Een zuster van Samuel Paty schreef onlangs een boek over haar broer: Le Cours de Monsieur Paty. Minstens het tiende boek over de vier jaar geleden onthoofde leraar. Het verscheen niet toevallig kort voor 4 november, de dag waarop het proces begon tegen acht verdachten van medeplichtigheid aan de moord. De moordenaar zelf, Abdoullakh Anzorov, werd destijds na verzet tegen zijn arrestatie door de politie ter plekke doodgeschoten.

‘Le Cours’, staat voor de cursus maatschappijleer van Paty, waarvan het hoofdstuk over Charlie Hebdo hem noodlottig werd. Zijn zuster Mickaëlle stelt vast dat haar broer door alles en iedereen in de steek werd gelaten, uit angst voor moslimleerlingen en vooral moslimouders. En al werd hij bedreigd, geen collega wilde een stukje met hem omlopen naar huis. Ze ergerden zich alleen maar aan Paty, met name vanwege die spotprent uit Charlie Hebdo in zijn les. ‘Pas de vague’ (‘geen ophef’) lijkt nog altijd het motto op Franse scholen.

Twee verdachten kunnen levenslang krijgen

Het proces tegen de verdachten van medeplichtigheid lijkt interessanter dan de uitspraak zelf – rond 20 december. Er wordt in het speciale hof van assisen een uitgebreid ecosysteem van moslimterrorisme blootgelegd. Neem bijvoorbeeld de enige vrouwelijke en als enige in Frankrijk geboren verdachte, Priscilla Mangel: 36 jaar en op haar zestiende bekeerd tot de islam. Ze wordt ervan beschuldigd de terrorist Anzorov te hebben opgestookt.

In de rechtszaal zit Mangel erbij alsof ze stomverbaasd is dat ze überhaupt voor een rechter moet verschijnen. Net als de andere verdachten, van wie er welgeteld één schuld heeft bekend.

Twee verdachten kunnen theoretisch levenslang krijgen. Dat zijn vrienden van Anzorov, die hem hielpen wapens te kopen en hem naar de school van Paty reden. Zij zijn letterlijk medeplichtig.

Dan staan er twee verdachten terecht die de lont in het kruitvat hebben gestopt, ook wel ‘de videomakers’ genoemd. Zij plakten Paty een schietschijf op de rug, en hen wordt ‘criminele vereniging met een terrorist’ ten laste gelegd.

Eén van hen is Brahim Chnina, een 52-jarige vader van Marokkaanse afkomst. Zijn dochter was degene die de hele zaak in beweging zette, door haar fanatiek islamitische vader leugens over Paty te verkopen: hij zou ‘pornografische afbeeldingen’ van de profeet hebben vertoond en alle moslimleerlingen de klas uit hebben gestuurd. In werkelijkheid was ze niet eens aanwezig. Eind vorig jaar werd ze veroordeeld tot een voorwaardelijke straf, met vijf andere scholieren, die Paty in ruil voor geld hadden aangewezen aan de terrorist.

Brahim Chnina blies de leugens van zijn dochter nog wat op en maakte ze openbaar in een video, die hij onder meer op de site van de grootste moskee van Parijs plaatste. Ook zijn vriend, een zekere Abdelhakim Sefroui, berucht als haatprediker, plaatste een video op internet. Daarin riep hij zijn geloofsgenoten in straffe termen op het ‘misdadige gedrag’ van Paty een halt toe te roepen. Zijn advocaat voert ter verdediging aan dat de moordenaar de video van zijn cliënt ‘niet eens had gezien’. Bovendien zou Sefroui alleen maar disciplinaire maatregelen tegen Paty hebben bedoeld.

Smileys bij foto’s van de onthoofde Paty

Tenslotte zijn er vier verdachten uit de ‘djihadosphère’: leden van militante moslimgroepen op sociale media, met name Snapchat. Het soort adolescenten dat achter de computer droomt van actieve deelname aan de jihad, maar die dromen hoogstzelden verwezenlijkt. Zij zouden Anzorov hebben aangemoedigd en opgestookt. En één van hen plaatste smileys bij foto’s van de onthoofde Paty, die Anzorov meteen on line had gezet.

Ook eerdergenoemde Priscilla Mangel hoort tot deze groep, opererend onder het pseudoniem ‘Cicatrice Sucrée’, gesuikerd litteken. Zij had vaak contact met Anzorov en stuurde hem onder meer de cursus van Paty, met de Charlie Hebdo-spotprent. In 2020 kwam Mangel ook met justitie in aanraking, toen het blad overwoog opnieuw spotprenten van Mohamed te publiceren.

‘Charlie Hebdo vraagt er weer om…’, had ze haar moslim-volgelingen getweet. Ook deze verdachten kunnen maximaal 30 jaar krijgen.

In Frankrijk is Samuel Paty niet meer de enige leraar die door een moslimextremist werd afgeslacht: een jaar geleden was de beurt aan Dominique Bernard in Arras.

De Franse Senaat, die eerder dit jaar nog met een rapport over dit soort problemen in het onderwijs kwam, spreekt daarin over de ‘verschrikkelijke eenzaamheid’ van leraren tegenover agressie en bedreigingen. Er gaan al tijden stemmen op om ouders van leerlingen die zich ernstig misdragen hun uitkeringen aan te pakken, maar of dat ooit gaat gebeuren, is zeer de vraag. In ieder geval is er tot nu toe helemaal niets veranderd.

‘We weten waar u woont’

Integendeel. Een dag of tien geleden was er nog ophef over een oorvijg die een lerares in Noord-Parijs kreeg uitgedeeld door een leerlinge, die ze had gevraagd haar religieuze gelaat bedekkende kleding uit te doen.

En vlakbij Parijs werd een lerares bedreigd door moslimleerlingen, omdat ze een cursus gaf over de rol van de hel in poëzie. Volgens die leerlingen is dat blasfemie. Eén van hen adviseerde de lerares goed om zich heen te kijken als ze ’s avonds later naar huis ging: ‘We weten waar u woont.’

*Alexander van der Meer is schrijver, wiskundige en documentairemaker. Dit artikel verscheen op 15 november op Doorbraak.be.

De Franse schrijver-journalist Stéphane Simon reconstrueert in ‘De laatste dagen van Samuel Paty’ minutieus, als in een thriller, de gebeurtenissen tijdens de twaalf dagen voorafgaand aan Paty’s onthoofding door een fanatieke moslim. Het boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 20 en is overal te koop, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Het bericht Bij het proces rond de moord op Samuel Paty komt een ecosysteem van moslimterrorisme tevoorschijn verscheen eerst op Wynia's Week.

Na de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023 en de daaropvolgende Israëlische militaire acties in Gaza ontstonden aan Nederlandse universiteiten protesten. Wat begon als een reactie op het conflict, groeide al snel uit tot bredere oproepen om de samenwerking met Israëlische instellingen te beëindigen.

De protesten wijzen op belangrijke mondiale zorgen, maar onthullen ook de kwetsbaarheden in de manier waarop onze academische instellingen omgaan met politieke druk en internationale samenwerkingsverbanden. Universitaire bestuurders bleken vaak slecht voorbereid op de uitdagingen die deze gebeurtenissen met zich meebrengen, zoals bezettingen van gebouwen en verstoringen van het onderwijs.

Zo werd door het college van bestuur van de Universiteit van Amsterdam onderhandeld met gemaskerde personen waarvan onduidelijk was of ze deel uitmaakten van de academische gemeenschap en werd grote schade aangericht aan gebouwen en publieke ruimte. Aan de Universiteit Maastricht werd en buitenplaats van een faculteitsgebouw bezet en een hongerstaking gehouden.

Escalerende spanningen

De vorige regering liet het aan de universiteiten zelf over om met deze problemen om te gaan, wat leidde tot terughoudendheid en besluiteloosheid onder bestuurders. Hierdoor escaleerden de spanningen binnen de academische gemeenschap, met name voor Joodse, Israëlische en pro-Israël studenten en medewerkers. De grens tussen kritiek op het Israëlische beleid en vijandigheid jegens Joden vervaagde, wat resulteerde in een gevoel van uitsluiting en onveiligheid voor deze groepen. Op het terrein van de Erasmus Universiteit in Rotterdam werd jacht gemaakt op een persoon met een Israëlische vlag. Joodse studenten moesten er om bepaalde ruimtes te kunnen betreden verklaren tegen Israël en tegen Benjamin Netanyahu te zijn. De Universiteit Maastricht deed aangifte van antisemitisme en vandalisme.

