Migratiemagneet Nederland begint met een hoofdstuk over taboe. Dat is geen toeval. Het boek gaat over immigratie en over de integratie van immigranten en hun kinderen. Allerlei heikele thema’s als verzorgingsstaat, cultuurverschillen en de (on)mogelijkheid van gelijke onderwijsuitkomsten worden bij de horens gevat. Die thema’s worden zo toegankelijk mogelijk beschreven, op basis van de beschikbare feiten en cijfers. De kortste omschrijving van het boek is wellicht ‘migratietaboes waaraan je kunt rekenen’.

Gevaarlijke kennis

De lens waardoor in Migratiemagneet Nederland naar de werkelijkheid wordt gekeken zijn de fiscale kosten en baten van immigratie. Die blijken namelijk samen te hangen met elke denkbare maatstaf voor integratie: uitkeringen, belasting, inkomen, zorg, jeugd, onderwijs, criminaliteit, noem maar op.

De kosten en baten van immigratie zijn op zichzelf een taboe. Dat is één van de bevindingen van het proefschrift dat ik schreef over dit onderwerp. Het is ‘gevaarlijke kennis’ waartegen de ‘gewone man’ beschermd moet worden door de weldenkende klasse van hoger opgeleiden.

Gevaarlijke kennis, die de gewone man aan zou kunnen zetten tot ‘verkeerd stemgedrag’ en zo ‘extreemrechts in de kaart zou kunnen spelen’. Gevaarlijke kennis, die zou kunnen leiden tot ‘blaming the victim’, waarbij immigranten ‘de schuld krijgen’ van woningnood of hervormingen van de verzorgingsstaat. Gevaarlijke kennis, die een streep zou kunnen zetten door het streven naar ‘gelijke uitkomsten’ als vervanger van ‘gelijke kansen’.

Gevaarlijke kennis, kortom, die te vuur en te zwaard bestreden moet worden. In Migratiemagneet Nederland worden al die normatieve argumenten ontzenuwd, maar dat neemt niet weg dat dit soort argumenten voor velen nog springlevend zijn.

Een taboe kan onzichtbaar zijn voor degenen die het hebben verinnerlijkt. Een taboe wordt zichtbaar voor en door degenen die het overtreden. En ook voelbaar, want overtreding wordt sociaal bestraft.

Dit alles wist ik voor publicatie van Migratiemagneet Nederland. Dus ik was niet verbaasd over hetgeen mij na publicatie ten deel viel. Maar de dingen die de afgelopen twee weken gebeurden, zijn deels wel verrassend, soms zelfs verbijsterend.   

Het begon eigenlijk heel rustig. Ik mocht het boek aankondigen bij Rick Nieman van WNL op Zondag en – op de dag van de publicatie – bij Goedemorgen Nederland. Er verscheen een artikel in de Telegraaf, een opname bij Wynia’s Week TV en een podcast met Wierd Duk. Daarnaast een prachtig interview met Nathalie Huigsloot in het nummer van HP/De Tijd dat nu in de schappen ligt.

De Volkskrant

En er verscheen een interview in de Volkskrant.

Op dat interview door Remco Meijer kreeg ik uit mijn omgeving veel positieve reacties: ‘Goed stuk in de Volkskrant’, ‘Mooi interview’, …

Maar het migratie-kritische verhaal dat ik in dat interview te berde breng, raakte bij de Volkskrant kennelijk een open zenuw. Het leek alsof het interview met mij de pagina’s van de Volkskrant had bezoedeld. Lezersbrieven stroomden binnen. Het was een schande.

Die schande moest worden uitgewist.

Er volgde een reinigingsritueel. Er verscheen een ad-hominem-column van Sander Schimmelpenninck, bekend van het veelvuldig gebruik van de kwalificatie ‘domrechts’ en andere ‘diepe’ analyses. In een andere column werd de stijlfiguur ‘medemenselijk gevoel tegenover kille cijfers’ opgevoerd.

Verdachtmakingen

Ook de wetenschap kwam eraan te pas, bij monde van Hein de Haas & Leo Lucassen. Dat laatste schoonmaakmiddel bleek overigens wat al te agressief en richtte nevenschade aan. Voor de hoogleraren zelf, maar ook voor de Volkskrant, een punt waar ik dadelijk op terugkom.

Het stuk van De Haas & Lucassen heeft twee hoofdcomponenten: verdachtmakingen en ‘feitelijke beweringen’ die mijn al te sombere migratiekritiek zouden weerleggen. Laten we beginnen met de verdachtmakingen. Die zijn niet mals:

‘Migranten krijgen overal de schuld van. Maar kijk eens goed naar de cijfers.’

‘Stop met politieke stemmingmakerij en selectief shoppen in de feiten.’

‘Omdat Van de Beek pretendeert mythen door te prikken, is het nuttig het feitelijke gehalte van een aantal van zijn uitspraken te toetsen.’

‘Van de Beeks eenzijdig sombere visie wordt dus niet gesteund door de feiten die hij zelf beweert zo belangrijk te vinden. En daarmee scheert hij hele bevolkingsgroepen over één kam en voedt hij een politieke stemmingmakerij, die de schuld voor een hele reeks problemen in Nederland – van criminaliteit tot de wooncrisis – inmiddels eenzijdig legt bij immigratie.’

Om misverstanden te voorkomen: Migratiemagneet Nederland is een heel feitelijk boek, gebaseerd op massa’s gegevens van het CBS, het SCP, het CPB en andere overheidsinstituten. Het is ook een heel genuanceerd boek, omdat het een gedetailleerde beschrijving geeft van uiteenlopende herkomstgroepen en migratiemotieven die qua integratie een heel uiteenlopend beeld vertonen, van heel gunstig tot heel ongunstig. En in de analyses van wat er goed of juist niet goed gaat, richt ik hooguit mijn pijlen op de beleidsmakers en niet op de immigranten zelf.

Dan de ‘feitelijke beweringen’ van De Haas & Lucassen. Die blijken stuk voor stuk onjuist te zijn. Een paar keer wordt mijn ongelijk ‘bewezen’ met beweringen die ik zelf al doe in Migratiemagneet Nederland. Ook alle cijfermatige beweringen bevatten redeneer- en rekenfouten en bevestigen vaak onbedoeld mijn gelijk op de punten die De Haas & Lucassen willen weerleggen. Hun kennis van migratie in Nederland vertoont onwaarschijnlijk grote hiaten. Zelfs basiskennis ontbreekt.

De Volkskrant plaatste toch maar niet

Na verwijdering van alle onjuiste inhoudelijke beweringen, resten alleen de ongefundeerde verdachtmakingen.

Wat alles nog erger maakte is de handelwijze van de Volkskrant. Ik wilde één en ander rechtzetten en drong aan op een opiniestuk. Uit de burelen van de Volkskrant bereikten mij berichten dat Pieter Klok instemde met een opiniestuk van ongeveer 800 woorden. De teneur zou moeten zijn dat zowel De Haas & Lucassen als ik naar de cijfers kijken en toch tot andere conclusies komen. Dat is natuurlijk niet waar want De Haas & Lucassen komen tot andere conclusies door verkeerd brongebruik en redeneer- en rekenfouten.

Om een lang verhaal kort te maken: de Volkskrant plaatste mijn repliek bij nader inzien toch niet. Het was te cijfermatig en ik had – inmiddels wantrouwig – eisen gesteld over instemming voor elke wijziging. Gelukkig bood GeenStijl aan om het wel te plaatsen.

Verbijsterende onthulling

Volkskrant volstond met een piepkleine en onvolledige rectificatie, weggemoffeld in een hoekje onderaan pagina 9. Een rectificatie die zelf ook weer een fout bevatte.

Verder verscheen er een zalvend en toedekkend stuk van data-analist Xander van Uffelen van de Volkskrant, geheel volgens de eerder aangegeven lijn van hoofdredacteur Pieter Klok: zelfde data, andere conclusies.

Van Uffelen deed op X ook een verbijsterende onthulling: ‘Rectificatie: De foute passage in betoog @Leolucassen en Hein de Haas over 45 procent is op suggestie van de eindredactie en met instemming van de auteurs in het stuk opgenomen.’

Ongekend in krantenland: een opinieredactie die optrekt met twee hoogleraren om een opinieartikel vol verdachtmakingen en foute cijfers te schrijven, met de kennelijke bedoeling om ongefundeerd iemands reputatie – in dit geval mijn reputatie – te beschadigen.

Ook op andere fronten gebeurde het nodige. Ik was uitgenodigd in het tv-programma Bar Laat bij Jeroen Pauw. Het zorgvuldig door de redactie voorbereide gesprek zou gaan over Migratiemagneet Nederland. Wellicht niet geheel toevallig zat PvdA-migratiewoordvoerder Kati Piri tegenover mij.

Mijn uitspraak dat de helft tot driekwart van de asielmigranten die sinds 2005 naar Nederland kwamen op enig moment een uitkering ontvangt (Figuur 23 in het boek), leidde tot ontkennend nee-schudden van mevrouw Piri. De enige onderbouwing bestond uit een autoriteitsargument: ze had in 11 jaar woordvoerderschap veel rapporten gelezen en deskundigen gesproken. Ik daagde haar uit haar weerlegging de volgende dag even op Twitter te zetten. Tot op heden mocht ik niets ontvangen.

De totale feitenresistentie van mevrouw Piri werd na afloop van de uitzending bevestigd. Ik stapte op haar af en bood haar mijn boek aan, in de – achteraf ijdele – hoop tot een meer op feiten gebaseerde dialoog te komen. Al snel kwam het gesprek op het opleidingsniveau van Syrische asielzoekers. Mevrouw Piri verkeerde in de veronderstelling dat die hoogopgeleid zouden zijn. Toen ik vertelde dat dit geenszins het geval is, volgde een stellig: ‘dat geloof ik niet’. Kennelijk had ze tijdens 11 jaar rapporten lezen, net dat ene SCP-rapport gemist waarin de mythe van de artsen, advocaten, apothekers en architecten uit Aleppo wordt ontzenuwd.

Peter Hein van Mulligen

Ook vlak voor de Bar Laat-uitzending gebeurde er iets interessants. Peter Hein van Mulligen – hoofdeconoom en zelfbenoemd ‘gezicht’ van het CBS – twitterde: ‘Beste journalisten en andere twitteraars, zullen we cherrypickende charlatans niet meer opvoeren als experts?’ Dat sloeg overduidelijk op mijn persoon. In een andere tweet stelde deze overheidsdienaar over mij dat ik geen wetenschapper ben, maar ‘iemand met de premisse dat migratie slecht is en daar cijfers bij zoekt’.

En dit incident stond niet op zichzelf. Maaike van Charante beschrijft soortgelijk gedrag van verschillende CBS’ers en vraagt zich af wat dat doet met het imago van het CBS:

‘Maar wat gebeurt er met het vertrouwen van Nederlanders in die objectiviteit als zij zien dat CBS-medewerkers openlijk partij kiezen in het publieke debat? Als zij zien dat deze medewerkers ideologie verkiezen boven feiten? En dat zelfs doen door wetenschappers die hen niet aanstaan uit te maken voor rotte vis?’

Kennelijk werd de druk vanwege dreigende imagoschade van het CBS te groot, want op 29 oktober moest Peter Hein van Mulligen publiekelijk door het stof.  Op X nam hij met de volgende woorden afstand van de gewraakte ‘charlatan’-uitspraak:

‘Vorige week heb ik hier een bericht gedeeld waarin ik een oordeel uitsprak over een onderzoeker die CBS-data heeft gebruikt. Zo’n oordeel hoort niet bij mijn functie en de bewoording was ongepast. Ik heb het bericht daarom verwijderd.’

Hans Siebers

Inmiddels was het kwaad al geschied. Sommigen grepen de uitspraken van Peter Hein van Mulligen aan als legitimatie van wel heel extreme uitlatingen. Universitair hoofddocent en auteur bij GroenLinksblad De Helling Hans Siebers schreef op LinkedIn:

‘Mensen die integer hun werk doen moeten beschermd worden tegen terreur van lieden als Jan van de Beek. Rechtgeaarde mensen als de baas van het CBS hebben gelukkig de moed om op te staan tegen terreur. Het is tijd voor verzet tegen de golf van fascisme die ons land overspoelt.’

De combinatie van de woorden ‘terreur’, ‘verzet’ en ‘fascisme’ wekken de indruk van een verkapte oproep tot geweld. Inmiddels heeft Siebers mede door interventie van de Universiteit Tilburg – waarvoor dank – enkele berichten verwijderd en aangepast.

Hoe is dit alles te duiden?

Opvallend is dat de felste reacties kwamen op mijn Volkskrantinterview en mijn optreden bij het BNN/VARA-programma Bar Laat. Kennelijk werd juist mijn optreden in deze twee als linksgeoriënteerd bekendstaande media als bedreiging gezien.

In een interview in de Telegraaf naar aanleiding van zijn boek De nieuwe standenstaat noemt voormalig Volkskrantcolumnist Martin Sommer de ‘kwestie-Van de Beek’ als illustratie van ‘een nieuwe aristocratie, die de waarheid in pacht meent te hebben [en] de onder hen gestelden – mensen met ’foute’ opvattingen – bestraffend toespreekt’:

‘Zij zijn de hoger opgeleiden, die zeggen zich te baseren op objectieve wetenschap. Dan heb je toch automatisch gelijk? … Er heeft nu een hoogoplopende discussie plaats rond asiel en migratie. Daaruit blijkt dat degenen die roepen dat zij beschikken over de júiste cijfers en de júiste wetenschap vooral een moreel standpunt uitdragen. … Van de Beek pelt al die argumenten af en wat blijkt: zijn tegenstanders claimen een wetenschappelijk gelijk, maar hun cijfers kloppen niet en zij gingen zelf onderuit. Zij vertegenwoordigen niet de feiten, maar een moreel universum.’

