermeer.

Met de overname van Haarlemmerliede treedt de gemeente Haarlemmermeer na een eeuw letterlijk buiten zijn oevers. Bottom line: als Polderwarmte zijn vervuilende warmte niet aan Haarlem kan verkopen, is er vast nog wel een ambitieuze wethouder in de Haarlemmermeer met Duurzaamheid in zijn of haar palmares.

Twee kilometer boren

Volgens hetzelfde Haarlems Dagblad wil de gemeente in de Merenwijk 3000 woning aansluiten op warmte die wordt gewonnen met geothermie. Om die warme aardlagen te bereiken is een boorgat van 2100 meter nodig. Voor Haarlem is deze techniek nieuw, maar desondanks weet Robbert Berkhout nu al zeker dat de energiekosten voor de Meerwijkers niet zullen stijgen. Zulke plechtige beloften hebben we eerder gehoord. In bijna alle gevallen worden ze even plechtig weer gebroken. Vraag dat maar in Purmerend, feitelijk de Merenwijk van de Beemster.

De plannen gaan niet door als minder dan 70% van de bewoners instemt. Om die reden werken de betrokken Haarlemse woningbouwverenigingen graag met ‘ambassadeurs’. In elke straat is er wel één dromer met roze bril die bereid is zijn woning om te laten bouwen. Die nodigt dan alle buurtjes op de koffie en de sociale controle doet de rest. Het toverwoord is als altijd subsidie. Volgens de website van Duurzaam Bouwloket kunnen Haarlemse early adopters rekenen op 3.000 euro.

Gemeente draagt een steentje bij

Citaat: ‘Huizenbezitters in Haarlem die willen pionieren en hun woning afkoppelen van het aardgas, krijgen vanaf nu financiële hulp van de gemeente. Het gaat om een bedrag van maximaal 3.000 euro. Daarnaast worden ook de kosten vergoed voor het afsluiten van de woning van het gas. Het college trekt  500.000 euro voor deze subsidie uit. De subsidie is bedoeld als stimulans om Haarlemse woningen aardgasvrij te maken. De verbouwing naar gasvrij wonen kost een hoop geld. De gemeente draagt daarin een steentje bij. Zo komen we samen een stapje verder.’

En verderop gaat nog Duurzaam Bouwloket nog wat dieper op de materie in: ‘Haarlemmers kunnen de subsidie Haarlem Aardgasvrij aanvragen voor de kosten van de verbouwing van een woning die nog niet gasvrij is naar een gasvrije woning. Dit kan tot een maximum bedrag van 3.000 euro. Ook de volledige kosten van het verwijderen van de gasaansluiting van de woning door de netbeheerder kan worden betaald met deze subsidie. De subsidie Haarlem Aardgasvrij is aan te vragen sinds 1 maart 2019 via www.haarlem.nl/subsidiegasvrij.’

Voor 3000 euro gasvrij?

De subsidie wordt zoals altijd betaald door bewoners die niet van plan zijn hun aardgasleiding zonder slag of stoot op te geven. Bijvoorbeeld omdat aardgas met slechts één atoom koolstof per molecuul naast schoon water de minste CO2 oplevert bij verbranding. Of omdat er nog aardgas is voor tenminste honderd jaar. Of omdat het best vertakte gasnetwerk ter wereld ook kan worden ingezet voor andere gassen, waaronder waterstof.

Vooropgesteld dat je niet voor 3000 euro premie je gasleiding laat slopen, terwijl je nog niet weet hoe hoog de nieuwe energierekening wordt. Want voor je het weet, blijk je opeens een veelvoud van die 3000 euro kwijt te zijn. En niet eenmalig, zoals bij de premie waarvan de zoete smaak allang vergeten is. Een gat van twee kilometer boren kan altijd nog. Grote kans dat het tegen die tijd niet meer hoeft, omdat er iets beters en goedkopers is.

Het bericht Een Haarlemse wethouder met een gat van 2100 meter in zijn portemonnee verscheen eerst op Wynia's Week.

