De biografie met als titel Den Hollander. Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie (uitgeverij Blauwburgwal) verscheen n het jaar 2021. In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw was hoogleraar A.N.J. den Hollander het gezichtsbepalende boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Onder zijn studenten behoorden ook vele, later bekend geworden journalisten, onder wie H.J.A. Hofland, Emma Brunt, Renate Rubinstein en Jan Donkers.

Oefening in sociologisch kijken

Den Hollander (1906-1970) was een begaafd waarnemer van de sociale werkelijkheid. Hij meende dat de waarneming altijd door een waas tot stand zal komen. Den Hollander noemde dat waas of beeld  ‘het raster’, bij wijze van spreken de bril waardoor iemand de sociale werkelijkheid waarneemt. Ongerichte, onbevangen waarneming bestaat niet. De romanticus zal vooral het bijzondere zien, terwijl de realist het alledaagse zal waarnemen. Een goede socioloog moet ook oog hebben voor de spruitjesgeur in het trappenhuis.                                                                                     

Den Hollander was een begenadigd docent. Het waren inleidende hoorcolleges Sociologie voor studenten sociologie, antropologie, pedagogiek, politicologie en pedagogiek. Ze waren verplicht en zeer populair. Wie te laat kwam, kon rekenen op de toorn van de professor. Den Hollander wilde bij de eerstejaars studenten vooral ‘het gevoel voor het sociale leven’ bijbrengen. De studie sociologie zou ertoe moeten leiden dat studenten de werkelijkheid heel anders gingen benaderen dan ze altijd hadden gedaan. Zijn colleges waren, aldus oud-hoogleraar Lodewijk Brunt, ook een oefening in kijken, vooral in sociologisch kijken. Mocht je dat niet willen of ervaren, dan kon je, aldus Den Hollander, beter kruidenier worden.

Het raster, dat het sociologisch kijken verhindert, is de irrationeel tot stand gekomen voorkennis, zeg maar de vooroordelen die we allemaal hebben en onbewust koesteren. Een geoefend waarnemer moet dit raster kunnen doorbreken. Ieder land kent ook zijn eigen nationale denkstijl, die net als het nationale karakter vele subnationale variaties heeft. Daarnaast is ook de specifieke persoonlijkheid van de waarnemer van belang. Karakter, sociale positie, opleiding en andere persoonlijke eigenschappen bepalen hoe iemand denkt, reageert en wat zijn voorkeuren zijn.                                         

De Amerikaanse intellectuelen werkzaam op de universiteit, bij wie ik in 2016 vertoefde, waren ervan overtuigd dat Hillary zou winnen. Ze hadden allemaal een progressief raster, dat hen naar mijn mening belette de Amerikaanse sociale werkelijkheid goed te zien en te doorgronden. In de ogen van Den Hollander waren zij ‘kruideniers’.

Neerbuigend

De schok onder hen was daarom groot dat Donald Trump de Amerikaanse verkiezingen, weliswaar op het nippertje, had gewonnen. Ook toen ging het om de kiesmannen in de zogeheten Swing States in het midden van de VS. In die staten woonden veel hardwerkende ‘gewone mensen’, ook mensen die plotseling werkloos waren geworden door de grootschalige ontslagen in de auto-industrie.

In de politieke beschouwingen achteraf deed Hillary’s neerbuigend citaat over de zogeheten ‘deplorables’, ‘lower class people’ die op de Republikeinse kandidaat Donald Trump zouden stemmen, haar de das om. Hillary werd algemeen gezien als een progressieve vrouw, de vrouw van ex-president Bill Clinton, afkomstig van de East-Coast, de staat New York, en in haar opvattingen elitair. Duidelijk een kandidaat uit de bovenlaag van de Amerikaanse samenleving, iemand die de onderlaag niet kent.

Strijdende stijl

Donald Trump was volks, conservatief, tegen abortus, anti-migratie en een vrouwenhater. Ook al was hij miljardair, Trump kende wel de gevoelens in de onderlaag van de samenleving. Zijn stijl van argumenteren was op de man af, agressief en beledigend naar vrouwen. Deze strijdende stijl had Trump geleerd in de periode dat hij een machtig en succesvol zakenman werd. 

Nu, acht jaar later, lijkt de strijd zich te herhalen. Ditmaal tussen Kamala Harris, de kandidaat van de Democraten, en wederom Donald Trump, de Republikeinse kandidaat. Zoals in 2016 komt Trump nu ook op voor de gewone man, tegen abortus, tegen beperkingen op wapenbezit, tegen het betalen van belastingen en zeer nationalistisch van toon. Wederom kiest hij voor de aanval en de belediging. Kamala Harris heeft geleerd van de fouten van Hillary Clinton en gaat ook volop in de aanval. Het zal wederom een nek-aan-nek-race worden.

In mijn directe Amsterdamse omgeving – op zich zegt dat ook veel – krijg ik veel opmerkingen, vooral van hoog opgeleide mensen, te horen in de trant van: ‘Hoe is het mogelijk dat die lompe fascist en vrouwenhater Donald Trump meer dan 50 procent van de Amerikaanse kiezers gaat binnenhalen?’ In Nederland zou Donald Trump, zo luiden de inschattingen, niet meer dan twee procent van de stemmers krijgen. Alle Nederlandse media zijn voor presidentskandidaat Kamala Harris.

Premie op veerkracht

Het antwoord daarop valt onder meer te destilleren uit het werk van  Den Hollander die al in 1968(!) schreef: ‘Meer in het algemeen stellen de Amerikaanse massamedia een premie op veerkracht, ambitie, sociale mobiliteit en zakenflair.’ Aan al die kenmerken voldoet de figuur van presidentskandidaat Trump in hoge mate, veel meer dan Kamala Harris.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Trump versus Harris. Gezien door de bril van de socioloog A.N.J. Den Hollander verscheen eerst op Wynia's Week.

De positie van de verdachte wat betreft de interne openbaarheid van het strafproces is zo mogelijk nog beroerder, meent Spong. Het recht om kennis te nemen van alle processtukken raakt in zijn visie het hart van een eerlijk proces. Immers, de verdediging moet in staat worden geacht kennis te nemen van alle procesinformatie. Er behoort bijvoorbeeld geen plaats te zijn voor geheime infiltranten en het achterhouden van ontlastend bewijsmateriaal. Spong neemt het op voor de positie van de verdachte, hetgeen te begrijpen valt vanuit zijn rol als raadsman.

Verdachte kan in verzet gaan

Hier wil ik het opnemen voor het slachtoffer. Aan de hand van de twee hoofdbegrippen, eerlijk proces en interne openbaarheid, zal ik het procesmodel, de besluitvorming door de officier van justitie zonder dat het slachtoffer en/of zijn advocaat daarbij aanwezig mag zijn, aan de kaak stellen. In dit zogenaamde officiersmodel is geen plaats voor de rechter en er is geen zitting. De officier beslist en maakt een strafbeschikking. Hij heeft de beschikking over zes mogelijkheden: hij kan aan de verdachte een taakstraf opleggen, de verdachte moet een cursus volgen of de verdachte moet een boete en/of schadevergoeding betalen. Per strafbeschikking kan ook de rijbevoegdheid worden ontzegd. Een combinatie van deze opties is ook mogelijk. De officier kan ook beslissen geen straf op te leggen.

Is de verdachte het niet eens met de beslissing? Dan kan hij in verzet gaan. In zo’n geval moet hij alsnog voor de rechter komen en beslist een rechter over de straf.  Dat kan voor de verdachte lonend zijn, want de rechter komt heel snel tot een vrijspraak of een beduidend lagere straf.

In dit model is geen plaats voor getuigen à charge of décharge. Er wordt ook niet aan de mogelijkheid gedacht dat de andere partij het niet eens zal zijn met de beslissing. Sterker nog, in deze procedure is het slachtoffer lijdend voorwerp. De advocaat Geertjan van Oosten noemt dit model een vorm van ‘rechtspraak’ waar ze in Noord-Korea jaloers op zouden zijn. Opsporing, vervolging en berechting zijn namelijk in handen van de uitvoerende overheid. Als niet-jurist meen ik dat dit model ook in strijd is met het principe van fair trial en interne openbaarheid.

Het mag duidelijk zijn dat justitie het ‘officiersmodel’  heeft geïntroduceerd om de rechterlijke macht te ontlasten. Dan hebben we het nog niet gehad over de uitvoering, want daar kan ook het een en ander fout gaan. ‘Meestal gaat de zaak op de schop als je er al iets van hoort’, laat mijn advocaat weten.                                                  

Opgelicht

In deze casus ben ik zelf het slachtoffer en dus ook partij. Wat wil het geval? Op 30 januari 2024 ben ik slachtoffer geworden van een vorm van phishing. Ik kreeg een sms met het bericht: ‘Hoi Pap, ben je druk. Mijn telefoon is gevallen. Ik krijg nu een leentoestel. Kan je me een bericht sturen naar mijn leentoestel? Dit is het nummer (…) . Er volgt een conversatie per whatsapp waarin mijn zoon, althans ik verkeerde in de veronderstelling dat het mijn zoon was, vraagt om een bedrag van 1870 euro over te maken. Hij belooft het geleende bedrag de volgende dag terug te storten.

Natuurlijk heel dom van mij dat ik in deze valstrik ben getrapt, maar ik wilde hem heel graag ter wille zijn. Hierdoor was ik minder kritisch. In het kort komt het erop neer dat ik 1870 euro heb overgemaakt aan een zekere persoon, met de door mij bedachte naam G. van Houten.

Briefwisseling met ING

In deze oplichtingszaak fungeerde Van Houten als geldezel, dat wil zeggen een persoon die als financieel tussenschot dient bij de oplichting. Deze Van Houten stelde zijn bankrekeningnummer ter beschikking aan de feitelijke oplichters. Hij heeft in opdracht gehandeld van de persoon die mij heeft benaderd met het verzoek 1870 euro over te maken. Ik verkeerde toen nog in de veronderstelling dat deze persoon mijn zoon was. Het feit zelf wordt ‘overige horizontale fraude’ genoemd.