De krant vervolgt:

‘Sommer ziet de “kwestie-Van de Beek” als een mogelijk kantelpunt. “De reputatie van zijn tegenstanders ligt aan diggelen nu hun hoogmoedige moraal genadeloos is blootgelegd. Ja, verzet tegen de aristocratie brengt grote risico’s met zich mee, maar kijk wat er allemaal gebeurt.”’

De geest is uit de fles

Het is nog te vroeg om te beoordelen of de ‘kwestie-Van de Beek’ werkelijk een kantelpunt vormt. Het establishment – de nieuwe aristocratie in de woorden van Sommer – geeft zich uiteraard niet zonder slag of stoot gewonnen. Maar wel lijkt De weerstand tegen Migratiemagneet Nederland onderdeel te zijn van een achterhoedegevecht. Uit recente peilingen blijkt bijvoorbeeld dat niet alleen het overgrote deel van de rechtse kiezers, maar inmiddels ook een fors deel van de linkse kiezers kritisch is op immigratie en asiel. De geest is uit de fles.

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is een van de auteurs van het rapport Grenzeloze Verzorgingsstaat. Zijn nieuwe boek Migratiemagneet Nederland is op 18 oktober verschenen bij uitgeverij Blauwburgwal. Contactadres voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De weerstand tegen Migratiemagneet Nederland is onderdeel van een achterhoedegevecht verscheen eerst op Wynia's Week.

1. ‘De asielinstroom is maar 10 of 12 procent van de totale immigratie.’

Deze gedachte werd de afgelopen jaren onder andere geuit door migratieonderzoekers, journalisten en vertegenwoordigers van organisaties als het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut, de Adviesraad Migratie en het ministerie van Justitie en Veiligheid. Zoals ik eerder uiteenzette in Wynia’s Week is dit juist maar toch misleidend.

Op zichzelf klopt het dat asielmigratie relatief gering is; over de periode 2013-2022 maakt asielimmigratie inderdaad slechts 12 procent uit van de totale immigratie. Maar asielmigranten blijven veel vaker lang of permanent in Nederland dan studie- en arbeidsmigranten. Als we kijken naar het migratiesaldo – immigratie minus emigratie – dan is asiel over de periode 2013-2022 minstens een kwart van de totale immigratie en in omvang ongeveer even groot als arbeidsmigratie.

Tellen we de tijdelijke bescherming van Oekraïners ook mee als een vorm van humanitaire immigratie, dan loopt het migratiesaldo van asiel – afhankelijk van hoe je het berekent – zelfs op tot maximaal een derde van het totale migratiesaldo.

Het gaat bij de maatschappelijk impact van immigratie natuurlijk vooral om het migratiesaldo. Dat bepaalt namelijk het effect op bevolkingssamenstelling, woningnood, zorg, criminaliteit en dergelijke. Daarom is het ronduit misleidend om dat cijfer achterwege te laten in discussies over die impact.

• ‘Slechts een klein percentage van de sociale huurwoningen gaat naar statushouders.’

Ook dit is een veelgehoorde misvatting die de afgelopen jaren regelmatig geuit wordt door journalisten, wetenschappers en vertegenwoordigers van onder meer gemeenten en woningbouwverenigingen. Hier is de denkfout dat men niet vergelijkt met de groep waarmee statushouders het sterkst concurreren: jonge sociale-huur-starters met een laag inkomen. Hun vaak toch al hemeltergend lange wachttijd, wordt aanzienlijk verlengd in perioden dat er veel statushouders gehuisvest moeten worden.

• ‘De volgmigratie bij asiel is heel bescheiden in omvang.’

Ook deze misvatting heeft een duidelijk bagatelliserend karakter. De kerngedachte is dat alle verhalen over volgmigratie bij asiel zwaar overdreven zijn. Zo stelde Martijn van der Linden – de persvoorlichter van Vluchtelingenwerk – op 25 augustus 2023 op X bijvoorbeeld dat er per ingewilligd asielverzoek maar 0,3 volgmigrant komt.

Afgelopen maandag – 16 september 2024 – kopte de Volkskrant in de rubriek ‘Cijfers bij het Nieuws’: ‘Nareizigers vormen slechts een klein deel van het totale aantal asielzoekers.’ In het artikel staat: ‘In 2023 kwamen volgens de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) ruim tienduizend gezinsleden van asielzoekers met een verblijfsvergunning naar Nederland: iets meer dan een vijfde van het totale aantal asielaanvragen dat jaar.’

Rekenfout en denkfout

Maar klopt dit wel? Het antwoord is nee. Dit citaat bevat een rekenfout en een denkfout.

Eerst de rekenfout. Volgens CBS-StatLine waren er 10.125 nareizigers op een totaal van 39.765 asielverzoeken en dat komt neer op 25 procent en niet de 20 procent (‘een vijfde’) die de Volkskrant noemt.

Dan de denkfout. Je kunt nareizigers helemaal niet vergelijken met asielverzoeken, omdat niet elk asielverzoek ingewilligd wordt. Je moet nareis daarom vergelijken met de totale asielmigratie (nareis plus ingewilligde asielverzoeken). Dan blijkt nareis opeens een stuk hoger uit te vallen. In de periode 2013-2022 waren er volgens CBS-StatLine 217.000 asielmigranten en 85.000 nareizigers en dat is al 39 procent van het totaal.

Zelfs dat is nog een onderschatting, vanwege de gezinsmigranten die komen nadat de nareisperiode van een half jaar verstreken is. Nareis en gezinsmigratie vormen samen eerder ongeveer 50 procent van de totale asiel-gerelateerde immigratie.

• ‘Uiteindelijk gaan de statushouders aan het werk en komt alles goed.’

Een eerdere variant van deze misvatting – onder andere tijdens de vluchtelingencrisis van 2015 gepropageerd door toenmalig COA-directeur Gerard Bakker – was dat met name Syrische asielzoekers gemiddeld zo hoog waren opgeleid dat Nederland er beter van zou worden. Inmiddels is die mythe allang doorgeprikt.

Een nieuwe variant is dat asielzoekers na een moeizame start uiteindelijk aan het werk gaan en dat het dan allemaal goed komt. Een recent voorbeeld is een tweet van Maarten Keulemans, een wetenschapsredacteur van de Volkskrant. De meeste statushouders hebben volgens Keulemans al na vijf jaar een baan. Als ‘bewijs’ levert hij een wat gedateerd grafiekje over de uitkeringsafhankelijkheid van asielzoekers die in 2014 naar Nederland kwamen.

Wie echter het CBS-dashboard Asiel en Integratie raadpleegt, ziet na enig rekenwerk dat van het cohort 2014 slechts 18 procent een baan heeft gedurende de eerste vijf verblijfsjaren. In de periode daarna stabiliseert het percentage met baan rond 49 procent, minder dan de helft dus. Bovendien gaat het merendeels om deeltijdbanen en ligt het besteedbaar inkomen na vijf verblijfsjaren nog slechts rond de helft van het Nederlands gemiddelde.

Bovenstaande uitspraken deed Keulemans in de context van een tweet waarin hij suggereert dat, als je spreekt van een ‘asielcrisis’, je ook wel zou kunnen spreken van een ‘ouderencrisis’: ‘Ze hebben haast allemaal een uitkering, souperen veruit de meeste zorgkosten, drinken en veroorzaken woningnood omdat ze gezinswoningen bezet houden. Daarom: #ouderencrisis!’

Als een andere Twitteraar hem er fijntjes op wijst dat ouderen hun leven lang hebben gewerkt en belasting hebben betaald, antwoordt Keulemans: ‘Die asielzoekers gaan dat nog doen.’ En dat laatste is een misrekening. Ongetwijfeld gaan asielzoekers wel iets betalen, maar veel te weinig. Berekeningen op basis van grote hoeveelheden gedetailleerde CBS-microdata laten zien dat de gemiddelde asielzoeker de schatkist netto € 800.000 kost over de levensloop. De betaalde premies en belastingen zijn simpelweg veel te laag om de hoge kosten te dekken.

Deze tweets van Keulemans illustreren ook mooi het vijfde en laatste punt: de misvatting dat er geen asielcrisis is.

• ‘Er is geen asielcrisis (maar een opvangcrisis).’

Het verhaal dat er geen asielcrisis is kent vele varianten. Eén variant is dat er geen sprake is van een asielcrisis in juridische zin. Er is geen sprake van een acute noodtoestand, die door overmacht is ontstaan. Eerder is de crisis het gevolg van een gebrek aan opvangcapaciteit. Het is een opvangcrisis, heet het dan.

Allereerst: in tijden van extreme woningnood ‘kan de overheid het niet maken’ om een grote reserve-asielopvangcapaciteit in stand te houden, met woonunits waar menige twintiger die noodgedwongen nog bij paps en mams op zolder woont, alleen maar van kan dromen.

Daarnaast is het evident dat de opvang vooral overbelast is omdat de verwerkingscapaciteit van de IND is overschreden en de doorstroom naar sociale huurwoningen stokt vanwege de woningnood. De opvangcrisis is dus geen oorzaak, maar een gevolg van een asielinstroom die de absorptiecapaciteit overschrijdt.

Een andere variant is dat de asielinstroom nu helemaal niet hoger is dan bij eerdere asielpieken. Op zichzelf klopt dat. Echter, de instroom in de jaren negentig bestond voor een fors deel uit Europeanen die relatief ‘goed’ integreerden. Afgemeten aan hun nettobijdrage aan de Nederlandse schatkist ongeveer ‘twee keer zo goed’ als asielmigranten uit Afrika en het Midden-Oosten.

Belangrijker nog: de effecten van asiel zijn cumulatief. Omdat de integratie zo slecht verloopt, wordt met elke nieuwe asielpiek de integratie-opgave verder vergroot. Dat blijkt uit een toenemend beslag op de bijstand, het (special needs-) onderwijs, de zorg en de sociale huur. Zoals de overheid terecht stelt, komen grondwettelijke taken inzake zorg, onderwijs en huisvesting mede door asielmigratie steeds verder onder druk te staan. Dit alles is echter het topje van de ijsberg.

Alle integratieseinen op rood

In mijn boek Migratiemagneet Nederland (verschijnt 18 oktober bij Uitgeverij Blauwburgwal) toon ik op basis van veel data aan dat bij asielmigratie uit Afrika en het Midden-Oosten alle integratieseinen op rood staan. Met realistische demografische scenario’s laat ik zien dat de asielmigratie uit die regio bij ongewijzigd beleid naar verwachting hoog zal blijven. Asielmigranten zullen dan een steeds groter deel van de bevolking vormen.

Het opleidingsniveau van de eerste generatie en de opleidingspotentie van de tweede generatie zijn beide ondergemiddeld, hetgeen de verzorgingsstaat ondermijnt. De integratieproblemen worden verder versterkt door een zeer grote ‘culturele afstand’ (heel andere normen en waarden) en een geringe geneigdheid tot het aangaan van gemengde relaties, dé integratiemotor bij uitstek.

De overheid kan integratie van deze groep hooguit een beetje faciliteren, maar niet afdwingen. Dat is de echte asielcrisis. Die asielcrisis is er al en zal bij ongewijzigd beleid steeds groter worden. Bij het klimaatbeleid probeert men problemen die zich grotendeels in de toekomst af zullen spelen, nu al met beleid te ondervangen. Bij de asielcrisis moeten we dat ook doen. Regeren is vooruitzien!

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is een van de auteurs van het rapport Grenzeloze Verzorgingsstaat. Zijn nieuwe boek Migratiemagneet Nederland verschijnt op 18 oktober bij uitgeverij Blauwburgwal. Contactadres voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Jan van de Beek: Dit zijn de vijf belangrijkste misvattingen waarmee de asielcrisis wordt ontkend verscheen eerst op Wynia's Week.

Afgelopen maandag 15 januari verscheen het rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. De titel is helder: Gematigde Groei. De bevolking groeit nu te hard door immigratie – is de teneur – en daar moet verandering in komen. Het rapport wil ‘handelingsperspectieven’ aanreiken aan de politiek hoe de immigratie verminderd kan worden. De immigratie moet zich binnen bepaalde ‘bandbreedtes’ gaan bewegen.

Laaggeschoolde arbeidsmigratie is onwenselijk

Allereerst: het is goed dat dit rapport er is. Tijdens de presentatie sprak minister Hugo de Jonge enkele woorden. Hij had zelf ‘een aantal keren ervaren dat als je aangeeft dat demografie in potentie best een disruptief thema is voor de manier waarop we samenleven’, je al snel ‘de wind van voren krijgt’. Demografie wordt als ‘een heel erg rechts thema gezien’, aldus De Jonge, ‘als je vindt dat je het moet beïnvloeden dan is dat heel erg rechts kennelijk.’ Aan die stemming doet dit rapport iets, simpelweg door er te zijn. Als zoveel mensen uit verschillende hoeken van de maatschappij een heel rapport volpennen over demografie – dat alles rijkelijk gelardeerd met tabellen en grafieken – dan normaliseert dat natuurlijk thema’s als demografie en bevolkingsgroei door immigratie.