Kabelaanbieder Ziggo is een opvallend bedrijf in deze tijden, waarin de overheid en de politiek aandringen op matiging energiegebruik. Ziggo is met 7,2 miljoen aansluitingen en bijna vier miljoen klanten de grootste aanbieder van televisie en internet. Wat minder bekend is, is dat de klanten van Ziggo zonder het te weten grote afnemers zijn van elektriciteit. De standaard digitale ‘converter’ van Ziggo is al tien jaar de XL (daarvoor ‘Horizon’ genoemd) en gebruikt een ouderwetse hoeveelheid stroom: 58 Watt.

Met de huidige elektriciteitsprijzen gebruikt de XL van Ziggo daardoor 120 euro per jaar, ongeacht of je wel of niet kijkt. Weliswaar is er een mogelijkheid om het kastje in standby-mode in een zuinige stand te zetten, maar dan duurt het opstarten vijf minuten. In de praktijk zullen weinigen van die mogelijkheid gebruik maken.

Ziggo neemt een uitzonderingspositie in binnen de markt van aanbieders, omdat men werkt met ‘omgebouwde’ apparatuur die in deze vorm niet te koop is op de ‘aftermarket’. Ziggo koopt apparatuur in bij diverse fabrikanten en modificeert ze. En dan begint de ellende.
Alleen door Ziggo omgebouwde converters en modems zijn in staat internet en tv-signaal van Ziggo door te geven. Deze apparatuur is als gezegd niet vrij te koop, ook niet voor de klanten. Zelfs de officiële Ziggo-apparatuur van je buurman zal niet werken.

Ziggo heeft de klant aan een touwtje

Om de gedachten te bepalen: twee buren, A en B, zijn allebei klant van Ziggo. Het Ziggo-modem van buurman A zal niet werken bij buurman B. Omgekeerd werkt het Ziggo-modem van buurman B niet bij buurman A. Het geheim? Het serienummer. Alleen apparatuur waarvan het serienummer bekend is, zal werken. En dan ook nog uitsluitend bij de Ziggo-klant die met dat serienummer in de administratie staat.

Er is NIETS te koop, er is NIETS tweedehands te krijgen, want alle apparatuur is en blijft eigendom van Ziggo. Als er al eens iets wordt aangeboden is dat illegaal. Daarenboven zal het niet werken, want de combinatie serienummer en klant moet bij Ziggo bekend zijn.

Dat is dus anders dan bij concurrent KPN. KPN levert apparatuur die gewoon te koop is. Als je niet tevreden bent over het modem dat KPN levert, koop je iets beters. Al dan niet tweedehands.

Maar terug naar Ziggo. Dat heeft voor het eerst sinds zijn bestaan een digitale converter die goed werkt. Het is de Ziggo Next. Vriend en vijand zijn het erover eens dat het een uitstekend product is. Maar vermoedeljk speelt hier ook mee dat de voorganger XL zo’n draak van een apparaat is dat gloeiend heet wordt in het gebruik (logisch, met 58 Watt stroomverbruik) en daarbij afgrijselijk veel herrie maakt.

Maar nu breekt het Ziggo vermoedelijk op dat miljoenen klanten hun wrakke Mediabox XL willen inruilen voor de nieuwe Mediabox Next. Ziggo bedacht daarvoor een zeer lucratieve oplossing. Dat wil zeggen: voor het bedrijf – niet voor de klant.

Ziggo levert de nieuwe zuinige en snelle Mediabox Next alleen aan klanten die het allerduurste combipakket afnemen. Alleen wie het allersnelste internet neemt in combinatie met het meest uitgebreide zenderpakket, kan de Next krijgen. De overige nieuwe klanten kunnen alleen de stokoude XL afnemen, die aantoonbaar slechter werkt. En bestaande klanten die dat ouwe ding willen inruilen, zullen eerst moeten shoppen voor het duurste Ziggo-pakket.

Wat doet toezichthouder ACM?

Je zou denken dat toezichthouder ACM een bijzondere belangstelling aan de dag zou leggen voor dit soort praktijken. Het prijsverschil tussen het duurste en het goedkoopste pakket is zo’n 45 euro per maand.

Om te kwalificeren voor de Next is de klant honderden euro per jaar extra kwijt. Met 7,2 miljoen aansluitingen gaat het hier om een half miljard per jaar dat Ziggo via gedwongen winkelnering binnenhaalt.

En kennelijk moet er toch iemand aan de bel hebben gehangen.