Met de betrokken bank, ING, heb ik een intensieve briefwisseling gevoerd. Naar mijn mening had de bank het rekeningnummer van deze Van Houten meteen moeten blokkeren, nadat gebleken was dat hij zijn bankrekening eerder had misbruikt. Dit baseerde ik op het feit dat in het telefoongesprek met een medewerker van de bank, dat vrijwel direct na het overmaken van het geld plaatsvond, hij mij nadrukkelijk had verzocht aangifte te doen en een afschrift van het proces-verbaal naar de bank te sturen. Ik leidde hieruit af dat sprake was van dossiervorming.

Op 13 februari 2024, je moet hiervoor een afspraak maken, heb ik bij de politie in Amsterdam aangifte gedaan van de oplichting. Ik word door de verbalisant keurig te woord gestaan. Een kopie van de aangifte heb ik naar ING gestuurd. De uitgebreide briefwisseling heeft echter niet geleid tot het door mij beoogde resultaat: financiële compensatie van het door mij overgemaakte bedrag van 1870 euro. ING vindt dat zij niet aansprakelijk kan worden gesteld voor de geleden schade. Ik heb immers zelf opdracht gegeven voor de betaling en die geaccordeerd.

Op 8 mei 2024 word ik door het Arrondissementsparket Rotterdam op de hoogte gesteld van het feit dat de politie de verdachte heeft kunnen opsporen en aanhouden. Hij moet op 9 juli 2024 bij het Openbaar Ministerie (OM) verschijnen. De officier van justitie beslist dan over de op te leggen straf. In de brief staat dat ik noch mijn advocaat op deze bijeenkomst aanwezig mag zijn. Er is immers geen zitting. Na de bijeenkomst zal ik per brief op de hoogte worden gesteld van de beslissing. Ik heb wel de mogelijkheid de voortgang van de strafzaak online te volgen. Als ik over deze procedure vragen heb, kan ik contact opnemen met het Informatiepunt Slachtoffers. In mijn antwoord heb ik de officier laten weten dat ik graag bij de zitting aanwezig wil zijn. Ik wilde graag kennismaken met de verdachte en weten wie zijn opdrachtgever was. Niets van dit alles.

Geen toevoeging van een advocaat

Bij de brief bevindt zich een bijlage met vragen of ik nader geïnformeerd wil worden over de strafzaak en of ik een schadevergoeding wil. Op beide vragen reageer ik positief, met daarbij mijn verzoek ook inzage te krijgen in het proces-verbaal. Als slachtoffer heb ik immers ook recht op informatie. Ik wil weten wat door het OM is gedaan aan vervolging, niet alleen van de geldezel, maar ook van de opdrachtgevers. Als slachtoffer voelde ik mij ook behoorlijk gedupeerd, want ik verkeerde in geldnood en kon bijgevolg mijn huur niet meer betalen. Ik heb geld moeten lenen. Ook laat ik op het antwoord-formulier weten dat ik veel correspondentie heb moeten voeren met de ING-bank, die de door mij geleden schade niet wil vergoeden.

Om wat meer gewicht in de schaal te leggen, besluit ik een advocaat in de arm te nemen. Mijn advocaat, Geertjan van Oosten, schrijft een brief naar het OM met de aankondiging dat ik een beroep zal doen op schadevergoeding. Een toevoeging van de advocaat door de overheid is in mijn geval niet mogelijk. Dat hebben professionele drugscriminelen beter geregeld.

Geen poging opdrachtgevers te achterhalen

Tot mijn vreugde en verrassing is de dader in april 2024 aangehouden. Chapeau politie. Na herhaald verzoek, kennelijk is dit niet gebruikelijk, krijg ik via het Informatiepunt Slachtofferhulp Rotterdam inzage in het proces-verbaal, dat werd opgemaakt op 22 april 2024. Het blijkt te gaan om een 22-jarige jongeman met een uitkering, die verslaafd is aan drugs. Hij kreeg een bedrag van 50 euro aan drugs om zijn gironummer ter beschikking te stellen. Hij zou benaderd zijn door twee personen, naar ik vermoed dealers. Hij is woonachtig te Rotterdam en is in het bezit van de Nederlandse nationaliteit. De dader is geboren in Dinant, België. Mijn Vlaamse vriendin stelt meteen vast dat het om een Waal gaat.

In het proces-verbaal wordt geen enkele poging gedaan de opdrachtgevers te achterhalen. Wel krijgen we een overzicht van zijn bankafschriften, waaruit blijkt dat ik aan G. van Houten een bedrag van 1870 euro heb overgemaakt.                                                            

Ik bel nog een keer met Slachtofferhulp. Ze laten mij weten dat de uitspraak van de zitting is: 40 uur taakstraf en het betalen van een schadevergoeding van 1870 euro in tien termijnen te voldoen. Ik laat mijn advocaat weten dat dit trekken wordt aan een dood paard, want de dader heeft een uitkering. Ik veronderstel dat hij, bij het horen van deze beslissing, zijn uitkering zal opzeggen. ‘Zou wel eens mee kunnen vallen. Het Centraal Juridisch Incassobureau (CJIB) neemt waarschijnlijk de incasso voor zijn rekening’, is de korte reactie van mijn advocaat.

Sindsdien hoor ik niets meer. Ik besluit halverwege augustus maar weer eens contact op te nemen met het Informatiepunt Slachtofferhulp Rotterdam (IPS). De ambtenaar laat mij weten dat de beslissing nog geaccordeerd moet worden. Op mijn vraag wat dat accorderen precies inhoudt kan hij geen antwoord geven. ‘En waarom moet dit zo lang duren?’ Hij zal mijn vragen aan de betreffende officier van justitie voorleggen en verzoeken om contact met mij op te nemen. Dat is niet gebeurd.

Rechtszitting moet toch openbaar zijn

Eind augustus ga ik met vakantie en ik neem daarna weer contact op. ‘Oh, heeft de officier nog geen contact met u opgenomen om uitleg te geven’, is de verbaasde reactie van IPS. ‘Nee, dat heeft-ie niet gedaan,’ laat ik de medewerker weten. Ik vraag hem de naam te noemen van de betreffende officier van justitie, zodat ik hem zelf kan benaderen. ‘Nee, dat is niet mogelijk’. 

Rond 12 september krijg ik een mailbericht van het IPS. De betrokken ambtenaar laat mij weten dat na het sturen van een aantal mails duidelijk is geworden dat de beslissing tot het vergoeden van de schade niet juist is verwerkt. Immers, de schadevergoeding was niet bij de beslissing ingevoerd, waardoor de verwarring is ontstaan. Er is een nieuwe strafbeschikking uitgestuurd, waardoor het CJIB nu wel een melding zou moeten krijgen dat er acceptgiro’s naar de verdachte, de dader G. van Houten, moeten.

Ik geef de informatie door aan mijn advocaat, die al op 5 juli 2024 een bescheiden rekening had gestuurd. Ik laat hem weten – en dat is geen verwijt – dat dit niet gebeurd zou zijn als ik niet zelf zo nadrukkelijk aan het dode paard had getrokken. Er volgt een brief (12 september 2024) waarin staat dat de beslissing van de officier nog niet definitief is en dat ik mij voor vragen kan wenden tot Slachtofferhulp.

Ombudsman protesteerde al

Een collega maakt mij nog attent op een brief (16 december 2021) van de Ombudsman aan de toenmalige minister en staatssecretaris. De ombudsman merkt op dat deze vorm van strafbeschikking onvoldoende recht doet aan de belangen van het slachtoffer, in het bijzonder waar het gaat om zijn spreekrecht en in situaties waarin hij zich laat voegen, dat wil zeggen zich laat bijstaan door een raadsman.

En nu maar wachten op de eerste betaling. In gemoede vraag ik mij af wat Gerard Spong hiervan zal vinden.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Eerst slachtoffer van oplichting en daarna van Noord-Koreaanse rechtspleging verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij het mannenbolwerk van de politie hoorden vroeger de namen van fameuze hoofdcommissarissen als Eric Nordholt (Amsterdam), Jan Wiarda (Utrecht, Den Haag) en Bernhard Welten (Amsterdam). Dat waren mannetjesputters die er niet voor terugdeinsden hun mening te verkondigen. In hun ogen had de politie ook en vooral een maatschappelijke taak, in die zin dat zij er was om urgente problemen in de samenleving te signaleren en om zo nodig te bemiddelen.

De politie was in deze visie niet alleen handhaver, maar ook bruggenbouwer. ‘De vrede in de stad bewaren’, luidde toen nog de missie van het Amsterdamse korps en in advertenties profileerde de politie zich als ‘je beste kameraad’. Eric Nordholt – die naast de landelijke politieacademie ook een universitaire studie sociologie had gevolgd – was een groot voorstander van de wijkagent en de wijkpolitie.

Een nieuw tijdperk in de onderwereld

Dat was een ander Nederland, dat inmiddels niet meer bestaat. In de criminele onderwereld brak een nieuw tijdperk aan. De oude penoze maakte geleidelijk plaats voor een nieuwe elite van criminelen, de poldermaffia. Een van hen was de criminele ondernemer Klaas Bruinsma. Als gevolg van de grootschalige import van soft en later hard drugs, was sprake van een enorme verharding. Bruinsma, alias ‘de dominee’ of ‘de lange’, was een van de eersten die het loodje legde. Hij werd op 27 juni 1991 geliquideerd voor het Hilton Hotel in Amsterdam.

Twee jaar later barstte de IRT-affaire los, inclusief onthullingen over het gecontroleerd doorlaten van drugs onder regie van politie en justitie. Vanaf eind jaren negentig was er bovendien sprake van een golf van liquidaties in de Amsterdamse onderwereld, crimineel gedrag waar de politie in het geheel geen greep op had.

In 2024 is de Nationale Politie met 65.000 medewerkers de grootste werkgever van Nederland. Wat zouden de ambities zijn van de nieuwe korpschef Janny Knol?

Onlangs gaf ze een interview aan NRC Handelsblad. Ik verwachtte iets te lezen over het oplossen van de reeks aanslagen met zwaar vuurwerk op woningen, winkels en panden van ondernemers. Vorig jaar waren er 465 van zulke aanslagen, meer dan een keer zoveel als in 2022.

Ook verwachtte ik dat Knol iets zou zeggen over de vloed van plofkraken op geldautomaten in Duitsland, gepleegd door een ploeg van jonge Utrechtse criminelen van Marokkaanse afkomst. Weliswaar is sprake van intensieve samenwerking met de Duitse politie, maar de inspanningen van de Nederlandse politie zijn nog altijd niet optimaal.