Verder snijdt het rapport een paar belangrijke thema’s aan. Bevolkingsgroei door laaggeschoolde arbeidsmigratie is onwenselijk. Het heeft geen zin om mensen te importeren die in Nederland zaken moeten produceren die we vervolgens weer exporteren. Als ik het kort mag samenvatten in mijn eigen woorden: prima als je voor heel Europa tomaten wilt produceren, maar niet als je de mensen die je nodig hebt om ze te plukken moet importeren. En al helemaal niet als je die mensen moet uitbuiten in allerlei slechte contracten met gedwongen winkelnering in de vorm van dure en slechte huisvesting. Dus laat die tomaten dan door een robot plukken. Of ga ze kweken in een warm land. Zo zijn er nog een paar thema’s die deels ook al te lezen waren in Grenzeloze Verzorgingsstaat. Je kunt vergrijzing niet oplossen met immigratie is er één van.

Hugo de Jonge zei nog iets opmerkelijks. Hij vertelde dat hij tijdens zijn ministerschappen er tegenaan liep, dat we de bevolkingsgroei niet konden bijbenen. Met huizen bouwen bijvoorbeeld. ‘Nederland groeit veel harder dan we kunnen hebben.’ Dat zei hij tijdens de persconferentie en herhaalde hij later één-op-één nog eens. Met deze bevolkingsgroei loopt de zaak vast. En dat klopt natuurlijk. Nederlandse burgers zijn daar dagelijks getuige van. En velen zijn er ook slachtoffer van, als het gaat om zaken als woningnood.

Het rapport van de Staatscommissie onderkent dat. Teveel immigratie is niet goed, is de boodschap. Er moet een gulden middenweg gevonden worden. En dat is volgens de Staatscommissie ‘gematigde groei’. Er moeten richtgetallen en bandbreedtes komen voor immigratie.

Hadden we het maar eerder gedaan

Wat ook belangrijk is – in psychologisch opzicht – is dat immigratie wordt gepresenteerd als iets dat de overheid moet proberen te sturen. Immigratie is in Den Haag lang impliciet en expliciet gepresenteerd als een soort natuurverschijnsel. Als iets dat ons overkomt. Als iets dat niet te sturen is. Want Brussel. Want internationale verdragen. De Staatscommissie zegt eigenlijk tegen de politiek: jullie moeten aan de bak. Jullie moeten aan de knoppen gaan draaien. En wij – van de Staatscommissie – bieden jullie politici ‘handelingsperspectieven’. En dan mogen jullie – de politici – de keuzes maken.

Gaan de politici dit doen? Ik ben er niet helemaal gerust op. Een derde opmerkelijke opmerking van Hugo de Jonge maakt duidelijk waarom. ‘Oh, hadden we hier maar 10 jaar geleden al [iets] mee gedaan’, verzuchtte hij, ‘want dat had echt het allerbeste moment geweest om te kunnen sturen.’ Om vervolgens de Staatscommissie te verontschuldigen dat de politiek dan ook 10 jaar geleden de opdracht had moeten geven.

Bevolkingsgroei heeft negatieve welvaartseffecten

Aan de ene kant heeft Hugo de Jonge gelijk: zijn woningbouwopgave – van bijna één miljoen woningen! – was bijvoorbeeld een stuk kleiner geweest als politici 10 jaar terug actief de immigratie hadden afgeremd.

Maar aan de andere kant is het wrang dat Hugo de Jonge deze opmerking maakte. Want bijna een halve eeuw geleden – in 1977 – hadden we ook al zo’n rapport. De Commissie-Muntendam vertelde de politiek toen: een grotere bevolkingsomvang geeft geen economische (schaal)voordelen. Logisch, want landen met een grote bevolking zijn niet rijker dan landen met een kleine bevolking.

Daarbij – waarschuwde de Commissie-Muntendam – leidt bevolkingsgroei in een dichtbevolkt land als Nederland wel tot allerlei negatieve welvaartseffecten. Daarbij gaat het vooral om wat we nu de ‘brede welvaart’ noemen: natuur, landschap, milieu, noem maar op. Er moest daarom volgens de Commissie-Muntendam gestreefd worden naar een min of meer constante bevolkingsomvang. Immigratie moest zowel op de korte als de middellange termijn geen noemenswaardig effect hebben op de demografische ontwikkeling.

Het verschijnen van Gematigde Groei roept bij mij dan ook – naast de reactie ‘goed dat dit normaliserende rapport er is’ – drie vragen op.

De eerste vraag is: waarom kiezen voor ‘gematigde groei’? Waarom niet voor nulgroei? We hebben een klein en vol land. Nu al is er strijd om al die verschillende functies – wonen, natuur, landbouw, recreëren – te realiseren met zoveel mensen op een postzegel. Meer mensen betekent in dit opzicht een groter probleem.

Immigranten die slecht integreren blijven lang of permanent

Daarnaast: een migratiesaldo van bijvoorbeeld 50.000 klinkt niet veel, maar je moet je realiseren dat hiervoor jaarlijks bijna 200.000 immigranten door Nederland moeten ‘stromen’. In Grenzeloze Verzorgingsstaat lieten we zien dat juist de immigranten die goed scoren op integratie vaak snel weer weg zijn. Andersom hebben immigranten die slecht integreren de neiging om lang of permanent in Nederland te blijven.

Dat gaat dan om alle denkbare integratie-indicatoren: nettobijdrage aan de schatkist, inkomen, uitkeringen, toeslagen, schoolprestaties, opleiding, zorg, jeugd, criminaliteit, culturele afstand, gemengd huwen, noem maar op. We noemden dat de ‘omgekeerde welvaartsmagneet’. Hoe gaat Nederland die negatieve zelfselectie bij remigratie voorkomen? Dat lukt ons tot op heden namelijk totaal niet.

De tweede vraag is: gaat de politiek nu wel écht iets met dit rapport doen? Het advies van de Commissie-Muntendam – immigratie dient geen effect te hebben op de bevolkingsomvang – werd in de wind geslagen. De bevolking groeide sinds dat rapport van bijna 14 miljoen toen naar bijna 18 miljoen nu. Vier miljoen mensen er bij, waarvan maar liefst drie miljoen met een migratieachtergrond! De Commissie-Muntendam is op dit punt volledig genegeerd.

Het verschil tussen nu en toen is wel dat de electorale druk enorm toeneemt. In Duitsland groeit de AfD als kool. In Italië is Meloni gekozen. In Frankrijk wordt Marine Le Pen wellicht de volgende president. De Deense PvdA voert al jaren een strikt asielbeleid. In de voormalige zogenaamde ‘humanitaire superpower’ Zweden zwaait nu een rechtse regering de scepter. In België peilen migratie-kritische partijen als Vlaams Belang en N-VA hoog. In Nederland won de PVV de verkiezingen en peilde recent op een derde van de kiezers! Tja, dan schuif je als politicus toch iets minder nonchalant zo’n rapport over immigratie en bevolkingsgroei de la in.

Juist asielmigratie heeft grote negatieve gevolgen

De derde vraag is: gaan die ‘handelingsperspectieven’ de politici wel voldoende handvatten bieden? Op asiel heeft de regering weinig grip – geeft de Staatscommissie al toe – en ook in de toekomst zal migratie pieken kennen. En juist asiel en de daaruit volgende gezinsmigratie hebben grote negatieve gevolgen voor Nederland. Opleidingsniveau, schoolprestaties, arbeidsparticipatie en inkomen zijn doorgaans laag. Uitkeringsafhankelijkheid, toeslagen, culturele afstand en criminaliteit zijn doorgaans hoog. De achterstanden zetten zich door bij de tweede generatie.

Wat zou het advies aan de regering zijn om de negatieve gevolgen van asiel in de toekomst te voorkomen, vroeg ik Van Zwol, voorzitter van de Staatscommissie. Enigszins tot mijn verassing antwoordde hij onder meer dat de Staatscommissie voorzichtig was met het woord ‘sturen’. Ik dacht dat het hele rapport eigenlijk een opdracht was aan de politiek: ‘ga immigratie sturen!’ Maar bij asielmigratie blijkt dat toch niet zo te zijn!? Heel opmerkelijk, want de Staatscommissie geeft bij studie- of arbeidsmigratie wel duidelijke adviezen of handelingsperspectieven. Helaas was het antwoord op mijn ‘asielvraag’ wollig en weinig concreet. En dat is eigenlijk wel logisch, want uitgerekend bij asiel is een fundamentele beleidsomslag nodig om te kunnen sturen.

Het hele rapport ademt ‘sturen van immigratie’ uit. Dit sturen kan men realiseren door internationale verdragen als het VN-vluchtelingenverdrag aan te passen. Bijvoorbeeld zorgen dat asielzoekers van buiten geografisch Europa hooguit bij uitzondering en bij wijze van gunst asiel mogen aanvragen. Zorgen dat we als land kunnen sturen op het interne verkeer van personen binnen de EU. We moeten vooral ook sturen op het nationale eigenbelang van Nederland: díe mensen binnenlaten die iets bij kunnen dragen en de rest – zeer begrensd en beslist – buitensluiten.

Met wortel en stok de EU in

Om dat voor elkaar te krijgen moeten we eerst het laaghangend fruit plukken; zie de door Hans Roodenburg opgesomde maatregelen die we nu al kunnen nemen om immigratie te beperken. En een nieuwe regering moet ook met wortel en stok de EU in. Heel veel EU-landen hebben inmiddels barstende koppijn van asiel. Het vrije verkeer van personen leidt in alle uithoeken van de EU tot uiteenlopende problemen, van leegloop tot woningnood. Daar moet die nieuwe regering over in gesprek. Praten. Bondjes smeden met andere lidstaten. Dat is de wortel.

Daarnaast moet er ook op de achtergrond een stok achter de deur staan. Hoe fijn is het dan dat wij als grondlegger van de EU – ons uittreden zou een ramp zijn voor de Unie – en als grote nettobetaler letterlijk en figuurlijk enorm veel wisselgeld hebben. Dat moeten we uit puur nationaal eigenbelang veel harder uitspelen. En dat harde uitspelen zal overigens voor de hele EU goed zijn, immers veel landen worstelen met hetzelfde probleem: niet selectieve en slecht stuurbare immigratie. Laat Nederland eens progressief zijn en hierin voorop lopen. En dan ligt die ‘sturing van immigratie’ misschien wel in het verschiet.

Jan H. van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is een van de auteurs van het rapport ‘Grenzeloze Verzorgingsstaat’, hier te downloaden. Hij werkt nu aan een actueel boek over bevolkingsgroei en migratiebeleid in het Nederland van nu en straks.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Staatscommissie is te voorzichtig: ook de asielmigratie moet stevig worden ingeperkt verscheen eerst op Wynia's Week.

Eerst even een opmerking op betrekkingsniveau. Het rapport van de Adviesraad volgt in grote lijnen de analyse over vergrijzing en migratie die is neergelegd in het door Hans Roodenburg, Joop Hartog, Gerrit Kreffer en mij opgestelde UvA-rapport Grenzeloze Verzorgingsstaat (2023). Een deel van de mainstream media (niet de geschreven pers overigens) mag ons rapport dan wel genegeerd hebben, het is verheugend om te zien dat instituten die er toe doen, zoals het Centraal Planbureau (CPB) en de Adviesraad Migratie, onze bevindingen gebruiken.

Een selectieve literatuurlijst

Maar het vreemde is: de Adviesraad noemt Grenzeloze Verzorgingsstaat niet in de literatuurlijst, terwijl het gebruikelijk is om relevante literatuur te vermelden. Saillant detail: de Adviesraad nodigde mij wel per email uit voor de presentatie van hun rapport. Toen ik niet reageerde op die uitnodiging kreeg ik zelfs een LinkedIn verzoek, dat ik overigens geaccepteerd heb.

Ik vertel dit omdat het past in de hele ontwikkeling rondom het taboeonderwerp ‘migratie en verzorgingsstaat’. Men kent mij en de inhoud van ons UvA-rapport, maar kennelijk is het allemaal toch nog te ‘gevoelig’ om ons gewoon te vermelden. Wellicht omdat we in 2017 een subsidie ontvingen van het Renaissance Instituut van Forum voor Democratie? Wie zal het zeggen. Maar mogelijk ook omdat onze bevindingen wellicht niet helemaal aansluiten bij het advies dat de Adviesraad uiteindelijk uitbracht.

Nog een saillant detail: opvallende aanwezige in de literatuurlijst van het rapport van de Adviesraad is de publicatie Migratie als motor. Hoe Nederland migratie kan inzetten als drijvende kracht. Dat rapport sluit kennelijk beter aan bij de bevindingen van de Adviesraad, waarover later meer.

Dan de inhoud. Zoals gezegd is de belangrijkste vraag die de Adviesraad wil beantwoorden: ‘Is arbeidsmigratie een oplossing voor economie en demografie?’ Het antwoord lezen we in de slotparagrafen van het rapport:

‘Vooral in de jaren 2030-2040, als de grijze druk het sterkst stijgt en de potentiële beroepsbevolking naar verwachting krimpt, kan meer arbeidsmigratie helpen de stijging van de grijze druk af te remmen en te voorzien in een groeiende vraag naar personeel. Dit zou in het bijzonder een oplossing kunnen bieden voor essentiële sectoren die te kampen hebben met een tekort aan gekwalificeerd personeel. (-) Het gaat dan vooral om hoger opgeleide arbeidsmigranten die beschikken over schaarse kwalificaties en vaardigheden. (-) Arbeidsmigratie is niet de oplossing voor de demografische en economische uitdagingen ten gevolge van vergrijzing, maar kan wel een nuttige bijdrage leveren door deze te verzachten.’

De Adviesraad komt met een dubbele en inconsistente boodschap: arbeidsmigratie is eigenlijk niet echt een oplossing voor vergrijzing en arbeidsmarkttekorten, maar tot 2040 toch wel. Zo is het ook in het nieuws gekomen. De NOS kopte bijvoorbeeld: ‘Arbeidsmigratie tot 2040 nodig, daarna mogelijk een probleem’.