Woordvoerder Hans den Heijer van Ziggo laat weten dat de stokoude XL wordt omgebouwd. ‘Met nieuwe firmware krijgt de Mediabox XL dezelfde kijkervaring en beleving als de Mediabox Next. De Mediabox wordt sneller en energiezuiniger omdat de ingebouwde harde schijf wordt uitgeschakeld. In plaats daarvan wordt het net als bij de Mediabox Next mogelijk om programma’s in de cloud op te slaan (CloudPVR).’

Beste ACM, word nu toch eens wakker. Dit is technisch onmogelijk! Laat u zich geen zand in de ogen strooien door deze vrome woorden van Ziggo: het is zoiets als van een VW Kever pogen een Porsche te maken. Als het mogelijk was om met nieuwe firmware de XL sneller te maken, dan was dat in de afgelopen tien jaar toch wel gebeurd?

De XL is een lompe kast die veel stroom gebruikt. Ziggo haalt de harde schijf eruit, want opnamen komen binnenkort net als bij de Next in de cloud. Maar het BLIJFT een lompe kast die veel te veel stroom gebruikt. De XL is na modificatie nog steeds ongeschikt voor 4K-uitzendingen en nog erger: extra tv-pakketten zoals Series L en Series XL die Ziggo verkoopt kunnen *ook na de upgrade* nog steeds niet bekeken worden op de vernieuwde XL. Zonder Next moet je die op je tablet bekijken.

Het ombouwen van de XL is een vlag op een modderschuit, want feitelijk dient deze operatie Ziggo’s vertrouwde doel: met de Mediabox Next (die ook na de ombouw van de XL de enige fatsoenlijk werkende mediabox van deze aanbieder is) zo veel mogelijk geld binnen harken. NIEMAND zit te wachten op een omgebouwd apparaat van tien jaar oud, een eeuwigheid in elektronicaland. Hoezo, ‘identieke kijkervaring en kijkbeleving’?

Beste ACM, op korte termijn zijn twee dingen noodzakelijk:

1) De Next moet — als enig fatsoenlijk werkende digitale converter — bereikbaar zijn voor alle klanten van Ziggo, ongeacht hun pakket.

2) Het monopolie van Ziggo op de apparatuur moet worden opengebroken. Laat klanten zelf hun spulletjes kopen, in plaas dat ze brakke gemodificeerde spullen in huurkoop moeten afnemen.

In Duitsland heeft de rechter gedwongen winkelverkoop door aanbieders verboden. Het best verkochte kabelmodem van Amazon is FritzBox. In Nederland zal dat niet werken, doordat Ziggo zijn klanten wantrouwt en tot aan het stopcontact controleert.

Beste ACM, wilt u een scam van een half miljard euro per jaar oprollen EN de grootste elektriciteitsverspiller van Nederland aan het kruis nagelen? Pakt dan Ziggo eindelijk eens keihard aan.

Het bericht Ziggo’s kip met gouden eieren verscheen eerst op Wynia's Week.

Staat u mij toe dat ik nog even terugkom op de kwestie van twee weken geleden. Lees hier De warmtepomp-lobby van de gemeente Amsterdam bracht in zijn poging de Gewone Man te bereiken de Amsterdamse huurder Ruud voor het voetlicht. Het genoteerde verslag van Ruuds dramatische afscheid van het aardgas bevatte zoveel onwaarschijnlijkheden dat ik vermoedde dat diens casus geheel en al op fantasie berustte.

Lezers van Wynia’s Week wezen me erop dat Ruud echt bestaat: hij maakte onlangs zijn opwachting in een tv-actualiteitenrubriek bij de Publieke Omroep. Mijn aanname bleek juist: doordat Ruud voor twintig zonnepanelen koos in een gemeenschappelijke flat, is er nu geen ruimte op het dak voor panelen van medehuurders. Ruuds excuus op tv was dat zijn medehuurders geen interesse in panelen hebben. Maar zijn verhaal staat nu juist op de website van de gemeente om anderen te inspireren hetzelfde te doen als Ruud.
Over Ruuds nieuwe elektrische verwarming zweeg de gemeentelijke website iets te nadrukkelijk. De tv-uitzending gaf uitsluitsel. Ruud ging voor één (1) elektrisch kacheltje met gezellig gloeiende namaak-houtblokken. Een bestseller van de Gamma voor de wat kleinere logeerkamer, maar nauwelijks een serieus alternatief voor de gemiddelde driekamerwoning, laat staan een eengezinswoning.

