De term ‘brede welvaart’ is economenjargon. Het betekent in de context van arbeidsmigratiebeleid dat je niet alleen moet kijken naar het effect van arbeidsmigratie op een macro-economische grootheid als het bruto binnenlands product (bbp) per hoofd, maar dat ook de gevolgen voor zaken als collectieve voorzieningen, fysieke en sociale leefomgeving in de te maken afwegingen dienen te worden betrokken. De tegenwoordig vaak gehoorde wijsheid als zouden de voordelen van arbeidsmigratie vooral ten goede komen aan werkgevers (en arbeidsmigranten), en de nadelen ten laste van de samenleving als geheel, is een variant op dit thema.

Simplistische reflex

Het rapport van de Adviesraad neemt afstand van de simplistische reflex dat, zodra zich tekorten voordoen op de arbeidsmarkt, je maar meteen ‘een blik arbeidsmigranten moet opentrekken’. Hiervoor in de plaats kiest het voor brede welvaart als richtsnoer voor het beleid. Ik heb in Wynia’s Week, zij het in andere bewoordingen, al enkele keren hetzelfde bepleit.

Het rapport geeft wel aanzetten tot beleid op basis van brede welvaart, maar adviseert om de concrete uitwerking over te laten aan een in te stellen permanente ‘Adviescommissie brede welvaart’. Die Adviescommissie zou ook tot taak krijgen een bandbreedte vast te stellen voor de aantallen toe te laten arbeidsmigranten.

De Adviesraad Migratie verwacht dat met de toenemende vergrijzing, de krimpende bevolking en de stijgende welvaart in Midden- en Oost-Europa het beleid ten aanzien van arbeidsmigranten van buiten de EU steeds belangrijker wordt. Maar de ervaringen met arbeidsmigranten uit Afrika en het Midden-Oosten zijn op zijn zachtst gezegd niet onverdeeld gunstig. Die arbeidsmigranten stromen na verloop van tijd in groten getale door naar de sociale zekerheid en dat is slecht voor de brede welvaart in Nederland. Dit blijkt uit een analyse van microdata in het rapport Grenzeloze Verzorgingsstaat (2021) van onder anderen Jan van de Beek.

Voor kennismigranten van buiten de EU hebben we nu de Kennismigrantenregeling. Wie een aanbod voor een baan heeft tegen een salaris boven een bepaalde grens wordt toegelaten. Jaarlijks maken 10.000 tot 20.000 personen gebruik van deze regeling. Op de overige arbeidsmigranten van buiten de EU – we hebben het dan vooral over arbeidsmigranten uit Afrika en Midden-Oosten – is de Wet arbeid vreemdelingen (Wav) van toepassing. Die eist ook een aanbod van een baan en kent bovendien een ‘arbeidsmarkttoets’, waarin het ontbreken van ‘prioriteitgenietend aanbod’ (lees: arbeidsaanbod binnen de EU/EFTA) centraal staat. Vorig jaar werden in het kader van de Wav ongeveer 4000 vergunningen afgegeven. Zowel de kennismigrantenregeling als de Wav vereisen dus het aanbod voor een baan. Dit is het kenmerk van wat in de literatuur een ‘vraaggestuurd systeem’ wordt genoemd.

In een aanbodgestuurd systeem daarentegen vervalt de eis dat de arbeidsmigrant een werkgever bereid heeft gevonden hem in dienst te nemen. Toelating geschiedt op basis van een puntensysteem (op basis van persoonskenmerken) dan wel quota of beide. Aanbodgestuurde systemen worden onder meer toegepast in Australië, Nieuw-Zeeland en Canada. Dat laatste land hanteert een puntensysteem dat in Nederland vaak als voorbeeldig wordt gezien.

Puntenbureaucratie

In 2006 schreef ik daar in NRC een kritisch stuk over. ‘Je mag,’ merkte ik toen op, ‘van overheidsbureaucraten niet verwachten dat die kunnen testen op moeilijk meetbare zaken als motivatie en sociale vaardigheden. Om nog maar te zwijgen van de fraudegevoeligheid als het gaat om cv’s en diploma’s. In het huidige stelsel ligt de beslissing bij de werkgever die het salaris van de arbeidsmigrant moet gaan betalen en die daardoor een veel sterkere prikkel heeft om goed te selecteren. Dat alles schept onzekerheid of de arbeidsmigranten die door de zeef van de puntenbureaucratie heenkomen ook daadwerkelijk een baan op het beoogde niveau zullen vinden. Nederland is een dichtbevolkt land met een van de meest genereuze stelsels van sociale zekerheid ter wereld. Het kan zich daarom niet veroorloven om via het arbeidsmigratiekanaal de verkeerde mensen binnen te halen. Wat dit betreft is de situatie hier wezenlijk anders dan in landen als Australië en Canada, die al jaren grote aantallen immigranten toelaten via een puntensysteem. Deze landen zijn zeer dun bevolkt en staan bepaald niet bekend om hun genereuze sociale zekerheid. Alles overwegende, lijkt er momenteel voor Nederland geen reden om over te stappen op een puntensysteem.’

Deze analyse is wat mij betreft nog steeds van toepassing. Arbeidsmigranten toelaten op basis van een puntensysteem zonder dat zij een aanbod voor een baan op zak hebben, is in de Nederlandse situatie af te raden.

Bij de nadere uitwerking van het principe van brede welvaart in relatie tot arbeidsmigratie stellen de rapporteurs van de Adviesraad Migratie een zogenaamde ‘bredewelvaarttoets’ voor. De toetsing verloopt in twee stappen. Allereerst wordt getoetst of het werk dat de arbeidsmigrant gaat doen positief bijdraagt aan brede welvaart. Vervolgens wordt getoetst welke effecten de komst van een nieuwe inwoner – los van het werk dat deze gaat doen – naar verwachting heeft op de brede welvaart.

De kennismigrantenregeling met zijn inkomenstoets en de Wav met zijn arbeidsmarkttoets maken in deze gedachtegang plaats voor een puntenstelsel. Dat sluit volgens de rapporteurs enerzijds zoveel mogelijk aan bij de theoretische conceptie van brede welvaart, maar is anderzijds niet zo complex dat het in de praktijk niet uitvoerbaar is of gepaard gaat met een onevenredig zware belasting van de uitvoeringsinstanties. Opmerkelijk is dat in het voorgestelde puntensysteem persoonskenmerken als leeftijd, kennis, opleiding en ervaring geen plaats krijgen. Uitzondering is kennis van het Nederlands, omdat dit bevorderlijk is voor de integratie.

Waar blijft in dit voorstel de eis dat de arbeidsmigrant in spe het aanbod voor een baan moet hebben? Hierover schrijven de rapporteurs:

‘De mogelijke positieve bijdrage van een arbeidsmigrant aan de brede welvaart hangt in belangrijke mate af van het werk dat deze in Nederland gaat doen. Dit betekent dat toelating van een arbeidsmigrant niet alleen dient af te hangen van kenmerken van de persoon zelf, maar vooral van kenmerken van het werk dat zij of hij gaat doen. De (potentiële) arbeidsmigrant dient dus een concreet werkaanbod te hebben. In deze zin pleiten wij voor een vraaggestuurd arbeidsmigratiebeleid, zoals dat nu in Nederland ook geldt […].’

Cruciale rol van werkgevers

Het vraaggestuurde stelsel blijft in het voorstel van de rapporteurs dus overeind, en dat is op zich goed nieuws. Maar de onderliggende redenering is dat we in het kader van de brede welvaart willen weten wat voor werk de arbeidsmigranten gaan doen. Volgens de huidige mode in Den Haag scoort bijvoorbeeld warmtepompen installeren hoger qua brede welvaart dan een baan in de vleesverwerkende industrie.

Het rapport gaat voorbij aan de cruciale rol van de werkgever bij de selectie van potentiële arbeidsmigranten in een vraaggestuurd systeem, om te voorkomen dat we de verkeerde mensen binnenhalen. Als we niet oppassen zou dat concrete werkaanbod in de toekomstige uitwerking van het nieuwe systeem zomaar kunnen sneuvelen. Dan kom je terecht in een aanbodgestuurd systeem. Dat is – zoals gezegd – niet de kant die we in Nederland op moeten. Alles staat of valt daarom met de personele invulling van de op te richten permanente ‘Adviescommissie brede welvaart’.

Hans Roodenburg is econoom en gaf bij het Centraal Planbureau leiding aan onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Hij publiceert sinds 2021 in Wynia’s Week over het Nederlandse immigratiebeleid. 

Wynia’s Week is er diverse keren per week, als video, als podcast en als internetkrant. Wynia’s Week bestaat nu 5 jaar. Op naar het volgende lustrum! Doet u mee, als donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Arbeidsmigranten toelaten die geen baanaanbod op zak hebben? Daar moeten we nooit aan beginnen  verscheen eerst op Wynia's Week.

Die oppositie behaalde tijdens het debat over de regeringsverklaring een tactische overwinning door de premier en de regeringsgezinde fracties uit elkaar te spelen. Met behulp van afgezaagde verwijten van semantische aard met een hoog Godwin-gehalte én een hoofdrol voor het ‘o-woord’, daarbij geholpen door het knullige optreden van de fractieleider van de grootste regeringspartij en diens nummer één in het kabinet.

Het was een tactische, maar zeker geen strategische overwinning van de oppositie. Want deze etikettenplakkerij – bewindslieden werden, al dan niet impliciet, neergezet als ‘complotdenker’, ‘racist’, ‘antisemiet’ en ‘nazi’ – legde op pijnlijke wijze het gebrek aan argumenten bloot. En daar zal de kiezer, die in grote meerderheid wil dat er een einde komt aan de ongeremde immigratie, niet blij mee zijn.

Zoals bekend krijgen Nederlandse vrouwen minder kinderen dan nodig is om de bevolking op peil te houden. Dit geldt in het bijzonder binnen de bevolkingsgroep die voorheen werd aangeduid als ‘autochtonen’ en tegenwoordig als ‘personen met een Nederlandse achtergrond’. Gevolg van dit lage kindertal is dat deze bevolkingsgroep in omvang afneemt. Tegelijkertijd komen meer migranten binnen dan er vertrekken. Beide verschijnselen in combinatie hebben tot gevolg dat burgers met een Nederlandse achtergrond in toenemende mate wordt vervangen door personen met een migratieachtergrond.

In plaats van het ‘o-woord’, dat door de immigratielobby wordt aangegrepen om pleitbezorgers van immigratiebeperking in een kwaad daglicht te stellen, kunnen we beter spreken over ‘vervangingsmigratie’. Dit is de vertaling uit het Engels van Replacement Migration, een term afkomstig uit onverdachte hoek, te weten de Verenigde Naties, die een kwart eeuw geleden een gelijknamig rapport – waarover later meer – het licht deden zien.

De geschetste demografische transitie doet zich in meerdere of mindere mate ook voor in andere West-Europese landen. In Nederland is de netto-immigratie overigens veel hoger dan het niveau dat nodig zou zijn om de bevolkingsomvang te stabiliseren. Geen wonder dat – terwijl Nederland tijdens de millenniumwisseling nog een kleine 16 miljoen inwoners telde – de bevolkingsteller van het CBS binnen enkele weken de 18 miljoen zal aantikken.

Pensionado’s, grenspendelaars en arbeidsmigranten

Dat er te weinig kinderen worden geboren, is niet de enige oorzaak van de teruglopende oorspronkelijk Nederlandse bevolking. Al jaren emigreren meer mensen met een Nederlandse achtergrond dan er immigreren. In de jaren 1995-2022 vertrokken bij elkaar bijna een half miljoen personen en bedroeg het cumulatieve vertrekoverschot van deze bevolkingsgroep 270.000, wat neerkomt op een kleine 10.000 personen gemiddeld per jaar.

Wie zijn die mensen? Er zitten pensionado’s tussen en grenspendelaars, maar ook arbeidsmigranten en ondernemers waarvan een deel met bestemmingen als Australië, Canada en de Verenigde Staten. En wat beweegt hen? Kort samengevat gaat het om twee zaken: inkomensverbetering en ontevredenheid met het publieke domein in Nederland (onder andere bevolkingsdichtheid, criminaliteit en de multiculturele samenleving). Dat blijkt uit een in 2008 gepubliceerd onderzoek van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI).

Een onomstotelijk vaststaand feit

Dat de hiervoor beschreven vervangingsmigratie momenteel gaande is, kan niet ter discussie staan. Het is een onomstotelijk vaststaand feit. Wie hier de aandacht op vestigt kan echter, zoals ook bleek tijdens het Kamerdebat over de regeringsverklaring, vanuit het pro-immigratiekamp het verwijt krijgen te geloven in een complottheorie, te weten: vervangingsmigratie als uitvloeisel van een door een kwaadaardige elite opgezette samenzwering. Toch hoef je – als gezegd – geen complotdenker te zijn om vervangingsmigratie ter sprake te brengen. Maar als samenzweringen niet aan de orde zijn, wat is dan de drijvende kracht achter het verschijnsel?

Alvorens hier nader op in te gaan, eerst een kleine anekdote uit mijn tijd als onderzoeker bij het Centraal Planbureau (CPB). Rond de millenniumwisseling zocht de toenmalige president van De Nederlandsche Bank (DNB) Nout Wellink de publiciteit met een betoog voor méér immigratie om de gevolgen van de vergrijzing op te vangen. In 2003 verscheen vervolgens de CPB-studie Immigration and the Dutch Economy, waarin immigratie als medicijn tegen de vergrijzing veel minder gunstig werd beoordeeld. Ik kreeg als projectleider van die studie daarom de opdracht contact op te nemen met DNB met het doel de klokken gelijk te zetten.