Discriminatie en racisme

Maar in haar interview met NRC heeft Knol het daar niet over. Wel spreekt ze haar afkeuring uit over incidenten waarbij agenten zich ‘discriminerend en racistisch uitlieten over burgers of over collega’s met een migratieachtergrond’ en maakt ze een groot punt van het respecteren van het recht op demonstratie. ‘Of het nou gaat om demonstraties tegen Zwarte Piet, voor het klimaat, een boerenprotest of om een conflict elders in de wereld: het komt erop aan hoe wij handelen. Het is heel belangrijk dat de politie het grondrecht om te demonstreren beschermt.’

Ook ziet de nieuwe korpschef een taak voor haar organisatie om nadrukkelijker deel te namen aan het publieke debat. ‘Om te signaleren welke onderwerpen op de politiek-bestuurlijke agenda moeten komen.’ Tegelijkertijd klaagt zij steen en been over het feit dat de politie steeds moet opdraven bij meldingen over mensen met verward gedrag. Dat kost de politie handenvol werk en een hoop tijd.

In de ogen van Knol moet de politie ‘waakzaam en dienstbaar’ zijn. Haar bevindingen en plannen, zo lezen we, heeft ze genoteerd in de zestien pagina’s tellende, interne notitie: Stevig Staan, tussen samenleving en rechtsstaat.

Tja, alweer die rechtsstaat die kennelijk voortdurend onder druk staat. Zou dat wellicht ook komen omdat 80 procent van de aangiftes door de politie niet wordt opgepakt of opgelost? Rinus Otte, hoogleraar en als voorzitter van het College van procureurs-generaal de hoogste baas van het Openbaar Ministerie, suggereert in zijn nieuwe boek De troost van gebrekkig strafrecht dat het interessant zou zijn om te achterhalen of de niet behandelde aangiftes mogelijk vooral afkomstig zijn van burgers in achterstandswijken. Misschien, schrijft hij, versterkt het huidige opsporings- en vervolgingsbeleid de tweedeling in de samenleving.

De Politiewet is duidelijk

Niks doen met aangiftes, jarenlang slechte cijfers krijgen over de opsporing van strafbare feiten en tegelijkertijd een grote mond opzetten over de politie die nadrukkelijker zou moeten participeren in het publieke debat: lef kunnen we Knol niet ontzeggen. Maar moet de diender, in plaats van te ‘verbinden’, niet gewoon zijn of haar werk doen?

Het is daarom goed nog eens te kijken naar de Politiewet van 2012. ‘De politie,’ zo vermeldt artikel 3, ‘heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven’. De politie dient dus vooral op te treden tegen overtredingen en misdrijven. Daarnaast verleent zij hulp aan burgers die dat nodig hebben. En in acute noodsituaties grijpt de politie dwingend in, zonder aanziens des persoons. 

Ook Knol noemt in NRC artikel 3 van de Politiewet. Toch legt ze haar oor kennelijk liever te luisteren bij politiek correcte bestuurders en wetenschappers. De politie doet de samenleving tekort, niet omdat dienders niet genoeg deelnemen aan het publieke debat, maar omdat ze er onvoldoende in slagen daders van delicten op te sporen.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!   

Het bericht Dienders moeten niet debatteren, maar boeven vangen. Snapt de nieuwe korpschef dat wel? verscheen eerst op Wynia's Week.

Sinds 1995 moeten de vorderingen van advocaten via reguliere banken verlopen, terwijl een deugdelijke boekhouding vereist is. Advocaten verwijzen in dit verband naar een brief van de procureurs-generaal uit 1995. Dat ‘herenakkoord’ is uitgewerkt tot de ‘Bruyninckx-richtlijnen’. Deze richtlijnen houden in dat de advocaat geen betalingen per kas mag verrichten of bedragen aanvaarden hoger dan 25.000 gulden en dat betaling van declaraties volledig giraal moet geschieden. Het is ook in principe verboden, hoewel de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) hierover niet echt duidelijk is, om girale betalingen uit belastingparadijzen en cash-betalingen te ontvangen.

Scherpe daling contante betalingen

Deze richtlijnen zijn sinds 2014 verwerkt in de Verordening op de advocatuur, de zogeheten Voda-regeling. Slechts in bijzondere gevallen, zo schrijft artikel 6.27 van de Voda voor, kan er nog met cash worden betaald; namelijk ‘indien feiten en omstandigheden dit rechtvaardigen’. Beloopt de contante betaling een bedrag van 5.000 euro of meer dan is overleg met de plaatselijke Deken verplicht. Sindsdien is het aantal contante betalingen scherp gedaald. Veel advocatenkantoren hebben volledig afscheid genomen van betalingen met cashgeld.

Toch ligt het soms gecompliceerd, laat Deken Taco van der Dussen in een interview met De Gelderlander (28 april 2023) weten: ‘Als Dekens doen we elk jaar onderzoek naar contante betalingen. Vorig jaar heb ik een aantal advocaten uitgenodigd bij wie het aantal contante betalingen opviel. Eentje had zich tientallen malen cash laten betalen. Maar wat bleek: ‘Die advocaat trad op voor Roma’s. Roma’s zijn soms vermogend, maar hebben meestal geen bankrekening en kunnen er vaak ook geen openen. Maar zwart geld aannemen kan niet, dan hang je …’ Sommige advocaten hebben om deze reden dit type cliënten niet meer in hun bestand.

Toch zijn er nog steeds advocaten die zich, willens en wetens, voor hun diensten laten betalen in natura. Zo kon een Amsterdamse advocaat, een zekere Mr. X, twee weken gratis verblijven in een vakantievilla op het Spaanse vakantie-eiland Ibiza die toebehoorde aan zijn vermogende cliënt. Op deze wijze wilde de cliënt een nog openstaande rekening van naar schatting 20.000 euro aan mr. X voldoen, die daarvan gretig en dankbaar gebruik maakte. Het feit is door een vroegere collega gemeld aan de plaatselijke Deken.

Voor mijn onderzoek in ‘De Zaak Ridouan T.’  kwam ik erachter dat Taghi over een vermogen zou beschikken van 500 miljoen, evenveel als het totale budget van het Openbaar Ministerie. Dit vermogen zou hij gestald hebben in Dubai, waar zijn gezin nog steeds woont. Zijn zoon Faisal, naar wie het verzoek om uitlevering is gedaan, zou dit vermogen beheren, na raadpleging en in overleg met de familie Taghi in Nederland. Dit opmerkelijke gegeven leidde bij mij tot de vraag door wie en hoe zijn advocaatkosten worden betaald.

Burger draait op voor advocaatkosten

De vraag heb ik voorgelegd aan Michael Ruperti, Taghi’s ex-advocaat. Hij liet mij weten hierover geen uitsluitsel te kunnen geven, want hij was gehouden aan zijn geheimhoudingsplicht. De vraag heb ik vervolgens voorgelegd aan strafadvocaat Peter Plasman. Hij kon mij niet vertellen hoe dit in het specifieke geval van Ridouan Taghi is geregeld, maar ik mocht ervan uitgaan dat betalingen van advocaatkosten, ook in het geval van vermogende drugscriminelen, door de gewone belastingbetaler worden betaald. Dergelijke betalingen door de overheid voor gemaakte advocaatkosten heten ‘toevoegingen’. De eigen bijdrage bij een toevoeging bedraagt 200 euro. Een advocaat bij megaprocessen tegen vermogende criminelen kan dus procederen op staatskosten, betaald uit de portemonnee van de burger.

Daar zitten wel limieten aan en het hoeft ook geen vetpot te zijn. Zo laat een advocaat weten: ‘Dan heb je soms verhoren van tien uur of langer. Als je het omrekent, krijg je 30 euro per uur. Bij een drugszaak zit je op 15 euro per uur. Daar moet je je reiskosten van betalen, je secretaresses, je ict, je kantoorpand: dan ben je verlies aan het draaien, hoor. Je moet ook nog een pleitnota schrijven. Voor een pro-formazitting krijg je niks, dat zit allemaal in die 800 euro. Ons uurtarief voor betalende cliënten ligt tussen 200 en 350 euro.’    

Verbod op cash-betalingen massaal overtreden        

Je zou zeggen dat sinds 2015 een en ander rond de betalingen goed is geregeld. Niets is minder waar. In een recent onderzoek, uitgevoerd door de Unit Financieel Toezicht Advocatuur, in opdracht van de gezamenlijke Dekens, werd de financiële administratie van de jaren 2018 tot 2020 van 45 strafrechtkantoren bekeken. Wat bleek? Vooral in de jaren 2018 en 2019 werden de tuchtregels rond cash-betalingen massaal overtreden. In 2020 nam het aantal cash-betalingen sterk af, mede door het aankondigen van het onderzoek.

De toenmalige Amsterdamse deken Evert-Jan Henrichs zegt hierover (NRC,31 juni 2022): ‘We hebben moeten constateren dat er een cultuur is ontstaan waarin onvoldoende is gelet op de regels rondom contante betalingen. En als toezichthouder op de advocatuur hadden wij daar misschien ook wel eerder tegen moeten optreden.’ Advocaten gaven voor het accepteren van contante betalingen de volgende redenen op. Familieleden zouden een inzamelingactie hebben gehouden om de advocaat te betalen of de cliënt werkte in een omgeving waarin contant geld de norm is. 

Opmerkelijk genoeg volgden er geen tuchtrechtelijke sancties. Evert-Jan Henrichs: ‘Dit onderzoek was thematisch en geen opsporingsonderzoek. Omdat de regels in zulke brede zin werden overtreden, maar de advocaten ook in brede zin tot inkeer zijn gekomen, hebben we besloten die zaken niet voor de tuchtrechter brengen. (…) De uitkomst van dit onderzoek en de aandacht voor het onderwerp kun je als waarschuwing zien. Zoals een agent iemand die geen licht op de fiets heeft ook niet altijd een boete hoeft te geven.’

Alweer die vergoelijkende, begripsvolle attitude, kenmerkend voor de houding van de achtereenvolgende toezichthouders ten opzichte van hun collega’s. Een ex-Deken liet mij niettemin weten dat van de 600 dossiers/klachten in zijn ambtstermijn er per jaar 200 zaken naar de tuchtrechter gingen, de rest werd opgelost door middel van een indringend gesprek, een schikking of een andere afdoening.         