In plaats van het geconstateerde antisemitisme stevig aan te pakken, kozen de universiteiten voor het instellen van ethische commissies die de samenwerking met instellingen in conflictgebieden, en vooral Israël, zouden evalueren. Hoewel deze maatregel tijdelijk rust bracht, creëerde deze ook grote ethische, juridische en academische problemen.

De werkwijzen en samenstellingen van deze commissies zijn vaak ondoorzichtig en juridisch kwetsbaar. Er ontbreken duidelijke normen over hoe evaluaties worden uitgevoerd, welke informatie wordt verzameld en of er eerlijke hoor- en beroepsprocedures zijn. Dit roept de zorg op dat dergelijke commissies kunnen verworden tot politieke echokamers in plaats van tot objectieve beoordelingsorganen. Dat er een wettelijk kader ligt voor kennisveiligheid werd lange tijd genegeerd. De Erasmus Universiteit bevroor de Israëlische samenwerkingsverbanden.

Het feit dat de focus specifiek op Israël ligt, wekt de indruk van een dubbele standaard. Andere conflicten waarin ernstige mensenrechtenschendingen plaatsvinden, blijven onbesproken. Dit selectieve beleid roept vragen op over de motieven en procedurele rechtvaardigheid van de commissies.

Juridische consequenties

Daarnaast kunnen de juridische consequenties aanzienlijk zijn. Europese wetgeving verbiedt discriminatie op basis van nationaliteit. In Spanje werd een besluit van een universiteit om de banden met een Israëlische instelling te verbreken door de rechter teruggedraaid wegens schending van non-discriminatieprincipes. Nederlandse universiteiten lopen vergelijkbare juridische risico’s als zij doorgaan zonder overtuigend bewijs voor hun beslissingen.

Het afschrikwekkende effect van deze ontwikkelingen op internationale samenwerking is al merkbaar. Onderzoekers aarzelen om samen te werken met Israëlische instellingen uit angst voor politieke repercussies. Wetenschappers die toch dergelijke samenwerkingen aangaan, riskeren gestigmatiseerd te worden, met negatieve gevolgen voor hun loopbaan en academisch werk. Wanneer politieke overwegingen gaan bepalen met wie wordt samengewerkt, verliezen universiteiten hun objectiviteit, wat de kwaliteit van academisch onderzoek onder druk zet en de zozeer door henzelf geprezen internationalisering schaden.

Wat kan er gedaan worden om deze situatie te verbeteren? Nederlandse universiteiten moeten zich opnieuw inzetten voor academische vrijheid en ervoor zorgen dat samenwerkingen uitsluitend worden beoordeeld op basis van wetenschappelijke verdienste, niet op politieke druk en zelfs propaganda.

Als ethische commissies noodzakelijk zijn, moeten deze transparant en rechtvaardig opereren, met duidelijke procedures, brede vertegenwoordiging en consistente normen voor alle internationale partners. Deze commissies zouden een afspiegeling moeten zijn van de diverse perspectieven binnen de academische gemeenschap en moeten werken onder regels die rechtvaardigheid en beroepsmogelijkheden waarborgen. Ook zonder dit risico van partijdigheid kunnen ze beter direct worden ontmanteld.

Daarnaast moeten universiteiten bij hun beslissingen rekening houden met juridische consequenties en zorgen dat hun beleid in lijn is met Nederlandse en EU-wetgeving, vooral rond non-discriminatie. Dit minimaliseert niet alleen het risico op rechtszaken, maar benadrukt ook het principe dat academische instellingen opereren binnen de rechtsorde, terwijl ze academische vrijheid en individuele rechten beschermen. Daarbij behoort het meespelen in geopolitiek en buitenlandpolitiek niet tot de taak van universiteiten.

Op een keerpunt

Nederlandse universiteiten bevinden zich op een keerpunt. De komende besluiten zullen bepalend zijn voor de academische vrijheid, de wetenschappelijke integriteit en de internationale reputatie van deze instellingen. Door politieke motieven buiten het academisch bestuur te houden, kunnen Nederlandse universiteiten hun toewijding aan academische vrijheid, op verdienste gebaseerde samenwerking en non-discriminatie behouden, en daarmee hun integriteit en mondiale leiderschapspositie versterken.

Eliyahu Sapir en Amanda Kluveld zijn respectievelijk politicoloog en historicus.

In samenwerking met Onderwijs Community NL/ Studeerveilig onderzochten de auteurs de ervaringen van Joodse en Israëlische studenten en medewerkers van Nederlandse universiteiten tijdens de protesten na 7 oktober 2023. Het rapport is te lezen op antisemitismenieuws.nl. Sapir en Kluveld hosten samen de podcast Campuscontroverses NL en werken aan een studie over definities van antisemitisme.

Het bericht Universiteiten op een keerpunt: politieke propaganda bedreigt de academische vrijheid verscheen eerst op Wynia's Week.

Waarom stemden de Amerikanen zoals ze deden? Tamarah Benima reisde de afgelopen weken dwars door het midden van de Verenigde Staten en vroeg het iedereen die ze tegenkwam.

Milford is medewerker in een supermarkt in Dallas, Texas; Hij zegt: ‘De enige factor die ik heb mee laten spelen bij mijn keuze is de economie. Ben ik nu beter af dan vier jaar geleden?’ Ik herken de retorische vraag die Donald Trump altijd stelt. Milford stemde Trump.

Kayla staat achter een bar genaamd ‘Life is Good’, ook in Dallas. Ze draagt een zeer sexy bh onder haar open bloes. ‘Ik ben alleenstaande moeder met een teenage zoon. Ik wil dat hij een mannelijke man word. Ik ben ouderwets.’ Ze refereert aan de tactiek van de Democraten om Tim Walz, Harris’ kandidaat voor het vicepresidentschap, en Doug Emhoff, Kamala Harris’ echtgenoot, als de belichaming van een nieuwe mannelijkheid neer te zetten. Dat ging mis, omdat Walz soms wel erg merkwaardig gedrag vertoont, en Emhoff een kindermeisje zwanger maakte (ze kreeg een miskraam) en hij een andere minnares in het openbaar keihard in haar gezicht sloeg.

Het verraad van links

Een Trump-supporter in Detroit: ‘Ik heb 38 jaar bij de vakbond gewerkt. De vakbonden en de Democraten hebben ons verraden.’

Een zwarte man die al acht jaar Trump-petten en Trump-t-shirts verkoopt: ‘Ik heb mijn huiswerk gedaan.’ Trump was beter voor de zwarten, zegt hij.

Bruce is bouwvakker in een voorstad van Louisville, Kentucky; zijn vrouw Jana is docent verpleegkunde. Ze willen verhuizen, want sinds de coronapandemie ‘zijn er enorm veel daklozen bijgekomen, verslaafd aan de fentanyl’. Maar verhuizen lukt niet, want de hypotheekrente is tijdens de ambtstermijn van Joe Biden en Kamala Harris gestegen van 3 procent naar 6 of 7 procent. ‘Elk procentpunt betekent 100 dollar per maand meer’.

Kelly, verkoopster in The Trump Store in Cave City, Kentucky, vertelt hetzelfde verhaal. Haar twee oudste kinderen konden voor redelijke prijzen een huis kopen. Voor haar derde kind is dat onmogelijk.

Albis, een student uit Venezuela die nog niet mag stemmen, maakte foto’s van de prijzen in de supermarkten. ‘Die zijn verdubbeld of verdrievoudigd.’ Albis is een legale immigrant, hij en zijn broer sturen al het geld dat ze overhouden naar huis. ‘Een maandsalaris is daar 10 dollar.’

Ricardo, is een dwerg van Mexicaanse afkomst die niets van Mexicanen moet hebben (‘Ik identificeer mijzelf als wit, zij zijn donkerder dan ik’) en ook niets van transgenders.