Nadat wij onze studie in Amsterdam nader hadden toegelicht, bleek dat DNB niet contrair zou gaan. In de marge van de bespreking kreeg ik desgevraagd nog te horen dat het initiatief van Wellink meer op persoonlijke titel was geweest en was ingegeven door ‘internationale gremia’ waarin hij zitting had.

Pas veel later viel bij mij het kwartje toen ik las dat Wellink in 2000 lid was geworden van de zogenoemde Trilaterale Commissie, waarin (oud-)politici, zakenlieden en academici uit de Verenigde Staten, Europa en Azië elkaar treffen. De afdeling Europa van dit gremium stond vanaf 2001 onder voorzitterschap van Peter Sutherland.

Deze Peter Sutherland was een geval apart: hij was eurocommissaris, bekleedde topfuncties bij de Wereldhandelsorganisatie, olieconcern BP en Goldman Sachs, en was vanaf 2006 Speciale Vertegenwoordiger van de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties voor Internationale Migratie. Hij was een fanatiek pleitbezorger van immigratie en van de multiculturele samenleving.

Sutherland is in 2018 overleden, maar zijn geest is in kringen van de VN en de EU nog springlevend. Zijn bekendste en tevens meest cynische uitspraak deed hij in 2012 voor een commissie van het Britse House of Lords: ‘The EU should do its best to undermine the homogeneity of its member states’. De bestaande sociale samenhang moet kapot teneinde van de vermeende zegeningen van immigratie te kunnen profiteren. Aldus zou ook de Europese superstaat dichterbij kunnen komen.

Demografisch piramidespel

Sutherland ging hiermee verder dan het eerdergenoemde VN-rapport Replacement Migration. Dat rapport beperkte zich tot een pleidooi voor vervangingsmigratie naar landen, met name in Europa, die te kampen hebben met een vergrijzende en krimpende bevolking. Het rapport concludeert:

‘The new challenges being brought about by declining and ageing populations will require objective, thorough and comprehensive reassessments of many established economic, social and political policies and programmes. Such reassessments will need to incorporate a long-term perspective. Critical issues to be addressed in those reassessments would include: […] policies and programmes relating to international migration, in particular replacement migration, and the integration of large numbers of recent migrants and their descendants.’

Op die laatste aanbeveling valt, zeker in de Nederlandse situatie, het nodige af te dingen. Het kan leiden tot een uit de hand lopend demografisch piramidespel, ondermijning van de verzorgingsstaat en van de sociale samenhang.

Diversity als bestemming van de mensheid

Het VN-rapport Replacement Migration over de vermeende wenselijkheid van vervangingsmigratie, en ook de perfide versie van Peter Sutherland en de implementatie van deze ideeën door de EU: het bereikte ons in alle openheid. Denk bijvoorbeeld ook aan het geroep van voormalige eurocommissaris Frans Timmermans over diversity als bestemming van de mensheid.

In weerwil van de groeiende weerstand onder de bevolking van de lidstaten wordt het bestaande beleid, dat de nagenoeg ongeremde immigratie faciliteert, door de EU in stand gehouden. Natuurlijk spelen internationale netwerken daarbij een rol, maar van een complot, dat immers geheimhouding veronderstelt, is geen sprake.

Gezien de opstelling van de EU is het geen overbodige luxe dat premier Schoof en zijn team de door de Tweede Kamer aangenomen motie van Casper Veldkamp – inmiddels minister van Buitenlandse Zaken – achter de hand houden. De strekking van deze motie is dat als de EU blijft volharden in het de facto beleid van open grenzen, Nederland de overgedragen bevoegdheden moet terughalen uit Brussel.

Hans Roodenburg is econoom en gaf bij het Centraal Planbureau leiding aan onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Hij publiceert sinds 2021 in Wynia’s Week over het Nederlandse immigratiebeleid. 

Wynia’s Week is er diverse keren per week, als video, als podcast en als internetkrant. Wynia’s Week bestaat nu 5 jaar. Op naar het volgende lustrum! Doet u mee, als donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Cijfers liegen niet: vervangingsmigratie is geen complot, maar EU-beleid verscheen eerst op Wynia's Week.

Hieronder geef ik mijn eerste indruk over een en ander, waarbij ik conform mijn artikel van november vorig jaar onderscheid maak tussen ‘laaghangend fruit’, dat wil zeggen maatregelen die binnen de bestaande internationale verdragen en EU-regelgeving passen, en aanpassing, respectievelijk opzegging van die verdragen en EU-regelgeving zelf. De aandacht gaat vooral uit naar asiel, wat immers de meest problematische vorm van immigratie is. Ik pik er een paar opvallende punten uit.

‘Laaghangend fruit asiel’

In het Hoofdlijnenakkoord is het meeste laaghangend fruit uit genoemd artikel – dat in belangrijke mate is gebaseerd op de verkiezingsprogramma’s van de coalitiepartijen – terug te vinden. Wat betreft asiel gaat het allereerst om invoering van het twee-statussenstelsel. Het vaak genoemde bezwaar van doorprocederen om de hoogste status te bemachtigen, wordt deels ondervangen door grenzen te stellen aan beroepsmogelijkheden en rechtsbijstand.

Andere opvallende punten: geen automatische gezinshereniging van subsidiair beschermden, en afschaffing van de asielvergunning voor onbepaalde tijd. Wat ik heb gemist is de in vergelijking met omringende landen soepele regeling inzake gezinshereniging voor alleenreizende minderjarige vreemdelingen (Amv). Net als in die omringende landen zou die hereniging niet hier, maar in het land van herkomst moeten worden aangevraagd.

Alle genoemde en hierna nog te noemen maatregelen brengen de aantrekkelijkheid van Nederland als bestemming voor asielzoekers terug en meer in lijn met omliggende landen. We zitten nog wel met dat extreem hoge inwilligingspercentage van 85 procent of daaromtrent. Dit is mede het gevolg van omkering van de bewijslast die in de asielprocedure is geslopen: de IND moet nu bewijzen dat de asielzoeker jokt, en als dat niet lukt krijgt de asielzoeker het voordeel van de twijfel. Het Hoofdlijnenakkoord wil hier vanaf. Maar dit is gemakkelijker gezegd dan gedaan, omdat hier rechterlijke uitspraken aan ten grondslag liggen. Extra aandachtspunt voor de nieuwe bewindspersoon dus.

Onder de Rutte-kabinetten is de asielproblematiek volkomen uit de hand gelopen. Om het tij te keren zullen meer onorthodoxe maatregelen onvermijdelijk zijn. Het Hoofdlijnenakkoord wil delen van de Vreemdelingenwet tijdelijk buiten werking stellen door het op grond van ‘buitengewone omstandigheden’ activeren van de uitzonderingsbepaling als bedoeld in de artikelen 110 en 111 van diezelfde wet.

Instroom zal teruglopen

Verder wil de nieuwe coalitie het puinruimen vergemakkelijken door ‘direct’ een tijdelijke Asielcrisiswet in te voeren met crisismaatregelen om de acute asielinstroom en -opvangcrisis voor de komende tijd te bestrijden, onder meer door intrekking van de Spreidingswet. Krachtens deze wet zal bijvoorbeeld worden afgeweken van de Huisvestingswet door een verbod op het voortrekken van statushouders bij de toewijzing van sociale huurwoningen. De Asielcrisiswet maakt het mogelijk de behandeling van asielaanvragen op te schorten (‘asielbeslisstop’), en het recht op opvang zal gedurende de opschorting gedifferentieerd worden beperkt en sterk worden versoberd.

Het geheel overziende kan worden gesteld dat het Hoofdlijnenakkoord wat betreft ‘laaghangend fruit asiel’ een haalbaar pakket aan maatregelen heeft geformuleerd dat Nederland qua aantrekkelijkheid als bestemming voor asielzoekers meer in lijn brengt met andere Europese landen. Ons aandeel in de totale instroom in de EU zal hierdoor naar verwachting teruglopen.

Opt-out

Hiermee zijn we aangeland bij de aanpassing, respectievelijk opzegging van internationale verdragen en EU-regelgeving. Zolang de EU de buitengrenzen niet wil of kan sluiten voor illegale immigranten inclusief aspirant-asielzoekers, blijft dit een onmisbare beleidsrichting als we de instroom verder willen terugdringen dan met het plukken van laaghangend fruit mogelijk is.

Het Hoofdlijnenakkoord is hierover weinig concreet, afgezien van het voornemen om in Brussel een opt-out inzake migratie en asiel af te dwingen, een voornemen dat wordt ondersteund door een desbetreffende motie die eerder door de Tweede Kamer is aangenomen. Voor het overige blijft het vooral bij prijzenswaardige intenties. Dat geldt ook voor het optrekken met gelijkgezinde lidstaten in de EU.

Arbeids- en studiemigratie

Wat betreft arbeidsmigratie mis ik beperking of afschaffing van de fiscale bevoordeling van ex-pats, de generieke 30%-regeling. Wel wordt de regeling op basis van de werkelijke kosten, de ETK-regeling, versoberd. Alles bij elkaar zullen de in het Hoofdlijnenakkoord genoemde voornemens hooguit een marginaal effect op de arbeidsmigratie sorteren.

Inzake de studiemigratie worden maatregelen voorgesteld om het aantal buitenlandse studenten terug te dringen. Het businessmodel van de universiteitsbestuurders – massa is kassa op kosten van de Nederlandse belastingbetaler – blijft echter grotendeels intact. De voorgestelde numerus fixus kan door de geldende EU-regelgeving alleen worden toegepast op studenten van buiten de EU. Van terugdringing van het Engels in de collegezalen – een noodzakelijke voorwaarde om significante aantallen studenten uit de EU buiten de deur te houden – is in het Hoofdlijnenakkoord weliswaar sprake, maar de formulering komt niet erg doortastend over.

En dan nog dit. Het schijnt nogal eens voor te komen dat burgemeesters die tijdens de naturalisatieceremonie de eed moeten afnemen, worden geconfronteerd met een kandidaat-Nederlander die niet in staat blijkt de in het Nederlands gestelde eedformule uit te spreken. Dat is exemplarisch voor de nonchalance waarmee hier nog steeds wordt omgegaan met het toekennen van het Nederlanderschap aan vreemdelingen. Dit is kennelijk ook doorgedrongen tot de coalitiepartners, want de termijn waarop naturalisatie kan plaatsvinden gaat van vijf naar tien jaar en het vereiste taalniveau wordt ‘in beginsel voor iedereen’ verhoogd naar B1. 

Hieraan zou ik willen toevoegen dat ook eens wat vaker de verblijfsrechtelijke sancties zouden kunnen worden toegepast voor migranten die niet voldoen aan de inburgeringsplicht. Deze sancties zijn mogelijk gemaakt in de inburgeringswet die Rita Verdonk tijdens haar roemruchte ministerschap door het parlement wist te loodsen.

Heeft Geert Rita al gebeld?

Nu we het toch over Rita Verdonk hebben: zij is vertrouwd met de materie en is wat mij betreft de beste bewindspersoon op dit dossier die we de afgelopen decennia hebben gehad. Niet alleen vanwege die verblijfsrechtelijke sancties in de inburgeringswet, wat een baanbrekende innovatie in het vreemdelingenrecht genoemd mag worden.

Maar onder andere ook vanwege de Wet Inburgering Buitenland die zij op haar naam heeft staan, en die een eind maakte aan de ongeremde instroom van ‘importbruiden’ (en -bruidegoms). Bovendien mag van ‘IJzeren Rita’ worden verwacht dat zij zich niet gemakkelijk zal laten intimideren en dwarsbomen door activistische ambtenaren. Bij de VVD zullen wegens oud zeer misschien wat wenkbrauwen worden gefronst, maar als ik Wilders was zou ik Verdonk toch eens polsen voor het ministerschap van immigratie.

Hans Roodenburg is econoom en gaf bij het Centraal Planbureau leiding aan onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Hij publiceert sinds maart 2021 in Wynia’s Week over het Nederlandse immigratiebeleid. 

Wynia’s Week is er diverse keren per week, als video, als podcast en als internetkrant. Wynia’s Week bestaat nu 5 jaar. Op naar het volgende lustrum! Doet u mee, als donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Wilders moet Rita Verdonk polsen voor het ministerschap van immigratie verscheen eerst op Wynia's Week.

Dan hebben asielzoekers hier ook nog de rechter mee. Want ons internationaal gezien hoge inwilligingspercentage is vooral te danken aan omkering van de bewijslast: de IND moet bewijzen dat het vluchtverhaal niet klopt. Het valt die arme ambtenaren van de IND niet kwalijk te nemen dat ze daarin vaak niet slagen. Voor dat werk heb je door de wol geverfde rechercheurs nodig die voldoende tijd aan een dossier kunnen besteden. En dan nog blijft het lastig om situaties en gebeurtenissen in het land van herkomst op waarde te schatten.

Instroom stijgt gestaag

De wil van de rechter is in Nederland wet. Maar In meer zuidelijke landen heerst, wat wel wordt genoemd, de ‘latijnse wetsinterpretatie’, en dat begint al bij Wuustwesel. In België werd vorig jaar aan alleenstaande mannen wegens plaatsgebrek de toegang tot de asielopvang ontzegd. Een rechterlijke uitspraak tegen dit besluit werd door de betrokken bewindspersoon terzijde geschoven, met een beroep op –  mijn interpretatie – overmacht.