Hoe controleer je het?

Niemand mag geld aannemen waarvan hij weet of had kunnen weten dat het uit illegale bron komt, is de mening van het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie. Dat geldt ook voor advocaten, ongeacht welke werkzaamheden zij daarvoor verrichten. Toch kan het OM in de praktijk weinig beginnen tegen verdachte betalingen aan advocaten, omdat die onder het schild van geheimhouding vallen. Een plaatselijke Deken kan wel onderzoek verrichten, maar zal dit pas doen wanneer er een verdenking bestaat. Of er wel of niet cash of in natura betalingen plaatsvinden is daarom moeilijk vast te stellen.         

In de zaak rond de ‘cash-betalingen’ hebben de Dekens aangekondigd in een paar gevallen ‘nader onderzoek’ te zullen doen. Ook gaan zij strenger toezien op strikte naleving van de regels rondom contante betalingen. Onder meer via bestaande toezichtinstrumenten zoals kantoorbezoeken en specifieke onderzoeken naar aanleiding van ontvangen signalen.

Nieuw is dat advocaten elk jaar zullen worden benaderd om vragenlijsten in te vullen, met daarin de expliciete vraag hoeveel cash in dat jaar is aangenomen. Als toezichthouder hoopt men beter in staat te zijn een vinger aan de pols te houden. Mocht blijken dat advocaten de lijst niet naar waarheid hebben ingevuld, dan zal men genadeloos zijn. Dan volgt zeker een gang naar de tuchtrechter. Maar hoe controleer je zoiets? vraag ik mij af.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!   

Het bericht Verdachte betalingen aan advocaten komen veel voor maar zijn moeilijk controleerbaar verscheen eerst op Wynia's Week.

De toppers onder hen konden zelfs een zeer goed salaris verdienen. In de meeste gevallen was dat crimineel geld, maar dat was lange tijd geen discussiepunt. Immers, zo liet menig strafrechtadvocaat weten, ook criminelen hebben recht op een advocaat. Bovendien zou het buitengewoon lastig zijn om de herkomst van de betalingen in contant geld vast te stellen. Er zijn echter maar weinig particuliere cliënten die een voorschot van 5000 of 10.000 euro zo maar kunnen ophoesten, en dat bovendien steeds met contant geld plegen te doen.

Spong rekent gemiddeld 600 euro per uur

Dat waren de gouden jaren voor menig strafadvocaat, tevens de periode dat topadvocaat Gerard Spong het thema van cash-betalingen in zijn boek Leugens om bestwil aanstipte. In dat boek uit 1997 besteedt hij ook ruim aandacht aan de ethiek van het beroep als strafpleiter. In een interview erkent hij ruiterlijk dat hij ‘vermogend is geworden dankzij de misdaad. Deels door geld dat uit drugstransacties is betaald’. Spong vraagt voor zijn juridische dienstverlening gemiddeld 600 euro per uur.

In de podcast Napleiten laat hij zijn ondervragers, Parool-journalist Wouter Laumans en advocaat Christian Flokstra, weten geen drugscliënten meer te willen verdedigen. ‘Teveel gedoe met betalingen.’ Hij legt zich nu toe op cassatiezaken. De raadsman verdient nog steeds niet slecht, want hij laat zich vervoeren in een Royce Rolls, gespoten in de kleur roze. De ‘topjongens’ onder het legertje strafrechtadvocaten, door de media gepromoveerd tot ‘bekende Nederlanders’, hoeven niet op de blaren te zitten.

Criminaliteit heeft ook amusementswaarde en het is de romantiek van de strafrechtadvocatuur die volop de aandacht trekt. Door de geringe pakkans, de zeer lage straffen en de zeer hoge inkomsten kon een nieuwe generatie drugscriminelen lange tijd ongestoord haar gang gaan. En als zij kwamen vast te zitten, konden ze een beroep doen op de beste advocaten. Zware criminelen hebben het nummer van hun advocaat in hun mobieltje staan. Het is overigens een grandioos misverstand te denken dat de meest bekende strafpleiters ook automatisch de beste zijn.

Ook ‘bekende advocaten’ kunnen in de fout gaan. Hoe is dat mogelijk? Het boek van Inez Weski, waarin zij zich opwerpt als onschuldig slachtoffer die door justitie in een onderaardse kerker is geworpen, staat niet voor niets op nummer 1 in de Boeken Top10. Mensen zijn nieuwsgierig, zeker als een bekende gothic advocaat, die continu in de media aanwezig is, in een gevangeniscel belandt. Haar boek, Het geluid van de stilte, wordt door de uitgever ook nog eens gepromoot door een opvallende poster met daarop afgebeeld het portret van Weski.

Absurde focus voor belang cliënt

De strafpleiter stelt zich op als een sfinx en als iemand die tegen de stroom inzwemt, maar door de bloeddorstige ‘vervolgers’ van justitie in het nauw is gedreven. Sinds haar arrestatie op 21 april 2023 en de lovende reacties van haar collega’s, die haar vakbekwaamheid roemen en vinden dat ze onschuldig is tot haar schuld bewezen is, staat de strafadvocatuur in zijn geheel in de schijnwerpers. Het ‘entre-nous’ gehalte onder strafadvocaten is opmerkelijk hoog.

In het algemeen hebben strafrechtadvocaten een absurde focus voor het belang van hun cliënt. Ze hoeven in een strafproces niet mee te werken aan de waarheidsvinding, maar wat zij nogal eens vergeten is dat een strafadvocaat niet alleen een partijdige dienaar is van zijn of haar cliënt, maar ook dienaar van de rechtsstaat, overigens net als het Openbaar Ministerie.

Cliënt is ook een zak met geld

Bij (strafrecht)advocaten gaat het echter niet alleen om het verlenen van juridische bijstand aan een cliënt, maar, aldus NRC-journalist Folkert Jensma, ook om rechtsstatelijke dienstverlening, meer in het bijzonder controle op de opsporing, garantie op een eerlijk proces en bescherming van de grondrechten van verdachten. In grote drugszaken lijkt het alsof het in een proces niet gaat om waarheidsvinding, maar juist om de formele kanten van een rechtszaak. Is de officier van justitie niets vergeten, moet er niet nog een getuige in de zaak worden opgeroepen, is de kroongetuige wel betrouwbaar, zijn de geheimhoudingsrechten niet geschonden en is het fysieke bewijs wel op de juiste manier verkregen?

De cliënt is ook een zak met geld, bij vermogende drugscriminelen een hele grote tas met contant geld. Strafadvocaten zijn zich hiervan bewust, maar verdedigen zich in de regel met de uitspraak dat elke verdachte, ook een vermogende drugscrimineel, recht heeft op juridische bijstand. Tegelijkertijd willen ze vermijden dat hun juridische bijstand door het grote publiek wordt gezien als hulp aan de criminaliteit. Hun verweer op kritiek vanuit de samenleving luidt: advocaten verdedigen de dader en niet de daad. Alsof de daad in een strafproces volledig kan worden losgekoppeld van de identiteit van de verdachte. In een interview noemt Geertjan van Oosten, partner bij advocatenkantoor OSK, het beroep van strafadvocaat ‘een heel subtiel vak’. Zijn gouden tip aan collega-advocaten is heel goed naar je gevoel te luisteren.

Strafadvocaten worden geacht, conform dat onmiskenbare ‘gevoel’, weerstand te bieden aan criminelen, ook als het gaat om vaste cliënten. Daarbij moet een aantal spelregels in acht worden genomen. De eerste gedragsregel verplicht de advocaat zich zodanig te gedragen dat het vertrouwen in de advocatuur of in zijn eigen beroepsuitoefening niet wordt geschaad.

Regel twee is dat de advocaat moet vermijden dat zijn vrijheid en onafhankelijkheid in de uitoefening van zijn beroep in gevaar zouden kunnen komen. Advocaten moeten daarom durven te weigeren informatie, ook al gaat het om een kleinigheid, over te brengen van en naar hun cliënt. De zogeheten ‘geheimhouder telefoon’ van een advocaat mag niet worden uitgeleend aan de cliënt of aan diens contactpersonen. Het verzoek van een cliënt aan zijn advocaat: ‘Mag ik even bellen met mijn vrouw’, moet altijd worden afgewezen. Advocaten mogen ook geen instructies van anderen dan de eigen cliënt accepteren en niets ‘regelen’ dat geen direct verband houdt met de strafzaak.

Mag je je cliënt zomaar overdragen?

Maar wat doe je als piketadvocaat wanneer bepaalde collega’s je heel dringend verzoeken je nieuwe cliënt over te dragen aan advocaten, die de leiders van een criminele organisatie bijstaan? Het hogere doel van dit type criminelen is immers om precies te weten wie wat heeft gezegd om zo mogelijk sancties tegen bijvoorbeeld familieleden van de kleinere vissen op te leggen. Dit soort praktijken komen meer dan eens voor, maar zouden niet mogen passeren in een rechtsstaat. Toch gebeurt het, ook in de grote Marengo-zaak met Ridouan Taghi als hoofdverdachte en zijn raadsvrouw Inez Weski als ‘topadvocaat’.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Strafrechtadvocaten vergeten vaak dat zij niet alleen hun cliënt maar ook de rechtsstaat moeten dienen verscheen eerst op Wynia's Week.

De Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) zag zich, mede naar aanleiding van de ‘zaak Weski’, genoodzaakt initiatieven te ondersteunen om strafrechtadvocaten beter te beschermen, via een noodnummer en noodknop. Er zijn ook ‘vertrouwensadvocaten’ aangesteld, met wie bedreigde of geïntimideerde advocaten off the record verontrustend gedrag van hun cliënten kunnen bespreken. Het zijn initiatieven van de Taskforce ‘bescherming tegen ondermijning’ die ook trainingen in weerbaarheid en een ‘kantoorscan’ aanbiedt.   