Kayli, eigenaresse van een winkel in lapjesdekens in Memphis, Kentucky: ‘Ik ben christelijk. Ik ben pro-life. Dus moet ik wel conservatief stemmen.’

Krunal, baliemedewerker van een hotel in Fairfield: ‘Trump is onafhankelijk. Kamala is een marionet. Van Barack Obama, Blackrock en alle grote bedrijven.’

Oekraïne, de oorlog

Robin, op bezoek bij haar broer die in een trailer woont in Monroe, Ohio. Ze stemt ‘not for that woman’. Aan niets is af te zien dat zij Jodin is. Haar familie immigreerde uit Oekraïne. Ze verwacht dat de nu nieuwe president de oorlog daar stopt.

De gepensioneerde Perry, geen Amish maar wel klant van de Amish-supermarkt in Cave City: ‘Ik heb twee keer van mijn leven gestemd: op Ronald Reagan en in 2020 op Trump. Ik heb mijn hele leven gehoopt dat Amerika zou worden bestuurd als een zakelijke onderneming. Een land is een business.’

Is Trump Hitler?

In de drie weken dat ik hier ben en per auto de tocht maak van Detroit en Michigan, in het noordoosten, naar Phoenix, Arizona, in het zuidwesten, heb ik iedereen aangesproken die mijn pad kruiste. In supermarkten, hotels, bij benzinestations, in restaurants, musea, coffeeshops, in synagogen, in taxi’s. ‘Gewone’ burgers, maar ook daklozen en andere arme mensen. Vrijwel allemaal Trump-stemmers.

Democraten spreek ik ook.

Tami, een hotelmedewerkster van middelbare leeftijd in Memphis: ‘Ik had nooit gedacht dat het recht om over mijn eigen lichaam te beslissen zou worden afgepakt.’ Ze is er diepgaand upset over.

Een zwarte vrouw op straat in Dallas briest van woede over de beslissing – in 2022 – van het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten om het landelijk recht op abortus terug te draaien. Als ik haar vraag of ze gelooft dat Trump Hitler is, zegt ze unverfroren:  ‘Trump is Hitler’.

Bobby, een bejaarde vrouw in de synagoge in Detroit, deinst achteruit als ik de naam Trump laat vallen: ‘He is evil.’ Waarom kan ze niet uitleggen.

Anekdotisch, maar inhoudelijk

De meeste kiezers van wie ik vermoed dat ze Democratisch stemmen, of van wie ik dat zeker weet omdat ik ze spreek in een kantoor van de Democraten waar dertig vrijwilligers op verkiezingsdag aan het bellen zijn met potentiële kiezers, weigeren een gesprek. Het is alsof ze collectief de opdracht hebben gekregen met niemand over hun politieke voorkeur te spreken.

Alles wat mensen mij hebben verteld is anekdotisch. Maar in de antwoorden van arbeiders en mensen uit de lagere en soms ook hogere middenklasse kwamen wel de belangrijkste politieke kwesties aan de orde: economie, transgenderpolitiek, abortus, internationale verhoudingen, Israël, wapenbezit, immigratie, burgerrechten. In de staten waar ik nu ben geweest hoorde ik van de spreekwoordelijke ‘hard werkende Amerikanen’ dat ze Trump zouden gaan stemmen, of al hadden gestemd.

Trump won op 2 november meer dan voldoende kiesmannen om terug te keren in het Witte Huis en ook de Senaat krijgt een Republikeinse meerderheid. De Republikeinen behouden daarnaast hun meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. Het betekent dat Trump met zijn ‘piratenschip’, zoals cartoonist Scott Adams Trumps ploeg noemt, daadwerkelijk veranderingen in de Verenigde Staten teweeg kan brengen: met onder meer Elon Musk (krimp en efficiënter maken van de federale staat), Robert F. Kennedy (gezondheidszorg en milieu), Tulsi Gabbard (internationale politiek en leger), Dan Bongino (geheime diensten) en vele anderen die vaak decennialang Democraat waren, maar overstapten naar Trump.

Trump is een overlever. De Democraten hebben alle, waaronder ook ondemocratische middelen ingezet om te verhinderen dat hij de troon opnieuw voor zich zou opeisen. Met eindeloze rechtszaken voor soms niet meer dan administratieve overtredingen, met pogingen om hem van zijn bezit te beroven, met twee impeachments, met een eindeloze stroom leugens (waaronder de ‘Very Fine People’-hoax en de ‘Inject Bleach’-hoax), met de onzinnige beschuldiging dat hij een tweede Hitler zou zijn (of zou worden).

Ook ondanks twee moordaanslagen is Trump ongebroken gebleken. En zijn kiezers hebben het wederom niet gepikt om als inferieur te worden weggezet. Niet in 2016 door Hillary Clinton (‘deplorables’), niet in 2024 door Kamala Harris (‘fascistisch’), Walz (nazi’s), Obama (‘racisten en seksisten’) en last but not least niet door Joe Biden (‘garbage’).

De Democraten zijn nu wel hun traditionele bases kwijt. Alleen de Joodse Amerikanen hebben nog voor 79 procent Democratisch gestemd. Onbegrijpelijk overigens, vinden twee van de drie Israeli’s, de progressieven in de Arabische wereld, de bevolking in Iran en zelfs, vermoed ik, de Oekraïners en Russen die ernaar snakken dat de oorlog stopt.

*Tamarah Benima was onder meer hoofdredacteur van het Nieuw Israëlietisch Weekblad (NIW) en is publicist en daarnaast rabbijn van een joodse gemeente.

Het bericht Duurte, ‘gender’, abortus, migratie en het verraad van links: waarom de meerderheid van de Amerikanen op Trump stemde verscheen eerst op Wynia's Week.

Duitsland maakt iets nieuws mee: de burgers blijken iets te kunnen bereiken als ze zich niet laten intimideren door moraliserende slogans. En politici beseffen dat ze niet meer alles kunnen doordrijven tegen de zin van mondige kiezers in. Komt er nu een democratisch keerpunt?

Congrescentrum Liederhalle in Stuttgart op een warme zaterdagochtend begin september: honderden mensen lopen over het plein naar het gebouw waaraan een groot spandoek met het opschrift ‘Bürgergipfel’ (burgertop) hangt. Het merendeel van die mensen trekt zich niets aan van ongeveer dertig demonstranten die er met hun vlaggen en posters ietwat verloren uitzien. Een linkse functionaris legt uit dat daarbinnen rechtse radicalen en klimaatontkenners samenkomen.

Als het congres begint, zitten er zo’n 900 gasten in de zaal, van wie een groot deel van ver komt. De demonstranten buiten verspreiden zich. Een paar van hen blijven staan en bieden de congresgangers ‘gesprekken’ aan ‘ter opheldering’. De gesprekshoek op het plein buiten blijft echter leeg; de bezoekers luisteren liever naar de lezingen van de voormalige Hamburgse SPD-milieusenator Fritz Vahrenholt, van mediawetenschapper Norbert Bolz, van staatsrechtdeskundige Ulrich Vosgerau, van Oliver Gorus, organisator van het congres, en van vele anderen. Henryk M. Broder en twee medewerkers van het mediaplatform ‘Achse des Guten’ (As van het Goede) staan op het programma, en er zal ook een discussie plaatsvinden met mede-organisator Roland Tichy en zijn auteurs, onder leiding van voormalig ZDF-presentator Wolfgang Herles.

Midden in de samenleving

Wie in de pauzes zijn oor te luisteren legt, krijgt een beetje een indruk van wie hier zijn samengekomen: een ambtenaar uit Baden-Württemberg die aanvankelijk aarzelde en zich had afgevraagd of hij misschien op zijn werk last zou krijgen met dit bezoek. ‘Ik ben toch gekomen,’ zegt hij. Ook een werknemer van een grote autoproducent is gekomen en vertelt over het verlies aan banen in zijn sector. Er zijn technici bij, medici, ondernemers uit het midden- en kleinbedrijf, zzp’ers. Kortom: mensen die midden in de samenleving staan. Die plannen geen revolutie, eerder het omgekeerde: hoe kunnen we de Duitse bevolking verdedigen tegen de transformatiegekte van maatschappijveranderaars die beweren dat er alleen een mooie toekomst in het verschiet ligt als we de samenleving eerst afbreken?