Het aantal asielaanvragen (inclusief herhaalde aanvragen en nareizigers) bedroeg in 2022 48.000, in 2023 49.900 en in de laatste twaalf maanden gerekend tot en met februari 2024 52.300. Het kabinet rekent voor heel 2024 met tussen de 49.800 en 78.500 aanvragen. Hiervoor zijn op termijn enige tienduizenden woningen nodig bovenop het woningtekort dat momenteel circa 400.000 bedraagt. Het aantal benodigde opvangplaatsen is nog veel groter dan het aantal asielaanvragen: omdat de staatssecretaris het stuwmeer van statushouders die nog in asielcentra verblijven wil wegwerken.

De staatssecretaris is druk in de weer met het doorsturen van asielzoekers en statushouders naar de gemeenten, maar dat komt neer op verplaatsen van het probleem en doet niets aan beperking van de instroom. Zo blijft het dweilen met de kraan open.

Toch komt het kabinet – of eigenlijk de Europese Unie – ook met positief nieuws:

‘Vorig jaar en dit jaar zijn er belangrijke stappen gezet om meer grip te krijgen op migratie. Binnen Europa zijn afspraken gemaakt in het asiel- en migratiepact. Aan de buitengrenzen van Europa is de afspraak sneller te kijken wie een goede kans maakt op asiel en wie niet. Daarmee ontstaat er meer grip op wie Europa binnenkomt. Voor de groep met weinig kans op asiel wordt ingezet op terugkeer naar het eigen land als blijkt dat ze niet mogen blijven. Met landen als Marokko, Tunesië, Turkije, Egypte en Nigeria zijn afspraken gemaakt over het bestrijden van mensensmokkel, mensenhandel en terugkeer naar eigen land.’

Als dit echt gaat werken, wat nog maar de vraag is, dan is dat mooi meegenomen. De overlast en criminaliteit in en rond asielcentra zou er flink door kunnen afnemen. Maar het biedt geen oplossing voor het gros van de asielzoekers, dat afkomstig is uit andere landen in het Midden-Oosten en Afrika bezuiden de Sahara.

Propaganda voor arbeidsmigratie

Het beoogde nieuwe kabinet zal, gelet op het voorgaande, een zware dobber hebben aan het terugbrengen van de asielinstroom tot aanvaardbare proporties. Maar ook beperking van de arbeidsmigratie is nog geen gelopen race. De VVD stelt zich terughoudend op, maar daar staat tegenover dat met de linkse oppositie (GroenLinks-PvdA en SP) hierover wel zaken kunnen worden gedaan. De werkgeverslobby ziet de bui al hangen en lijkt een media-offensief te zijn gestart om arbeidsmigratie te promoten.

Vooral De Telegraaf, bijgevallen door AVROTROS (EenVandaag) liet van zich horen. Jammer dat de krant meent haar standpunt kracht bij te zetten met een dubieuze redenering:

‘De Nederlandse economie draait voor 13 procent op migranten. Een op de acht werkenden in ons land, oftewel 1,1 miljoen mensen, is een zogenoemde arbeids- of kennismigrant. (…) Als het aan de vier formerende partijen ligt wordt de groei van het aantal migranten dat in ons land aan de slag gaat beperkt. (-) Maar kan Nederland wel blijven functioneren als de migratiekraan dicht gaat?’

Dat de economie voor 13 procent op migranten draait, is een loze mededeling. Zonder die 13 procent hadden we een kleinere economie gehad, maar dat zegt niets over het effect van arbeidsmigratie op het inkomen per hoofd van de oorspronkelijke bevolking. Wel zouden we zonder arbeidsmigratie ook een kleinere bevolking hebben en dat is in het na Malta dichtstbevolkte land van de EU mooi meegenomen. Die 13 procent suggereert dat de economie helemaal zou vastlopen als we die arbeidsmigranten naar huis zouden sturen, maar dat is niet aan de orde want de formerende partijen streven alleen naar beperking van de groei van het aantal arbeidsmigranten. En van het dichtdraaien van de migratiekraan, zoals De Telegraaf suggereert, is ook geen sprake. We gaan de reeds aanwezige arbeidsmigranten niet naar huis sturen, maar zorgen wel dat er niet te veel bijkomen.

Al eerder heb ik in Wynia’s Week uitgebreid aandacht besteed aan de haken en ogen die kleven aan arbeidsmigratie: verergering van de woningnood, druk op voorzieningen als zorg en onderwijs, uitholling van de verzorgingsstaat en aantasting van de leefomgeving. Voor- en nadelen moeten tegen elkaar worden afgewogen. De nadelen komen op het bordje van de samenleving als geheel. De voordelen kunnen zowel bij de werkgever als bij de samenleving terecht komen.

Wat is goed voor de samenleving als geheel?

Dat laatste geldt vooral als sprake is van hardnekkige personeelstekorten in vitale en plaatsgebonden sectoren als zorg en woningbouw, maar bijvoorbeeld niet voor een distributiecentrum met een verzorgingsgebied dat grotendeels buiten Nederland ligt. Arbeidsmigratie komt pas in beeld als andere middelen onvoldoende soelaas bieden. Te denken valt aan verbetering van de werking van de arbeidsmarkt (loonvorming, studiekeuze), activering van uitkeringsontvangers, productiviteitsgroei door innovatie en vermindering van bureaucratie.

Arbeidsmigratie binnen de EU is vrij, en dat betekent dat arbeidsmigratiebeleid vooral betrekking heeft op migranten van buiten de EU. Het bestaande vraaggestuurde systeem is hiervoor prima geschikt. Kenniswerkers worden toegelaten als ze het aanbod voor een baan hebben boven een bepaald inkomensniveau, en voor andere arbeidsmigranten kunnen werkvergunningen worden afgegeven.

Samengevat: arbeidsmigratie is soms nodig, maar wat goed is voor werkgevers is niet altijd goed voor de samenleving als geheel.

Hans Roodenburg is econoom en gaf bij het Centraal Planbureau leiding aan onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Hij publiceert sinds maart 2021 in Wynia’s Week over het Nederlandse immigratiebeleid. 

Wynia’s Week is er diverse keren per week, als video, als podcast en als internetkrant. Wynia’s Week bestaat nu 5 jaar. Op naar het volgende lustrum! Doet u mee, als donateur? Hartelijk dank!

Het bericht De lobby voor nóg meer arbeidsmigranten heeft geen oog voor de Nederlanders verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij nadere beschouwing blijkt het te gaan om het rapport Bouwstenen voor het asielbeleid en asielstelsel, opgesteld door ABDTOPconsult, onderdeel van de Algemene Bestuursdienst van de Rijksoverheid. Het rapport is vorige week vrijdag door demissionair staatssecretaris Eric van der Burg (JenV, VVD) aangeboden aan de Tweede Kamer.

Haagse bubbel

Het rapport vermeldt als enige auteur Harry Paul, voormalig project-plaatsvervangend secretaris-generaal bij het ministerie van Financiën, inspecteur-generaal van de NVWA en inspecteur-generaal bij het toenmalige ministerie van VROM. Hij bedankt zijn collega’s van het ABDTOPconsult-team voor het meedenken en meelezen. Evenals de auteur zijn ook die collega’s – uitgezonderd een oud-hoofddirecteur van de IND – geen specialisten op het gebied van asiel.

Het klinkt misschien een beetje afgezaagd, maar ik kan dit rapport moeilijk anders zien dan als een typisch product van de Haagse bestuurlijke bubbel. Het ademt de geest van het rapport Asielopvang uit de crisis van de Adviesraad Migratie (zie mijn artikel in Wynia’s Week van juni vorig jaar), waarin de aanzet werd gegeven tot de omstreden ‘spreidingswet’ ook bekend als ‘dwangwet’. Het devies van de Adviesraad, ‘De opvang van asielzoekers moet niet als crisis, maar als maatschappelijke opgave worden aangepakt’, is bij de topambtenaren van ABDTOPconsult in goed aarde gevallen.

De weerstand tegen de ongebreidelde asielinstroom, de notie dat onze absorptiecapaciteit zo langzamerhand is bereikt, de daaruit voortvloeiende maatschappelijke ontwrichting die zich aftekent, de niet mis te verstane boodschap op 22 november van de kiezer aan politiek Den Haag, het lijkt allemaal nauwelijks door te dringen tot de topambtenaren van ABDTOPconsult.

Voor zover zij gebrek aan draagvlak onder de bevolking signaleren, wordt dit gezien als een lastig obstakel op weg naar het doel: het tegen elke prijs, met de dwangwet in de hand, accommoderen (lees: doorsturen naar gemeenten) van de niet aflatende stroom van asielzoekers en statushouders. En er moeten meer Ter Apels komen: ‘Bij het regionaliseren van de opvang dient ook de spreiding van de aanmeldcentra te worden meegenomen.’

Laaghangend fruit en twee-statussen-stelsel

Concrete voorstellen om, conform de opdracht van de kiezer, serieus werk te maken van beperking van de instroom zal men in dit rapport dan ook tevergeefs zoeken. Veel verder dan verwijzingen naar internationale samenwerking met een hoog business as usual-gehalte komt het niet. De motivatie lijkt eenvoudig te ontbreken.

Wat de politieke partijen op dit gebied in hun programma’s hebben staan, wordt in het rapport niet serieus genomen of eenvoudig genegeerd. Om te beginnen het ‘laaghangend fruit’. Invoering van het twee-statussen-stelsel, dat in andere landen wel wordt toegepast, wordt ontraden. Dit stelsel biedt meer mogelijkheden tot inperking van gezinsmigratie en van het recht op een permanente verblijfsvergunning na verloop van tijd, en kan hierdoor een ontmoedigende werking op de instroom hebben.

Laat statushouders ook op hun beurt wachten

De topambtenaren wijzen op juridische complicaties, en stellen dat de ontmoedigende werking niet bewezen zou zijn. Ook de vrees voor doorprocederen speelt bij deze opstelling van de topambtenaren een rol. Nederland vormt door het niet toepassen van een twee-statussen-stelsel een uitzondering in Europa. Zouden al die andere landen het echt bij het verkeerde eind hebben?

Overige soorten laaghangend fruit worden door de topambtenaren buiten beschouwing gelaten. Bijvoorbeeld het voortrekken van statushouders bij de toewijzing van sociale huurwoningen. Dit maakt Nederland niet alleen tot een aantrekkelijke bestemming, maar ondermijnt ook het draagvlak bij de reeds aanwezige bevolking. Als Nederlandse jonge volwassenen moeten afzien van het stichten van een gezin omdat ze noodgedwongen bij pa en ma moeten inwonen, lijkt het voor statushouders niet te veel gevraagd om in de opvang ook gewoon op hun beurt te wachten.

En dan hebben we nog de internationaal gezien erg soepele regeling inzake gezinshereniging voor alleenreizende minderjarige vreemdelingen (Amv) en het volkomen doorgeschoten inwilligingspercentage (85 procent) van asielverzoeken. Dat moet toch allemaal wel een tandje minder kunnen.

Tot zover het plukken van laaghangend fruit. Noodzakelijk, maar niet voldoende. Uiteindelijk zal ook het internationale juridische kader op de schop moeten. Het siert de Tweede Kamer in zijn nieuwe samenstelling dat die hiermee een begin heeft gemaakt. Dit betreft het aannemen door de eerdergenoemde bijna twee derde meerderheid, en met instemming van demissionair premier Mark Rutte, van motie nr. 1997 (21501-20). Deze bepaalt dat Nederland bij de eerstvolgende EU-verdragswijziging zal bedingen dat een opt-out (naar Deens model) mogelijk wordt voor EU-afspraken op het gebied van asiel en migratie. Dit is een politiek feit van de eerste orde.

In Brussel ontbreekt een besef van urgentie

De topambtenaren laten duidelijk blijken dat deze beleidsrichting niet hun voorkeur heeft. Zij hebben, geheel conform de ambtelijke consensus in Den Haag, juist veel vertrouwen in een ‘Europese’ aanpak, ook al hebben ze de feiten hierbij niet aan hun kant.

Het enige wapenfeit waarop de EU kan bogen is de Turkije-deal, die overigens niet per se onverenigbaar is met een opt-out. Verder is in de pakweg 25 jaar dat de EU aan de knoppen kan draaien vrijwel niets bereikt. Dit is niet alleen te wijten aan tegenstribbelende lidstaten, maar ook aan het ontbreken in Brussel van een besef van urgentie als het gaat om beperking van de instroom, en aan de hieruit voortvloeiende onwil om internationale verdragen ter discussie te stellen.

Tandeloos

De ‘bewaker’ van de buitengrenzen, Frontex, laat nog steeds iedereen door die de toverformule ‘asiel’ uitspreekt. Het onlangs gesloten Asiel- en Migratiepact is vooral een spreidingswet op EU-niveau en doet weinig of niets aan de instroom. De buitengrensprocedure voor kansarme asielzoekers (vooral veiligelanders) is tandeloos zolang de druk op de herkomstlanden om hun onderdanen terug te nemen niet substantieel wordt verhoogd, en zolang afgewezen asielzoekers die weigeren mee te werken aan terugkeer niet voor onbepaalde tijd kunnen worden opgesloten.

Intussen melden zich, volgens statistiekbureau Eurostat, in Nederland per hoofd van de bevolking vier keer zoveel asielzoekers als in Denemarken met zijn opt-out.