Immigratie als oplossing is een piramidespel

Wat de Adviesraad hier doet is inconsistent. Aan de ene kant zegt het in navolging van Grenzeloze Verzorgingsstaat (en anderen voor ons): immigratie is geen oplossing voor de vergrijzing. Aan de andere kant wordt hier – ik kan het niet anders zeggen – tijd gekocht voor de werkgevers. De boodschap is toch een beetje: oké, immigratie is dan wel geen oplossing voor de vergrijzing, maar voorlopig tot 2040 toch wel.

Dat is een verkeerde voorstelling van zaken. Immigratie als oplossing voor de vergrijzing is een piramidespel. Zoals in Hoofdstuk 10 van Grenzeloze Verzorgingsstaat wordt voorgerekend, krijg je ongeveer 100 miljoen (100.000.000!) inwoners in 2100 als je het percentage 70-plussers constant houdt op het niveau van 2020. Het middel is dan overduidelijk erger dan de kwaal.

In Hoofdstuk 11 van Grenzeloze Verzorgingsstaat rekenen we voor dat de bevolking ook heel snel groeit als je extra hoogopgeleide immigranten toelaat, zoals de Adviesraad wil. De kosten van de vergrijzing op die manier opvangen met immigratie, leidt alleen al tot het jaar 2080 tot 7 à 10 miljoen extra inwoners. Die 7 miljoen inwoners geldt alleen als de onvermijdelijke gezinsmigranten bijna net zo productief worden als de arbeidsmigranten zelf, maar de kans daarop is gering. Reken dus maar op 10 miljoen extra inwoners in 2080 en 13 miljoen in 2100.

36 miljoen Nederlanders in 2100

En dat bovenop de toch al snelle bevolkingsgroei door immigratie. Bij het huidige migratiesaldo (100.000 per jaar) moet je in 2100 toch wel rekenen op minstens 23 miljoen inwoners. Dus met nog 13 miljoen extra zielen, kom je dan op 36 miljoen inwoners in het jaar 2100. Gezellig druk, zeg maar.

Immigratie als oplossing van de vergrijzing – ook al doe je het maar tot 2040 zoals de Adviesraad wil –  is en blijft een piramidespel. En het probleem met een piramidespel is altijd: alles is hosanna, totdat het spel stopt. Dus als we in 2040 stoppen met het werven van arbeidsmigranten, hebben we het vergrijzingsprobleem helemaal niet opgelost, maar juist vergroot voor de toekomst. Waarom zou de Adviesraad dat willen?

Terug naar de publicatie Migratie als motor. Hoe Nederland migratie kan inzetten als drijvende kracht – de publicatie die dus wél in de literatuurlijst van het rapport van de Adviesraad prijkt. De kern van Migratie als motor is even kort door de bocht: ‘we hebben heel veel arbeidsmigranten nodig’.

Van Migratie als motor heb ik recent kennis genomen. Enige tijd geleden was ik met mijn team uitgenodigd door het CPB. Eerst om ons rapport toe te lichten, later ook bij een CPB-symposium over immigratie. Op dat CPB-symposium werd ook Migratie als motor gepresenteerd. Toch wel enigszins tot mijn verbijstering, want die presentatie was een verhaal over de absolute noodzaak voor massale arbeidsmigratie als ‘oplossing van de vergrijzing’. Er zou weliswaar sprake zijn van explosieve bevolkingsgroei – maar liefst 6,4 miljoen mensen er bij tot 2070 – maar dat was bittere noodzaak, aldus de presentator: ‘De arbeidsmarkt zal compleet ontsporen als er geen buitenlandse arbeidskrachten worden aangetrokken.’

Wat ze er niet bij vertelden, is dat de vergrijzing dubbel zo hard terugkomt als je stopt met het piramidespel. Het is dus óf eindeloos doorgroeien, óf uitstel van executie en afwentelen op toekomstige generaties. Absurd was ook het argument dat de ‘betaalbaarheid van de verzorgingsstaat sterk afhankelijk zou zijn van migratie vanwege belastingen’. Quatsch. In Grenzeloze Verzorgingsstaat hebben we op basis van data van alle Nederlanders aangetoond dat de kosten van immigratie twee keer zo hoog zijn dan de kosten van de vergrijzing.

Bij een rondvraag naar de achtergrond van de toehoorders bleek dat het bedrijfsleven – waaronder de uitzendbranche – flink vertegenwoordigd was op het CPB-symposium. Voor die toehoorders zal het betoog voor massale arbeidsmigratie als muziek in de oren hebben geklonken. Want zij weten: wij gaan van die instroom van (veelal goedkope) arbeid de vruchten plukken en de eventuele lasten kunnen we gewoon op de verzorgingsstaat afwentelen. Zolang die bestaat, tenminste. De strekking van de presentatie van Migratie als motor was: ‘Vol gas vooruit naar Gastarbeid 2.0’.

Het bedrijfsleven ziet de bui al hangen

Bij dat CPB-symposium werd voor mij zonneklaar: er is een hele lobby van het bedrijfsleven en vooral de uitzendbranche om – al is het maar voorlopig – de stroom arbeidsmigranten naar Nederland in stand te houden. Het bedrijfsleven ziet de bui namelijk al hangen: qua arbeidsmigratie zitten links en rechts tegenwoordig steeds meer op één lijn en die lijn is ‘het moet minder’. En dat is een bedreiging voor bedrijven die afhankelijk zijn van (goedkope) arbeidsmigratie. Het verontrustende is dat die bedrijven hun voet tussen de deur krijgen: bij het CPB-symposium, bij de Adviesraad Migratie en vast op nog meer plekken in de Nederlandse lobbycratie. Verontrustend, want de ervaring met gastarbeid leert dat de lusten van die arbeidsmigratie voor de bedrijven zullen zijn en de lasten voor de samenleving.

 Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is een van de auteurs van het rapport ‘Grenzeloze Verzorgingsstaat’, hier te downloaden. Hij werkt nu aan een actueel boek over bevolkingsgroei en migratiebeleid in het Nederland van nu en straks.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Nee, Adviesraad Immigratie, arbeidsmigratie is géén oplossing voor economie en demografie verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is een vraag die velen bezighoudt: ‘Wanneer zijn autochtonen in de minderheid?’ Duidelijk is dat immigratie de bevolkingssamenstelling in rap tempo verandert. Zeker nu de immigratie de laatste jaren zo hoog is. Hier schetsen wij de bevolkingssamenstelling als het hoge immigratiescenario van de Staatscommissie Bevolkingsvraagstukken werkelijkheid wordt.

Bevolkingsprognoses spelen een belangrijke rol bij het vormgeven van beleid van Rijk, provincies en gemeenten. Prognoses krijgen nu veel aandacht door het huizentekort, maar zijn ook onontbeerlijk bij thema’s als migratie, onderwijs, arbeid, zorg, sociale zekerheid, infrastructuur, energievoorziening en sociale cohesie.

Migratieachtergrond

Bij landelijke CBS-prognoses gaat het veelal om het verwachte aantal Nederlanders in een toekomstig jaar en de verdeling van de inwoners naar geslacht, leeftijd, opleiding en migratieachtergrond. In dit artikel zoomen we in op die migratieachtergrond. Dat is beleidsrelevant omdat noden, wensen en gedrag naar achtergrond uiteenlopen en de samenleving als geheel er bij een andere bevolkingssamenstelling anders uit zal zien.

Als we in dit artikel spreken over autochtonen bedoelen we inwoners van Nederland met twee in Nederland geboren ouders. Inwoners met een eerste generatie migratieachtergrond zijn zelf in het buitenland geboren. Bij inwoners met een tweede generatie migratieachtergrond is tenminste één van de ouders in het buitenland geboren. Autochtonen met tenminste één in het buitenland geboren grootouder – de zogenaamde derde generatie migratieachtergrond – vallen conform de CBS-definities onder autochtonen. In 2023 is afgerond 74% van de Nederlanders autochtoon en 26% heeft een migratieachtergrond. Hoe zullen die percentages liggen in 2050 en 2070?

De Tweede Kamer vroeg de regering in 2018 om de gevolgen van veranderingen in de bevolking in kaart te brengen. Dat resulteerde in 2021 in het rapport Bevolking 2050 in beeld: opleiding, arbeid, zorg en wonen van het NIDI (Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut) en het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek). In dit NIDI/CBS-rapport staan acht prognoses, waarbij ook de samenstelling van de bevolking naar migratieachtergrond is doorgerekend.

In Tabel 1 staat de verwachte migratieachtergrond van de bevolking in de prognose met het hoogste migratiesaldo (93.000), de groeivariant. Nederland telt in 2050 bij deze groei 21,8 miljoen inwoners waarvan 8,4 miljoen ofwel bijna 39% met een migratieachtergrond. In dit scenario treffen we in 2050 nog 61% autochtonen in ons land, bijna 13 procentpunt lager dan in 2023.

Tabel 1: Samenstelling bevolking Nederland in 2023 en 2050 bij NIDI/CBS groeiprognose.

De Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050

In 2022 is in vervolg op het eerder genoemde NIDI/CBS-rapport de ‘Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050’ ingesteld. Deze onderzoekt wat de gevolgen zijn van de groei van de bevolking en welke maatschappelijke effecten de verschillende typen migratie hebben. De commissie moet ‘tot ten minste 2050’ in de toekomst kijken, maar kan dus ook 2070 meenemen, het eindjaar van de actuele CBS-prognose. Het rapport van de commissie komt begin 2024 uit.

In een tussentijds overleg met de Tweede Kamer vertelde de commissie dat ze in eerste instantie uit wilde gaan van de scenario’s uit het NIDI/CBS-rapport. Maar omdat de immigratie de laatste jaren steeds hoog is, zocht de commissie nog naar een extra scenario, waarbij van een hoger migratiesaldo wordt uitgegaan.

Migratiesaldo

Het migratiesaldo is de optelsom van immigratie in een land minus de emigratie. Dit migratiesaldo leek stelselmatig door het CBS te worden onderschat. Bij de commissie bestond de behoefte aan prognoses die ervan uitgaan dat het migratiesaldo zo hoog blijft als we de laatste jaren zien.

In een eerder artikel beschreven we wat een hoger migratiesaldo zou betekenen voor de bevolkingsomvang in 2070. In Figuur 1 is de stippellijn de huidige CBS-prognose. De oranje lijn is een variant van het ‘demo-demo-model’ die grotendeels is gebaseerd op de CBS-prognose en een vergelijkbaar migratiesaldo heeft van 75.000 per jaar.

Kindertal

Daarbij volgen we niet in alles het CBS. Het kindertal van autochtonen lag vorig jaar op 1,5 en vertoont een dalende trend. Maar in de CBS-prognose schiet het kindertal op miraculeuze wijze omhoog naar 1,75. Dat lijkt ons dermate onwaarschijnlijk dat we zijn uitgegaan van 1,6 kind per vrouw, het gemiddelde van de afgelopen 10 jaar. Vandaar dat de bevolkingsomvang in onze prognose voor 2070 wat lager uitvalt dan bij het CBS.

De grijze, gele en blauwe lijn laten zien wat er gebeurt met de bevolkingsomvang als het migratiesaldo steeds 25.000 per jaar hoger ligt dan waar het CBS mee rekent, dus 100.000, 125.000 en 150.000 per jaar tot 2070. Een verdubbeling van het migratiesaldo van 75.000 naar 150.000 betekent ongeveer 5 miljoen extra inwoners in 2070: 25 miljoen in plaats van 20 miljoen.

Inmiddels heeft het CBS de Staatscommissie de gewenste prognoses geleverd. De uitkomsten zijn vergelijkbaar met die in Figuur 1. De drie varianten met hoge migratiesaldi kennen saldi van 100-, 120- en 150duizend. De prognoses voor bevolkingsomvang zijn daarin echter beperkt tot het jaar 2050. En een verdeling over herkomstgroepen ontbreekt. Bij hoge migratie wordt het echter ook relevant hoe de Nederlandse bevolking in 2070 verandert naar migratieachtergrond.

Figuur 1: CBS prognose en de invloed van hogere migratiesaldo’s op de bevolkingsontwikkeling tot 2070 (eigen berekening o.b.v. CBS-StatLine)

Verwachte achtergrond van Nederlanders in 2070 bij hoge migratie

We gaan uit van een jaarlijks migratiesaldo van 150.000, de blauwe lijn in Figuur 1. In onze berekening van de groepen met migratieachtergrond sluiten we zoveel mogelijk aan bij recente prognoses van het CBS voor 2070. Een aantal zaken zoals kindertal en remigratiekansen voor de eerste generatie nemen we rechtstreeks over van het CBS. Ook de immigratie nemen we over, maar die verhogen we met afgerond 63% t.o.v. de CBS-prognose, en voor de zogenaamde asielmigratieregio’s (Afrika plus het Midden-Oosten) met het dubbele (afgerond 125%). De bevolking in de asielmigratieregio’s – vooral in Sub-Sahara Afrika – groeit snel en asiel is vanwege internationale verdragen op dit moment niet te sturen. Figuur 2 toont de daarbij te verwachten veranderingen in migratieachtergrond tussen 2023 en 2070.