Iedereen die deze zaterdag naar de Liederhalle is gekomen en de toegangsprijs heeft betaald – die niet bepaald laag is – wil het land, om de woorden van Bondsdag-vicevoorzitter Katrin Göring-Eckardt te gebruiken, ‘niet drastisch zien veranderen’. Vooral niet op deze manier: met open grenzen, deïndustrialisatie en inkrimping van grondrechten.

Tegelijkertijd beseffen deze mensen dat ze uit hun comfortzone moeten stappen om die ontwikkeling een halt toe te roepen. En dat is precies wat er gebeurt, en wel in dit voorheen zo voldane en bezadigde land. Nog geen vijf jaar geleden zouden niet heel veel van deze ‘normale’ mensen het hebben aangedurfd om naar een bijeenkomst te komen die in de lokale media als ‘radicaal-rechts’ verketterd werd. De mensen krijgen langzaam in de gaten dat ze invloed hebben als zij zich uitspreken.

In het ook altijd heel rustige München, waar voorheen alleen door de media en de linkse politiek georganiseerde demonstraties ‘tegen rechts’ plaatsvonden, gaan tegenwoordig elke woensdag een paar honderd man de straat op met een bonte verzameling eisen: corona-verwerking, behoud van contant geld, meer directe democratie. Mainstream-journalisten en vertegenwoordigers van ngo’s stellen nu telkens vast dat termen als ‘rechts’ en ‘radicaal-rechts’ niet langer afschrikwekkend werken.

Geen racisten

Tijdens een bijeenkomst begin september van Beierse districtsbestuurders, in het Seeon-klooster, kwamen demonstranten bijeen om te protesteren tegen een geplande grootschalige opvang voor 500 asielzoekers in het stadje Rott am Inn, dat zelf maar 4000 inwoner telt. Zulke demonstraties vonden ook plaats in Upahl in Mecklenburg, in Tamm in Zwaben en elders. Ook al willen de media en linkse politici zichzelf en anderen van het tegendeel overtuigen: de demonstranten die daar bijeenkomen zijn geen racisten en extremisten, maar mensen die zien dat het in Berlijn bepaalde migratiebeleid het land dreigt te verscheuren.

Het startpunt voor deze openlijk geuite burgerlijke onvrede was de demonstratie in Erding, in Beieren, tegen het wetsontwerp van Groenen-minister Robert Habeck inzake energiebesparing, het ‘Heizungsgesetz’. In juni 2023 kwamen toen 13.000 mensen bijeen om te laten zien: niet bij ons!

Regeringsgezinde journalisten en volksvertegenwoordigers uit het linkse spectrum konden het nauwelijks geloven – burgers demonstreerden zonder dat de gebruikelijke brede alliantie van SPD, Groenen, ngo Attac, vakbond Verdi en de stakende studenten van Fridays for Future hen de straat op riep. In plaats daarvan organiseerde nu cabaretier Monika Gruber het protest, en de Beierse minister van Economische Zaken Hubert Aiwanger van de Freie Wähler kreeg bijval voor zijn oproep om de democratie terug te brengen. De Süddeutsche Zeitung voelde onmiddellijk een ‘rechts-populistische cultuurstrijd’ aankomen, het Groene Bondsdagslid Jamila Schäfer zag er een ‘dijkdoorbraak van waanzin’ in.

Het resultaat van de daaropvolgende deelstaatverkiezingen was duidelijk: de Groenen, die onderling de ministerposten al verdeeld hadden, eindigden op de derde plaats en de Freie Wähler van Aiwanger boekten grote winst. Onder die druk bleef er niet veel over van Habecks oorspronkelijke plan voor energiebesparing. Voor het eerst kregen de door de media zo verwende Groenen, die zichzelf graag voordeden als het nieuwe burgerlijke blok, te maken met burgerwoede, met mensen die riepen ‘Ophouden!’, wat tot dan toe als het privilege voor links gold.

Groenen verliezen jonge kiezers

Op dat moment hadden de Groenen nog een poging kunnen wagen om hun programmapunten niet coûte que coûte, tegen de wil van de meerderheid van de bevolking in, door te drukken. Maar nee, ze lieten het bij een paar tactische aanpassingen in de energiewet en wentelden zich verder in zelfmedelijden. De partij die ruim veertig jaar geleden was ontstaan uit protestbewegingen en die met de slagzin ‘Wie zich niet weert, doet het verkeerd’ groot is geworden, foeterde nu plotseling tegen demonstrerende burgers.

In de oostelijke deelstaten barstte in september in de stembureaus de onvrede los: de Groenen raakten in twee deelstaten hun parlementszetels kwijt, en in twee staten wist de SPD nog maar nipt boven de kiesdrempel van 5 procent te blijven. De Groenen stellen met grote bitterheid vast dat vooral jonge kiezers bij hen weglopen. Voor mensen die nu de arbeidsmarkt willen betreden, heeft het verlies van goede industriële banen andere gevolgen dan voor ouderen, die zichzelf misschien kunnen redden door vervroegd met pensioen te gaan. En wie zich na een feestje geen taxi kan veroorloven, ervaart de onveiligheid in de openbare ruimte heel anders.

Omdat een meerderheid van de kiezers de coalitiepartijen de rode kaart heeft gegeven, zijn er nu tenminste weer grenscontroles. Het verlies van mandaat heeft impact. Er komt nu werkelijk een einde aan de methode om het eigen ideologische programma met behulp van vooringenomen media koppig door te drukken, zelfs tegen een meerderheid in het land in.

Uit een hele reeks zaken blijkt inmiddels dat juridisch verzet ook de moeite waard is. Tichy’s Einblick, Junge Freiheit en de Berliner Zeitung hebben met succes juridisch actiegevoerd tegen het Beierse overheidsbureau ‘voor bescherming van de grondwet’. Dat bureau had deze media ‘vrienden van het Kremlin’ genoemd. De autoriteiten trokken dat standpunt na kritiek terug. En de rechters van het Bundesverfassungsgericht in Karlsruhe classificeerden het volgen van mobiele telefoons en het opvragen van passagiersgegevens van luchtvaartmaatschappijen door de binnenlandse geheime dienst als ongrondwettig.

Eenvoudig maar effectief

De machthebbers beseffen dat ze niet langer van alles kunnen afdwingen als burgers zichzelf verdedigen. En veel burgers ervaren nu dat zij wél macht hebben. De mensen die zich vandaag tegen de transformatie van de Bondsrepubliek verzetten, leren in zekere zin van de beginjaren van de Groenen. Als buitenstaanders die belachelijk werden gemaakt, bereikten die in de jaren tachtig en negentig verbazingwekkend veel, vooral door eenvoudige maar effectieve formuleringen te bedenken, zoals ‘zich ongemakkelijk voelen’ en ‘vragen stellen’ en slogans als: ‘Wie zich niet weert, doet het verkeerd.’

Nu is het motto van steeds meer burgers: ‘Alleen wie zich weert en gebruik maakt van zijn rechten, doet het goed’.

*Alexander Wendt is journalist en medewerker van het Duitse opinietijdschrift ‘Tichys Einblick’.

Vertaling en Nederlandse bewerking: Willy Hemelrijk

Het bericht Rood-groen is in Duitsland niet langer opgewassen tegen burgers die zichzelf verdedigen verscheen eerst op Wynia's Week.

Eind 2027 moet Nederland voldoen aan de EU Kaderrichtlijn Water (KRW). Waarschijnlijk gaat dat niet lukken en worden we getrakteerd op gigantische EU-boetes en veel rechtszaken. Krijgt Johan Vollenbroek ook op dit dossier vrij spel?

De vervuiling van het oppervlaktewater in Nederland was in de vorige eeuw zeer ernstig. Op rivieren dreef schuim en het water stonk soms ondraaglijk. Tot 1970 was het gevaarlijk om in kanalen, rivieren en meren te zwemmen en de vissterfte was vaak massaal.

In dat jaar trad de Wet verontreiniging oppervlaktewateren in werking, die voor een grote verbetering heeft gezorgd. Er kwamen zuiveringschappen en de vervuiler moest gaan betalen. Er werden rioolzuiveringsinstallaties gebouwd voor het afvalwater van huishoudens en bedrijven.