Het rapport komt ook nog op de proppen met het in EU-kringen populaire idee van ‘legale migratieroutes’: ‘Het denken over verruiming van de mogelijkheden voor arbeidsmigratie in relatie tot asielmigratie staat (in Nederland) nog in de kinderschoenen en de meeste beleidsinspanning is gericht op het terugdringen van irreguliere migratie. Legale routes zijn voorspelbaarder en kunnen in combinatie met hervestiging mogelijk bijdragen aan het beter beheersbaar houden van migratie, hoewel daarover nog weinig bekend is. Meer aandacht voor legale routes is daarom op z’n plaats…’

Hier wordt impliciet toegegeven dat degenen die nu de Middellandse Zee oversteken om vervolgens in de EU asiel aan te vragen, voor een deel helemaal geen vluchtelingen zijn, maar economische migranten. Het openen van nieuwe instroomkanalen zal misschien sommigen ervan weerhouden die oversteek te maken, maar zal per saldo ongetwijfeld leiden tot meer migratie naar de EU.

Degenen die naar de EU willen maar niet aan de criteria voldoen die bij legale arbeidsmigratie onvermijdelijk moeten worden gesteld, zullen alsnog de oversteek wagen. Alles overziende lijkt me dit geen effectief middel om de asielmigratie te beperken.

Hoe verder?

Welke kant het op zal gaan met de kabinetsformatie blijft voorlopig nog gissen. Maar als de onderhandelaars gehoor geven aan de opdracht van de kiezer om de asielinstroom te beperken dan zou ik ze adviseren dit rapport van de topambtenaren niet al te serieus te nemen.

Wat het te vormen kabinet wel serieus moet nemen is de instelling van deze topambtenaren die uit het rapport spreekt. Wil het beperken van de asielinstroom een succes worden dan is het zaak dat de topambtenaren die op het betreffende ministerie de kar moeten trekken uit een ander hout gesneden zijn.

Hans Roodenburg is econoom en gaf bij het Centraal Planbureau leiding aan onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Hij publiceert sinds maart 2021 in Wynia’s Week over het Nederlandse immigratiebeleid. 

Wynia’s Week is er diverse keren per week, als video, als podcast en als internetkrant. Wynia’s Week bestaat nu 5 jaar. Op naar het volgende lustrum! Doet u mee, als donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Als we de asielmigratie willen beperken moeten de Haagse topambtenaren uit een ander hout gesneden zijn verscheen eerst op Wynia's Week.

Om te beginnen de partijen van de zittende coalitie. Die leverden allemaal in, bij elkaar 37 zetels, wat ongeveer neerkomt op een – ongekende – halvering van het behaalde aantal in 2021. Ook de linkse partijen, uit de oppositie en de coalitie bij elkaar genomen, leden een fors verlies.

Nieuwe coalitie

De grote vraag is nu natuurlijk: zal dit referendum dezelfde behandeling krijgen als eerdere referenda (Europese Grondwet, Associatieverdrag Oekraïne), te weten: het negeren van de uitslag door het – nog te vormen – kabinet?

Of de voor de hand liggende coalitie van BBB, NSC, PVV en VVD, die eindelijk eens werk zou kunnen maken van beperking van de immigratie, er gaat komen staat nog te bezien. Niet als het aan hun kiezers ligt, maar in zowel de gelederen van NSC als VVD zijn krachten werkzaam die de totstandkoming van zo’n coalitie proberen te saboteren.

Een alternatief dat ook uitzicht biedt op beperking van de immigratie zou een minderheidskabinet kunnen zijn dat, in een gedoogconstructie of anderszins, met de vier genoemde partijen een meerderheid weet te realiseren om spijkers met koppen te slaan. Als het echter zou komen tot een coalitie met GroenLinks/PvdA dan is de kans op een serieuze aanpak van de ongeremde immigratie, in het bijzonder van de problematische asielinstroom, verkeken.

Dat in politiek Den Haag een nieuwe wind is gaan waaien bleek meteen toen de Tweede Kamer in de nieuwe samenstelling bijeenkwam. Een stroom van moties maakte duidelijk dat na ruim tien jaar links beleid onder premier Rutte heel wat achterstallig onderhoud valt te plegen.

Opt-out

Een motie die eruit springt is nr. 1997 (21501-20), ingediend door het Kamerlid Veldkamp (NSC) en leden van de andere fracties van de beoogde coalitie (dus inclusief de VVD):

‘De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat het Europees Parlement op 22 november een resolutie heeft aangenomen die een vergaande verdragswijziging voorstelt; overwegende dat de EU komende tijd in kaart zal brengen welke gevolgen uitbreiding van de EU zal moeten hebben op onder andere institutioneel gebied; verzoekt het kabinet om bij de Europese Raad in te brengen dat Nederland bij verdragswijziging met zekerheid zal inbrengen dat een clausule wordt ingebouwd waarmee een opt-out voor EU-afspraken op het gebied van asiel en migratie mogelijk wordt, en daarover terug te koppelen, en gaat over tot de orde van de dag.’

Reactie van Rutte

Zo’n opt-out komt erop neer dat Nederland – net als Denemarken –  weer over zijn eigen asiel- en migratiebeleid gaat, en dus niet langer gebonden is aan het keurslijf van EU-regels op dit beleidsterrein. De reactie van demissionair premier Rutte op de motie luidde:

‘Mag ik de motie zo lezen dat Nederland dit inbrengt wanneer het proces duidelijk is? Bij deze Europese Raad heeft het namelijk geen zin, want daar speelt het helemaal niet. Als ik het nu indien, zal men denken: waar begint die Rutte nou over? Dus als ik waar “bij de Europese Raad” staat, mag zeggen “bij de relevante Europese Raad”, dan krijgt de motie oordeel Kamer.’

Over de betekenis van de formulering ‘oordeel Kamer’ kan geen misverstand bestaan, sinds premier Rutte op 21 september 2018 in een debatje met het Kamerlid Baudet doceerde: ‘Oordeel Kamer betekent dat de regering [het] met het voorstel eens is.’

De motie werd aangenomen met 95 stemmen voor (van de beoogde coalitie plus FVD, SGP en JA21) en 55 stemmen (van de linkse partijen) tegen. Dat geeft meteen aan hoe de politieke verhoudingen sinds de verkiezingen van 22 november liggen.

Dat deze motie werd aangenomen betekent, ongeacht de uiteindelijke gevolgen, dat het adagium als zou migratie en asiel op EU-niveau moeten worden geregeld, niet langer vanzelfsprekend is in politiek Den Haag. En het is natuurlijk ook een blijk van wantrouwen ten aanzien van het vermogen, zo niet de bereidheid, van de EU om ernst te maken met beperking van de immigratie in het algemeen en van de asielinstroom in het bijzonder.

Asiel- en migratiepact EU

Dat zowel de nieuwe VVD-fractie als demissionair premier Rutte de motie steunen mag opmerkelijk genoemd worden, te meer daar deze partij in het Europees Parlement innig samenwerkt met het eurofiele D66 in de fractie Renew Europe, geesteskind van de fanatieke eurofederalist Verhofstadt.

Nu we het toch over de EU hebben, eerder deze week werd bekend gemaakt dat de Europese Raad overeenstemming heeft bereikt over het zogenoemde Asiel- en migratiepact. Het klaroengeschal in de toonaangevende media over dit pact gaf de indruk als zou, nu de nood (de aanzwellende en onbeheersbare asielinstroom) hoog is, de redding nabij zijn. Was het maar waar, zou ik zeggen. In een eerder artikel over het pact in wording kwam ik al tot de conclusie dat dit pact het kernprobleem, de ongebreidelde instroom van asielzoekers, niet adresseert:

‘Als het meezit zullen sommige nieuwe regels wel een ontmoedigingseffect hebben op de instroom. Maar het migratiepotentieel in Afrika en het Midden-Oosten is nu eenmaal praktisch onbeperkt en de internationale verdragen impliceren nog steeds een open-einderegeling. Iedereen die de EU weet te bereiken heeft immers recht op een asielprocedure. Daar brengen de […] gemaakte afspraken geen verandering in. En dit betekent dat er nog steeds geen enkele bovengrens kan worden gesteld aan de instroom, een instroom die inmiddels tekenen van een exponentiële groei vertoont.’

Geen prikkels tot terugkeer

Deugt er dan helemaal niets van dat pact? Zo ver zou ik niet willen gaan. Zo is er het voornemen om alle asielzoekers direct na aankomst te registreren en hun vingerafdrukken op te slaan in de Europese databank Eurodac. Dit voorkomt dat asielzoekers, zwervend door Europa, steeds opnieuw asiel kunnen aanvragen.

De buitengrensprocedure, die kansarme asielzoekers (vooral zogenaamde ‘veiligelanders’) wel een procedure geeft, maar in afwachting van de uitslag de toegang tot de EU ontzegt, is op zich een goed idee. Maar vooralsnog is verzuimd prikkels in te bouwen die ertoe leiden dat afgewezen asielzoekers daadwerkelijk terugkeren naar het land van herkomst. Te denken valt aan het opvoeren van de druk op weigerachtige landen van herkomst om hun onderdanen terug te nemen, en aan de mogelijkheid van detentie voor onbepaalde tijd, die de onwillige afgewezen asielzoekers voor de keuze plaatst: opsluiting of vertrek.

Zoals gezegd voorziet het pact niet in beperking van de instroom: iedereen – kansrijk of kansarm – die de EU weet te bereiken houdt recht op een asielprocedure en de daaraan verbonden opvang, zoals in Nederland tegenwoordig verblijf op cruiseschepen en in luxe hotels. Het pact voorziet echter wel in de – zo nodig gedwongen – verdeling van asielzoekers over de lidstaten (in EU-jargon: ‘solidariteitsmechanisme’), en is daarom te vergelijken met onze omstreden spreidingswet (ook bekend als de ‘dwangwet’), maar dan op het niveau van de Europese Unie. De pijn wordt niet bestreden maar verdeeld.

Een komische noot in het geheel is de hoogte van de afkoopsom voor landen die geen asielzoekers willen opnemen. Gesproken wordt over een bedrag van 20.000 euro per asielzoeker. Dit bedrag staat in geen verhouding tot de kosten van een statushouder, die volgens berekeningen in Grenzeloze Verzorgingsstaat, gedurende diens verblijf in Nederland gemiddeld circa 400.000 euro bedragen, gezinsleden niet meegerekend. Zo bezien zou het plan van BBB om niet meer dan 15.000 asielzoekers per jaar toe te laten en de rest van het toegewezen quotum af te kopen een no-brainer zijn.

Niet achterover leunen

Een ding is duidelijk. Dat de Europese Raad het Asiel- en migratiepact heeft gesloten, mag voor de te vormen coalitie in Den Haag geen reden zijn om nu maar achterover te leunen. Integendeel, er is des te meer aanleiding om werk te maken van het plukken van laaghangend fruit zoals de invoering van het twee-statussenstelsel asiel en het aanpakken van de internationaal gezien ruimhartige regeling inzake gezinshereniging voor alleenreizende minderjarige asielzoekers (Amv). Zo ook het doordrukken van een ‘opt-out’ in geval van een nieuw EU-verdrag, en uiteindelijk het in EU-verband buiten werking stellen van verdragen die beperking van de instroom in de weg zitten.

Rectificatie: In mijn artikel van 18 november staat dat het gelijktrekken met ons omringende landen van de regels inzake gezinshereniging voor alleenreizende minderjarige vreemdelingen (Amv), door de in beschouwing genomen partijen als te nemen maatregel over het hoofd lijkt te zijn gezien. Dit geldt echter niet voor NSC, dat hiervan wel melding maakt in het verkiezingsprogramma.

Hans Roodenburg  is econoom en gaf bij het Centraal Planbureau leiding aan onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Hij publiceert sinds maart 2021 in Wynia’s Week over het Nederlandse immigratiebeleid. 

Wynia’s Week is er diverse keren per week, als video, als podcast en als internetkrant. Wynia’s Week bestaat nu 5 jaar en viert het jubileum deze maand. Op naar het nieuwe jaar! Doet u mee, als donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Kiezer heeft gesproken: Beperk nu eindelijk die immigratie eens! verscheen eerst op Wynia's Week.

Alvast een tipje van de sluier. Ten eerste: wie minder immigratie wil kan niet zonder de PVV. Ten tweede: regeren met GroenLinks/PvdA leidt nergens toe. Ten derde: beide eerste punten moeten vooral door Pieter Omtzigt ter harte worden genomen.

Wat werkt?

Het thema immigratie/asiel scoort torenhoog bij een meerderheid van de kiezers, zo blijkt uit tal van peilingen en onderzoeken. En meer specifiek wil die kiezer vooral beperking van de instroom. Wat vinden we hiervan terug in verkiezingsprogramma’s van de toonaangevende partijen? Wat gaan we hiervan terugzien in de beleidsvoornemens van een volgend kabinet. En hoe hard gaat dat kabinet knokken om die voornemens te realiseren?

Wat die verkiezingsprogramma’s betreft: in mijn vorige artikel in de aanloop naar de verkiezingen was het nog een beetje behelpen, maar inmiddels zijn de programma’s allemaal bekend. We beperken ons hier tot vijf partijen die hoog staan in de peilingen: NSC, VVD, GL/PvdA, BBB (gezakt, maar 16 zetels in de Eerste Kamer) en PVV.