Figuur 2: Autochtonen (incl. derde generatie) en personen met een eerste en tweede generatie migratieachtergrond, bij een migratiesaldo van gemiddeld 150.000 per jaar (eigen berekening o.b.v. CBS-StatLine)

Tabel 2 geeft de verdeling over herkomstgroepen in 2070 volgens dit scenario. Er zijn in 2070 11 miljoen autochtonen en 14 miljoen mensen met een eerste of tweede generatie migratieachtergrond. Het aandeel autochtonen daalt geleidelijk van 74% in 2023 tot 44% in 2070, een daling van 30 procentpunt. Rond het jaar 2055 duikt het percentage autochtonen onder 50%. De meerderheid van de bevolking heeft vanaf dan een eerste of tweede generatie migratieachtergrond.

Volgens Tabel 2 is in 2070 ongeveer één op zes inwoners afkomstig uit de EU, min of meer gelijk verdeeld over West-EU en Oost-EU. Eén op zeven inwoners is afkomstig uit arbeids- en studie-migratielanden in Oost- en Zuid-Azië, Oceanië en Noord- en Zuid-Amerika. Herkomst Indonesië, Suriname en Antillen is goed voor 3%. Tot slot is in 2070 ruim één op vijf inwoners afkomstig uit Afrika (inclusief Marokko) en het Midden-Oosten (inclusief Turkije), een regio met een culturele afstand tot Nederland die zo groot is dat het de integratie aantoonbaar hindert.

Tabel 2: Samenstelling bevolking Nederland in 2023, 2050 en 2070. Bron: 2023 CBS-StatLine; 2050 en 2070 eigen berekening o.b.v. CBS-StatLine.

25 miljoen mensen op dat kleine stukje aarde…

We zijn benieuwd of de Staatscommissie toekomt aan een beschouwing van de situatie in 2070 bij hoge migratie. Ongetwijfeld wordt het een hele opgave om de strijd om de steeds schaarsere ruimte in goede banen te leiden. De vraag is ook in hoeverre er nog sprake zal zijn van een welvaartstaat met een overheid die in steeds sterker uiteenlopende behoeften kan voorzien.

Zet de commissie de overheid actief aan het roer om de migratiestromen te beheersen met het doel een qua omvang en bevolkingssamenstelling leefbaar land te behouden? En vraagt zij meer werk te maken van integratie, zodat tweede en derde generatie migranten opgaan in de Nederlandse bevolking en – anders dan nu voor veel groepen het geval is – op belangrijke integratie-indicatoren niet meer te onderscheiden zijn van autochtonen?

Deze analyse betreft alleen de eerste en tweede generatie, die volgens dit scenario in 2070 samen een meerderheid van 56% van de bevolking vormen. In 2070 kent Nederland daarnaast een omvangrijke populatie van mensen met een derde en vierde generatie migratieachtergrond. Die zijn hier geteld als autochtonen of – in CBS-jargon – mensen met een Nederlandse achtergrond. De mate van integratie van die groep is cruciaal voor de toekomst van Nederland.

Wie identificeert zich met Nederland?

Veel immigranten identificeren zich bij de eerste of tweede generatie al meer met Nederland dan met het herkomstland. Grote groepen immigranten gaan eigenlijk probleemloos op in de Nederlandse bevolking. Vooral gemengde relaties vormen daarbij een integratiemotor van jewelste. Maar uit onderzoek weten we dat er óók grote groepen zijn die zich bij de tweede generatie nog vooral met het herkomstland identificeren en juist zelden gemengde relaties aangaan.

We hebben ons hier beziggehouden met de bevolkingssamenstelling volgens de wat rigide CBS-definities. Maar eigenlijk zijn vragen als: ‘wie identificeert zich in de toekomst met Nederland’ en ‘hoe groot is de groep met gemengde herkomst’ belangrijker voor de toekomst van Nederland. Wordt vervolgd …

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is een van de auteurs van het rapport ‘Grenzeloze Verzorgingsstaat’, hier te downloaden. Hij werkt nu aan een actueel boek over bevolkingsgroei en migratiebeleid in het Nederland van nu en straks.

Gerrit Kreffer is onder meer demograaf en medeauteur van het rapport ‘Grenzeloze Verzorgingsstaat’.

Het bericht Hoeveel autochtonen wonen er in 2070 in Nederland? verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij de toewijzing van sociale huurwoningen aan statushouders gebeurt iets vergelijkbaars. Die toewijzing stuit bij de bevolking op toenemende weerstand. Velen begrijpen dat zijzelf – of anders hun kinderen en kleinkinderen – veel minder kans maken op sociale huur omdat statushouders voorrang krijgen. Een recente Volkskrant-peiling wijst uit dat een meerderheid van de Nederlandse bevolking geen begrip heeft voor dit voorrangsbeleid. En wellicht juist omdát het voorrangsbeleid omstreden is en het de zittende bevolking enorm benadeelt, wordt het vaak gebagatelliseerd.

Misleidend

Een recent voorbeeld is een interview in De Telegraaf met Anne-Jo Visser, de directeur van de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties:

Het idee leeft dat bijna alle vrijkomende sociale huurwoningen naar statushouders gaan.

‘O ja? Bij wie leeft dat idee?’

Nou, bij veel Telegraaflezers zeker.

‘Dan is het mooi om dat te ontkrachten. Er gingen vorig jaar 723 sociale huurwoningen naar statushouders, van de 9.578. Zo’n 7,5 procent dus, dat is vrijwel elk jaar zo. Daarmee zit Amsterdam flink onder de doelstelling die de stad van het Rijk krijgt.’

Wat klopt hieraan niet? Die 7,5 procent klopt gewoon. Dat kun je narekenen. Wat niet klopt – zelfs ronduit misleidend is – is de vergelijking met álle 9.578 woningtoewijzingen. Of dit onkunde of opzet is, doet er niet toe. Het gebeurt en dat is kwalijk.

Je moet hier namelijk vergelijken met starters op de sociale huurwoningmarkt. Want een doorstromer die van de ene naar de andere sociale huurwoning gaat, verandert niets aan de beschikbaarheid van huurwoningen. Die bezet de nieuwe woning, maar geeft de oude woning weer vrij voor verhuur aan een ander.

De cruciale observatie hier is: een sociale huurstarter heeft er niets aan als iemand doorstroomt van de ene naar de andere sociale huurwoning. Er komt dan namelijk geen woning vrij voor die sociale huurstarter. Een sociale huurstarter moet het dus niet hebben van doorstromers, maar van uitstromers, dus van sociale huurwoningen die vrijkomen omdat iemand overlijdt of verhuist naar vrije huur of koop. En het aantal woningtoewijzingen aan starters is veel kleiner dan het totaal aantal woningtoewijzingen.

In Amsterdam ging in 2021 – het meest recente jaar waarvoor ik data kon vinden – 62 procent van de toewijzingen naar starters. Stel dat dit voor 2022 ook het geval was. Dan zouden er 5.938 woningen aan starters zijn toegewezen. En daarvan dus 723 naar statushouders. Dat komt neer op afgerond 12 procent: een stuk meer dan de genoemde 7,5 procent.

Ruim twee keer zoveel als 7,5 procent

Maar dit is nog maar de helft van het verhaal. Voor een zuivere vergelijking moet je eigenlijk vergelijken met starters jonger dan 65 jaar met een inkomen onder de huurtoeslaggrens. Want dat is de groep ‘jonge arme huurstarters’ waarmee statushouders concurreren. En ook de groep waar zij zelf toe behoren. Statushouders zijn op het moment dat ze starten op de sociale huurmarkt namelijk vrijwel altijd arm én jonger dan 65 jaar.

Volgens de meest recente cijfers die ik kon vinden gaat landelijk 71% van de sociale huurwoningen in de ‘huurtoeslagdoelgroep’ naar mensen jonger dan 65 jaar. Stel dat die 71 procent ook geldt voor starters in Amsterdam. Dan zou in Amsterdam 17% (723 uit 4.216) van de woningtoewijzingen aan starters onder 65 jaar en onder de huurtoeslaggrens naar een statushouder te gaan. Dat is ruim twee keer zoveel als de genoemde 7,5 procent.

Bagatellisering

Amsterdam voldoet echter lang niet aan de taakstelling van het Rijk. Ze huisvesten veel minder statushouders dan de bedoeling is. Als we landelijk kijken, dan blijkt het aantal huurwoningen dat naar statushouders gaat ongeveer twee keer zo hoog te liggen.

Ook landelijk zien we keer op keer dat men het beslag van statushouders op sociale huur bagatelliseert met dezelfde drogredenering. Onder meer WNL, RTL, de NOS, de overheid, de Woonbond en de Adviesraad Migratie deden dat de afgelopen jaren. Recent schreef de NOS bijvoorbeeld: ‘Ook asielzoekers die al weten dat ze mogen blijven verblijven vaak lang in de opvang omdat er te weinig woningen zijn. Zo’n 8 procent van de sociale huurwoningen gaat naar deze zogeheten statushouders. Op dit moment verblijven er volgens het COA zo’n 62.000 mensen in de asielopvang, onder wie bijna 15.700 statushouders.’

Als we weer alleen kijken naar de toewijzingen van starters onder 65 jaar en onder de huurtoeslaggrens, dan ging over de periode 2015-2021 circa 33 procent van alle toewijzingen naar statushouders. Tabel 1 geeft een berekening op basis van de beschikbare data.

Helaas ontbreken voor de jaren 2019-2021 de data voor het aandeel toewijzingen aan starters. Ik heb deze recent opgevraagd bij Aedes, de koepel van woningbouwcorporaties. Die verwezen mij weer door naar Woningnet. Maar zowel van het kastje als de muur heb ik nog geen recente cijfers mogen ontvangen. Voorlopig moeten we het dus met deze cijfers doen. Kennelijk zijn deze data erg ‘gevoelig’.

Tabel 1: Toewijzingen van sociale huurwoningen aan personen onder 65 jaar, onder inkomensgrens Wet op de huurtoeslag (Wht)

Het voorgaande riep bij mij de vraag op: ‘Vanaf welke asielinstroom gaan alle sociale huurwoningen naar statushouders?’ Dat blijkt zo te zijn bij ongeveer 70.000 eerste asielverzoeken per jaar. Hoe zit dat?

Een niet zo onrealistisch scenario

Per eerste asielverzoek is er de laatste jaren ongeveer één statushouder. En per statushouder is er volgens een vuistregel van de overheid 0,6 huurwoning nodig. Bij 70.000 statushouders per jaar zijn er dus 42.000 woningen nodig. En volgens Tabel 1 werden er de afgelopen jaren gemiddeld 42.144 woningen toegewezen aan starters jonger dan 65 jaar onder de huurtoeslaggrens. Bij die instroom gaan dus álle woningen die vrijkomen naar statushouders.

Het aantal toewijzingen aan starters jonger dan 65 jaar met een inkomen onder de huurtoeslaggrens daalt echter. Stel dat we uitgaan van het aantal toewijzingen in de periode 2019-2021, zo’n 37.000 per jaar. Dan betekent bij voorrang voor statushouders dat er vanaf ruim 60.000 statushouders per jaar nóóit meer een sociale huurwoning vrijkomt voor een ingezetene. En gezien de hoge ramingen waar de overheid regelmatig mee komt, is dat scenario misschien minder onrealistisch en dichterbij dan op het eerste gezicht lijkt. Temeer omdat er nu al 15.700 statushouders in asielzoekerscentra wachten op een woning, volgens het eerder genoemde NOS-artikel.

Hoe meer statushouders hoe langer de wachttijden

Naarmate we dichter naderen tot het scenario dat alle sociale huur naar statushouders gaat, neemt de wachttijd toe, voor ingezeten huurstarters jonger dan 65 jaar met een inkomen onder de huurtoeslaggrens. Gemiddeld was in de periode 2015-2021 hun wachttijd anderhalf maal zo lang door asielmigratie. Een concreet voorbeeld kan dat verduidelijken. Stel dat je nummer 12 op de wachtlijst bent en er komen in jouw gemeente jaarlijks 3 woningen vrij. Dan moet je 4 jaar wachten. Maar als één op drie woningen (33%, zie Tabel 1) naar een statushouder gaat, komen er effectief maar 2 woningen vrij per jaar en moet je 6 jaar wachten. Anderhalf maal zo lang dus.

Verdubbelt de instroom van statushouders, dan worden de wachttijden drie keer zo lang. Om bij het vorige voorbeeld te blijven: bij een verdubbeling van de instroom gaan twee van de drie woningen die jaarlijks vrijkomen naar een statushouder. Effectief komt er dus maar één woning per jaar vrij voor een ingezetene. En dan moet jij als nummer 12 op de wachtlijst dus 12 jaar wachten. Drie keer zolang dus.

En verdriedubbelt de instroom van statushouders, dan gaan álle sociale huurwoningen voor starters jonger dan 65 jaar met een inkomen onder de huurtoeslaggrens naar statushouders. Dan is de wachttijd voor ingezetenen dus oneindig. Zouden NOS c.s. dan nog steeds volhouden dat maar 8 of 16 of 24 procent van de sociale huur naar statushouders gaat?

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is een van de auteurs van het rapport ‘Grenzeloze Verzorgingsstaat’, hier te downloaden. Hij werkt nu aan een actueel boek over bevolkingsgroei en migratiebeleid in het Nederland van nu en straks.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Vanaf jaarlijks 60.000 statushouders vist de ‘arme jonge huurstarter’ altijd achter het net verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik denk dat onverstandig is om de Spreidingswet aan te nemen.

Niet zozeer om die wet zelf. Want bij dit soort beleid is spreiden op zichzelf een voor de hand liggende gedachte.

Dus zou ik voor zijn. Als er voldoende draagvlak voor asiel zou zijn. Als spreiden het echte probleem zou oplossen. Maar beiden zijn niet het geval.