Bevoorrechte positie advocaat dwingt tot integriteit

In 2008 stelde advocaat Pim de Vos dat hij dit soort zware criminelen, die meer dan tien bv’tjes hebben in fiscale paradijzen, in gepantserde auto’s rondrijden, in verband worden gebracht met drugstransporten en liquidaties en daar lachend hun schouders over ophalen, uit principe niet wil verdedigen. In zijn boek haalt hij hoogleraar Floris Bannier aan, die schreef dat de advocaat niet alleen de partijdige dienaar van de cliënt is, maar ook dienaar van de rechtsstaat.

Advocaten, ook al zijn ze niet meer in functie (de geheimhoudingsplicht heeft in zo’n geval een postprofessionele werking), dienen te voldoen aan vijf kernwaarden: onafhankelijkheid, integriteit, partijdigheid, vertrouwelijkheid en deskundigheid. De wet beschermt advocaten, in ruil voor zulke strenge beroepsregels, met het verschoningsrecht en beloont hen met het procesmonopolie. Die bevoorrechte positie, ‘als gids in de jungle van het recht’, dwingt de advocaat tot een zuivere en integere beroepsuitoefening.

Toezicht op de klachtenafhandeling regelt de advocatuur primair zelf via een toezichtorgaan, de Nederlandse Orde van Advocaten. Grotere kantoren beschikken over een klachtenfunctionaris, in de regel een advocaat.                     

Advocaten zijn onderworpen aan het tuchtrecht (art. 46 Advocatenwet), dat ervan uitgaat dat personen uit eigen kring het beste weten wat wel en niet hoort. In het geval van een klacht wordt het vooronderzoek verricht door de plaatselijke Deken. De Deken heeft als toezichthouder een hybride taak: hij of zij is onderzoeker, bemiddelaar en aanklager tegelijk. Na het vooronderzoek kan (op verzoek van klager: moet) de Deken de klacht doorsturen naar de Raad van Discipline. In het tuchtrecht kan niet worden gesproken van een delict (het is immers geen strafrecht), slechts over ‘tekortschietend handelen’ oftewel ‘nalaten dat een behoorlijk advocaat niet betaamt’.

Hof van Discipline

De Raden van Discipline zijn onafhankelijke tuchtcolleges en vormen geen onderdeel van de Orde van Advocaten. De Raad bestaat uit twee respectievelijk vier advocaten en een rechter-voorzitter, alsmede een griffier. Het lidmaatschap van de raad staat, aldus een door mij benaderde advocaat, goed op je cv en je kunt naar de functie van raadslid solliciteren. In de praktijk is vaak sprake van coöptatie, waarbij de leden kandidaten kunnen voordragen.      

De Raad kan een advocaat, die meermalen over de schreef is gegaan, zelfs van het tableau schrappen. Tegen zo’n beslissing kan de advocaat in hoger beroep gaan bij het Hof van Discipline.

‘Incassotruc’

Meerdere strafrechtadvocaten, en nog veel meer civilisten, zijn het onderwerp geweest van tuchtrechtelijk onderzoek. In het Algemeen Dagblad hebben we kunnen lezen dat Khalid Kasem, destijds werkzaam als advocaat en kantoorgenoot van Royce de Vries, functionele contacten zou hebben gehad met de verdachte Ridouan Taghi en diens Italiaanse kompaan, maffiabaas Raffaele Imperiale.

Ook werd Kasem ervan verdacht een ambtenaar van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) te hebben omgekocht. Kasem stelde zijn cliënt voor 12.000 euro te betalen om bij een ambtenaar te ‘regelen’ dat hij eerder uit de gevangenis kwam – door Kasem een ‘incassotruc’ genoemd. ‘Dat deed ik ook bij mijn vorige werkgever,’ stelde hij. Dat was het advocatenkantoor Van Oosten, dat de handelwijze van ‘de incassotruc’ meteen heeft weersproken en daar een klacht over heeft ingediend. Advocatenkantoor Van Oosten heeft laten weten dat er op hun kantoor geen enkele ’trucs’ werden toegepast.

Het gesprek met Peter R. de Vries, toen acterend als directeur van het kantoor, is op de band opgenomen en in handen gekomen van een drietal lieden die zich schuil houden onder de naam ‘De Drie Musketiers’.      

De beschuldiging was aanleiding voor een ‘oriënterend onderzoek’ door de plaatselijke Deken, alsmede door de Rijksrecherche. De Amsterdamse toezichthouder, Deken Barbara Rumora-Scheltema, heeft getracht de gestolen tapes op te eisen van het AD, omdat zij vindt dat dit soort informatie vertrouwelijk moet blijven. Dat is niet gelukt. Op grond van het onderzoek, dat drie maanden heeft geduurd, pleit zij Kasem grotendeels vrij, hoewel het feit overeind blijft dat hij zich ongepast heeft uitgelaten tegenover een gedetineerde cliënt. Dat  was op zijn zachtst gezegd onhandig, goed voor een formele waarschuwing en een ‘normoverdragend gesprek’. Een gang naar de tuchtrechter is hem bespaard gebleven. Of Kasem nu wel of niet cash geld heeft gevraagd blijft onduidelijk. Royce de Vries, zijn vroegere partner van het advocatenbureau, spreekt van een ‘broodjeaapverhaal’.

Advocaten hebben een verantwoordingsplicht jegens de Deken. De Deken meent nu dat er onvoldoende bewijs is van omkoping, ook al heeft Kasem dat in het vertrouwelijk gesprek met Peter R. de Vries wel toegegeven. Rumora heeft, naar ik heb begrepen, een groot aantal personen gesproken en vele honderden pagina’s aan documentatie verkregen en bestudeerd. Wie die personen zijn wil de Deken niet zeggen. Het is de ‘bredere context’ op basis waarvan zij heeft vastgesteld dat er geen aanwijzingen zijn gevonden voor omkoping. Volledige zekerheid kan en wil zij niet geven. Van Oosten heeft de Deken verzocht het onderzoek te heropenen.

Lekken van geheime informatie

Los van die ‘bredere context’ vindt advocaat Geertjan van Oosten de afdoening van de klacht onjuist. Kasem ziet de ernst van zijn gedragingen niet in en beschouwt zichzelf als ‘vrijgepleit’. ‘Hij heeft ons kantoor in een verkeerd daglicht gezet’, zegt Van Oosten. Of het verhaal van Kasem jegens Van Oosten waar of niet waar is, staat echter niet vast.

Het Openbaar Ministerie bracht in 2020 in een eerdere zaak Kasem in verband met het lekken van geheime informatie uit het 26Koper-dossier. Die informatie werd door Taghi c.s. opgehaald bij de advocaten die werkzaam waren bij het kantoor Ficq & Partners, zelfs tijdens de beperkingen. Binnen een mum van tijd moest Kasem de zaak overdragen aan zijn kantoorgenoot, Leon van Kleef. Het geconstateerde lek heeft mogelijk geleid tot een opdracht voor moord.

Op liegen staat kennelijk geen sanctie

De Amsterdamse Deken, Evert-Jan Henrichs, heeft destijds vastgesteld dat er is gelekt, maar dat de advocaten ‘niet tuchtrechtelijk verwijtbaar’ hebben gehandeld. Ook voor de beschuldiging dat Kasem de bron van het lek zou zijn is geen bewijs gevonden. Wel is gebleken dat Kasem, ondanks zijn ontkenning, contact heeft gehad met Taghi. Tegen zijn kantoorgenoten verzweeg Kasem dat hij in Dubai als advocaat was geraadpleegd door de rechterhand van Taghi. ‘Advocaten mogen niet liegen’, liet strafadvocaat Peter Plasman mij eens weten. Maar kennelijk staat daar geen sanctie op.

Probleem van dit soort oriënterende onderzoeken door de plaatselijke Deken is dat, mede als gevolg van de geheimhoudingsplicht, voor een buitenstaander veel in nevelen blijft gehuld.

Gebrek aan transparantie en hoog ‘entre-nous’ gehalte

Advocaten in het strafrecht zitten vaak klem in het verhaal van hun cliënten, maar dat ze ook onderdeel kunnen worden van of fungeren als boodschappenjongen voor een criminele organisatie is niet geheel nieuw. Recent is de naam van strafrechtadvocaat Gerald Roethof opgedoken. De Raad van Discipline heeft vastgesteld dat Roethof de aan hem opgelegde beperkingen heeft geschonden door met derden informatie over de strafzaak van zijn cliënt te delen. In juristenkringen is dat een doodzonde. Roethof is onvoorwaardelijk voor zes weken geschorst. Daarnaast zijn aan hem nog eens vier weken schorsing opgelegd vanwege eerdere tuchtrechtelijke overtredingen. In dit geval is hoger beroep niet mogelijk. 

Standaard-bezwaar tegen de Raad van Discipline is dat de slager zijn eigen vlees keurt. Daar is niets op tegen zolang dit te goeder trouw gebeurt en het onderzoek degelijk en grondig heeft plaatsgevonden. Er is echter een groot gebrek aan transparantie en een hoog ‘entre-nous’ gehalte. Wat moet je bijvoorbeeld met de bewering van de Amsterdamse Deken dat die op grond van een ‘bredere context’ heeft besloten de zaak-Kasem niet voor te leggen aan de tuchtrechter. 

Rechterlijke beslissingen zijn niet eenvoudig. Maar is het niet van belang, ook voor de advocatuur, dat iedereen, dus ook de gewone burger, de beslissing van de Raad van Discipline kan volgen en controleren? Nu blijft er een zweem van ‘handjeklap’ hangen, zeker in de zaak tegen Khalid Kasem.

De huidige demissionaire minister voor Rechtsbescherming, Franc Weerwind, wil nu het hele toezicht op de advocatuur extern maken. De door mij benaderde advocaten zijn daar geen voorstander van. Ze wijzen erop dat zo’n nieuw instituut, dat al gauw gaat fungeren als een aparte rechtbank, ook veel geld zal kosten.

Laat ook deskundige niet-juristen toe in tuchtcollege

Met de geconstateerde foute stappen van vooraanstaande advocaten,  alsmede de feitelijke oncontroleerbaarheid van de onderzoeken, krijgt het voorstel van Weerwind ‘de wind in de rug’. Bij de Nederlandse Orde van Advocaten heerst nog altijd de gedachte dat ze hun eigen zaken het beste zelf kunnen oplossen. Dat is nog maar de vraag. De medici hebben wel buitenleden (geen medici, maar juristen) in hun tuchtcolleges – in alle gevallen als voorzitter en plaatsvervangend voorzitter. Die hebben vaak een wat onbevangener kijk op een klacht of zaak.