Daarnaast was een belangrijk probleem dat Nederland een delta is en via de Rijn, Maas en Eem ook het afvalwater van Duitsland, Frankrijk en België binnen kreeg. Een belangrijke internationale stap was het Rijnactieprogramma in 1978 met als doel de zalm weer in de Rijn te krijgen: als graadmeter voor de verbetering van de waterkwaliteit. Dat is gelukt, want sinds 1990 is de zalm terug in de Rijn. Volgens het rapport Milieubalans 2004 van het RIVM was de watervervuiling in Nederland toen al meer dan gehalveerd ten opzichte van 1950.

Grote consequenties

Sinds eind 2000 is de EU Kaderrichtlijn Water (KRW) van kracht. Deze richtlijn verplicht alle EU-lidstaten de kwaliteit van hun oppervlakte- en grondwater uiterlijk in 2027 op orde te brengen. In Nederland hebben sindsdien het Rijk, de waterschappen (betere rioolzuiveringsinstallaties), de landbouw en de industrie (minder agrarische en industriële emissies) veel geïnvesteerd in het verbeteren van de waterkwaliteit. Maar kennelijk was dat allemaal niet genoeg. Ik beperk me hier tot de kwaliteit van het oppervlaktewater en de chemische toestand daarvan.

Algemeen wordt aangenomen dat Nederland – ondanks de inspanningen in de afgelopen jaren – niet in 2027 aan de eisen van de KRW zal kunnen voldoen. Dat kan grote consequenties hebben: boetes van de Europese Commissie maar ook tal van bestuursrechtelijke en civiele geschillen. Johan Vollenbroek slijpt al de messen voor de procedures.

Als je alle berichten op de (vele) websites over dit onderwerp leest, lijkt het erop dat Nederland het er de afgelopen decennia flink bij heeft laten zitten. Uit metingen van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in 2021 en een in opdracht van Natuurmonumenten door advies- en ingenieursbureau Witteveen+Bos in 2022 vervaardigd rapport, zou blijken dat minder dan 1 procent van de Nederlandse rivieren, beken en meren aan de Europese normen voldoet.

Onlangs werd dat cijfer in de talkshow Eva als onomstreden feit geponeerd en kreeg landbouwminister Femke Wiersma (BBB) de vraag hoe ze wil gaan ingrijpen. Hoewel het gaat om een dossier dat op het ministerie van Verkeer en Waterstaat thuishoort, heeft links en weldenkend Nederland kennelijk bij voorbaat de boeren als hoofdschuldigen aangewezen.

Het voorzorgbeginsel lijkt in de hele discussie een prominente rol te spelen: als risico’s niet goed kunnen worden ingeschat, zouden maar beter helemaal geen risico’s mogen worden genomen. Ook het principe ‘one out-all out’ komt vaak voorbij: wanneer slechts één stof de norm overschrijdt, luidt het oordeel meteen dat de algehele chemische toestand niet aan de eisen voldoet. Hier wreekt zich het feit dat de laboratoria steeds verfijnder meetmethoden hebben. Inmiddels kunnen zelfs vervuilingen in microgrammen (een miljoenste van een gram), nanogrammen (een miljardste van een gram) en picogrammen (een biljoenste van een gram) worden gemeten.

Op verschillende niveaus vinden regelmatige KRW-rapportages plaats. Zo blijkt uit de rapportages van het PBL dat de chemische toestand van de oppervlaktewateren tussen 2015 en 2021 aanzienlijk zou zijn verslechterd, maar geeft het PBL tegelijkertijd toe dat een vergelijking niet goed mogelijk is omdat sommige normen zijn ‘aangepast’ (lees: verder zijn aangescherpt).

Extreme normen

En inderdaad: in de Algemene maatregel van bestuur (Bijlage III van het Besluit kwaliteit leefomgeving) zijn de normen voor 45 chemische stoffen in het oppervlaktewater vastgelegd. De eenheid waarin deze normen worden gemeten, zijn microgrammen per liter water. Dat lijkt op het eerste gezicht heel redelijk. Maar een microgram is – als gezegd – een miljoenste gram en een liter water is duizend gram. Het gaat dus om eenheden van een miljardste deel (1000 keer 1.000.000) of in een percentage uitgedrukt 0,0000001.  

Iedereen van zekere leeftijd en met nuchter verstand ziet en weet dat de kwaliteit van het water in de afgelopen jaren aanzienlijk is verbeterd. Maar de paniekfabriek draait met de hulp van de media op volle toeren zodra ergens de normen zijn overschreden, terwijl je nergens leest dat die normen extreem laag zijn en dat zelfs een honderdvoudige overschrijding reuze kan meevallen. Met de huidige normen is het eigenlijk verbazingwekkend dat bijna 1 procent van de Nederlandse wateren wél aan de Europese normen voldoet.

Ik ben geen chemicus en beveel voor iedere niet-deskundige het onlangs verschenen boek Paniek om niets van Simon Rozendaal aan. Rozendaal is wél chemicus en bovendien wetenschapsjournalist. Hij geeft in zijn boek als vuistregel: ‘Maak u geen zorgen over ppb’s (één deeltje per miljard), ppq’s (één deeltje per biljoen), ppq’s (één deeltje per biljard), maar wees op uw hoede wanneer het over procenten (één op de honderd), promille (één op de duizend) en ppm’s (één deeltje per miljoen) gaat.’

Het gaat bij dit alles om de verhoudingen. Om met een door Rozendaal geciteerde benzinepomphouder te spreken: ‘Je moet geen liter benzine drinken, maar van een druppel ga je echt niet dood.’ 

Stop met onhaalbare doelen

Bij het oplossen van problemen geldt dikwijls de 80/20-regel. Die houdt in dat de eerste 80 procent vaak met eenvoudige middelen en tegen redelijke kosten kan worden verholpen. Als het gaat om verbetering van de waterkwaliteit hebben we die 80 procent allang gehaald. Willen we koste wat het kost naar de 100 procent toe? Het lijkt mij verstandig als Femke Wiersma samen met haar collega Barry Madlener van Verkeer en Waterstaat de extreem lage normen op dit dossier aan een kritische blik onderwerpen in plaats van onhaalbare doelen na te blijven streven.

*Joost Schepel was advocaat en directeur en eigenaar van reisbureaus.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week en is vrij toegankelijk, voor iedereen. Dat wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillige abonnementen. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Paniek over de waterkwaliteit is nergens voor nodig. Toch zijn er boetes en procedures in aantocht verscheen eerst op Wynia's Week.

Morgen verschijnt ‘De nieuwe standenstaat’ van journalist en historicus Martin Sommer, een onrustbarend relaas van zijn bevindingen als redacteur van de Volkskrant in Den Haag. Wynia’s Week biedt alvast een voorproefje met een selectie uit het derde hoofdstuk: Wie bewaakt de zielen?

Wat gebeurde na de massale ontkerkelijking was te voorzien, al voorzagen weinigen het. De staat nam de fladderende zielen over van de kerk, inclusief het voorschrift van de Nieuwe Katechismus dat onze opdracht is gelukkig te worden. Ik zag in de plaatselijke krant een foto van de Haarlemse burgemeester, zelf gepekeld in de gereformeerde sectie van het CDA, die met een bijna devote glimlach de regenboogvlag hees vanuit de toren van de Oude Bavo.

De wereldlijke macht had zich ontfermd over de opdracht van de geestelijke macht. De geloofsgemeenschap was weggevallen, en daarmee veranderde ook het spiegelbeeld in de wereld, het burgerschap. De opdracht aan de mens was niet langer omhoog te streven, hij moest juist zichzelf worden om gelukkig te zijn. ‘Gewoon jezelf kunnen zijn’ was in de jaren tachtig een verkiezingsleus van de liberale partij VVD. Het woord individualisering werd pasmunt, en was de samenvatting van het afwerpen van de verstikkende deken van de kerk. De strijdkreet van de vrouwenbeweging was ‘het persoonlijke is politiek’. Machtsverhoudingen kwamen ook in het persoonlijke leven tot uitdrukking.