Allereerst: er is onvoldoende draagvlak. Een Ipsos peiling onder 3.000 mensen wees in juni 2022 uit: slechts een kwart van de Nederlanders wil voortzetting van het huidige asielbeleid. Twee derde wil opvang in de regio. In mei 2023 vond 85% van de respondenten in het EenVandaag Opiniepanel dat ‘de asielinstroom in NL beperkt moet worden’.

De Duitse ervaring

Dan de vraag of de Spreidingswet een probleem oplost. Dat is niet zo. Een tegenvoorbeeld is Duitsland, waar ze al een spreidingwet hebben. Ik citeer de NOS:

‘Hoewel Duitsland al een soort spreidingswet kent en de asielzoekers naar draagkracht en inwoneraantal keurig worden verdeeld over het land, lopen alle regio’s tegen hun grenzen aan. … Volgens districtsbestuurder Stefan Löwl (CSU) is niet zozeer de opvang zelf het probleem. ‘Er is altijd genoeg plek voor tenten en containers.’ Maar wat wel een probleem is, zegt Löwl, is de integratie.’

Het moraal van dit verhaal is: je kunt wel spreiden, maar als er veel asielzoekers komen zit je ook dan nog met een reuzegroot integratieprobleem. Want veel asielzoekers worden uiteindelijk statushouders en hun integratie komt vooral terecht op het bordje van de gemeenten.

Er is nu al een verplichte taakstelling om statushouders op te nemen en te huisvesten. Verplicht spreiden van asielzoekers rekt de opvangcapaciteit wat op. Daardoor worden er meer asielzoekers opgevangen en dat vergroot het uiteindelijke probleem: de integratie van statushouders.

Op gezette tijden komen de ambtenaren van het ministerie van Justitie en Veiligheid met een schatting van het verwachte aantal asielzoekers. Op basis van hun prognose van voorjaar 2023 kun je afleiden dat er in de periode 2023-2027 ongeveer 150.000 statushouders bijkomen. Op basis van CBS-cijfers moeten daar minstens 25.000 gezinsmigranten bij op worden geteld. Wat zijn de gevolgen van deze migratie?

Het meest voor de hand liggende effect is natuurlijk bevolkingsgroei. Er komen immers 175.000 mensen bij in slechts 5 jaar tijd. Dat is ongeveer 1% bevolkingsgroei, puur door 5 jaar asielmigratie! Die bevolkingsgroei is ook min of meer structureel. Na verloop van tijd gaan er weliswaar statushouders weg uit Nederland, maar er worden ook kinderen geboren.

De toch al overbelaste gezondheidszorg wordt hierdoor extra belast. Er komen in vijf jaar tijd 175.000 zorgconsumenten bij. Dus het aantal zorgmedewerkers en ziekenhuisbedden zou ook met 1% moeten toenemen. Gemeentes kunnen een groei tegemoet zien bij WMO en jeugdzorg.

Bijstand, onderwijs…

Dan de bijstand. De meeste statushouders starten in de bijstand. Puur als gevolg van de asielmigratie in de periode 2023-2027 zijn er alleen al tot 2038 gemiddeld ongeveer 37.000 extra bijstandsontvangers. De kosten daarvan – jaarlijks ongeveer één miljard euro – slaan grotendeels neer in gemeenten. Ook allerlei gemeentelijke potjes voor armoedebestrijding zullen extra worden aangesproken. Want asiel is import van armoede.

Ook het onderwijs wordt fors belast. Veel asielzoekers zijn leerplichtig. Uitsluitend als gevolg van de asielmigratie in de periode 2023-2027 zijn er alleen al tot 2038 gemiddeld ongeveer 23.000 extra onderwijsplaatsen nodig. En er is al een leerkrachtentekort. Daarnaast komen jonge asielmigranten vaker dan autochtonen terecht in special needs onderwijs. Special needs onderwijs is duurder en belangrijker nog: de gespecialiseerde leerkrachten zijn lastig te vinden.

Criminaliteit, huisvesting…

Ook de criminaliteit zal toenemen door die influx van 150.000 asielmigranten. In absolute zin zullen er vanaf 2026 jaarlijks naar schatting 3.600 extra verdachten zijn en 600 extra gevangenisstraffen worden opgelegd. Statushouders zijn namelijk 3,5 maal vaker verdachte van een misdrijf dan autochtonen. Een extra belasting dus, voor de vaak toch al overbelaste politiekorpsen. En dit gaat puur over statushouders. Hier komt de criminaliteit van gezinsmigranten en van asielzoekers – denk aan de notoir criminele ’veiligelanders’ – nog bovenop.

Tot slot huisvesting. Bij een instroom van 175.000 mensen neemt de behoefte aan sociale huurwoningen toe met ongeveer 90.000. Asielmigranten zijn doorgaans arm, dus zullen de woningen lang bewonen en weinigen zullen doorstromen naar koop of vrije huur. Ook dit is een grote belasting voor gemeenten. Bouwen is lastig. En voorrang verlenen aan statushouder leidt tot veel wrevel onder de zittende bevolking: uit een recente Volkskrant-peiling blijkt dat een groot deel daar geen begrip voor heeft.

Er is dus weinig draagvlak voor asiel. Burgers in Nederland zijn niet gek. Die kijken niet zoals veel politici naar haalbaarheid van wetswijzigingen of internationale verplichtingen. Zij kijken gewoon wat asiel voor hen betekent. Burgers ervaren bijvoorbeeld dat zijzelf of hun (klein)kinderen maar geen sociale huurwoning kunnen bemachtigen, terwijl statushouders voorrang krijgen. En zelfs al proberen de media en anderen steeds weer opnieuw het aandeel van asiel in de bevolkingsgroei en het beslag op sociale huurwoningen te bagatelliseren, burgers weten wel beter.

Burgers zien ook de alom falende integratie. De Spreidingswet is het uitsmeren van het opvangprobleem over het hele land. Het is tijd kopen, maar het lost het integratieprobleem niet op. Het Duitse voorbeeld laat dat zien. Het echte probleem is dat de instroom zo groot is dat de Nederlandse samenleving dat allang niet meer kan absorberen. Dat de integratie van veel nieuwkomers jammerlijk faalt.

Weinig opleiding, culturele kloof…

In ‘Grenzeloze Verzorgingsstaat’ hebben we laten zien waarom dat zo is. Door een zeer laag gemiddeld opleidingsniveau van asielzoekers. Door ondermaatse schoolprestaties van hun kinderen, ook bij de tweede generatie. Doordat de meesten afkomstig zijn uit Afrika en de islamitische wereld en hun grote culturele afstand aantoonbaar een negatief effect heeft op hun integratie, zelfs als men rekening houdt met opleiding. Veel van die slechte integratie komt rechtstreeks voort uit eigenschappen van de asielmigranten. Dat zijn oorzaken die Nederland niet kan wegnemen met betere opvang.

Niet in de laatste plaats faalt de integratie ook omdat het feitelijk ongewenste nieuwkomers zijn, waar weinigen hier te lande echt op zitten te wachten. De opeenvolgende kabinetten al helemaal niet, want die waren de afgelopen jaren vooral bezig om het aantal asielzoekers naar beneden te krijgen.

Spreiden is niet: oplossen

En daar zit het pijnpunt: de Spreidingswet betekent dat de opvang van asielzoekers en statushouders bij gemeenten door de strot geduwd wordt, terwijl veel van hun inwoners het niet willen en zonder dat er een oplossing is voor het onderliggende probleem: de massale instroom van grotendeels slecht integreerbare nieuwkomers. Kiezen voor de Spreidingswet komt zo neer op het vooruitschuiven van een reuzegroot probleem. Tot de wal het schip keert.

Regeren is kijken naar het grotere plaatje. Regeren is in dit geval dus niet: jezelf doodstaren op het opvangprobleem, maar oog hebben voor het integratieprobleem. Dat integratieprobleem is niet op te lossen met meer opvang of betere opvang. Om het integratieprobleem te verkleinen moet de instroom omlaag. Met de Spreidingswet poets je tijdelijk het opvangprobleem weg, zonder het instroomprobleem te verminderen. Het is kicking the can down the road.

Regeren is vooruitzien. En je kunt het nu al aan zien komen dat het integratieprobleem als een boemerang terugkomt – groter dan het nu al is – als je de asielinstroom niet drastisch en structureel beperkt.

Daarom is het onverstandig de Spreidingswet aan te nemen.

Bovenstaand artikel is een bewerkte versie van een rede die Jan van de Beek op dinsdag 14 november 2023 uitsprak in de Eerste Kamer bij de Deskundigenbijeenkomst Spreidingswet.

Wynia’s Week houdt de ontwikkelingen rond migratie in Nederland scherp in de gaten. Steunt u deze onafhankelijke journalistiek? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De Spreidingswet lost geen probleem op, maar legt er wel drie bloot: afbrokkelend draagvlak, falende integratie en noodzaak tot instroombeperking verscheen eerst op Wynia's Week.

Bovendien komt een deel van de asiel-gerelateerde immigratie niet in de officiële CBS-statistieken. Dat is belangrijk om te weten, want geen andere vorm van immigratie belast de maatschappij zoveel als asielmigratie. 

Vaak wordt gezegd dat asielmigratie maar een klein deel uitmaakt van de totale immigratie. Migratieonderzoekers, journalisten en vertegenwoordigers van organisaties als het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) en de Adviesraad Migratie (ACVZ) noemen doorgaans percentages van 10-12 procent. Recent voelde zelfs het ministerie van Justitie en Veiligheid de noodzaak om zich hierover op X uit te laten, compleet met een publieksvoorlichtingsfilmpje.  

Het lijkt er soms op dat juist mensen die erg vóór asielopvang zeggen te zijn, de neiging hebben om de omvang van asiel te bagatelliseren. Opmerkelijk, want van voorstanders van asielmigratie zou je toch eerder verwachten dat ze niet bagatelliseren, maar met demissionair staatssecretaris Eric van den Burg (VVD) zeggen: ‘Hoe meer asielzoekers, hoe beter’. 

Formeel correct maar enorm misleidend 

Hoe het ook zij: het is formeel correct en tegelijkertijd enorm misleidend om steeds die 10 à 12% te noemen. De essentie zit hem in het onderscheid tussen immigratie en migratiesaldo. Migratiesaldo is demografenjargon voor immigratie minus emigratie. 

Immigratie betreft de mensen die in een bepaald jaar komen. Dat is relevante informatie voor sommige beleidsterreinen. Als je bijvoorbeeld een inschatting moet maken van het aantal te verstrekken visa in een bepaald jaar, dan is het nodig om de immigratie uit visumplichtige landen te kennen. Dan is immigratie het beleidsrelevante gegeven. 

Maar bij de meeste beleidsterreinen draait het in essentie om de bevolkingsgroei die voortkomt uit immigratie. Denk aan zorg, onderwijs, wonen en infrastructuur, maar ook aan klimaat, stikstof, milieu en ruimtelijke ordening. En bij bevolkingsgroei is het migratiesaldo het beleidsrelevante gegeven. Dan moet je namelijk niet alleen kijken naar wie komt, maar vooral ook naar wie blijft. 

De kans om in Nederland te blijven verschilt enorm naar migratiemotief, blijkt uit CBS-gegevens over immigranten die vanaf 1999 naar Nederland kwamen. Van de arbeidsmigranten verblijft na 10 jaar gemiddeld slechts 23% nog in Nederland. Bij studiemigranten is dat zelfs maar 17%. Bij asielmigranten en gezinsmigranten is de kans op een lang of permanent verblijf veel hoger: na 10 jaar is 55% respectievelijk 56% nog in Nederland.  

Grote verschillen in blijf-kans 

Na 10 à 15 jaren verblijf in Nederland is de kans dat asiel- en gezinsmigranten nog in Nederland wonen ongeveer 3 maal zo hoog als de kans dat studie- en arbeidsmigranten nog in Nederland wonen. 

Door die enorme verschillen in blijf-kans is de bijdrage van asiel aan de bevolkingsgroei veel groter dan op het eerste gezicht lijkt. De afgelopen 10 jaar (2013-2022) is asiel gemiddeld 13% van de totale immigratie. Maar blijft dat ook 13%, als de tijd verstrijkt? 

We nemen als voorbeeld de immigranten die in de periode 2010-2016 naar Nederland kwamen. In deze periode is het percentage asiel op het moment van immigratie ook precies 13%. Dat maakt vergelijken makkelijk. In die periode kwamen er een kleine miljoen immigranten naar Nederland, waarvan krap de helft na 5 jaar nog in Nederland was. 

Als je die groep over de tijd volgt, zie je dat reeds na 5 verblijfsjaren zoveel studie- en arbeidsmigranten weer uit Nederland vertrokken zijn dat hun aandeel in het totaal is gedaald van 41% naar 28%. Het aandeel asielzoekers is daarentegen gestegen van 13% naar 25%. Dat is bijna een verdubbeling en ook daarna gaat die trend door.  

Later komende gezinsleden vallen niet onder asielmigratie 

Daar komt nog dat niet iedereen die in het kader van asiel naar Nederland komt in de officiële statistieken van het CBS wordt meegeteld. Als de asielaanvraag van een asielzoeker wordt erkend, mag deze binnen drie maanden een aanvraag doen om gezinsleden te laten overkomen. Die gezinsleden hebben dan vervolgens 90 dagen de tijd om naar Nederland te komen. Deze gezinsleden worden ‘nareizigers’ genoemd en vallen bij het CBS onder de noemer ‘asiel’. 