Van deze partijen komt NSC vrijwel zeker in het volgende kabinet. Die partij sluit de PVV uit, en de VVD lijkt terug te zijn gekomen van de aanvankelijke bereidheid om samenwerking met de PVV als optie open te houden. Voor laatstgenoemde partij lijkt een rol in een gedoogconstructie of steun aan een minderheidskabinet het hoogst haalbare.

Aan beperking van de asielinstroom valt niet te ontkomen

We onderscheiden immigratie wegens asiel, arbeid en studie. Migranten die op grond van deze motieven worden toegelaten genereren op hun beurt weer immigratie wegens gezinsvorming en -hereniging. Een hardnekkig misverstand is dat asielmigratie slechts een klein deel uitmaakt van de totale immigratie en dat daarom de nadruk op asiel in het publieke debat wel een tandje minder zou kunnen. Het kan geen kwaad hier nog eens te memoreren waarom dit een misverstand is.

In de 12 maanden tot en met oktober van dit jaar kwamen ruim 45.000 asielzoekers inclusief nareizigers) naar Nederland. Het inwilligingspercentage bedraagt tegenwoordig 85 procent en van de afgewezen asielzoekers weigert een groot deel te vertrekken en daarvan krijgt een deel uiteindelijk ook een verblijfsvergunning. Uiteindelijk levert de genoemde instroom rond de 40.000 immigranten op. Daar blijft het niet bij, want behalve de genoemde nareizigers zullen op termijn nog duizenden gezinsmigranten volgen.

Verder is de remigratie van asielmigranten en hun gezinsleden relatief laag, wat betekent dat zij langer in Nederland blijven dan andere immigranten. Zij dragen dus relatief veel bij aan de toenemende bevolkingsdichtheid, de woningnood en de overbelasting van collectieve voorzieningen als zorg en onderwijs. Door hun gemiddeld relatief zwakke arbeidsmarktprestaties en hoge uitkeringsafhankelijkheid vormen zij een aanzienlijke belasting voor de verzorgingsstaat. Het overgrote deel van de asielmigranten heeft een niet-westerse achtergrond, wat een uitdaging vormt voor de sociale cohesie.

Richtgetal 50.000

Wat betreft de maatregelen in de verkiezingsprogramma’s kunnen we een onderscheid maken tussen maatregelen waarvoor EU-regelgeving en/of verdragen moeten worden gewijzigd of opgezegd en maatregelen waarvoor dat niet nodig is (‘laaghangend fruit’).

NSC komt als enige op de proppen met een ‘richtgetal’ voor het jaarlijkse migratiesaldo van 50.000 voor alle migratiemotieven (asiel, arbeid, studie, gezin) bij elkaar. We moeten tot 2015 teruggaan om bij dat streefgetal in de buurt te komen. Sindsdien ligt het migratiesaldo daar ver boven: gemiddeld ruim 90.000 (Oekraïense ontheemden niet eens meegerekend) en de trend is stijgend. Ook als het nieuwe kabinet al het laaghangend fruit heeft geplukt lijkt het waarschijnlijk dat we zonder extra beperkende maatregelen de komende jaren ver boven dat richtgetal van 50.000 gaan uitkomen. Pieter Omtzigt zal dan dus aan de bak moeten wat betreft die EU-regelgeving en de verdragen.

Laten we, alvorens in te gaan op de visie van partijen op die EU-regelgeving en verdragen, kijken welk laaghangend fruit die partijen voor de kiezer in de aanbieding hebben. We beperken ons hierbij tot de hoofdpunten.

Laaghangend fruit asiel

Dat het zo niet langer kan met de asielinstroom heeft bij de genoemde partijen – uitgezonderd GL/PvdA – geleid tot voorstellen om de instroom aan banden te leggen. Onder druk van hun potentiële kiezers viel er ook niet aan te ontkomen.

Voor de overzichtelijkheid slaan we de lijst GL/PvdA verder over want het betreffende verkiezingsprogramma toont geen enkele ambitie om de instroom van asielzoekers aan te pakken. De vier overgebleven partijen streven wel naar beperking van de instroom. Als enige noemt BBB een richtgetal van 15.000 asielzoekers per jaar. De partij denkt dit – vooruitlopend op nieuwe EU-regelgeving die in de maak is – te kunnen realiseren door een deel van het door de EU toegewezen quotum af te kopen.

Wat betreft het laaghangend fruit is de invoering van het twee-statussen-stelsel iets waar de vier partijen het wel over eens kunnen worden. Dat stelsel geeft minder rechten, met name wat betreft de overkomst van gezinsmigranten, aan een deel van de statushouders, te weten degenen die niet persoonlijk worden vervolgd maar tijdelijk humanitaire bescherming krijgen vanwege grootschalig geweld (‘subsidiair beschermden’).

Omdat omliggende landen zo’n twee-statussen-stelsel wel kennen, is Nederland nu extra aantrekkelijk als bestemming voor asielzoekers. BBB gaat nog een stapje verder en wil helemaal af van de subsidiair beschermden, maar zo’n maatregel valt waarschijnlijk niet meer onder de categorie laaghangend fruit. De VVD wil af van de permanente verblijfsvergunning asiel, zodat asiel altijd op tijdelijke basis wordt verleend. Dit impliceert tevens het voorstel van de PVV om statushouders die op vakantie gaan naar het land van herkomst hun verblijfsvergunning kwijt raken.

Een heet hangijzer is het voortrekken van statushouders bij de toewijzing van sociale huurwoningen. BBB en PVV willen hier een eind aanmaken. Dat zou Nederland minder aantrekkelijk maken als bestemming voor asielzoekers en dus indirect bijdragen aan beperking van de instroom. Bij NSC vinden we dit niet terug.

De VVD wilde voorheen wel een einde maken aan de bestaande situatie bij de toewijzing van sociale huurwoningem, maar is daar kennelijk op teruggekomen, want: ‘Voor statushouders hebben gemeenten de vrijheid om te bepalen hoe huisvesting vormgegeven wordt’. Dit is het bestaande systeem, dat in de praktijk meestal leidt tot voorrang voor statushouders.

Tip voor de informateur: nog meer laaghangend fruit asiel

Er zijn tenminste nog twee mogelijkheden om de instroom te beperken die door de partijen over het hoofd lijken te zijn gezien.

Ten eerste de regels inzake de gezinshereniging vooralleenreizende minderjarige vreemdelingen (Amv). Deze regels zijn voor betrokkenen veel gunstiger dan in ons omringende landen (zie hier). Het gelijktrekken van de regels met die landen zou Nederland veel minder aantrekkelijk maken en daarom een negatief effect hebben op de instroom.

Ten tweede zitten we met dat hoge inwilligingspercentage van 85 procent, wat veel hoger is dan voorheen en dan in andere landen. De staatssecretaris meldde hierover in april van dit jaar in de bijlage bij een Kamerbrief onder andere het volgende:

‘Als gevolg van jurisprudentie lijkt de bewijslast te verschuiven van de vreemdeling die aannemelijk moet maken dat hij bij terugkeer te vrezen heeft, naar de IND die aannemelijk moet maken dat de vreemdeling bij terugkeer niet te vrezen heeft.’

Dit is voer voor juristen, en tevens reden genoeg om eens uit te zoeken hoe het precies zit en wat eraan gedaan kan worden, bijvoorbeeld in de vorm van reparatiewetgeving.

Laaghangend fruit arbeidsmigratie

Behalve NSC zijn ook GL/PvdA en – bien étonnés de se trouver ensemble – PVV voorstander van het beperken van arbeidsmigratie. BBB verwoord het iets minder stellig (‘meer grip’) en de VVD is op dit onderwerp het zuinigst: ‘We hebben in de EU vrij verkeer, maar zeker met migranten

van buiten de EU kunnen we kritischer zijn‘.

Het vrije verkeer van werknemers in de EU, dat anders dan vaak wordt gedacht niets te maken heeft met het Verdrag van Schengen, laat zich niet direct met laaghangend fruit beteugelen. Daarvoor is een verdragswijziging nodig. Indirecte beperking is wel mogelijk door de ontplooiing van sectoren die veel arbeidsmigranten uit de EU aantrekken, maar die niet van vitaal belang zijn voor Nederland, via restrictief overheidsbeleid te ontmoedigen.

Een maatregel waar NSC en, alweer, zowel GL/PvdA als PVV het over eens zijn is de beperking of afschaffing van de fiscale voordelen voor arbeidsmigranten, waaronder de 30%-regeling. voor expats. Deze is ook van toepassing op arbeidsmigranten uit de EU, uitgezonderd België, Luxemburg, Frankrijk en Duitsland.

Gezien de inkomenseisen komen alleen kenniswerkers voor die regeling in aanmerking. Deze vorm van inkomenssteun door de overheid kunnen we missen als kiespijn. Beperking of afschaffing is goed voor de overheidsfinanciën en voorkomt scheve gezichten bij collega’s die hetzelfde werk doen maar wel het volle pond aan belasting betalen. Op de arbeidsmigratie zal het effect van afschaffing echter gering zijn. ASML zal ook zonder die 30%-regeling lonen betalen die hoog genoeg zijn om buitenlandse wetenschappers en technici te kunnen aantrekken.

NSC komt nog met het voorstel tot invoering van een puntensysteem naar Canadees model. Dit is een ‘aanbodgestuurd’ systeem: arbeidsmigranten die aan bepaalde eisen voldoen mogen zich permanent vestigen in het land zonder dat zij een concreet aanbod voor een baan hebben; dit gaat dus ‘op de bonnefooi’. Het is de vraag voor welk probleem in de Nederlandse situatie dit systeem een oplossing is.

Voor arbeidsmigranten uit de EU bestaan immers geen restricties. En voor arbeidsmigranten uit de rest van de wereld biedt het bestaande ‘vraaggestuurde’ stelsel voldoende mogelijkheden. Voor kenniswerkers is een aangeboden baan in Nederland tegen een niet bijzonder hoog salaris voldoende. En als we als land bijvoorbeeld zorgmedewerkers of bouwvakkers beneden die inkomensgrens denken nodig te hebben om bestaande vacatures te vervullen, dan kunnen hiervoor werkvergunningen worden afgegeven.

Voor de volledigheid kan onder het kopje ‘laaghangend fruit arbeidsmigratie’ nog worden toegevoegd dat de verkiezingsprogramma’s ook spreken over het aanpakken van misstanden en schijnconstructies. Dit zijn open deuren waar geen redelijk denkend mens tegen kan zijn.

Laaghangend fruit buitenlandse studenten

Het aantal buitenlandse studenten dat aan onze universiteiten en hogescholen studeert bedroeg in het studiejaar 2021/’22 115.000. Zij maakten ongeveer een kwart uit van de eerstejaarsstudenten in het hoger onderwijs. Het aandeel internationale eerstejaarsstudenten op de universiteit was zelfs bijna 40 procent.

Het overgrote deel van die studenten is afkomstig uit de EU en studeert hier op kosten van de Nederlandse belastingbetaler. Het aantal Nederlandse studenten dat in het buitenland studeert is slechts een fractie van die 115.000. Het totale aantal Nederlandse studenten dat een volledige studie in het buitenland volgt bedroeg (in 2019) circa 20.000.

Internationale uitwisseling van studenten is prima, maar hier zijn de verhoudingen natuurlijk volledig zoek. Het is allemaal uit de hand gelopen doordat steeds meer onderwijs – in strijd met de wet – in het Engels werd gegeven en doordat de Nederlandse hoger-onderwijsinstellingen zelfs in het buitenland studenten gingen werven.

Dit beleid werd verdedigd met het argument dat die studenten na hun afstuderen in Nederland zouden gaan werken en zo een kwaliteitsimpuls aan onze beroepsbevolking zouden geven. In de praktijk valt dit nogal tegen: het overgrote deel vertrekt weer zodra ze klaar zijn met de studie. Maar dat zou ook weer positief uitwerken, aangezien de tijdens de studie opgedane contacten onze internationale netwerken zouden versterken; een weinig overtuigend argument.

Intussen kost dit beleid ons bakken met geld, zitten we met overvolle collegezalen, worden Nederlandse jongeren uit het hoger onderwijs verdrongen en rijzen de problemen in de studentenhuisvesting de pan uit. Geen wonder dus dat politieke partijen – in casu NSC, BBB en PVV – in hun programma’s pleiten voor het afremmen van de instroom van buitenlandse studenten. En beperking van het onderwijs in het Engels is hiervoor het voor de hand liggende middel.

Gezinsmigratie

Zoals eerder opgemerkt is gezinsmigratie een afgeleide van de ‘primaire’ migratie wegens asiel, arbeid en studie, en de speelruimte voor nationaal beleid wordt bepaald door EU-regels en verdragen als het EVRM. Wat betreft asiel wordt van die speelruimte momenteel slechts een deel benut, hetgeen betekent dat Nederland soepeler en dus aantrekkelijker is voor asielzoekers dan omringende landen.

De hiervoor genoemde invoering van het twee-statussen-stelsel en ook het gelijktrekken van de regels inzake gezinshereniging voor alleenreizende minderjarige vreemdelingen (Amv) zouden resulteren in vermindering van de instroom van asielzoekers, respectievelijk Amv, en bovendien tot minder gezinsmigranten per primaire asielmigrant.