Thorbecke

Nu maken we de omkering daarvan mee en is de politiek persoonlijk geworden. Het recht op de vormgeving van het eigen bestaan werd zo dwingend dat ook de viering van de orthodoxe islam met hoofddoek en allesbedekkende jurk als uitdrukking van de vrije wilsbeschikking werd gezien. Politiek moest je aanspreken op je authentieke zelf, anders telde het niet.

Thorbecke zou van dit soort privéliberalisme een bloedspuwing hebben gekregen. Vrijheid betekende voor de negentiende-eeuwse liberalen het in gezamenlijkheid vorm geven aan de toekomst van het land. De opdracht aan de burger was vooral níet zichzelf te zijn, ongeveer zoals Freud had bedacht dat de mens om volwassen te worden, afscheid moest nemen van zijn dierlijke instincten.

Sinds de jaren zeventig was er geen kerk meer om de mens op weg naar het persoonlijke geluk te begeleiden. De staat nam die taak gaandeweg over en de publieke zaak begon zich net als de kerk voordien met het privéleven te bemoeien. En dat was wel degelijk een omwenteling, een omkering. Honderd jaar lang, in de zestiende en de zeventiende eeuw, waren er bloedige godsdienstoorlogen gevoerd over het bezit van de zielen. Daarna kwam het tot wat de Grote Scheiding werd genoemd. Aan de innige verstrengeling van kerk en staat kwam een einde. Dat ging niet zonder slag of stoot. De kerk moest aan de wetten van de staat voldoen, in het ene land meer, in het andere minder. En de staat liet het particuliere zielenheil over aan de kerk. Tolerantie was een uitvinding van de zestiende eeuw, maar betekende aanvankelijk niet de kapitale deugd die wij ervan maken, de veronderstelling dat alle levensstijlen even respectabel zijn.

Tolerantie werd geboren als een soort schouderophalen over de misvattingen van de buurman, die het ware geloof niet aanhing of erger, helemaal niet geloofde. De beroemde Amerikaanse staatsman Thomas Jefferson (1743-1826) stelde vast dat het leven van ongelovigen weliswaar miserabel was, en nog miserabeler hun sterven, maar als de buurman in twintig goden gelooft, of in geen enkele, ‘it does not pick my pocket, nor breaks my leg’.

De staat bewaakt de gelijkberechtiging ook in het privéleven

Zo werd de liberale staat geboren in onverschilligheid, en zo zag het negentiende-eeuwse liberalisme eruit: aan de ene kant ontsteeg de burger zichzelf door zijn inzet voor het algemeen belang; aan de andere kant was zijn privéleven beschermd tegen de machtige arm van de staat.

De neutrale staat bemoeide zich niet met het privéleven, maar dat veranderde na de kerkverlating radicaal. Op die foto van de Haarlemse burgemeester met zijn diversiteitsvlag – de minister van Onderwijs had er overigens ook al een gehesen met zo’n zelfde devote glimlach – werd niet alleen de vrije gelijkheid van elk individu gevierd. Die vrije gelijkheid ging door de interventie van de staat deel uitmaken van een plan van de Voorzienigheid, een kerkelijk dogma waarover geen discussie meer mogelijk was. Activisten, juristen, journalisten, universiteiten, allemaal omhelsden ze de opdracht aan de staat om de gelijkberechtiging te bewaken, óók in het privéleven, de gedachten en de opvattingen.

Anneke Goudsmit en Van Agt

De liberale staat die zich voorheen van zijn eigen overweldigende zwaardmacht bewust was, veranderde ongemerkt maar ingrijpend. Uit naam van de gelijkheid was de staat de scheidslijn naar de maatschappij overgestoken, en weinigen realiseerden zich dat de staat die zich bemoeide met het zielenheil een geschiedenis van bloedige godsdienstoorlogen in zich droeg. Wie het waagde aan de waarheid te twijfelen, wachtte weliswaar niet langer de brandstapel, maar werd wel degelijk geëxcommuniceerd, al heette dat voortaan cancelen.

De scheiding van kerk en staat, van wat privé was en wat publiek, was het meest wezenlijke verschil tussen de oude standenstaat en de liberale democratie. Ooit schreef ik een artikel over de katholieke minister Van Agt en de strijd om de vrije abortus in de jaren zeventig. Vrouwen vochten om baas te worden over eigen buik. Van Agt wilde de abortuskliniek Bloemenhove sluiten, wat werd tegengehouden door hevig demonstrerende vrouwen. D66-politica Anneke Goudsmit zei in de Kamer dat ze dacht dat Van Agt ‘van een andere planeet’ kwam. En dat was ook zo. Het onbegrip tussen die oude wereld van gezag en gehoorzaamheid, en de nieuwe van beschikking over eigen lijf en leven, was totaal.

Sinds godsdienst en politiek van elkaar waren losgeraakt, dacht men dat ook de religieuze beleving in de politiek geen rol meer speelde. Wij veronderstellen dat politiek weliswaar in alle eeuwen over macht en gehoorzaamheid gaat, en tegelijkertijd denken we dat politiek anders dan vroeger een ding van zichzelf is.

Mark Lilla, een Amerikaans historicus, kenner van zowel Isaiah Berlin als Tocqueville, vroeg zich af of er niet nog altijd een geopenbaarde waarheid in de politiek schuilgaat. Hij schreef dat de rol van religie in de Amerikaanse politiek is beschreven en begrepen door Tocqueville, ‘en sindsdien tasten wij in het duister’.

Ook Lilla verbaasde zich over het feit dat er niet meer over kerk en staat wordt nagedacht, aangezien die Grote Scheiding zo wezenlijk is geweest voor de hele westerse cultuur. De kerk was weg, maar politiek kan geen leegte verdragen en de dorst naar verlossing bleef.

De wedergeboorte van de politieke theologie

Jezus zei weliswaar dat zijn rijk niet van deze wereld was, ‘maar van elke pagina schreeuwt de Bijbel ons toe dat wij anders moeten leven’.

Ik moest daaraan denken toen koning Willem-Alexander in de troonrede van 2022 zei: ‘Het zijn onzekere jaren. Niemand kan voorspellen hoe de wereld eruitziet als de kinderen van nu zelf kinderen hebben. Maar het zal anders zijn, want onze huidige manier van leven stuit op economische, sociale en ecologische grenzen. Dat vergt een andere economie en arbeidsmarkt. Een andere omgang met ruimte en natuur. Andere manieren van wonen, werken, ondernemen en reizen. En andere vormen van samenleven.’ Alles moest anders, om alles nieuw te maken. De politiek had wel degelijk een heilsboodschap. Wat wij meemaken, schreef Mark Lilla, is niets minder dan de wedergeboorte van de politieke theologie.

Banen voor uitgerangeerde politici

De Franse filosoof Renouvier schreef in 1870 al dat ‘de staat verantwoordelijk is voor de zielen’. Zoiets kon alleen maar in Frankrijk worden gezegd, waar de strijd tussen kerk en staat op het scherpst van de snede werd uitgevochten. In Nederland begon de verzuiling toen juist op gang te komen en was het ondenkbaar dat de kerken zo veel veren zouden laten. Pas een eeuw later was het zover en ook daarom is de vergelijking van Nederland met Frankrijk nu een interessante geworden.

Wij zijn nog altijd geobsedeerd door de overblijfselen van de verzuiling, maar daarvan resteert inmiddels alleen het geraamte dat vooral banen oplevert voor uitgerangeerde politici die zich haasten om Nederland telkens weer ‘een land van minderheden’ te noemen. Hoe meer minderheden, des te meer instellingen met behoefte aan directeuren. Voor hen geldt nog altijd de uitspraak van de socioloog J.A.A. van Doorn: baas in eigen huis, en het huis ten laste van de gemeenschap.

Er zijn grote belangen gemoeid met het in stand houden van die verzuilde nagedachtenis, maar de werkelijkheid lijkt elk jaar meer op die van Frankrijk. Het zogeheten maatschappelijk middenveld is nauw verknoopt met de staat, die diep ingrijpt in het leven van eenieder. De andere kant van die medaille is dat de burgerij ook verwacht dat er van bovenaf over het zielenheil wordt gewaakt. De oude liberale gedachte luidde dat ieder het recht had om zelf zijn eigen geluk na te jagen. ‘The pursuit of happiness’ was een van de onvervreemdbare rechten uit de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring. Maar je moest het wel zelf doen, dat geluk najagen.