En nu dan: Joost (en zijn vriendin)

Deze week revancheert de gemeente Amsterdam zich met een uit de kluiten gewassen geval van energietransitie. Ditmaal maken we kennis met Joost plus naamloze vriendin. Joost kocht samen met vriendin een casco-huis in Amsterdam-Zuidoost. En zowaar is men nu op de Amsterdamse lobbysite wat scheutiger met de technische gegevens. Maar niet met de financiële, waarover straks meer.
Joost en vriendin kozen voor een warmtepomp, vloerverwarming, professionele muurisolatie, driedubbel glas en twintig panelen op het dak, met als doel ‘Nul Op De Meter’ te krijgen. Wat de eeuwige jachtvelden waren voor de oude Germanen is Nul Op De Meter voor de moderne ridders van de Ronde Energietafel.

Een rekentruc

In feite gaat het hier om niet meer dan een boekhoudkundig foefje: de bedoeling is dat het jaarsaldo op de meter geheel wegvalt tegen de opbrengst van de zonnepanelen. Het saldo op de meter is dan nul.

Dat betekent uiteraard niet dat er verder geen kosten zijn, want de netbeheerder wil ook graag betaald worden. Verder is muurisolatie, driedubbel glas en vooral de aanschaf en installatie van een warmtepomp buitengewoon prijzig. De jaarlijkse afschrijving van zo’n pomp is ook nog eens hoog omdat hij per etmaal langer en harder moet werken dan een cv-ketel in vergelijkbare situatie en daardoor eerder vervangen moet worden.

Maar het kostenplaatje, dan?

Op de sociale media, waar de casus van Joost als een betaalde advertentie geplaatst werd, is iedereen vooral nieuwsgierig naar het kostenplaatje. Hoeveel betaalde Joost voor deze investering en is het realistisch om te denken dat hij dat ooit terugverdient, zeker gezien de korte levensduur van de pomp? Maar de gemeente houdt zich doof voor zulke vragen.

Eigenlijk gaat het in de advertentie voornamelijk over een andere kwestie. Een bijkomend technisch probleem is namelijk dat de gemiddelde warmtepomp veel herrie maakt. Dit komt nadrukkelijk aan de orde in het verhaal van Joost: ‘Wij [hebben] liever niet dat de warmtepomp ’s nachts onnodig aangaat. Het is hier [in Zuidoost] ’s nachts doodstil en je hoort de warmtepomp dan wel ondanks dat hij weinig geluid maakt.’

Jouw Nul is andermans gebrul

Op de foto bij het webartikel zie je dat de warmtepomp opzichtig en pontificaal naast de voordeur staat. Joost en co hebben hier zelf nog relatief het minste last van, want hun muren zijn tegen hoge kosten extra dik geïsoleerd. Maar voor de huizen van de buren geldt dit niet. Dus voor wie kiest voor Nul Op De Meter geldt: jouw Nul is andermans gebrul.

Zelfs Diederik Samsom, sinds kort de klimaatkardinaal van de nieuwe EU-klimaatpaus Frans Timmermans, geeft toe dat de warmtepomp een ‘luie uitvinding’ is. Feitelijk is het een airco die ‘achterstevoren’ wordt gemonteerd. Een airco voert warme lucht af en blaast koude lucht naar binnen; de warmtepomp doet dat precies andersom. Het is een typische toepassing voor regio’s waar kolencentrales ruim voorhanden zijn en waar van nature geen of nauwelijks aardgas is. Dat geldt voor het Verre Oosten, en daar komen ze ook allemaal vandaan.

Hoe zit dat met Groen en Sociaal?

De warmtepomp is de Oosterling in onze huiskamer en omdat het toch een beetje een rare vreemdeling is, zetten we hem bij voorkeur in de voortuin of op het balkon, zodat anderen de lasten hebben en wijzelf de lusten. Groen en sociaal is niet hetzelfde, voor wie dat nog dacht.