In de praktijk zijn nareizigers dus gezinsmigranten die zich binnen een halfjaar voegen bij de kersverse statushouder. Maar ook na een halfjaar kan deze gezinsleden laten overkomen. Volgens berekeningen van het CBS komt er per 5,6 asielmigrant één gezinsmigrant naar Nederland. Dat komt neer op 18%. Dit is een absolute ondergrens en op langere termijn ligt dit percentage vrijwel zeker hoger. Die 18% gezinsmigratie zit niet in de gewone asielstatistieken, maar valt onder de noemer ‘gezinsmigratie’.  

Er is nog een snelgroeiende groep asielzoekers die niet in de officiële CBS-cijfers terugkomen: de gezinsleden van zogenaamde ‘alleenstaande minderjarige vreemdelingen’ (AMV). Soms zijn dit volwassenen die zich jonger voordoen in de hoop meer kans te maken op erkenning van het asielverzoek. Vaak zijn dit echter (jonge) kinderen die vooruitgestuurd worden door hun familie met de bedoeling dat die later ook naar Nederland kunnen overkomen. Dat doen ze met een beroep op Artikel 8 van het Europese Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM), dat het recht op familieleven regelt.  

En met succes: in 2022 waren er volgens de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) 7.870 aanvragen voor ‘Nareis 8 EVRM bij AMV’. Door achterstanden bij de IND waren er in dat jaar slechts 3.930 beslissingen. In niet minder dan 62% van deze beslissingen werd de aanvraag voor nareis ingewilligd. 

Terug naar de vraag welk aandeel asiel heeft in het migratiesaldo. Over de afgelopen 10 jaar (2013-2022) was asiel goed voor minimaal 26% van het migratiesaldo. Daarvan heeft 4% betrekking op korte termijn gezinsmigratie buiten de officiële nareisregeling om, die zoals gezegd niet in de officiële CBS-statistieken over asiel terug te vinden is. Deze 26% is een absolute ondergrens, want ook op lange termijn blijven volgmigranten komen. De totale asiel-gerelateerde immigratie ligt het afgelopen decennium waarschijnlijk eerder rond 30% van het totale migratiesaldo. 

Asielmigranten integreren heel slecht  

Asiel heeft dus een fors aandeel in de bevolkingsgroei. Ongunstig, want zoals uiteengezet in Grenzeloze Verzorgingsstaat integreren asielmigranten heel slecht. Hiervoor zijn verschillende oorzaken aan te wijzen. Asielzoekers zijn gemiddeld zeer laag opgeleid, in vergelijking met hun autochtone leeftijdgenoten. De schoolprestaties (citoscores) van eerste en tweede generatie asielkinderen liggen ook beduidend lager dan die van autochtone schoolkinderen.  

En dan is er nog de culturele afstand tot Nederland: de meeste asielzoekers komen uit Afrika en het Midden-Oosten en volgens de World Value Survey (WVS) is dit het cultuurgebied met de grootst mogelijke culturele afstand tot Nederland. En grote culturele afstand vertaalt zich aantoonbaar in slechte integratie. 

Asielmigratie heeft dus een veel groter aandeel in de bevolkingsgroei, dan op het eerste gezicht lijkt en vaak wordt gesuggereerd. En dat is belangrijk om te weten, want geen enkele vorm van immigratie trekt zo’n grote wissel op de Nederlandse samenleving en verzorgingsstaat als asiel. 

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is een van de auteurs van het rapport ‘Grenzeloze Verzorgingsstaat’, hier te downloaden. Hij werkt nu aan een actueel boek over bevolkingsgroei en migratiebeleid in het Nederland van nu en straks. 

Wynia’s Week wordt gedragen door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Asiel draagt minstens een kwart bij aan de bevolkingsgroei: twee keer zoveel als meestal wordt gesuggereerd verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederlandse armen zijn niet gebaat bij asielzoekers

Het kabinet trekt 2 miljard uit voor armoedebestrijding. Dat is op zich prima te rijmen met artikel 20 van onze Grondwet: aandacht besteden aan de ‘bestaanszekerheid der bevolking en spreiding van welvaart’ en het verlenen van bijstand aan ‘Nederlanders hier te lande, die niet in het bestaan kunnen voorzien’.

Het kabinet trekt ook 4 miljard uit voor de opvang van asielzoekers. Ik vind dat wrang. Asiel is namelijk pure import van armoede. Daar zijn de armen in Nederland – waaronder veel immigranten – niet bij gebaat. En de Nederlandse regering heeft primair de verantwoordelijkheid voor ‘Nederlanders hier te lande’.

Hoe zit het met de armoede van statushouders? Neem alleen het inkomen. Wie het ‘dashboard cohortstudie asiel’ van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) raadpleegt, ziet al snel dat het gemiddeld besteedbaar inkomen van statushouders de eerste jaren na statusverlening ruwweg de helft is van het Nederlands gemiddeld. Dat duidt al op forse armoede.

En dat is nog maar de helft van het verhaal. Want een groot deel van het inkomen van statushouders komt uit uitkeringen. We kunnen ook kijken naar het persoonlijk primair inkomen. Dat is het inkomen dat mensen zelf verdienen uit eigen arbeid en vermogen. Uit de berekeningen voor onze studie ‘Grenzeloze verzorgingsstaat’ – blijkt dat het persoonlijk primair inkomen van statushouders van 20 tot 64 jaar minder dan een kwart is van het persoonlijk primair inkomen van autochtonen uit dezelfde leeftijdsgroep. Dat is pas armoede!

Asielzoekers zijn toch hoogopgeleid?

Hoe komt het toch dat statushouders zo vaak arm zijn? De kernoorzaak is het opleidingsniveau. Een laag opleidingsniveau zorgt voor een laag inkomen. En het gaat niet alleen om salarisverschillen. De arbeidsdeelname van mensen met een hoog opleidingsniveau ligt meestal ergens rond 80%, tegen 50% voor mensen met een laag opleidingsniveau. Ook is de werkloosheid onder laagopgeleiden doorgaans twee à drie keer zo hoog als onder hoogopgeleiden.

Wacht eens even, zult u wellicht denken, asielzoekers zijn toch grotendeels hoogopgeleid? Dat is inderdaad een verhaal dat ten tijde van de vluchtelingencrisis van 2015 de wereld in is geholpen. Toenmalig COA-directeur Bakker noemde Syrische asielzoekers een ‘enorm potentieel en verrijking voor de samenleving, want een derde is academisch opgeleid en een even groot deel heeft hbo- of mbo-niveau.’

Hoeveel raketgeleerden zitten er onder Eritrese asielzoekers?

Ook deden er verhalen de ronde over artsen en apothekers, architecten en advocaten die zich in groten getale onder de asielzoekers zouden bevinden. Voor de eerste lichting Syriërs werd dit verhaal in 2018 ontkracht in de SCP-studie Syriërs in Nederland. Destijds had een derde ten hoogste basisonderwijs genoten en was slechts een vijfde hoogopgeleid. Het SCP vermeldt ook nog dat bij vluchtelingen meestal eerst de hoger opgeleiden komen en dan de lager opgeleiden.

Toch blijft het verhaal van de hoogopgeleide vluchtelingen rondzingen. Terwijl zo makkelijk is in te zien dat het onzin moet zijn. Sinds 2014 vormen Syriërs de grootste groep, op afstand gevolgd door Eritreeërs. Pak één simpele statistiek er bij: ten tijde van de vluchtelingencrisis gingen Nederlanders gemiddeld ongeveer 18 jaar naar school, tegen 9 jaar voor Syriërs en 5 jaar voor Eritreeërs. Hoeveel raketgeleerden zou een redelijk denkend mens hopen aan te treffen onder Eritrese asielzoekers?

Dit lage opleidingsniveau is algemeen. Van alle niet-westerse statushouders in Nederland heeft – schrik niet – 40% tot 60% ten hoogste basisonderwijs, afhankelijk van de herkomstregio. Ten hoogste basisonderwijs betekent in veel gevallen ook: helemaal geen onderwijs. Analfabeet.

Asielzoekers zijn abominabel laag opgeleid. Voor het rapport Grenzeloze Verzorgingsstaat onderscheidden we 10 regio’s waar asielzoekers vandaan komen. Voor elk van deze regio’s waren asielzoekers het laagst opgeleid. Lager dan studie- en arbeidsmigranten en zelfs ook lager dan gezinsmigranten. De verklaring is simpel: negatieve zelfselectie. De meeste asielzoekers zijn geen zielige vluchtelingen, maar mensen die om goed invoelbare redenen naar het rijke Westen willen. Alleen zijn ze veel te laag opgeleid om via het studie- of arbeidskanaal te kunnen migreren. En als je dan geen familie in het Westen hebt, rest alleen misbruik van het asielkanaal. Dat misbruik gebeurt dan ook op grote schaal, zoals ook het kabinet-Rutte3 al constateerde.

Menselijk kapitaal is vaak lastig mee te nemen

Is er dan helemaal niemand met een goede opleiding onder asielzoekers? Natuurlijk wel! Maar daar komt een ander probleem om de hoek kijken. Uit economisch onderzoek blijkt dat menselijk kapitaal – in de vorm van opleiding en werkervaring – vaak heel lastig is mee te nemen door immigranten.

De bijna spreekwoordelijke Indiase computerexpert, die op uitnodiging van een bedrijf in Nederland komt werken, heeft menselijk kapitaal met een internationaal karakter en kan direct aan de slag. Dat vertaalt zich meestal in een goed salaris en positieve netto-afdrachten aan de schatkist. Maar de kennis en werkervaring van een advocaat of architect uit Aleppo is in Nederland niet direct toepasbaar door verschil in wetgeving en andere bouwvoorschriften. Geen werkgever in Nederland zit specifiek te wachten op een advocaat of architect uit Aleppo.

Werken loont vaak minder dan een uitkering

De vaak gehoorde verklaring, dat asielzoekers het zo slecht doen omdat hun diploma’s niet worden erkend, snijdt dus weinig hout. Ja, dat gebeurt, maar dat is een universeel verschijnsel, omdat menselijk kapitaal nu eenmaal niet zo makkelijk is te transporteren over landsgrenzen.

Iets dergelijks geldt voor discriminatie als verklaring. Ja, er is serieuze discriminatie op de arbeidsmarkt. Daar is veel onderzoek naar gedaan. Dus dat is absoluut een factor. Maar dat kan nooit de enige verklaring zijn. De afgelopen jaren was er een extreem krappe arbeidsmarkt, maar toch zat steevast de helft tot twee derde van de niet-schoolgaande statushouders in de bijstand. Vakantiegangers stonden uren bij Schiphol in de rij, vanwege een gebrek aan bagagestouwers. Zeker weten dat er binnen een redelijke reisafstand van Schiphol meer dan genoeg statushouders wonen die dat werk kunnen doen. Maar de vacatures bleven onvervuld. De verklaring is hier dat de statushouders aanlopen tegen het probleem waar alle laaggeschoolde inwoners van Nederland tegen aanlopen: werken loont vaak minder dan een uitkering. Toch zijn er ook genoeg mensen (ook statushouders) die desondanks dergelijk werk wél oppakken. Die hebben kennelijk een hoger arbeidsethos dan degenen die thuisblijven.

Culturele afstand

Dat brengt ons op een andere verklaring van de verschillen. Uit Grenzeloze Verzorgingsstaat blijkt dat de culturele afstand tot Nederland een rol speelt bij de integratie. Zelfs bij de in Nederland geboren, getogen en opgeleide tweede generatie werkt een grote culturele afstand negatief door, ook als men rekening houdt met schoolprestaties en opleidingsniveau. En de culturele afstand tot Nederland is het grootst voor Afrika en de islamitische wereld, precies de gebieden waar de meeste statushouders vandaan komen.

Er is nog een andere reden waarom ik de verklaring van discriminatie en het niet erkennen van diploma’s nogal gemakzuchtig vind. Statushouders hebben belabberde arbeidsmarktprestaties. Maar statushouders komen – zoals gezegd – ook voor het merendeel uit de islamitische wereld en Afrika.

In die gebieden is het de inwoners tot op heden niet gelukt om goed functionerende staten te ontwikkelen. Er worden nauwelijks boeken gepubliceerd en de wetenschap staat op een laag pitje. Zelden worden er patenten aangevraagd of succesvolle bedrijven opgestart. Daar worden nauwelijks Nobelprijzen voor fysica of chemie gewonnen of Fieldsmedailles voor wiskunde.

Het onderwijsniveau is vaak laag en kinderen winnen zelden een medaille in de internationale wiskunde olympiade. En in de landen die niet drijven op een plas olie, is het inkomen per hoofd van de bevolking doorgaans laag. Kortom, die statushouders komen uit landen waar de inwoners er niet bepaald een succesverhaal van maken. Om dan de schuld voor hun falen in Nederland zonder meer op de ontvangende samenleving af te schuiven, is dan wel wat al te gemakzuchtig. Dat over de integratie van de eerste generatie asielzoekers.

Maar… met de tweede generatie komt het wel goed, hoor ik sommigen denken. Regelmatig wordt hierbij geschermd met de goede schoolprestaties van de huidige Iraanse tweede generatie. Die gaan inderdaad iets vaker naar havo of vwo dan autochtonen. Er heerst bij sommigen dan ook een romantisch beeld van de asielzoeker als vluchtende intellectueel.

Veel mensen kennen wel enkele bekende Nederlandse intellectuelen met een Iraanse migratieachtergrond, zoals Afshin Ellian, Farah Karimi en Kader Abdolah. Bij de eerste lichtingen asielzoekers uit Iran was er inderdaad wellicht wat vaker sprake van elitemigratie. Hun kinderen doen het daarom ook goed op school. Dat zijn echter de uitzonderingen.