Wellicht is er voldoende reden om ook deskundige niet-juristen als buitenleden toe te laten bij de beoordeling van misstanden binnen de advocatuur. Dit zou ook meer maatschappelijke steun geven aan het beeld van de advocaat als integere vechter van de belangen van de verdachte en dienaar van de rechtsstaat. 

Naschrift: Deze tekst is op donderdag 4 april licht aangepast.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!               

Het bericht Zaak Khalid Kasem bewijst: tuchtrecht advocatuur moet veel transparanter verscheen eerst op Wynia's Week.

De rechtbank veroordeelde Ridouan Taghi, Saïd Razzouki en Mario R. tot levenslang. Drie anderen kregen celstraffen van 15, 27 en 29 jaar, alle anderen werden veroordeeld tot lagere straffen. In de voorbije jaren hebben hun advocaten er alles aan gedaan om de zaak te rekken. Ze dienden verzoeken in voor aanvullende onderzoeken, de rechters werden zes keer – vergeefs –  gewraakt  en gedurende de rit moesten om allerlei redenen nieuwe advocaten worden aangesteld. Door alle commotie heeft het proces zes jaar geduurd.  De rechtbank heeft gemeend om deze reden lagere straffen op te leggen dan door justitie was geëist. Aan de nabestaanden zijn excuses gemaakt.

‘Nietsontziend en ontwrichtend geweld’

De voorzitter van de rechtbank meende dat sprake is geweest van een organisatie die er niet voor terugdeinsde ‘nietsontziend en ontwrichtend geweld’ toe te passen. Ook zou sprake zijn geweest van effectieve terreur. Familieleden van kroongetuige Nabil B., advocaten, rechters en officieren van justitie moesten gedurende het proces worden beveiligd. Geen enkele nabestaande heeft het aangedurfd om te vertellen van het leed dat hem of haar is aangedaan.

Taghi wordt gezien als de onbetwiste ‘roverhoofdman’ van de bende. Rond het proces hing bovendien, in de woorden van de rechtbank, ‘een gitzwarte rand’: de broer van de kroongetuige, zijn advocaat Derk Wiersum en zijn vertrouwenspersoon Peter R. de Vries werden vermoord. Taghi zou de opdrachtgever zijn geweest, maar dat is nog allerminst bewezen.

Naar het oordeel van de befaamde criminoloog Cyrille Fijnaut, die werd geïnterviewd door het Vlaamse dagblad De Morgen, hebben politie en justitie alles in het werk moeten stellen om de verdachten veroordeeld te krijgen en hebben zij deze lakmoesproef goed doorstaan. Het Marengoproces heeft ook nog eens het belang van kroongetuigen aangetoond. Nabil B. sloot een deal met het Openbaar Ministerie en speelde zo een cruciale rol bij het blootleggen van de bende rond Taghi. Zijn verklaringen waren volgens de rechtbank betrouwbaar en kwamen zelfs in detail overeen met de inhoud van de gehackte PGP-berichten. ‘Dit soort getuigen zijn onmisbaar en je moet hen ook voldoende bescherming kunnen bieden,’ aldus Fijnaut. Dat laatste is helaas onvoldoende gebeurd.

Hoe moeten we de nietsontziende bende van Taghi plaatsen in de wereld van de Nederlandse misdaad van de afgelopen halve eeuw? Voor het beantwoorden van die vraag kunnen we gebruikmaken van de bevindingen van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden (1994-1996), die een externe onderzoeksgroep van vier hoogleraren instelde die – onder voorzitterschap van Fijnaut – aard, omvang en ernst van de georganiseerde criminaliteit in Nederland in kaart bracht.

In deze analyse werd bepaald dat aan een groep het label van georganiseerde criminaliteit kan worden gehangen wanneer zij aan vijf criteria voldoet: een hiërarchische structuur, toepassing van sancties, investering van crimineel vermogen in legale activiteiten, intimidatie of corruptie van overheidsfunctionarissen of medewerkers van legale bedrijven, en het begaan van meerdere delicten. Fijnaut stelde destijds vast dat drie Nederlandse groeperingen aan alle criteria voldeden.

Kijken we naar de organisatie van Ridouan Taghi dan kunnen we vaststellen dat het gaat om een internationaal opererende criminele onderneming, voornamelijk bestaande uit mannen, met als kernactiviteit de invoer en transport van cocaïne. De organisatie is hiërarchisch van aard met aan het hoofd Taghi. Er wordt grof geweld toepast, zowel intern als sanctiesysteem als extern, om gezag op te bouwen. Ook is sprake van intimidatie en zelfs terreur op hoog niveau. De organisatie schermt zich af door gebruik te maken van versleuteld berichtenverkeer. De afscherming van de buitenwereld vindt ook plaats door de opname van familieleden, criminele jeugdvrienden en het need-to-know-principe. Dat laatste begrip houdt in dat iemand alleen iets hoort dat direct te maken heeft met zijn specifieke taak in de organisatie. Over andere zaken wordt hij niet geïnformeerd.

Veel overeenkomsten met de maffia

De organisatie van Taghi maakt ook gebruik van corrumptieve contacten, bijvoorbeeld bij het verkrijgen van valse paspoorten en door gebruik te maken van ‘mollen’ bij de politie en de belastingdienst. Verder is sprake van het witwassen van crimineel vermogen door de aankoop van onroerend goed in binnen- en buitenland.

Taghi’s organisatie vertoont veel overeenkomsten met de ‘ndrangheta, de maffia uit de Zuid-Italiaanse regio Calabrië, en de georganiseerde misdaad uit Sicilië (cosa nostra) en Napels (de camorra). Ook de stelselmatige onderschatting door de overheid valt op. De drugshandel van Taghi kon jarenlang onder de radar blijven zonder dat de overheid iets in de gaten had. Voorts zijn er duidelijke familiebanden binnen de organisatie en ook sociale netwerken uit de tijd dat Taghi nog lid was van een Utrechtse jeugdbende. Deze leden behoren tot zijn rekruteringsbasis.

Het geweld is bij Taghi ‘ontspoord’ als middel tot wraak en terreur. Zijn organisatie is bovendien werkzaam op een hoog niveau en internationaal actief, onder meer in Zuid-Amerika, Marokko en Spanje. In de superrijke oliestaat Dubai, die door veel criminele organisaties wordt gebruikt als veilige haven, ontstonden nieuwe samenwerkingsverbanden: met de camorra, met Ierse misdaadclans uit Dublin en met andere, soortgelijke organisaties. Er wordt samengewerkt als het gaat om witwassen, het herinvesteren van crimineel geld in de toerisme-industrie, kansspelen en online gaming.

De advocatuur moet intern orde op zaken stellen

Er lijkt hier duidelijk sprake van een trendbreuk. De organisatie van Taghi heeft laten zien hoe ontspoord het drugsgeweld is, dat er tentakels zijn in de bovenwereld en dat daarbij sprake is van effectieve terreur.

De rol van de kroongetuige heeft geleid tot verhitte discussies over hoever de beveiliging moet gaan. Moeten bijvoorbeeld alle familieleden van de kroongetuige worden beschermd en voor hoe lang? Dat de voorzitter van de rechtbank spreekt van ‘nietsontziend en ontwrichtend geweld’ heeft zeker ook betrekking op de moorden in de bovenwereld, die tot nu toe niet gelinkt kunnen worden aan de organisatie van Taghi.

Ook is gebleken hoezeer de wereld van de advocaten is ontspoord. Youssef T., de advocatenneef van Taghi, is inmiddels veroordeeld; naar presentator en oud-advocaat Khalid Kasem is door de Amsterdamse Orde van Advocaten een onderzoek ingesteld en ‘topadvo’ Inez Weski wordt door het OM vervolgd voor deelname aan een criminele organisatie. Ze wordt ervan verdacht dat ze informatie van Taghi vanuit de gevangenis met de buitenwereld heeft gedeeld. Het wordt hoog tijd dat ook de Nederlandse orde van advocaten (NOvA), de publiekrechtelijke beroepsorganisatie voor de advocatuur, binnen eigen kring orde op zaken stelt.

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is onder meer de biograaf van prof A.N.J. den Hollander: Den Hollander – Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Het boek is gepubliceerd door Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!                                                                                                                                                                      

Het bericht Het Marengoproces was een trendbreuk in de bestrijding van de georganiseerde misdaad verscheen eerst op Wynia's Week.

De meeste explosies deden zich voor in de regio’s Rotterdam (195) en Amsterdam (154). Maar ook op andere plaatsen in Nederland vonden opvallende aanslagen plaats. Juweliers in onder meer Doetinchem, Vinkeveen, Haarlem, Rijssen en Bussum werden het slachtoffer van plofkraken.

Bij de explosies zijn, wonder boven wonder, geen doden of gewonden gevallen, wél was er grote materiële schade. Dit gegeven wekt de nieuwsgierigheid op, niet alleen van de politie en wetshandhavers, maar ook van criminologen.

Explosieven als pressiemiddel

Algemeen wordt aangenomen dat de explosies, veelal ’s nachts en met illegaal, zwaar vuurwerk (‘Cobra 6’) en zelfgefabriceerde bommetjes, het werk zijn van jonge plegers. Zij doen dit in opdracht van zware drugscriminelen. Er is een duidelijke trend in het criminele milieu waarbij explosieven worden gebruikt als pressie- en intimidatiemiddel bij onderlinge conflicten.

Die conflicten doen zich voor in verschillende criminele circuits, van drugshandel tot handel in illegale kleding. Ook worden explosieven ingezet bij pogingen om mensen af te persen, zo liet de politie weten aan het ANP. De methode is zeer effectief.

In hetzelfde bericht meldde de politie dat er ook sprake zou zijn van zogeheten copy cat-gedrag, bijvoorbeeld bij conflicten in de relationele sfeer. Dit zou inhouden dat andere mensen, geen hard core criminelen, door de bomaanslagen op een idee worden gebracht. De politie spreekt van brandbommen geplaatst bij kennissen, buurtgenoten en familie als potentiële doelwitten.