Daarmee past de warmtepomp perfect bij dat andere Moderne Oxymoron van de Energie: hout dat bij verstoken geen CO2 afgeeft. Dat gelooft werkelijk niemand, behalve de Nederlandse politicus.

Oorspronkelijk was het een briljant idee dat je resthout en biomassa beter kunt verstoken, omdat de CO2 die dat in zijn leven heeft opgenomen, sowieso vrijkomt als het vergaat. Maar dat geldt natuurlijk niet voor de complete levende bomen, die nu massaal en met EU-premie worden omgehakt. Met de pauselijke groeten van Timmermans en Samsom.

Nul? Een zinloze exercitie

Nog zo’n oxymoron is de elektriciteitscentrale zelf. Onze groene vrienden mogen er graag op wijzen dat 13,5% van het totale elektriciteitsgebruik afkomstig is van zon en wind (cijfers van 2019). Dat betekent wel dat 86,5% in de afgelopen twaalf maanden afkomstig is van fossiele bronnen, wat opeens een stuk minder heldhaftig klinkt.

Een en ander maakt van zo’n wedstrijdje als Nul Op de Meter een zinloze exercitie. De ‘paradijselijke’ elektriciteit komt, ook de komende jaren, vooral van bronnen als aardgas, steenkool en zelfs bruinkool, want Tennet, de Nederlandse overkoepelende netbeheerder, koopt nu bij tekorten al regelmatig extra stroom in bij de Oosterburen. Terwijl de transitie nog niet eens goed en wel begonnen is.

Het paradijs, laat staan paradijselijke energie, bestaat dus niet. Tenzij je Germaan bent en vurig gelooft in de eeuwige jachtvelden. De laatste Germaan die dat nog deed was Richard Wagner.

Het bericht Het grommende hondenhok dat warmtepomp heet verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie op de sociale media ooit éénmaal op een bericht heeft geklikt met als onderwerp de energietransitie of het aardgasverbod kent het fenomeen: nadien word je overspoeld met soortgelijke berichten en vooral advertenties van lobbyisten, energieaanbieders en installateurs. De advertentie van de gemeente Amsterdam die ik onlangs op dit gebied kreeg voorgeschoteld is een absolute beauty. Het is de casus van een Amsterdamse huurder, genaamd ‘Ruud’ die tegen het advies van alles en iedereen in besloot van het aardgas af te gaan.

Het verhaal van Ruud is vooral amusant omdat het werkelijk op ieder punt volkomen ongeloofwaardig is. In Ruuds toelichting zitten gaten zo groot als de Grand Canyon. Op elementaire onderdelen ontbreekt elke toelichting en uitleg, vermoedelijk omdat kritische vragen afbreuk doen aan het Amsterdamse geloofsartikel waar het hier in wezen om gaat: ‘Aardgas is slecht, elektriciteit is goed.’

Het begint direct met de payoff, zoals dat in de reclame heet. [lees hier] ‘HUURHUIS AARDGASVRIJ MAKEN, HET KAN!’ Waarom iemand dat überhaupt zou willen, is geen vraag. De premisse (de veronderstelling dat dit waar is) zit al ingebouwd in de bewering, net zoals in het type vraag dat je vaak in roddelbladen leest. ‘Waarom slaat prins Bernhard jr. zijn vrouw? Of: ‘Snuift Gordon nog steeds zo veel?’

Ruud huurt een etage van een niet met name genoemde Amsterdamse woningbouwvereniging. Het is best ouwe meuk, want anno 2019 heeft hij nog steeds een geiser en een gaskachel. De woningbouwvereniging wil (rijkelijk laat) een cv-ketel plaatsen, iets dat wordt doorberekend in de huur. Ruud wenst ‘wraak’ maar geeft ook toe dat hij er ‘niet onderuit’ kan. Zijn wraakactie bestaat wonderlijk genoeg uit het plaatsen van tien zonnepanelen. Onduidelijk is hoe deze actie hem ontslaat van de contractueel verplichte installatie van de cv-ketel.