Asielkinderen gaan veel vaker naar de praktijkschool

Om een beeld te krijgen van de schoolprestaties van asielkinderen kunnen we beter kijken naar de citoscore. Eerste generatie asielkinderen scoren 5 citopunten onder het niveau van autochtonen. Klinkt niet veel? Het verschil tussen schooladvies havo/vwo en vwo bedraagt ongeveer 5 punten. Bij de tweede generatie is het verschil kleiner, maar nog altijd 3 punten. Dat is ongeveer een half schooladvies verschil. Dit is gebaseerd op cijfers van 2006 tot 2019.

Kijken we naar de meer recente asielinstroom dan zijn de verschillen met autochtonen ronduit dramatisch. We raadplegen weer het CBS-asieldashboard. Daaruit kun je het middelbare schoolniveau van jonge asielzoekers halen. We kijken naar de deelname aan de praktijkschool. Dat is een schooltype voor kinderen met minstens drie jaar leerachterstand en een IQ tussen 55 en 80, wat in woorden neerkomt op zwakbegaafd of licht verstandelijk beperkt. Bij autochtonen gaat 2,4% naar dit schooltype. In de periode 2017-2022 ging van de Syrische asielkinderen in het derde verblijfsjaar 17,6% naar de praktijkschool. Dat is 7 keer zo vaak als autochtonen. Bij Eritreeërs is dat zelfs 34,2%, oftewel 14 keer zo vaak!

Omgekeerd is het aantal kinderen dat havo of vwo volgt veel lager dan bij autochtonen. Van de 1.315 Eritrese middelbare scholieren ging bijna niemand naar de havo en helemaal niemand naar het vwo. Ongeacht de vraag of ze wel altijd op het juiste schoolniveau zitten: de arbeidsmarktvooruitzichten van dit cohort asielkinderen zijn ronduit somber.

Natuurlijk wordt bij de tweede generatie een aanzienlijk deel van de achterstand ingelopen. Maar citoscores laten zien: bij de vijf groepen die bij de eerste generatie de laagste citoscores hebben, is bij de derde generatie slechts de helft van de achterstand ingelopen. Dit soort achterstanden kunnen heel hardnekkig zijn.

Samenvattend: asielzoekers zijn laagopgeleid en wat ze aan menselijk kapitaal hebben, is in Nederland vaak niet toepasbaar. De schoolprestaties van asielkinderen zijn ondermaats, bij recente cohorten zelfs dramatisch. Bovendien hebben asielzoekers doorgaans een grote culturele afstand tot Nederland, wat de integratie verder bemoeilijkt. Dat maakt asiel al met al tot regelrechte import van armoede, die ook achteraf niet makkelijk is te repareren.

De grote lijn is beslist niet opwaarts

Dit alles zeg ik over groepen. Dit is een verhaal over gemiddelden. Een mens is geen gemiddelde. Natuurlijk zijn er statushouders die uitstekend integreren. Wiens kinderen het prima doen op school. Wellicht ondanks de achterstand waarmee zij in Nederland begonnen, ondanks de discriminatie die zij misschien ervoeren en in weerwil van de vaak hospitaliserende asielprocedure. Zij verdienen daarvoor alle lof. Maar dit stuk wil beleidsrelevant zijn. En beleid gaat over de grote lijn. En die is beslist niet opwaarts.

Terug naar die kabinetsbesluiten. Je kunt miljarden stoppen in armoedebestrijding, maar dat helpt weinig als je de structurele armoede van morgen massaal importeert via het asielkanaal. De snelste weg om de groei van de armoede in Nederland een halt toe te roepen, is stoppen met de opvang van asielzoekers van buiten Europa. Dan kunnen we de miljarden die we daarmee uitsparen steken in armoedebestrijding in Nederland en menswaardige opvang van echte vluchtelingen in de regio. Veel humaner en veel beter voor de armen in Nederland.

Jan van de Beek is wiskundige en antropoloog en promoveerde op de geschiedenis van het economisch onderzoek naar het Nederlandse migratiebeleid. Hij is een van de auteurs van het rapport ‘Grenzeloze Verzorgingsstaat’, hier te downloaden. Hij werkt nu aan een actueel boek over bevolkingsgroei en migratiebeleid in het Nederland van nu en straks.

Wynia’s Week wordt gedragen door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Wie de armoede wil bestrijden, moet stoppen met de import van armoede (door het toelaten van asielzoekers van buiten Europa). verscheen eerst op Wynia's Week.

De voorspellingen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) van de bevolkingsgroei vallen steevast te laag uit. De laatste prognose, uit 2022, is nu al achterhaald. Als de immigratie doorgaat zoals de laatste vijf jaar, groeit de Nederlandse bevolking tot 2070 met 6 miljoen mensen. Dat is het dubbele van wat het CBS nu voorspelt.

De Staatscommissie die eind dit jaar moet rapporteren over de Nederlandse bevolkingsontwikkeling heeft te elfder ure om een extra scenario gevraagd: met een hoger migratiesaldo en dus meer bevolkingsgroei. Daar is alle reden toe.

Prognoses lopen vaak achter

Sinds 1950 brengt het CBS-bevolkingsprognoses uit. Toen had Nederland 10 miljoen inwoners en werd de bevolking geschat op 13 miljoen mensen in 1980. In 1965, Nederland had inmiddels 12,2 miljoen inwoners, steeg de verwachting naar 21 miljoen mensen in 2000, maar door de anticonceptiepil en emancipatie kwam het daar niet van. Maar de laatste decennia moeten de voorspellingen juist steeds weer naar boven worden bijgesteld. De ‘Kernprognose 2022-2070’ voorspelt 20,7 miljoen inwoners in 2070.

Bevolkingsprognoses hebben tot doel de meest waarschijnlijke omvang van de toekomstige bevolking te beschrijven. Ze spelen een belangrijke rol bij het vormgeven van beleid van Rijk provincies en gemeenten. Ze zijn basis voor de ruimtelijke ordening, bijvoorbeeld om voorzieningen als school- en woningbouw, op alle niveaus goed te kunnen plannen. Maar ze zijn ook onontbeerlijk bij thema’s als migratie, onderwijs, arbeid, zorg, sociale zekerheid, infrastructuur, energievoorziening en sociale cohesie.

Een te lage inschatting van de bevolkingsomvang, kan meebrengen dat er te weinig woningen gebouwd worden. Zo geeft Jos Feijtel van het BZK-expertteam woningbouw aan, dat het CBS jarenlang te lage voorspellingen deed over de bevolkingsgroei.

Met name het immigratiesaldo, het verschil tussen immigratie en emigratie werd stelselmatig onderschat. Dit zou een rem gezet hebben op de woningbouw.  De te lage inschatting van het aantal asielzoekers door de IND en het COA komt overigens niet door CBS-prognoses. Daar is het asieltopberaad van het ministerie van Justitie en Veiligheid voor verantwoordelijk.

Kamer vraagt om inzicht

In de motie-Dijkhoff vroeg de Tweede Kamer in september 2018 aan het kabinet de demografische ontwikkelingen in kaart te brengen. Dat leidde in 2021 tot het rapport Verkenning bevolking 2050 van het NIDI en het CBS en in 2022 tot instelling van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. Deze commissie moet kabinet en Kamer eind dit jaar adviseren over scenario’s, beleidsopties en handelingsperspectieven in relatie tot de maatschappelijke gevolgen van de demografische ontwikkelingen tot ten minste 2050.

In een technische sessie met de Tweede Kamer vertelde de commissie, dat ze in eerste instantie uit wilden gaan van de zeven varianten van bevolkingsomvang en -samenstelling in 2050 zoals opgenomen in het CBS/NIDI rapport uit 2021. Daartoe behoort onder andere een variant getiteld ‘Lage Migratie’.

‘Extra hoog scenario’

Maar omdat de immigratie de laatste jaren steeds hoog is, zoekt de commissie nog naar een extra scenario met Hoge Migratie, waarbij van een hoger migratiesaldo voor de komende jaren wordt uitgegaan. Vicevoorzitter Monika Sie Dhian Ho van de Staatscommissie zei op 2 februari in de Tweede Kamer dat ‘we gaan kijken of we een hoog scenario kunnen berekenen met een hoger migratiesaldo dan tot nu toe is aangenomen.

Het is hoogst zinvol dat de commissie hiernaar op zoek is, want het rapport van de commissie zal snel in een lade verdwijnen als het migratiesaldo inderdaad hoger blijft. Verder zal de eerstkomende CBS-prognose nieuwe cijfers voor 2070 brengen, dus een beperking van de scenario’s tot 2050 kan het rapport minder relevant maken.

Een bevolkingsprognose met hoge migratie

Zou een hoger migratiesaldo veel uitmaken voor de bevolkingsomvang in Nederland? Dat is ook gelet op de politieke discussie over migratie in Nederland en Europa een relevante vraag. Wij hebben niet de geavanceerde modellen van het CBS, maar kunnen wel laten zien wat er gebeurt in een eenvoudig demografisch model.

In dit model gaan wij uit van basisaannames in de recente CBS-prognose en berekenen we drie scenario’s waarin van een hoger migratiesaldo wordt uitgegaan.

Voor de demografen: Het basismodel heeft als startpopulatie de voorspelling uit de CBS-prognose voor 2023, gaat uit van kindertal voor eerste generatie en voor autochtonen en tweede generatie zoals in CBS-prognose, gaat uit van sterftekansen zoals in CBS-prognose, heeft steady state remigratiekans voor de eerste generatie gelijk aan de CBS-prognose (73,8%) en is qua migratiesaldo voor de eerste generatie gelijk aan de CBS-prognose (73.700), maar wel met dien verstande dat in ons basismodel het migratiesaldo constant is en in de CBS-prognoses niet.

Met ‘migratiesaldo’ bedoelen we hier het aantal immigranten minus het aantal emigranten in een bepaald jaar, waarbij we uitsluitend kijken naar immigranten van de eerste generatie. Autochtonen en de tweede generatie laten we buiten beschouwing. Het gaat ons hier immers om de bijdrage van ‘nieuwe’ immigranten aan de bevolkingsgroei. In ons basisscenario is het aantal remigranten onder de tweede generatie en autochtonen overigens vrijwel gelijk aan de CBS-prognose (circa 17.600).

In onderstaande grafiek geeft de gestippelde lijn de CBS-prognose weer en de gele lijn ons basisscenario. Het basisscenario heeft als doel om te kijken of ons scenario in lijn ligt met de CBS-prognose en dat blijkt behoudens relatief kleine verschillen het geval te zijn. In de CBS-prognose groeit de bevolking tot 2070 met 2,8 miljoen inwoners tot 20,4 miljoen inwoners. Het basisscenario zit daar een fractie boven. Beide scenario’s gaan uit van een jaarlijks migratiesaldo van bijna 75.000.

Drie hoge migratiescenario’s

De drie hoge migratiescenario’s in de grafiek laten zien wat er gebeurt als het migratiesaldo steeds 25.000 per jaar hoger ligt, dus 100.000, 125.000 en 150.000 per jaar tot 2070. Dit zijn de oranje, blauwe en groene lijn in de grafiek. Die lijnen beginnen in 2023 overigens een stukje hoger omdat de CBS-prognose nu alweer achterhaald is: de bevolking telde op 1 januari 2023 ongeveer 165.000 zielen meer dan het CBS een paar jaar terug voorzag.

De oranje lijn gaat uit van het gemiddelde migratiesaldo van de laatste 10 jaar, ongeveer 100.000 personen per jaar. In dit scenario groeit de bevolking tot het jaar 2070 met 4,5 miljoen personen tot totaal 22,3 miljoen inwoners.

De blauwe lijn gaat uit van het migratiesaldo over de afgelopen vijf jaar van gemiddeld ongeveer 125.000 personen en levert tot 2070 een bevolkingsgroei op van 5,9 miljoen mensen. De bevolking telt dan in 2070 23,7 miljoen zielen.

Dan de groene lijn. Die laat zien wat er gebeurt als het jaarlijks migratiesaldo nog eens 25.000 personen hoger is. In dit scenario groeit de bevolking tot 2070 met 7,4 miljoen zielen tot 25,2 miljoen. Er is een vuistregel af te leiden uit deze rekenexercitie: elke 25.000 hoger jaarlijks migratiesaldo betekent tot 2070 een extra bevolkingsgroei van 1,5 miljoen mensen.

Dit zijn weliswaar hoge scenario’s, maar ze zijn niet zonder meer onwaarschijnlijk. Het jaarlijkse migratiesaldo ligt over de afgelopen tien jaar gemiddeld boven de 100.000. Het migratiesaldo neemt deze eeuw bovendien trendmatig toe. En ook de wereldbevolking – en daar komen de immigranten uit voort – neemt deze eeuw verder toe.

Als het gemiddelde migratiesaldo niet 75.000 is zoals het CBS becijferde, maar 125.000 (het blauwe scenario) dan moet Nederland 3 miljoen meer inwoners accommoderen dan het CBS nu voorspelt. Om een idee te geven: dat is even veel als het opgetelde huidige aantal inwoners van de provincies Limburg, Groningen, Drenthe, Flevoland en Zeeland. De zoektocht van de Staatscommissie naar een Hoog Scenario is realistisch – en dus verstandig.

Jan van de Beek is wiskundige en cultureel antropoloog. Gerrit Kreffer is demograaf. Ze waren beide medeauteur van het rapport ‘Grenzeloze verzorgingsstaat’ (2021).

Wynia’s Week houdt de bevolkingsontwikkeling zorgvuldig bij. Hier het dossier.

Wynia’s Week wordt gedragen door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Voorspelling loopt achter: Nederlandse bevolking groeit veel sneller dan gedacht verscheen eerst op Wynia's Week.