Met alleen het plukken van laaghangend fruit gaan we het niet redden

Het plukken van het laaghangend fruit dat de partijen in de aanbieding hebben zal bijdragen aan beperking van de immigratie. Maar het terugbrengen van de instroom tot een niveau dat de Nederlandse samenleving aan kan zal bij lange na niet worden gehaald. Hetzelfde geldt voor het toch al ruime richtgetal voor het migratiesaldo groot 50.000 van NSC.

Repatriëren van het immigratiebeleid

Als we willen voorkomen dat de immigratie nog verder uit de hand loopt valt aan meer ingrijpende maatregelen dus niet te ontkomen. Hiervoor moeten we bij de EU zijn. We hebben enkele decennia geleden de verkeerde afslag genomen door onze zeggenschap over het immigratiebeleid over te dragen aan de EU. Dit heeft geleid tot de onbeheersbare instroom waarmee we in toenemende mate te kampen hebben. Voor alle duidelijkheid: het gaat hierbij niet om het vrije verkeer van werknemers binnen de EU, maar om immigratie van buiten de EU, met name wegens asiel.

Deze situatie kan moeilijk eindeloos voortduren en noodzaakt ons om het immigratiebeleid te repatriëren: terughalen uit Brussel en weer in eigen hand nemen. Dat werkt beter, zoals het voorbeeld van Denemarken, dat destijds een ‘opt-out’ heeft bedongen, laat zien. Het is niet algemeen bekend, maar nog voordat hij premier werd was Mark Rutte al tot de conclusie gekomen dat we in het uiterste geval het immigratiebeleid moeten terughalen uit Brussel.

NSC, VVD, PVV en BBB sluiten repatriëren van het immigratiebeleid niet uit en ook zijn de internationale verdragen zoals het VN-Vluchtelingenverdrag voor hen, uitgezonderd NSC, niet heilig. Het aanpakken van die verdragen is een volgende stap die als optie in beeld komt indien een opt-out –  die overigens ook een verdragswijziging vergt –  onvoldoende resultaten afwerpt.

Het VN-Vluchtelingenverdrag vormt een obstakel als we een einde willen maken aan de thans geldende regel dat iedere wereldburger die zonder voorafgaande toestemming erin slaagt voet op EU-bodem te zetten en het toverwoord ‘asiel’ uitspreekt, recht heeft op een asielprocedure in een land naar keuze. Als dat land Nederland is resulteert dit in de overgrote meerderheid van de gevallen – ongeacht het waarheidsgehalte van het vluchtverhaal – in een verblijfsvergunning, want de bewijslast ligt bij de IND.

Verdragen als het VN-Vluchtelingenverdrag zijn geïncorporeerd in het EU-recht, waardoor eenzijdig opzeggen weinig effect zou hebben. Dit is een aandachtspunt omdat wijziging van het bestaande EU-verdrag mogelijk binnen afzienbare tijd aan de orde zal zijn.

Worst case scenario

Het programma van GL/PvdA geeft blijk van het ontbreken van een gevoel van urgentie als het gaat om beperking van de immigratie. Qua laaghangend fruit laat het veel mogelijkheden onbenut. Repatriëren van het immigratiebeleid en aanpassing/opzegging van verdragen lijkt voor deze groepering helemaal een brug te ver. Wat dit zou betekenen als GL/PvdA deel gaat uitmaken van de volgende coalitie laat zich raden.

Zolang Pieter Omtzigt blijft vasthouden aan zijn weigering om zaken te doen met de PVV is een meerderheidscoalitie praktisch gesproken alleen mogelijk met GL/PvdA. Uit een oogpunt van immigratiebeperking is dat het worst case scenario. Het enige alternatief is dan nog een minderheidskabinet, waar Omtzigt wel iets voor zegt te voelen. Dat moet dan wel zonder GL/PvdA, en dan kom je al gauw uit op NSC+BBB+VVD. Omtzigt moet dan wel bereid zijn om voor wat betreft het immigratiedossier gezamenlijk op te trekken met de PVV.

Perspectief

Als we het laaghangend fruit hebben geplukt zijn zoals hiervoor aangegeven de vervolgstappen: realisatie van de opt-out en het buiten werking stellen van het VN-Vluchtelingenverdrag en andere verdragen die grip op migratie in de weg zitten. We hebben als Nederland een strategie nodig om een en ander in Brussel voor elkaar te krijgen.

De EU zou natuurlijk het voortouw moeten nemen om een einde te maken aan de huidige juridische constellatie die beperking van de instroom onmogelijk maakt. Maar te vrezen valt dat het daar niet van gaat komen.

En dus zullen we als land, zo mogelijk in samenwerking met gelijkgezinde lidstaten, het heft in eigen hand moeten nemen en de EU onder druk moeten zetten. Dat zal niet gaan zonder powerplay.

Te denken valt aan het blokkeren met ons veto van Brusselse initiatieven, zoals een nieuw EU-verdrag dat niet de vereiste wijzigingen bevat, toetreding van nieuwe lidstaten, nog meer geld naar Brussel et cetera. Dit vereist wel een paradigmaverschuiving in de gelederen van onze politieke leiders, diplomaten en andere ambtenaren, die immers gewend zijn dat we in Brussel altijd tekenen bij het kruisje.

Hans Roodenburg  is econoom en gaf bij het Centraal Planbureau leiding aan onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Hij publiceert sinds maart 2021 in Wynia’s Week over het Nederlandse immigratiebeleid. 

Het bericht Zo moet u stemmen als u minder migranten wilt. Makkelijk wordt het niet, maar het kan wel. LONGREAD! verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze uitspraak is te vinden in het vorige week verschenen boek Hoe migratie echt werkt, met als ondertitel Het ware verhaal over migratie aan de hand van 22 mythen. Auteur is de sociale wetenschapper Hein de Haas, tegenwoordig verbonden aan de Universiteit van Amsterdam (UvA).

De auteur presenteert zich als een objectieve waarnemer die staat boven de partijen in het immigratiedebat. En zoals de ondertitel aangeeft, ziet hij het als zijn taak om wat hij beschouwt als mythen die in dat debat de ronde doen, te ontkrachten. Bovenstaand citaat betreft Mythe 9 van de 22.

Het boek van Hein de Haas is niet toegesneden op de Nederlandse situatie

Een complete recensie over dat boek van ruim 500 bladzijden valt buiten het bestek van een artikel voor Wynia’s Week. Maar in de beperking toont zich de meester, en ik zal proberen aan de hand van enkele saillante punten (voornamelijk van financieel-economische aard) een impressie te geven van de mate waarin de auteur erin is geslaagd de ambitie die uit de titel van het boek spreekt waar te maken.

Het voorliggende boek is vertaald uit het Engels en is niet toegesneden op de Nederlandse situatie. De argumentatie steunt overwegend op buitenlandse onderzoeken en voorbeelden. En dat is meteen een zwak punt.

Want zeker als het gaat om de effecten van immigratie op de overheidsfinanciën, zijn de geldende instituties zoals wet- en regelgeving inzake belastingstelsel en arrangementen van de verzorgingsstaat, alsmede de samenstelling van de migrantenpopulatie naar herkomst, migratiemotief en menselijk kapitaal, van doorslaggevend belang. En de landen van bestemming vertonen wat dit betreft grote verschillen.

De bewering van De Haas als zou er geen bewijs zijn dat immigratie de levensvatbaarheid van de verzorgingsstaat aantast, is vooral gebaseerd op een onderzoek in opdracht van de OESO naar de effecten van immigratie op de collectieve financiën in de lidstaten (waaronder Nederland) van deze organisatie.

Dit onderzoek is gebaseerd op gegevensbestanden, zoals steekproeven, die onvoldoende specifieke informatie bevatten. Gevolg is dat verschillen tussen migranten en andere inwoners worden ‘platgeslagen’. Verder is in de becijferingen de tweede generatie buiten beschouwing gelaten, waardoor een groot deel van de effecten buiten beeld blijft.

Wat betreft de methode is gekozen voor de zogenaamde ‘statische’ methode, een ‘momentopname’ die geen rekening houdt met levensloopeffecten. Aangezien de migrantenpopulatie relatief jong is worden hierdoor de kosten tijdens de oude dag (zorg, AOW) onderschat. Er wordt verder geen onderscheid gemaakt tussen groepen migranten. De vaak grote verschillen tussen migrantengroepen met goede en slechte economische prestaties komen zo niet uit de verf.

Bijstandsuitkeringen gaan vooral naar niet-westerse immigranten

Om zo’n onderzoek goed te doen heb je microdata nodig met exacte financiële en andere gegevens van de betrokken inwoners, moet je ook de tweede generatie meenemen, en rekening houden met levensloopeffecten. Zie het rapport Grenzeloze Verzorgingsstaat (2021) dat – niet verrassend – tot veel minder rooskleurige conclusies komt. Bovendien bieden die microdata de mogelijkheid om de immigranten te differentiëren naar herkomst, migratiemotief en opleidingsniveau, wat aanknopingspunten biedt voor een selectief immigratiebeleid.

Dat immigratie uit niet-westerse landen op gespannen voet staat met een houdbare verzorgingsstaat blijkt ook uit de extreme oververtegenwoordiging van personen met een niet-westerse migratieachtergrond in de bijstand. Meer dan de helft van alle bijstandsuitkeringen gaat naar deze groep. Dit is per hoofd ongeveer zeven keer zoveel als naar de rest van de bevolking.

Met name onder asielmigranten is deze uitkeringsafhankelijkheid relatief hoog en persistent. Het gaat hierbij niet alleen om de miljarden aan bijstandsuitkeringen en extra’s, zoals toeslagen, die met deze oververtegenwoordiging zijn gemoeid, maar ook om het signaal dat er iets structureel mis is met het vermogen, dan wel de motivatie, van de betrokken migranten om mee te draaien in het land van aankomst.

Voorrang voor statushouders is wrang voor andere woningzoekenden

Er zijn al met al sterke aanwijzingen dat de houdbaarheid van de Nederlandse verzorgingsstaat door immigratie wel degelijk in geding is, waarmee het ‘geen bewijs’ van Hein de Haas op losse schroeven komt te staan.

Een ander heet hangijzer, naast de houdbaarheid van de verzorgingsstaat, is de druk die immigratie uitoefent op de woningmarkt in Nederland. Deze markt wordt gekenmerkt door een ongekende en uitzichtloze woningnood: een tekort van tegen de 400.000 woningen, en ingezetenen die jaren (soms in de dubbele cijfers) op de wachtlijst staan voor een sociale huurwoning. Voor die wachtenden is het extra wrang te zien dat statushouders (asielmigranten) bij de toewijzing van die schaarse sociale huurwoningen worden voorgetrokken.

De opvattingen van de Amsterdamse hoogleraar over de woningnood worden in het boek uiteengezet aan de hand van zowel buitenlandse voorbeelden als van meer specifiek de Nederlandse situatie. Hij wijst er terecht op dat de achterblijvende woningbouwproductie hier te lande het gevolg is het gevoerde overheidsbeleid.

Maar dit is slechts het halve verhaal, want het tekort aan woningen is natuurlijk de resultante van zowel het aanbod als de vraag. En wat de vraag betreft hebben we niet alleen te maken met huishoudensverdunning en vervangingsvraag wegens sloop, maar ook met bevolkingsgroei, die ongeveer een op een wordt veroorzaakt door immigratie.

Een overheid die serieus werk wil maken van het aanpakken van de woningnood ontkomt er dan ook niet aan om ook de uit de hand lopende immigratie te beteugelen. De Haas is zover nog niet. Hij spreekt over ‘aantijgingen’ die zich zouden richten tegen vluchtelingen, en politici die vaak de schuld zouden geven aan de ‘massale’ toestroom van vluchtelingen en andere migranten voor het oplopende tekort aan betaalbare huisvesting.

Maar moralistische beschouwingen over ‘de schuld geven’ brengen ons niet verder. Er is niets mis mee om de oorzaken van de ontstane situatie in kaart te brengen zodat het probleem kan worden opgelost. Die aanhalingstekens bij ‘massale’ had De Haas, voor zover het Nederland betreft, trouwens wel kunnen weglaten. Vorig jaar meer dan 400.000 migranten erbij, goed voor een migratiesaldo van bijna 230.000 personen. De immigratie in dat ene jaar levert al gauw een extra woningtekort op richting de 100.000.

‘Push-factoren’ doen er niet toe

In de visie van de auteur wordt de drijvende kracht achter migratie gevormd door de vraag naar arbeid in de meer welvarende landen. Zogenaamde ‘push’-factoren, zoals de slechte leefomstandigheden in de landen van herkomst, spelen volgens hem nauwelijks een rol. Die beschouwt hij als karikaturen die inspelen op stereotypen van ‘Derde Wereld-ellende’.

Migratie is – aldus nog steeds De Haas – geen wanhopige vlucht uit een onleefbare situatie maar de uitkomst van een weloverwogen beslissing om de kans op inkomensverbetering te grijpen die wordt geboden door de niet aflatende vraag naar met name laaggeschoolde arbeid in de landen van bestemming.

Vraag en aanbod ontmoeten elkaar: op het eerste gezicht een win-winsituatie voor zowel migrant als werkgever. Zij zijn echter niet de enigen die de gevolgen van deze migratie ondervinden.

Allereerst is er de kwestie van de loondrukkende werking en verdringing (‘ze pikken onze banen in’). Een mythe volgens De Haas (nummer 8 om precies te zijn). Empirische studies van economen over deze kwesties leiden niet tot eenduidige conclusies en voor zover deze effecten werden aangetoond zijn zij, aldus de auteur, verwaarloosbaar.