Daarbij: hoe kan hij zonnepanelen plaatsen op een dak dat niet zijn eigendom is? Het blijft trouwens niet bij tien panelen: het worden er zelfs twintig. Hier schiet de fantasie ernstig tekort, want als Ruud 33 m2 (20 x 1,65m x 1m) aan zonnepanelen op een dak mag leggen dat niet van hem is, willen en mogen de andere huurders dat natuurlijk ook. Maar dat kan niet meer, want Ruud heeft alle benodigde ruimte daarvoor al ingepikt. Feitelijk propageert de gemeente Amsterdam hier de wet van de jungle. Wie het eerst komt, het eerst maalt. En belangrijker: winner takes all.

De woningbouwvereniging heeft inmiddels een probleem: Ruud heeft volgens eigen zeggen de aardgasleiding laten afsluiten, waardoor de verplichte plaatsing van de nieuwe cv-ketel de facto niet kan doorgaan. Het huurcontract biedt vermoedelijk voldoende ruimte om bij de rechter ontruiming aan te vragen, maar dat aspect blijft opvallend onderbelicht.

Ruud gaat zijn gang

Ruud kan om volstrekt onduidelijke redenen kennelijk zijn goddelijke gang gaan daar in Amsterdam. De verplichting om het huurhuis in de oorspronkelijke staat achter te laten bij verhuizing geldt alleen voor andere huurders, maar niet voor Ruud.

En het verhaal gaat door: Ruud koopt ‘een verwarming’. De bewuste vaagheid van deze twee woorden is hilarisch, want dit is natuurlijk de essentie van het verhaal dat elke lezer wil weten. Want wat voor ‘een verwarming’ koopt Ruud dan? Een warmtepomp? Infraroodkachels? Vloerverwarming? Muurverwarming? Een straalkacheltje? Ruud zwijgt in alle talen.

Neem nota: als Ruud kiest voor een warmtepomp, zal hij daarnaast ook de woning moeten isoleren. En driedubbel glas moeten nemen. plus mechanische ventilatie, want bij die peperdure isolatie is eventjes een raam openen er niet meer bij. Dan klapt de temperatuur met tien graden omlaag en is de warmtepomp de rest van de dag bezig.

Over de warmwatervoorziening is Ruud minder vaag: hij neemt een boiler, maar zwijgt over de capaciteit. Met een combiketel van de woningbouwvereniging was er überhaupt geen capaciteitsprobleem. Ruud kan dan 24 uur douchen, zij het met het gehate aardgas. Dat is uiteraard geen optie, want dit is Amsterdam.

De meeste uitleg geeft Ruud over een uiterst onnozel detail: hij vertelt dat er een perilex-aansluiting nodig is en legt uit wat dat is. Veel belangrijker is de vraag of hij in zijn groepenkast voldoende ruimte heeft voor de extra groepen die hij beslist nodig zal hebben. En vermoedelijk moet hij voor sterkstroom van 1-fase naar 3-fasen, want hij woont in een stokoud flatje met een geiser en een losse gaskachel, en dus vast ook met stokoude elektraleidingen.

Daarnaast zal de woningbouwvereniging vermoedelijk nog steeds de cv-ketel volgens schema willen installeren, al was het maar voor de volgende huurder, dus al met al wordt het erg vol in Ruuds kleine appartement. Voor twintig zonnepanelen is hij al tienduizend euro kwijt, en de salderingsregeling houdt over ruim een jaar op. Voor de isolatie en de warmtepomp is Ruud tenminste €40.000 kwijt, en hij heeft geen eigen huis als onderpand. Tenzij hij spaargeld heeft, zal de bank twee cijfers aan rente rekenen.

Ruud is goed bezig

Ruud spreekt tot slot de vrome wens uit dat de woningbouwvereniging eigenlijk het initiatief tot zijn dwaze actie had moeten nemen. Want zij kunnen ‘groot inkopen’. Hij vergeet dat ze dat ook daadwerkelijk gedaan hebben, want ze hebben cv-ketels voor het gehele complex ingekocht. Maar door huurders als Ruud valt de order kleiner uit en betalen de medehuurders meer, alweer een aspect dat onderbelicht blijft. Ruud kijkt alleen naar zijn zijn eigen kostenplaatje en zing de lof van zijn zonnepanelen.

Maar daar hebben zijn medebewoners niets aan. Want een of andere Amsterdamse bijgoochem in het huurcomplex heeft alle plek daarvoor op het dak al ingenomen. En hun cv-ketel wordt duurder dan in de brief stond, want diezelfde bijgoochem doet niet mee, waardoor de gelijkblijvende kosten worden omgeslagen onder minder huurders.