In het afgelopen jaar zijn alleen al in de regio Rotterdam 186 personen aangehouden in verband met de explosies. Meer dan de helft van de daders is jonger dan 23 jaar. De explosieven zorgen voor gevoelens van onzekerheid en onveiligheid in de buurten.

‘Het raakt mensen die er niets mee te maken hebben. Daar moeten we iets aan doen,’ zei de burgemeester van Vlaardingen onlangs tegen De Telegraaf, na wéér een explosie bij het bedrijfspand van de lokale loodgieter. ‘We zijn flink opgeschaald deze week, hebben er een groot rechercheteam opgezet,’ aldus een politiewoordvoerder tegen de NOS. ‘De buurt is er klaar mee, de gemeente zit ermee in de maag. Als we de verdachte van deze aanslag op beeld hebben, gaan we die tonen. Uiteindelijk moeten we bij de opdrachtgevers uitkomen.’ In de Rotterdamse buurt Crooswijk zijn zelfs informatie-avonden georganiseerd om de mensen voor te lichten en ze de mogelijkheid te geven inlichtingen te verstekken.

Over de aanslagen in Vlaardingen bestaat nog veel onduidelijkheid. De betrokken loodgieter, de 44-jarige Ron van Uffelen, is al enige tijd ondergedoken bij zijn familie. Er zijn drie verdachten aangehouden, maar hun ‘lips are sealed’. Als mogelijke opdrachtgever wordt de naam van de Schiedamse drugscrimineel Marco Ebben genoemd.

‘Soldaten’ in dienst van drug lords

Ebben (31), afkomstig uit een bekende criminele familie, is op dit moment een van de meest gezochte criminelen van Europa. Hij is op de vlucht vanwege een nog uit te zitten celstraf van zeven jaar en vier maanden voor de smokkel van vierhonderd kilo cocaïne uit Brazilië naar Nederland. Ebben is in korte tijd uitgegroeid tot een van de belangrijkste spelers in de cocaïnehandel. Hij zou beschikken over wat wordt genoemd ‘losse handjes’ en wordt zelfs gelinkt aan topcrimineel Jos Leijdekkers (32), alias Bolle Jos, de meest gezochte man van Nederland. Dat stellen bronnen in de opsporing en in het criminele milieu.

In maffiakringen zou men de zeer jonge plegers van de bomaanslagen beschouwen als ‘soldaten’ die handelen in opdracht van de grote jongens, in dit geval de drug lords. We kennen het fenomeen uit Chicago, waar La Cosa Nostra al in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw gebruikt maakte van de talloze jeugdbendes om het vuile werk op te knappen.

Binnen de Italiaanse en Amerikaanse maffia is geweld, chantage en intimidatie een beproefde methode om personen te dwingen gevolg te geven aan bepaalde eisen. In het boek The Godfather van Mario Puzzo werd het afgehakte hoofd van het zeer succesvolle renpaard Khartoum, met een waarde van tien miljoen dollar, geplaatst in het bed van de machtige en invloedrijke filmbaas Jack Woltz. Daar ging een dwingend gesprek van de consigliere (raadgever) van de peetvader, Tom Hagen, aan vooraf.

De drugseconomie dringt steeds dieper door

De dood van het paard en de bloederige bedscène was bedoeld als ultiem pressiemiddel om de wensen van maffiabaas Don Vito Corleone uit New York ingewilligd te krijgen. Woltz werd wakker in zijn bed met een grote plas bloed. Bij de aanblik van het afgehakte hoofd van Khartoum schreeuwde hij het uit, maar aan de buitenwereld liet hij niets weten over de ware oorzaak van de plotselinge dood van zijn geliefde renpaard.

Het bleek een zeer effectieve methode om Woltz te dwingen een prominente filmrol te geven aan Johnny Fontane, het petekind van de peetvader. Woltz deed nooit aangifte bij de politie: hij was bang voor de mogelijke gevolgen. Zo werkt de maffiaterreur.

Kennelijk vinden dergelijke maffiapraktijken nu ook op kleine schaal in Nederland plaats. De drugseconomie dringt steeds dieper door in de haarvaten van onze samenleving. Steeds meer burgers worden geconfronteerd met de gevolgen daarvan. De nestor van de Nederlandse criminologie Cyrille Fijnaut noemde deze trend ooit treffend ‘de maffianisering van Nederland’.                       

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is onder meer de biograaf van prof A.N.J. den Hollander: Den Hollander – Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Het boek is gepubliceerd door Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Steeds meer explosies en steeds vaker in woonwijken: de maffianisering van Nederland schrijdt voort verscheen eerst op Wynia's Week.

Frank Wieland (Gorinchem, 1949) was één van de drie rechters in het langdurige, in 2007/2008 gestarte ‘liquidatieproces Passage’. In dit proces stond onder anderen de topcrimineel en voormalige Heineken-ontvoerder Willem Holleeder terecht. In 2019 kreeg hij van de Amsterdamse rechtbank een levenslange gevangenisstraf opgelegd voor het uitlokken van zes aanslagen, waarbij tussen 2002 en 2006 vijf mensen werden vermoord. Voor Wieland was het de laatste zaak voor hij op zijn zeventigste met pensioen ging.

Nederland telt zo’n 2500 rechters. Binnen de wereld van de rechtspraak gold Wieland als een buitenbeetje. Hij stond bekend om de luchtige, amicale toon waarmee hij verdachten en getuigen bejegende. Ook liet hij niet de gelegenheid voorbijgaan om een feestje van het advocatenkantoor van Ficq & Partners, met veel zware criminelen als cliënt, op te luisteren met zijn aanwezigheid. Naar Wielands mening moest dan kunnen, want hij acht zich ‘door en door betrouwbaar, onkreukbaar en correct’. Dat is hier overigens niet het issue; waar het om gaat is dat zo’n bezoek kan leiden tot verkeerde interpretaties bij andere mensen. Peter R. de Vries vond dat het niet kon. Jammer genoeg gaat Wieland in zijn boek niet in op de vraag of er bezwaar kan worden gemaakt tegen al te innige banden tussen strafadvocaten en misdaadjournalisten. Daar zijn voldoende voorbeelden van.

Begrip als essentiële waarde

Begrip is essentieel voor het vertrouwen en het draagvlak in de samenleving, zo lezen we in het hoofdstuk waarin Wieland een toelichting geeft op de rol van de persrechter. Dat is zoals bekend een lid van het gerecht die het aanspreekpunt is voor de pers en tevens woordvoerder over de zaken die de rechtspraak van het college betreffen. In de loop der jaren zijn rechters, mede onder invloed van nieuwe wetgeving, criminelen zwaarder gaan bestraffen. Die samenleving is heel wat anders gaan kijken naar rechtszaken waar doorgewinterde criminelen als Willem Holleeder, Mink Kok  en Ridouan Taghi terechtstaan. In een strafproces staat niet langer preventie, maar ook vergelding en generale afschrikking centraal.

In zijn boek besteedt Wieland veel aandacht aan het milieu van Holleeder en de getuigenissen van zijn zussen, Sonja en Astrid. Het was een oplettend gezin, waar de ontvoering van biermagnaat Heineken in 1982 alles op zijn kop zette. De vader van Willem Holleeder was werknemer van de firma Heineken.

Tijdens het proces werden alle getuigen door de rechter, advocaat en officier van justitie nog eens ondervraagd. Sonja, de weduwe van Heineken-ontvoerder Cor van Hout, bleek goed van zich af te kunnen bijten toen zij onder vuur kwam te liggen van Holleeder-advocaat Sander Janssen. Ze schetste het beeld van haar broer als ‘een tikkende tijdbom’. Zus Astrid, van beroep advocaat, legde bij de onderzoeksrechter niet minder dan veertig verklaringen af. Haar leven, en ook dat van Sonja, was een hel.

Rechters zijn ook mensen

Eerder schreef Astrid een bestseller over haar leven als zus van Willem Holleeder met de opmerkelijke titel Judas. In de rechtszaal verklaarde zij: ‘Het is mijn broer… die ik nu verraad.’ Astrid zei geen haatgevoelens te koesteren, maar ze vindt haar broer ziek en hem opsluiten maakt hem ongevaarlijk: ‘Hij kan niet anders, ik weet niet waarom. Als je een heel lieve hond hebt die kinderen bijt, moet je die hond in laten slapen om de kinderen te beschermen, hoe naar dat ook is.’

Deze zin trof Wieland als een mokerslag. Het deed hem ook terugdenken aan zijn persoonlijke omgang met huisdieren. Hij schorste de zitting: ‘Als iets je aangrijpt, moet je letterlijk afstand nemen. Het mag je niet beïnvloeden.’ Zijn boodschap luidt: rechters zijn ook mensen.

Ook de door Astrid in het geheim gemaakte geluidsopnames kwamen tijdens de zitting ter sprake. Op een vraag van de rechtbank legde ze uit waarom die naar haar oordeel van belang waren: ‘Omdat het anders zijn woord is tegen dat van mij. Nu vertelt hij het zelf, in zijn eigen woorden.’ Als je de context kent, begrijp je ook de inhoud van het gesprek beter. De door Willem Holleeder gemaakte schietgebaren  konden helaas niet worden opgenomen. Wel de begeleidende tekst: ‘Hij is aan de beurt, die gaat.’ De geluidsbanden werden een belangrijk onderdeel van het feitencomplex op grond waarvan Holleeder werd veroordeeld.

Ook misdaadverslaggever Peter R. de Vries werd als getuige gehoord. Hij heeft beide zussen, die vreesden voor hun leven, op vele manieren bijgestaan. Niet alleen bij het schrijven van het boek Judas, maar ook bij het naar buiten brengen van de geluidsopname met de scheldtirade. Veel passages rond Holleeder zijn ook in De Vries’ boek over de Heineken-ontvoering te lezen en hadden door Wieland beter kunnen worden weggelaten. Hij stelt vast dat De Vries een boeiende getuige is die er niet voor terugschrok om Holleeder-advocaat Janssen flink van repliek te dienen.

Levert het boek van Wieland nieuwe inzichten op? Het is natuurlijk interessant kennis te nemen van zijn visie op fenomenen als zwijgrecht, wraking, de introductie van het spreekrecht door slachtoffers, de gewenste en ongewenste gevolgen hiervan en de wijze waarop het smartengeld aan slachtoffers wordt vastgesteld. Wieland waarschuwt ook voor de neiging van de Tweede Kamer om de rechterlijke macht met nieuwe taken te belasten die ze, gelet op de huidige onderbezetting, niet aankan.