Maar er is meer. Immigratie van laagbetaalde arbeid heeft – zeker in Nederland – negatieve externe effecten. Allereerst leidt laagbetaalde arbeid tot een nettoverlies voor de collectieve financiën. Voorts verergert de toename van de bevolking door arbeidsmigratie de woningnood en de toch al hoge druk op sectoren als zorg en onderwijs.

Ook kan worden gewezen op de negatieve gevolgen van een toenemende bevolkingsdichtheid voor de leefomgeving, en dan is er nog de afname van de sociale cohesie. Zie voor een meer uitgebreide behandeling van deze onderwerpen mijn eerdere artikelen hier en hier. Alles bij elkaar reden genoeg om te pleiten voor een behoedzaam arbeidsmigratiebeleid.

Private baten en publieke lasten

Ik kan het gemist hebben, maar nergens heb ik iets gelezen waaruit blijkt dat deze negatieve externe effecten in de gedachtewereld van De Haas een plaats hebben. Dat ligt de laatste tijd in de Nederlandse ambtenarij en politiek wel anders. We brengen nog maar een keer deze waarschuwing in herinnering van topambtenaar Rits de Boer (Inspecteur-generaal Arbeidsinspectie):

‘Per saldo geldt dat het private verdienmodel voor arbeidsmigratie gekenmerkt wordt door private baten en publieke lasten. De maatschappelijke opgaves en kosten verbonden aan migratie komen niet tot uitdrukking in de kosten/baten-afweging van uitzendbureaus/werkgevers. Daarmee wentelen zij die lasten in die zin af, niet alleen in het hier en nu maar ook voor latere generaties.’

Meer recent kon een soortgelijke waarschuwing worden opgetekend uit de mond van Pieter Hasekamp, directeur van het Centraal Planbureau, tijdens de EW Economie-lezing.

In de politiek staat van oudsher de SP als belangenbehartiger van de arbeidersklasse zeer kritisch tegenover arbeidsmigratie, meer recent gevolgd door de eveneens linkse ChristenUnie. Ook NSC van Pieter Omtzigt heeft zich zeer kritisch uitgelaten over arbeidsmigratie. Terzijde: bij deze partijen speelt naar mijn inschatting mee dat men zo de aandacht poogt af te leiden van de uit de hand lopende asielproblematiek, die zwaar op de maag ligt van een meerderheid onder de kiezers.

Kunnen we vaststellen dat De Haas is geslaagd in zijn missie om het ‘echte verhaal’ over migratie te vertellen? Zeker als we inzoomen op de Nederlandse casus valt er, zoals moge blijken uit de hiervoor gegeven voorbeelden, wel het een en ander af te dingen op dat verhaal. Hier komt bij dat de auteur de neiging heeft de onmiskenbare problemen die aan migratie zijn gerelateerd te relativeren, zo niet te bagatelliseren.

Een voorbeeld hiervan is de hoge criminaliteit onder migranten (Mythe 12). We weten dat bijna twee derde van de gevangenispopulatie een migratieachtergrond heeft. De Haas zet betrokkenen neer als slachtoffers door te wijzen op vooroordelen en etnisch profileren als oorzaken.

Voer voor de immigratielobby

De vluchtelingencrisis, het misbruik van de asielprocedure, de aantallen, het valt allemaal reuze mee volgens De Haas (Mythe 3). Wat die aantallen betreft: in Nederland valt vaker te horen dat asielzoekers, respectievelijk statushouders slechts een klein deel uitmaken van de totale immigratie. Maar daar staat tegenover dat die groep een relatief grote impact heeft op de samenleving, onder andere wegens de lage retourmigratie en de hoge uitkeringsafhankelijkheid.

Dat het asielsysteem – zeker in Nederland – zijn beste tijd heeft gehad is overtuigend aangetoond door die andere sociale wetenschapper Ruud Koopmans in zijn boek De Asielloterij (2023). Over mythes ontkrachten gesproken!

Nederland kent een actieve immigratielobby met hardliners als Leo Lucassen en Thomas Spijkerboer. De presentatie van Hein de Haas is over het algemeen gematigder, maar de strekking van zijn betoog is niet zoveel anders.

Hein de Haas: Hoe migratie echt werkt. Het ware verhaal over migratie aan de hand van 22 mythen. Uitgeverij Spectrum, Amsterdam 2023, ISBN 9789000386857, prijs 24,99 euro.

Hans Roodenburg  is econoom en gaf bij het Centraal Planbureau leiding aan onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Hij publiceert sinds maart 2021 in Wynia’s Week over het Nederlandse immigratiebeleid. 

Wynia’s Week publiceert feitelijke, maar ook kritische artikelen – ook over migratie en bevolkingsbeleid. Dat is broodnodig en niet vanzelfsprekend. De lezers maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Met de roze migratiebril van Hein de Haas is het makkelijk problemen wegwuiven verscheen eerst op Wynia's Week.

Uit eerder onderzoek van dezelfde Maurice de Hond bleek dat onder de potentiële kiezers van deze drie partijen, en ook van de VVD, het thema ‘Asielzoekers/immigratie’ de hoogste prioriteit heeft, op afstand gevolgd door Woningtekort en Zorg, bij welke problemen immigratie ook een rol speelt. Wat vinden we van deze wens van de kiezer terug bij de voornemens van de verschillende partijen?

Omtzigt en de migratie

We beginnen bij NSC van Pieter Omtzigt. Bij de lancering van zijn nieuwe partij noemde deze als prioriteiten ‘beter bestuur’ en ‘bestaanszekerheid’. Over immigratie geen woord. Een verkiezingsprogramma is nog niet gepresenteerd. In het onlangs gepubliceerde ‘basisdocument’ van de partij komt het thema immigratie/asiel wel aan de orde. Hierin lezen we onder meer:

‘Veel partijen, inclusief het kabinet, maken de fout het migratievraagstuk te verengen tot asielmigratie. Met uitzondering van het jaar 2022, waarin bijna 90.000 mensen uit Oekraïne naar Nederland kwamen, zijn arbeidsmigratie en studiemigratie de grootste groepen.’

Dit lijkt op een poging de asielproblematiek te bagatelliseren. Maar de argumentatie deugt niet. Allereerst omdat de demografische follow-up van de initiële asielmigratie buiten beschouwing wordt gelaten. Het betreft in vergelijking met arbeids- en studiemigratie een hoge volgmigratie wegens gezinsvorming en hereniging, een hoge natuurlijke aanwas, maar ook een lage remigratie.

Tot zover de aantallen. Die aantallen wegen des te zwaarder gezien de veel hogere belasting die asielmigranten, gemiddeld in vergelijking met arbeids- en studiemigranten, vormen voor de samenleving. Denk bijvoorbeeld aan de collectieve sector, respectievelijk de verzorgingsstaat. Als je, zoals Omtzigt, veel belang hecht aan bestaanszekerheid moet je voorkomen dat die verzorgingsstaat in de verdrukking komt.

Omtzigt lijkt wel te beseffen dat er iets moet gebeuren:

‘De regering viel over migratie en besloot voorlopig helemaal geen maatregelen te nemen. Dat is veruit het domste besluit dat mogelijk was. Er lag namelijk een pakket migratiebeperkende maatregelen waarover wel overeenstemming was en de druk op de asielketen is onverminderd hoog.’

Overigens wordt hier de asielproblematiek ten onrechte gereduceerd tot druk op de asielketen (COA, IND). Veel ingrijpender zijn natuurlijk de eerder genoemde gevolgen voor de Nederlandse samenleving.

Als het gaat om asiel hoeven we van Omtzigt geen hoge verwachtingen te hebben. ‘Met getrokken zwaard Europa in’ om een einde te maken aan de onbeheersbare instroom zit er bij hem niet in. De partijleider heeft andere prioriteiten. En dat zou weleens tot teleurstelling kunnen leiden bij zijn kiezers, voor wie immers de immigratie- en asielproblematiek – blijkens het eerdergenoemde onderzoek van Maurice de Hond – topprioriteit heeft.

De visie op arbeidsmigratie (van buiten de EU, want daar kan je op sturen) en studiemigratie zal naar verwachting meer gewaardeerd worden door de kiezers van NSC. Het basisdocument schrijft hierover:

‘De oplossing voor arbeidstekorten is niet om zoveel mogelijk mensen uit het buitenland te halen’

‘Nederlandse universiteiten bieden massaal opleidingen in het Engels aan. De wet zegt juist dat Nederlands de standaardtaal moet zijn en dus moeten universiteiten standaard in het Nederlands les geven. Die wet moet gehandhaafd worden. […] Studiemigratie moet ongeveer weer terug naar het niveau waar het vijf jaar geleden was: de helft van nu.’

De migratieplannen van BBB

De BBB van Caroline van der Plas timmerde afgelopen week aan de weg met de lancering van kandidaat-premier Mona Keijzer en de overstap van twee Kamerleden van JA21 en een van de PVV.

Aan het verkiezingsprogramma voor de aanstaande Tweede Kamerverkiezingen wordt nog gewerkt. In het vorige verkiezingsprogramma uit 2021 (versie 060323) valt over immigratie/asiel onder meer het volgende te lezen:

‘Mensen die echt op de vlucht zijn voor oorlogen, of van wie hun leven en/of dat van hun gezin ernstig wordt bedreigd en dat kunnen aantonen, zijn welkom in Nederland, voor de tijd die daarvoor nodig is. Voorkeur heeft het, om ervoor te zorgen dat deze mensen in eigen regio’s worden opgevangen. […]  Economische gelukszoekers zonder werk en inkomen worden niet toegelaten of zo snel mogelijk uitgezet naar eigen land.’

Deze algemeen geformuleerde voornemens gaan de asielinstroom niet beteugelen. Lichtpuntje is de ‘voorkeur’ voor opvang in de regio. Wat betreft arbeidsmigratie: voor zover van buiten de EU impliceert het volgende programmapunt een openeinderegeling; mogelijk een onbedoeld gevolg van een ongelukkige formulering:

‘Immigranten die NIET uit een oorlogsgebied komen, moeten kunnen aantonen dat zij in Nederland vast werk en een onderkomen hebben. Als zij dit kunnen bewijzen én de Nederlandse taal goed machtig zijn, worden zij toegelaten.’

Alles bij elkaar zal er nog heel wat meer ambitie in het verkiezingsprogramma moeten wil het tegemoet komen aan de wensen van de potentiële kiezers van BBB. Voor die kiezers is, zoals blijkt uit het eerdergenoemde onderzoek van Maurice de Hond, immigratie/asiel topprioriteit.

Recente openbare optredens van Caroline van der Plas zullen niet hebben bijgedragen aan een groter vertrouwen onder die potentiële kiezers. Neem bijvoorbeeld dit optreden tijdens een commissievergadering in de Tweede Kamer. Afgelopen vrijdag zaten Caroline van der Plas en Mona Keijzer bij Op1. Toen het (vanaf minuut 42) over migratie ging kwam eerstgenoemde weinig overtuigend over.

De migratieplannen van de VVD

Afgelopen vrijdag presenteerde de VVD haar concept-verkiezingsprogramma, dat tijdens een congres op 22 september ter goedkeuring aan de leden zal worden voorgelegd. De rode draad wat betreft immigratie/asiel:

‘De overheid moet grenzen stellen en handhaven en zo weer grip krijgen op migratie.’

Een greep uit de plannen wat betreft asiel:

‘Niet ruimer zijn dan de landen om ons heen. We willen een zogenaamd tweestatusstelsel met alle beperkingen die binnen EU-richtlijnen mogelijk zijn. Dit stelsel biedt de mogelijkheid om bescherming te bieden aan wie het echt nodig heeft. De beperkingen zijn bijvoorbeeld een wachttijd voordat gezinsleden kunnen overkomen, met daarnaast eisen aan bijvoorbeeld woonruimte, inkomsten, ziektekosten en inburgering, en een maximum voor het aantal per maand.’

‘We schaffen de asielvergunningen voor onbepaalde tijd af, hiermee worden asielvergunningen tijdelijk. Asielvergunningen voor vluchtelingen krijgen een duur van drie jaar, die voor zogenaamde subsidiair-beschermden één jaar. Na deze periode wordt de vergunning getoetst.’

‘De inwilligingspercentages moeten meer in lijn worden gebracht met het Europees gemiddelde. De IND past minder snel het voordeel van de twijfel toe. […] Veel asielzoekers verbleven immers al lange tijd op een veilige plek, voordat ze naar Nederland kwamen. We passen de bewijslastverdeling aan, zodat het niet aan de IND is om te bewijzen dat iemand geen recht heeft om hier te blijven.’

‘Iedereen die hier niet op legale wijze is gekomen, moet worden teruggestuurd naar het land van herkomst. Wanneer dit niet mogelijk is, naar een aantoonbaar doorreisland.’

‘Het Vluchtelingenverdrag stamt inmiddels alweer uit 1951. Als het aan de VVD ligt wordt het verdrag gemoderniseerd naar de huidige tijd, zodat opvang in de regio het uitgangspunt wordt.’

Allemaal voornemens waarbij de potentiële VVD-kiezer – om met Mark Rutte in 2010 te spreken – de vingers kan aflikken. De grote vraag is nu: gaat de VVD onder leiding van Dilan Yeşilgöz-Zegerius zich ook hard maken om deze plannen te realiseren? Of geeft ze, net als haar voorganger Mark Rutte, tijdens coalitieonderhandelingen alles meteen weg en levert ze een staatssecretaris aan het kabinet waarvan op voorhand duidelijk is dat die er helemaal niets van terecht zal brengen?