Aardgasvermijder Ruud steekt zich liever voor een halve ton in de schulden voor een huis dat niet eens van hem is. Goed bezig, Ruud!

“The Secret Life of Walter Mitty is a short story by James Thurber, written in 1939, first published in The New Yorker. The name Walter Mitty and the derivative word ‘Mittyesque’ have entered the English language, denoting an ineffectual person who spends more time in heroic daydreams than paying attention to the real world, or more seriously, one who intentionally attempts to mislead or convince others that he is something that he is not.” [Wikipedia]

Het bericht ‘Ruud maakte zijn huurwoning aardgasvrij uit wraak’ verscheen eerst op Wynia's Week.

De soap die ‘Gasverbod’ heet is beter dan Game of Thrones. De ontwikkelingen gaan in zo’n duizelingwekkende vaart dat ze de liefhebber makkelijk ontgaan. Je even laten bijpraten door een andere bingewatcher is geen optie, want de afleveringen worden niet aangekondigd. Grote kans dat je informant de laatste ontwikkelingen evenmin kent.

Al met al is ‘Gasverbod’ spannender dan de Staatsloterij, want in plaats dat de Staat je een bedragje komt brengen, komen ze het via een omweg halen. Dat kon zelfs John de Mol niet bedenken. Maar misschien is ‘Gasverbod’ is toch eerder de licht geperverteerde variant van de Postcodeloterij. Maar dan eentje waarbij de dienstdoende Gaston je komt vertellen dat je samen met de hele wijk wordt afgesloten. Emotie-tv op zijn best.

Hoe dan ook, dankzij Diederik Samsom & Ed Nijpels blijft de spanning erin. De laatste meesterzet van de scenaristen van het Klimaatplan is dat de geharde kernenergiehater Didi ‘een kleine kernreactor’ opeens een optie vindt. Mogelijk zo klein dat die naast de lawaaiige warmtepomp in de voortuin kan staan. Het zal warempel lastig worden deze jongste cliffhanger te overtreffen.

De hotemetoot wil wat

Toch is voor de kenners ‘Gasverbod’ een oeroud thema, met vaste elementen. Er is altijd de onbetrouwbare hotemetoot die de overheid vertegenwoordigt. Dat kan iemand van het kabinet zijn, maar nog vaker een afgedankte politicus waarvan je zeker wist dat hij met de vut was. Of een nutsbedrijf als de drinkwaterleiding of de netbeheerder, met stiekem een monopolie, wat voorkomt dat je naar meer toegeeflijke concurrent loopt.

Zoals in elk groot epos begint het verhaal met een totaal onverwacht bericht van de overheid. Je heet Jozef, je vrouw heet Maria en je moet van de hotemetoot naar Bethlehem om je als echtpaar te laten tellen. Klein bericht, grote gevolgen. Dit verhaal werd trouwens een mondiale klassieker.

Aqua Serva

Mijn eerste ervaring op dit gebied was de totaal onverwachte brief van het Provinciaal Waterleidingsbedrijf Noord-Holland, afgekort PWN. Die had een gewichtige oekaze voor de klanten in Haarlem. Het was het waterleidingbedrijf ter ore gekomen dat zijn werknemers niet veilig konden werken. De brief trad niet in details, maar het kwam erop neer dat monteurs regelmatig geheel of gedeeltelijk onder stroom kwamen te staan, omdat de aarding van de cliëntèle niet in orde was.

De oplossing stond eveneens in de brief. Het was de bedoeling dat de geachte PWN klant zijn elektrische installatie officieel liet testen. En om de cliëntèle zo goed mogelijk van dienst te zijn, had PWN daartoe een dochtermaatschappij opgericht die dat klusje tegen een vergoeding kon klaren.

De liefhebber van ‘gasverbod’ herkent tussen haakjes onmiddellijk de twee klassieke elementen. De overheid creëert zelf een probleem en biedt tezelfdertijd de oplossing, als altijd met een stevig prijskaartje. De dochtermaatschappij van PWN heette trouwens Aqua Serva, wat Latijn is voor waterslavin. Wat zullen ze een plezier hebben gehad bij het bedenken van die naam.