Nadat Holleeder zijn vonnis te horen had gekregen, klonk applaus in de rechtszaal, zelfs een enkele juichkreet. Wieland vond dat ongepast. Aan het fenomeen van de levenslange gevangenisstraf wijdt hij een apart hoofdstuk. Wieland, zo lijkt het, wil graag overkomen als een zeer humane rechter, die niet gelooft in strenger straffen als remedie tegen de zware criminaliteit.

Over dreigementen richting Wieland lezen we niks

Over de totstandkoming van het vonnis tegen Willem Holleeder komen we niets te weten, want dat is het geheim van de raadkamer. In een arrest van meer dan vijfhonderd pagina’s werd de levenslange gevangenisstraf in 2022 door het Amsterdamse Gerechtshof gehandhaafd. Dat was een koude douche voor de Amsterdamse knuffelcrimineel, die nog rekening hield met de mogelijkheid van vrijspraak. Holleeder was diep verontwaardigd. ‘Pisbak’ was zijn reactie, typerend voor iemand die gewend is zijn gelijk te krijgen.

Wieland gaat in zijn boek evenmin in op het aspect van de beveiliging en de toenemende tendens om rechters en andere wetsdienaren te bedreigen. Wat is daarover zijn oordeel? Is hij zelf ook bedreigd ten tijde van het proces tegen Holleeder? Graag had ik hierover meer willen lezen. Kennelijk was dat voor Wieland een stap te ver.

Frank Wieland: Het proces. Een rechter over de zaak-Holleeder, uitgeverij Ambo Anthos (Amsterdam, 2023). Prijs €22,99.

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is onder meer de biograaf van prof A.N.J. den Hollander: Den Hollander – Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Het boek is gepubliceerd door Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Het persoonlijke relaas van de rechter die Willem Holleeder tot levenslang veroordeelde verscheen eerst op Wynia's Week.

Ridouan Taghi is de hoofdverdachte in het grote Marengoproces. Hij wordt ervan verdacht leiding te hebben gegeven aan een criminele organisatie, opdracht te hebben gegeven voor zes moorden, vier pogingen tot moord en het voorbereiden van liquidaties. Bovendien is er een sterke verdenking dat hij, vanuit de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) te Vught, opdrachten zou hebben gegeven voor het plegen van drie moorden in de bovenwereld. Dit is echter nog niet bewezen.

Ook heeft Taghi via zijn neef, de advocaat Yoessef Taghi, een serieuze poging gedaan om te ontsnappen. In Dubai heeft hij, toen hij nog een vrij man was, daartoe al opdracht  gegeven aan zijn twee zoons. Zijn ‘topadvo’ Inez Weski kwam aan het eind van de rit ook in de problemen. Zij wordt ervan verdacht geheime informatie te hebben doorgespeeld en is voorlopig door de Rotterdamse Deken van Advocaten van het tableau geschrapt.

Verzoek tot persoonlijke ontmoeting

Het Openbaar Ministerie heeft de verdachte Ridouan Taghi lange tijd onderschat en is, althans in mijn ogen, zeer naïef geweest. Pas na de moord op de advocaat van de kroongetuige, Derk Wiersum, is er bij het OM een lichtje gaan branden. Daarvóór was al een moord gepleegd op de broer van de kroongetuige Nabil B. Taghi is ook voortdurend in het nieuws. Zelfs het uitstel van de beslissing van de rechtbank over het eindoordeel in deze rechtszaak haalde het nieuws op radio en tv. Ridouan Taghi  is, kortom, een crimineel van een buitencategorie.

Zijn optreden wekte mijn nieuwsgierigheid. Eerder heb ik langdurig onderzoek verricht onder criminele Marokkaanse jongens in Amsterdam. Dat was voor mij een belangrijke reden onderzoek te doen naar en een boek te schrijven over Taghi. Daarin paste ook mijn schriftelijke verzoek aan Taghi, via zijn nieuwe advocaat Michael Ruperti, voor een persoonlijke ontmoeting en een of meerdere gesprekken.                                                                           

Bij dit verzoek had ik het voorbeeld van mijn vroegere collega Frank Bovenkerk voor ogen. Bovenkerk heeft ooit aan de criminele ‘witwasser’ Bettien Martens een soortgelijk verzoek gedaan. Op 24 september 1992 werd Martens in Rome gearresteerd, in gezelschap van twee topfiguren van de Colombiaanse drugskartels. Al snel bleek Martens bereid als pentita, een Italiaanse spijtoptant, op te treden tegen haar voormalige zakenpartners. Als tegenprestatie kon zij rekenen op strafvermindering en een nieuwe identiteit.

Door deze stap werd Martens getransformeerd van een bewonderde kordate vrouw naar een geminachte internationale beroemdheid met als bijnaam ‘de koningin van het witwassen’. Bettine Martens heeft positief gereageerd op zijn schriftelijke verzoek. Op deze wijze was Frank Bovenkerk in staat een zeer goed verkocht boek te schrijven, met als titel La Bella Bettien. Het boek is informatief, maar het mist het ‘thriller-effect’ over deze opmerkelijke dame. Over haar leven is ook een film uitgebracht met de actrice Thekla Reuten in de hoofdrol.

Al Capone

Misdaadverhalen zijn ook een vorm van infotainment. Er is een groot aantal bio grafieën geschreven over bekende Amerikaanse maffiosi. Ik denk bij voorbeeld aan het grandioze boek van Gay Talese, Honor thy father (1971; 1981), een niet-geautoriseerde biografie over Joe Bonanno en zijn familie. Scherp gesneden Italiaanse maatpakken en opzichtige feesten waren aan deze maffiabaas niet besteed. Hij was ook gesteld op zijn privacy. ‘A book about a vanishing way of life in America,’ kreeg het boek als promotie mee.

Ik noem ook de journaliste Laurence Bergreen, die in 1994 een vuistdikke, veelgeprezen biografie schreef over de criminele zakenman en ‘bootlegger’ Al Capone. Al doende, zo schrijft Bergreen  in het nawoord van haar boek Capone. The Man and the Era, had ik geen oog meer voor de conventionele schema’s over schuld en onschuld, over goed en slecht. ‘Time and again, I found the good guys behaved like bad guys, and the bad guys behaved like good guys.’

Brief aan Taghi

Ook diverse Nederlandse journalisten hebben zich gestort op de levens van Hollandse kopstukken in de misdaad. Al deze auteurs hebben geworsteld met de omertà, de code van het absolute zwijgen, de broze medewerking van de nog levende hoofdpersoon en de onwilligheid van familieleden om bepaalde details te verstrekken.

Maar nu dan mijn brief aan Ridouan Taghi. Hierin heb ik mij geïntroduceerd als iemand die jarenlang onderzoek heeft gedaan onder Marokkaanse criminele jongens. Ik wist dat Taghi in zijn jeugd deel heeft uitgemaakt van de Utrechtse jeugdbende Bad Boys. Vervolgens heb ik mijn plan aan hem voorgelegd. Ik citeer mijzelf: ‘Ik wil graag een boek schrijven over u en uw leven. U komt geregeld in het nieuws, meestal niet in positieve zin. Er wordt veel over u geschreven in het kader van het Marengoproces. Mensen kennen u uit de media en alleen van appjes met berichten over dodelijk geweld (‘laten slapen’). Graag zou ik in mijn te schrijven boek ook uw andere, onbekende kant willen belichten. Ridouan Taghi als individu en mens. Zo is er vrijwel niets bekend over wie u werkelijk bent. Ik zou bijvoorbeeld meer willen weten over uw achtergronden en drijfveren, uw verblijf en activiteiten in Marokko, Spanje, Suriname en Dubai. Het moet een complete biografie worden.’

Met opzet heb ik het thema van zijn gezin en familie niet aan de orde gesteld. Natuurlijk was ik daarin zeer geïnteresseerd, maar mijn inschatting was dat hij dan meteen zijn stekels zou opzetten. Verder schreef ik: ‘Voorop staat dat het geen sensationeel verhaal wordt. Ik ben wetenschapper en schrijf, zoals gezegd, objectief. Ik veroordeel niet, ik stel vast. Ik heb eerder ervaring opgedaan met het schijven van biografieën. Zo schreef ik in 2021 een vuistdikke biografie over hoogleraar sociologie en amerikanistiek A.N.J. den Hollander. Deze werd goed ontvangen.’

Vervolgens heb ik hem laten weten dat ik hem graag zou willen ontmoeten en, als er een klik tussen ons zou zijn, inhoudelijke gesprekken met hem zou willen aangaan.    

Ik heb mijn brief laten bezorgen via zijn nieuwe advocaat Michael Ruperti. Misschien is het goed op te merken dat ik dit verzoek nooit aan zijn voorganger, Inez Weski, zou hebben voorgelegd. Zij zou zoiets meteen hebben afgewezen, zo was mijn inschatting. Per telefoon liet Ruperti mij weten dat de reactie van zijn cliënt kort en krachtig was. ‘Hij wil er niet aan meewerken.’ Natuurlijk kwam dit negatieve bericht niet geheel onverwachts. Mijn motto was: ‘Niet geschoten, is altijd mis.’

Hoor en wederhoor?

Mijn boek over topcrimineel Ridioauan Tgahi is daarom geen complete biografie. Bij het schrijven heb ik mij geconcentreerd op het omvangrijke Marengoproces en de rol daarin van Ridouan Taghi. Vlak voor de publicatie van mijn boek kreeg ik een mail van Michael Ruperti. Hij liet mij weten dat zijn cliënt had vernomen dat er een boek over hem op komst was. Taghi wilde, in het kader van hoor en wederhoor, het manuscript lezen voordat het zou worden gepubliceerd. Ik heb geantwoord dat het aanstaande boek is geschreven op basis van open bronnen en vrije nieuwsgaring. Aan zijn verzoek kon ik helaas niet voldoen; bovendien was het boek al op weg naar de drukker. De titel luidt: De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel.

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is onder meer de biograaf van prof A.N.J. den Hollander: Den Hollander – Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Het boek is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Waarom ik een boek heb geschreven over topcrimineel Ridouan Taghi verscheen eerst op Wynia's Week.