En dan hebben we het nog niet eens gehad over de internationale verdragen die op de schop moeten. Partijgenoot Henk Kamp heeft daar glasheldere opvattingen over. In het uiterste geval zullen verdragen moeten worden opgezegd en staat ook het lidmaatschap van de EU ter discussie.

Tot zover asiel. Wat betreft arbeids- en studiemigratie is het verkiezingsprogramma van de VVD, ondanks wat kanttekeningen, toch vooral business as usual. Een wezenlijk restrictiever beleid op deze gebieden hoeft van de VVD niet te worden verwacht.

De Adviesraad Migratie doet ook mee

De Adviesraad Migratie publiceerde onlangs een notitie getiteld ‘Naar een toekomstgericht migratiebeleid – Notitie voor programma’s Tweede Kamerverkiezingen’. De aanbevelingen van dit college bevatten – afgezien van arbeidsmigratie binnen de EU – geen aanknopingspunten voor partijen die tegemoet willen komen aan al die kiezers die minder immigratie willen. De Adviesraad werpt zich daarentegen op als belangenbehartiger van asielmigranten en is voor een spreidingswet. Beperking van de asielinstroom, onder het kabinet-Rutte IV gepromoveerd tot regeringsbeleid, is als het aan de Adviesraad ligt niet aan de orde.

Eerst zien, dan geloven

Het geheel overziende moeten we concluderen dat zowel NSC als BBB nog geen duidelijke koers inzake immigratie/asiel hebben uitgezet. Natuurlijk, hun verkiezingsprogramma’s zijn nog niet klaar. Maar de voorlopige indruk is dat het thema, anders dan onder hun potentiële kiezers, niet bovenaan de prioriteitenlijst van deze partijen staat. De VVD heeft wel een duidelijke koers uitgezet, maar gelet op de beroerde staat van dienst van deze partij op dit dossier is het toch: eerst zien, dan geloven.

Hans Roodenburg  is econoom en gaf bij het Centraal Planbureau leiding aan onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Hij publiceert sinds maart 2021 in Wynia’s Week over het Nederlandse immigratiebeleid. 

Wynia’s Week publiceert feitelijke, maar ook kritische artikelen – ook over migratie en bevolkingsbeleid. Dat is broodnodig en niet vanzelfsprekend. De lezers maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Wat gaan Omtzigt, Van der Plas en Yeşilgöz eigenlijk aan migratie en asiel doen? Nou, dit dus. verscheen eerst op Wynia's Week.

Een en ander betekent dat nogal wat asielzoekers een verblijfsvergunning krijgen waarop ze eigenlijk geen recht hebben. Door deze loterij zonder nieten en door de vele overheidsvoorzieningen waarop de immigranten die via het asielkanaal naar ons land immigreren aanspraak maken, is Nederland een aantrekkelijke bestemming voor diegenen die via de Middellandse Zee of anderszins de Europese Unie weten te bereiken.  

Niemand in Ter Apel hoefde in onze buurlanden voor zijn leven te vrezen 

Dat deze landverhuizers gemengde gevoelens oproepen bij de reeds aanwezige inwoners is begrijpelijk. De instroom komt nog bovenop de toch al hoge netto-immigratie via andere regelingen (arbeidsmigranten, studenten, ontheemden uit Oekraïne). Overbelaste voorzieningen als zorg, onderwijs en openbaar vervoer komen door de voortdurend hoge instroom van asielzoekers nog verder onder druk te staan, en de vastgelopen woningmarkt kan al die extra inwoners er niet bij hebben. Ingezetenen die al jaren op de wachtlijst voor een sociale huurwoning staan hebben steeds vaker het nakijken. Ook niet bevorderlijk voor het draagvlak is dat geen enkele asielzoeker die zich aanmeldt in Ter Apel, in Duitsland of België voor zijn leven hoefde te vrezen. 

Bij voortgaande immigratie qua aantallen en samenstelling wordt de verzorgingsstaat onhoudbaar. Zie het rapport Grenzeloze Verzorgingsstaat, waarvan onlangs de tweede editie is verschenen. Terzijde: Het eerste gedrukte exemplaar is door de auteurs in juni aangeboden aan VVD-Kamerlid en asielwoordvoerder Ruben Brekelmans. Op hem komen we straks nog terug. Behalve de houdbaarheid van de verzorgingsstaat wordt ook de leefomgeving er met al die extra inwoners niet beter op, zowel wat betreft de fysieke omgeving als wat betreft de sociale cohesie.  

Recente opiniepeilingen wijzen uit dat voor de meeste kiezers de maat vol is. Deze onvrede dateert niet van vandaag of gisteren. De politiek heeft nooit serieus werk gemaakt van beperking van het aantal asielzoekers. Dat het kabinet-Rutte IV is gestruikeld over voorstellen van de VVD om de instroom te beperken markeert wellicht een omslag. Een late roeping, of toch de zoveelste tactische zet van Mark Rutte? Nadat men op deze wijze goede sier heeft gemaakt bij potentiële kiezers zou de partij in de volgende coalitieonderhandelingen toch weer alles kunnen weggeven zodat die kiezers het nakijken hebben. 

‘Opvang mits de aantallen beheersbaar zijn’ 

Volgens het opiniepanel van EenVandaag is de meerderheid van alle ondervraagde kiezers (62 procent) in principe voor het opvangen van oorlogsvluchtelingen in Nederland. In principe, want: 

‘Tegelijk zijn er grote zorgen over de asielinstroom. In november 2022 is 84 procent hier bezorgd over. Die gaan over de woningmarkt, spanningen in de samenleving en het welzijn van vluchtelingen zelf. Driekwart (73 procent) spreekt zich uit voor een grens aan het aantal asielzoekers dat Nederland in mag komen. Ook al kan Nederland dat door verdragen niet zomaar zelf bepalen. Dit zijn niet alleen rechtse stemmers, maar ook grote groepen linkse kiezers. Zij vragen zich af of we wel zoveel asielzoekers moeten toelaten als we ze niet acceptabel kunnen opvangen.’ 

Of, zoals Mark Rutte pleegt te zeggen, ‘mits de aantallen beheersbaar zijn’.  

Maurice de Hond 

Maurice de Hond rapporteert op basis van een recente peiling welke van elf thema’s hoog scoren, gemiddeld bij de Nederlandse kiezer en bij de achterbannen van de verschillende partijen. Het thema Asielzoekers/Immigratie wordt door 54% van de kiezers genoemd en staat daarmee veruit bovenaan, op afstand gevolgd door de thema’s Woningtekort (39%), Zorg (35%), Stikstof (35%), Koopkracht (29%) en Klimaat (29%).  

Bij alle ‘rechtse’ partijen, inclusief VVD, CDA en BBB, scoort het thema Asielzoekers/immigratie hoger dan het landelijk gemiddelde en hoger dan alle andere thema’s, variërend van 58% voor het CDA tot 92% voor JA21. Deze partijen hebben nu reeds een meerderheid in de Tweede Kamer en breiden die volgens de peiling van 16 juli verder uit tot 84  (met de SGP erbij 87) zetels. Deelname met een eigen partij van Pieter Omtzigt, wiens potentiële achterban Asielzoekers/Immigratie ook hoge prioriteit geeft, zou aan dit beeld weinig veranderen. Keerzijde is dat het thema Asiel bij de ‘linkse’ partijen lager scoort dan het landelijk gemiddelde, variërend van 13% voor D66 tot 28% voor de SP. 

Peilingbureau Ipsos filosofeert op basis van soortgelijke cijfers over de politieke implicaties van een en ander: 

‘Zo tekenen de contouren van de komende campagne zich af. Het lijkt erop alsof de VVD migratie centraal zal willen zetten. Yeşilgöz heeft het imago van een hardliner en voor veel rechtse kiezers (en VVD-kiezers) is migratie het belangrijkste onderwerp van het moment. Het sluit ook aan bij het VVD-narratief dat het kabinet wel moest vallen in een uiterste poging de instroom van migranten te beperken.  

VVD-woordvoerder van Asielbeleid Ruben Brekelmans nam alvast een voorschot op een dergelijke campagne door expliciet te hinten op samenwerking met de PVV. De PVV staat in onze laatste peiling al op een plus van 4 zetels en zal bij een campagnefocus op migratie nog verder kunnen profiteren.’ 

Ruben Brekelmans 

De kiezer wil minder asielzoekers, want daar bestaat – afgaande op de partijprogramma’s en peilingen onder de respectieve achterbannen –  een parlementaire meerderheid voor. Die meerderheid zou bij nieuwe verkiezingen nog verder vergroot kunnen worden. De VVD heeft op het thema Asiel het kabinet laten vallen en kan nu moeilijk anders doen dan beperking van de instroom tot speerpunt maken in de verkiezingen en de daaropvolgende coalitieonderhandelingen.  

Met de linkse partijen vallen op dit punt nauwelijks zaken te doen. Dus een vorm van samenwerking of tenminste afstemming met andere partijen, waaronder de PVV, moet als optie worden opengehouden. Niet alleen met het oog op een mogelijke gedoogconstructie, maar ook ingeval het toch tot onderhandelingen met links zou komen. Je staat nu eenmaal sterker in onderhandelingen als je alle opties openhoudt. 

Ed Nijpels wordt gezien als een VINO 

Verstandig dus dat Brekelmans dit punt op tafel legde. Hij ging daarmee in tegen zijn fractievoorzitter Sophie Hermans, die meteen na de val van het kabinet samenwerking met de PVV uitsloot. Bij enkele mastodonten, waaronder Ed Nijpels, schoot de uitspraak van Brekelmans in het verkeerde keelgat. Daar moet Brekelmans zich maar niks van aantrekken. Naar mijn inschatting worden types als Nijpels onder potentiële VVD-stemmers beschouwd als VINO (VVD-er in name only). 

Het vaak gehoorde argument dat Wilders destijds is weggelopen uit het Catshuisoverleg van het kabinet-Rutte I en dat hij daarom onbetrouwbaar is, overtuigt niet. Niet alleen omdat sprake zou zijn van een opzetje van coalitiepartner CDA, maar ook omdat de tussentijdse val van kabinetten, alleen al wegens onoverkomelijke  politieke meningsverschillen, sinds jaar en dag schering en inslag is in Den Haag: van Drees III (1958) tot en met – jawel – Rutte IV (2023) gaat het om tien keer (Balkenende II, dat struikelde over de Ayaan-kwestie, niet meegerekend). Dat is ongeveer de helft van alle kabinetten in die jaren, interim-kabinetten uitgezonderd. Bij mijn weten heeft dit, behalve voor de PVV, nooit geleid tot uitsluiting van partijen bij latere coalitie-onderhandelingen. 

Als ooit de tijd rijp was om werk te maken van minder asielzoekers dan is het nu. Om te beginnen bij de komende verkiezingen en vervolgens in de coalitieonderhandelingen. Dit is echter gemakkelijker gezegd dan gedaan. 

Spindokters en media doen er alles aan om verkiezingen vooral niet over de inhoud te laten gaan, maar over de vraag welke partij als grootste uit de bus komt en de premier mag leveren. Dat laatste is overigens niet vanzelfsprekend. Denk bijvoorbeeld aan het kabinet-Van Agt I, dat in 1977 de leider van de grootste partij Den Uyl het nakijken gaf. Of Biesheuvel, van de kleine ARP, die in 1971 premier werd.  

Zo’n strijd om de koppositie heeft, zeker als er maar twee kanshebbers komen bovendrijven, de neiging te ontaarden in een ‘schoonheidswedstrijd’, een personality contest, waarbij de inhoud raakt ondergesneeuwd. Kiezers die minder asielzoekers willen zouden zich hierdoor kunnen laten meeslepen. 

Voetangels en klemmen 

Maar stel dat de kiezer het hoofd koel houdt en zijn wens de asielinstroom in te dammen tot uitdrukking weet te brengen in de zetelverdeling, dan dient zich een volgende risicofactor aan, en dat is de VVD. Mark Rutte is de partijleider die, zoals de hoofdredacteur van dit medium het onlangs uitdrukte ‘rechtse kiezers gebruikt voor linkse doelen’. Nu Rutte niet meer beschikbaar is als lijsttrekker is de vraag of de VVD onder nieuwe leiding het roer zal omgooien en zijn kiezers wel serieus zal nemen.  

Als de komende verkiezingen het beeld bevestigen dat zich nu aftekent in de peilingen, dan zal de VVD de kans krijgen een sleutelrol te spelen in de aanpak van de asielkwestie. Niet langer zouden de ongenode asielzoekers en hun zaakwaarnemers de dienst mogen uitmaken, maar dient – zoals ook de bekende sociale wetenschapper Ruud Koopmans bepleit –  het ontvangende land te bepalen hoeveel en welke asielzoekers worden toegelaten. De weg daar naartoe is echter bezaaid met voetangels en klemmen. Hierover een volgende keer meer. 

Hans Roodenburg is econoom en gaf bij het Centraal Planbureau leiding aan onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Hij publiceert sinds maart 2021 in Wynia’s Week over het Nederlandse immigratiebeleid. 

Wynia’s Week volgt het Nederlandse bevolkingsbeleid kritisch en op de voet. Steunt u deze broodnodige berichtgeving? Graag! Doneren kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht De kiezer wil minder asielzoekers en de VVD moet die wens nu eindelijk eens inwilligen verscheen eerst op Wynia's Week.