De filosoof Hans Achterhuis schreef al in 1979 het baanbrekende boek De markt van welzijn en geluk. Hij liet onverbloemd zien hoe het aanbod van profane zielzorg, met als volksbijbel het miljoenvoudig verkochte boek Ik ben o.k. Jij bent o.k. (1973), in buurthuizen, gespreksgroepen en wat dies meer zij, zijn eigen vraag schiep.

Buurthuizen zijn er allang niet meer, maar de staat bekommert zich meer dan ooit om het persoonlijke geluk en wat dat in de weg zou kunnen staan. Sinds enige tijd is er een regeringscommissaris die de grenzen bewaakt van het menselijk verkeer, inclusief wat betamelijk is in een flirt of het eerste verzoek om een afspraakje. De staat heeft zich tot doel gesteld niet alleen strafbaar gedrag te bestrijden, maar ook de persoonlijke onveiligheidsgevoelens tegen te gaan door de informele betrekkingen in geplastificeerde protocollen te gieten.

Dutch government pride

#loveislove, luidde de kreet op Twitter waarvan de overheid zich bediende tijdens de prideboottocht door de Amsterdamse grachten. Jaren geleden was de gaypride het particuliere initiatief van een aantal homobars, waaraan de gemeente vergunning verleende. Nu bestelden maar liefst drie ministeries, Onderwijs, Defensie en Financiën hun eigen boot om de blijde boodschap van de seksuele diversiteit mee te vieren.

Het laatste ministerie had de Belastingdienst afgevaardigd, wat een opmerkelijke blijk van zelfvertrouwen mocht worden genoemd, voor een dienst die minder bekendstond om zijn liefde dan om de hardheid waarmee duizenden mensen in het ongeluk waren gestort tijdens de toeslagenaffaire. ‘Dutch government pride’, twitterde de staat, alsmede de trotse beginselverklaring ‘dat je in dit land jezelf kunt zijn’. Hier had het algemeen belang zich getooid met de schaarse veren van een enkele bevolkingsgroep, en wie daarover de wenkbrauwen fronste had de tijd niet begrepen.

Wereldwijd geluk

Ongeveer gelijktijdig met de kerkverlating kwam in de jaren zeventig het geluksonderzoek op. Dat was geen toeval. Voor het nationale welbevinden was tot dan toe het bruto nationaal product de gebruikelijke maat geweest, maar de Amerikaanse minister Robert Kennedy had zich al eens laten ontvallen dat het bnp van alles vaststelde, behalve wat van wezenlijk belang is. Geld werd in het christendom altijd al gewantrouwd. Jezus ranselde de kooplieden de tempel uit omdat het ze aan een geweten ontbrak. Geld is een uitgesproken liberaal ruilmiddel: iedereen kan zelf beslissen wat hij ermee doet. Vandaar ook dat in een liberale samenleving de welvaart in productie en consumptie werd uitgedrukt.

Maar met materiële welvaart werd niet langer genoegen genomen om de  temperatuur van de samenleving op te nemen. De Amerikaanse hoogleraar die van geluk een serieus onderwerp van studie wist te maken, heette Richard Layard. Zijn Nederlandse collega was ‘geluksprofessor’ Ruut Veenhoven, die het grote gebaar niet schuwde en een World Database of Happiness opzette. Het was een samenstel van pretentie en open deuren – hij wist te vertellen dat een gelukkig leven begint met het ontvangen van voldoende moederliefde. Meten is weten, en wereldwijd geluk is goed te onderzoeken, zei de hoogleraar in een vraaggesprek.

Brede welvaart

Hij vertelde ook dat zijn geluksonderzoek vanuit de sociologie aanvankelijk tegenwerking had ondervonden. Sociologen waren achterdochtig, dacht hij, omdat hun vak leeft van sociale problemen. Terwijl hijzelf bijvoorbeeld had aangetoond dat inkomensongelijkheid weinig uitmaakte voor geluksgevoelens. Wel was het zo, en daarin stemde hij in met zijn beroemde collega Layard, dat de grotere Cadillac van de buurman afbreuk deed aan het huiselijk geluk. Volgens Layard waren mensen het gelukkigst met ongeveer een modaal inkomen, en ook verder was opmerkelijk dat de geluksbeleving meer samenviel met het verkiezingsprogramma van de Partij van de Arbeid dan met VVD-opvattingen.

Geluksprofessor Veenhoven stelde vast dat zijn werk tegenwoordig onomstreden is en dat er behoefte bestaat aan geluksonderzoek. Dat was zeker waar. Een jaar of tien geleden deed in Den Haag het begrip Brede Welvaart zijn intrede. Progressieve partijen namen het op in de verkiezingsprogramma’s, gemeenten gingen de plaatselijke Brede Welvaart meten, het ministerie van Financiën ging ‘begroten voor brede welvaart’. Het CBS maakte een Monitor Brede Welvaart, met een hele rij variabelen die grafisch werden vormgegeven als het dashboard van een auto, met metertjes en knoppen; politici loopt het water in de mond bij het zien van knoppen waaraan zij kunnen draaien. Brede Welvaart mat gezondheid, vrijetijdsbesteding, sociale cohesie, veiligheid en ecologische voetafdruk.

De CBS-hoofdeconoom sprak net als Robert Kennedy over ‘dingen die het leven de moeite waard maken’. En uiteraard werd er vergeleken met andere Europese lidstaten. Al benchmarkend bleek Nederland nog altijd een tevreden natie, waarin meer dan 80 procent van de bevolking het leven een 7 of meer gaf.

In de wereldwijde vergelijking wees men altijd op het ‘straatarme bergstaatje’ Bhutan, waar de inwoners verrassend gelukkig zijn. Er bestond zelfs een wiskundige formule die het geluk in de Himalaya uitdrukte: 25+.03125+.000625+0.77. Arm maar gelukkig, schreef The New York Times, dankzij een verbod op roken en op televisiekijken, en het voorschrift zich traditioneel te kleden. De minister die erover ging, vertelde dat de tijdsbesteding van de Bhutanen nauwgezet werd gecontroleerd. Hoeveel tijd voor het gezin, hoeveel voor het werk, en ook was er ministeriële belangstelling of er wel voldoende werd gebeden.

De CBS-monitor bevestigde dat ook in Nederland regelmatig familiebezoek bijdraagt aan het bruto nationaal geluk. Ook minder stikstof maakte het leven meer de moeite waard, gendergelijkheid, klimaat en milieu. Wat anders dan in Bhutan weer niet werd gemeten, was de rol van bidden en kerkbezoek. Terwijl eerder onderzoek wel degelijk had uitgewezen dat de kiezers van ChristenUnie en SGP, dankzij hun godsvertrouwen door de bank genomen tevredener in het leven stonden dan ongelovigen. Ook het geluksgevoel dankzij de eerste ochtendsigaret, een mooi glas wijn bij een knappend haardvuur of met het hele gezin naar het all-you-can-eatrestaurant, had de monitor niet gehaald. Later bleek dat de emigratie vanuit het gelukkige Bhutan flink op gang gekomen was.

Moderne dogma’s

Wat je erin stopt, betekent in sociaalpsychologisch onderzoek over het algemeen ook wat er weer uit komt. Wat volgens de geluksstudies en volgens het CBS geluk was, paste verrassend goed bij het deugdzame leven van de quinoaklasse. De CBS-monitor besteedde opmerkelijk genoeg maar één enkele bladzijde aan botsende belangen of strijdige opvattingen. Zoals het in de economische wetenschap betaamt, werden conflicten ‘afruileffecten’ genoemd. Ook geluk was een schaars goed en de keuze voor meer vrije tijd zou ten koste kunnen gaan van de natuur, ook een factor die bijdroeg aan het geluk. Maar als het te druk wordt in het bos of op de hei, worden wandelaars chagrijnig en ook draagt die drukte niet bij aan de ecologische voetafdruk. Politieke strijd over opvattingen en waarden was hier kortom ingeruild voor paternalisme. Ik begon iets meer te begrijpen van de bezwaren van de collega-sociologen tegen het wereldgeluksstelsel van professor Veenhoven. Waarom eigenlijk nog verkiezingen, als de wereldomspannende database en de nationale Monitor Brede Welvaart ons vertellen wat het leven de moeite waard maakt? Als we het eens zijn over wat geluk is, als we dat kunnen meten en objectiveren, dan is het immoreel om geen maatregelen te nemen tegen mensen die tegen hun eigen geluk in leven.