De aardpen

Kort en goed: het was de bedoeling dat de Haarlemse waterslaafjes een duurbetaalde instantie in de arm namen om de veiligheid van het PWN-personeel te waarborgen. Problemen bij een ander leggen is ook zeer des overheids. Bij de kleine lettertjes in de brief stond dat men niet verplicht was om de Waterslavin in te schakelen. Dit mocht ook bij een andere erkende installateur.

En zoals ook altijd in dit soort gevallen stond het bedrijfsleven in de startblokken om zijn diensten te leveren. De laagste offerte was van een eenmansbedrijf in Beverwijk die ik om redenen van discretie Hoogenprijs zal noemen. Deze firma rekende €45 voor het doormeten van de aardpen, waarop de aarding standaard zit aangesloten. Maar dit bedrag gold volgens Hoogenprijs als instapprijs, want als er tekortkomingen aan de installatie werden vastgesteld, zouden er meerkosten in rekening worden gebracht.

Het verhaal ontrolde zich op de vertrouwde wijze. De aardpen werd doorgemeten en in orde bevonden. Maar Hoogenprijs stelde vast dat er slechts één aardlekschakelaar aanwezig was waar een minimum van twee voorgeschreven was. Ook ontbrak een verplichte hoofdschakelaar. Voor beide zaken zou ik een schappelijke offerte ontvangen.

Met een factor twintig vermenigvuldigd

Twee dagen later kwam de offerte ten bedrage van €650. Dat was inclusief €45 voor het doormeten van de aardpen. Omdat installatiewerk voor mij geen geheimen heeft, zag ik meteen dat de rekening met een factor twintig was vermenigvuldigd. Een aardlekschakelaar kost ongeveer drie tientjes; het erin zetten is een werkje van een minuut. Een hoofdschakelaar is bovendien alleen verplicht bij een renovatie van de groepenkast, en het bijplaatsen van een enkel los element in een bestaande kast is geen renovatie.

Enigszins samengevat: ik kocht zelf de schakelaar en zette die erin. Ik mailde Hoogenprijs dat ik hem de afgesproken €45 voor de meetwerkzaamheden zou sturen en dat ik afzag van verdere diensten, omdat ik een en ander zelf had uitgevoerd.

Tot mijn verrassing ontving ik vrijwel direct van Hoogenprijs twee A4’tjes e-mail aan verwensingen waar de honden van brood van lustten. Het mannetje schold mij in zijn dupliek volkomen verrot. De vriendelijkste kwalificatie was die van ‘oplichter’, want ik had zijn masterplan gestolen, wat bestond uit het bijplaatsen van een aardlekschakelaar.

Een vrijheidsstraf?

Het was bovendien onbestaanbaar, zo vervolgde de brief, dat ik zoiets zelf kon plaatsen. Ik had het uiteraard verkeerd gedaan, met zeer fatale gevolgen. Mijn huis zou tot de grond toe afbranden. De verzekering zou geen cent uitbetalen, want de brandweer, zo wist Hoogenprijs, zou in het onderhavige geval onmiddellijk de groepenkast controleren en vaststellen dat er zeer onlangs een aardlekschakelaar verkeerd in was gebeund. En door het ontbreken van een hoofdschakelaar had ik definitief mijn hoofd in de strop gelegd. Een vrijheidsstraf leek inmiddels het minste.

Bovendien – want de brief ging ademloos verder – was er ongetwijfeld een element van inferieure, goedkope kwaliteit ingezet, waar de firma Hoogenprijs uitsluitend werkte met het Zwitsers/Zweedse merk ABB. Wat overigens exact het merk was dat ik er zelf had ingezet, maar uit pure vredelievendheid besloot ik dat voor me houden.

Ik stuurde het mannetje €45 en vernam niets meer van hem. Ook van het waterleidingbedrijf hoorde ik niets meer nadat ik ze het meetrapport had opgestuurd, samen een foto van de inmiddels uitgebreide groepenkast. Bottom line: je kunt de overheid trotseren, maar helemaal gratis wordt het nooit en ze kunnen erg onhartelijk tegen je doen. Maar tegenslag staalt het karakter.

Het bericht Staat bedenkt probleem en verzint dure oplossing verscheen eerst op Wynia's Week.