De argumentatie van de kerk was langs dezelfde lijnen gegaan. De kerk wist immers duizend jaar lang hoe wij gelukkig moesten worden. De pastoor had zich altijd schaamteloos met het privéleven bemoeid. Er was één belangrijk verschil: voorheen kon je je losmaken van de lange arm van de kerk, al kostte dat soms worstelingen die ruimschoots hun weg vonden in de Nederlandse literatuur. Nu de staat de zielzorg had overgenomen, was er geen ontsnappen meer aan. De moderne dogma’s waren wetenschappelijk vastgesteld en niemand kon zich onttrekken aan het staatsgezag. Daarbuiten was geen heil, zoals men eertijds over de kerk placht te zeggen.

Martin Sommer, De nieuwe standenstaat, hoe het gelukkigste land ter wereld zijn goede humeur verloor, Amsterdam, Prometheus, 23,99 euro

*Martin Sommer (1956) werkte decennia bij de Volkskrant, waarvoor hij onder meer correspondent in Frankrijk en chef van de Haagse redactie was. Van 2010 tot 2023 schreef hij elke zaterdag de politieke column. Hij publiceerde eerder onder meer ‘Krantebeest’, ‘Heimwee naar Frankrijk’, ‘Onder onderwijzers’ en ‘Wat een held! Tien vaderlanders op een voetstuk’. Thans schrijft hij voor het weekblad EW.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Martin Sommer: Van de kerk kon je je losmaken maar aan het staatsgezag kan niemand zich onttrekken verscheen eerst op Wynia's Week.

Forse tegenslag voor de Europese Moslimbroeders (MB): het European Forum of Muslim Women (EFOMW), de vrouwenorganisatie van de MB, heeft zichzelf opgeheven. De opheffing houdt mogelijk verband met financiering vanuit Qatar, waardoor EFOMW in de problemen kwam.

Het EFOMW besloot zichzelf op te heffen tijdens een vergadering op 30 september 2023. Het besluit werd in februari 2024 ingeschreven in het Belgisch Staatsblad (zie onder).

Het Staatsblad-bericht meldt geen reden van de opheffing. Mogelijk heeft die te maken met een rechtszaak in Frankrijk. Op 3 juli 2023 bevestigde het Tribunal Administratif de Paris een maatregel van de Franse overheid die eerder de activiteiten van EFOMW had geschorst.

Geen inzicht in de financiering

De schorsing ging in op 3 maart 2023. De prefect van de regio Île-de-France schorste EFOMW omdat het geen inzicht had verschaft in de financiering van een van haar projecten door Qatar Charity (een aan de MB gelieerd liefdadigheidsfonds). De prefect wilde opheldering over een subsidie van 206.000 euro aan het Europese vrouwenforum voor een onroerend-goedproject in de Parijse voorstad Bagnolet. De bemoeienis werd onthuld door twee Franse journalisten in hun boek Qatar Papers.

De onlineactiviteiten van de vrouwenorganisatie van de Europese MB liggen al anderhalf jaar stil. De laatste Facebook-post dateert van mei 2023. De EFOMW-website is uit de lucht; het webdomein https://efomw.eu is verkocht aan een internet-ondernemer.

EFOMW werd in 2006 opgericht als een instelling van de Federation of Islamic Organisations in Europe (FIOE), de Europese koepelorganisatie van de Moslimbroeders.

De FIOE zelf werd in 1989 opgericht. In de jaren daarna creëerde deze koepel diverse instellingen, zoals de fatwaraad ECFR (onder wijlen sjeik Qaradawi), Europe Trust (vastgoedfonds), European Institute for Human Sciences (opleiding) en FEMYSO (jongeren- en studentenkoepel).

EFOMW werd in 2006 opgericht op een congres in Brussel. De eerste voorzitter was Noura Jaballah, de echtgenote van een vooraanstaande Franse Moslimbroeder. Vrijwel alle aangesloten organisaties waren verbonden aan FIOE-afdelingen.

In 2020 wijzigde de FIOE haar naam in Council of European Muslims. Bij die gelegenheid publiceerde toenmalig voorzitter Samir Falah een (inmiddels verwijderd) ‘About Us’ op Facebook, waarin EFOMW nogmaals als een van haar instellingen werd genoemd.

Succesvolle lobby

Al kort na de oprichting boekte EFOMW succes met lobbyen in de Europese wandelgangen en in 2007 met een ‘intellectual symposium on the image of women in the media’ in het Europees Parlement. Tot voor kort was de groep vrij actief in Brussel en sprak de taal die men daar graag hoorde. Zo belegde EFOMW in november 2020 de bijeenkomst ‘Tackling Gendered Islamophobia in Europe’. In september 2021 was EFOMW welkom bij de Raad van Europa om deel te nemen aan een online workshop tegen anti-moslimhaat.

Nog tot ver in 2023 was het European Forum of Muslim Women actief en welkom in de Europese wandelgangen. Het einde van de succesvolle vrouwentak van de Moslimbroeders komt dan ook onverwacht. Opvallend is ook dat de opheffing in stilte heeft plaatsgevonden. Voor zover mij bekend heeft EFOMW buiten de rechtszaak voor het Tribunal de Paris niet openlijk geprotesteerd tegen de door de prefect opgelegde schorsing. Bij andere Franse maatregelen tegen islamistische groepen was dat weleens anders. De ontbinding van het spraakmakende anti-islamofobie-collectief CCIF leidde tot protesten in Turkije en de VS, waarin de regering-Macron als aanjager van ‘islamofobie’ werd afgeschilderd.

Nu het einde van de Europese MB vrouwenkoepel buiten de eigen kring bekend is geworden, komt er mogelijk een officiële verklaring voor de opheffing, en zal ook duidelijk worden of het vrouwenforum wellicht in een andere vorm weer tot leven wordt gewekt.

*Carel Brendel is blogger, journalist en islamisme-expert. Hij publiceerde deze tekst op X.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Domper voor de Europese Moslimbroeders: hun zusters zetten er een punt achter verscheen eerst op Wynia's Week.

Er is geen verschil tussen chemisch en niet-chemisch, tussen chemisch en natuurlijk, tussen chemisch en biologisch. Alles is chemisch. Alles bestaat uit moleculen en atomen. Ons eigen lichaam is een en al chemie. Enzymen en hormonen zijn chemische stoffen. Onze rode bloedcellen bestaan uit chemische stoffen, onze mitochondriën, ons dna-drager van de erfelijkheid, kern van wie we zijn – is chemisch.

De oude Grieken dachten dat we waren opgebouwd uit water, lucht, vuur en aarde maar wij weten wel beter. We bestaan uit zuurstof, koolstof, waterstof, stikstof, calcium, fosfor, kalium, zwavel, natrium, chloor, magnesium en nog bijna twintig andere elementen in minieme hoeveelheden. Er zitten naar schatting (sorry, ik heb ze niet allemaal geteld) 6,7 quadriljard atomen in ons lichaam. Jazeker, 10²⁷, maar liefst 27 nullen. Ook ons voedsel is één en al chemie. Als u een eitje verorbert dan wel een cappuccino met havermelk of verse gemberthee drinkt, zit dat tjokvol chemische stoffen. Dat roodborstje dat tegen uw raam tikt, bestaat uit een quadriljard atomen. Het leven zelf is opgebouwd uit onvoorstelbaar veel moleculen, misschien wel een sextiljoen (10³⁶).

Een raar rapport

Wat denkt u, zit er op al die moleculen, op die atomen een vlaggetje ‘ik ben synthetisch’? ‘Goed volk hoor, ik ben wél natuurlijk’? ‘Kijk uit, ik ben xenobiotisch, ik ben niet normaal, ik ben eng’?

Dat maakt het rapport van de Nederlandse Gezondheidsraad van begin 2024 ook zo raar. Daar zit de onwetenschappelijke term ‘chemische stoffen’ zelfs in de titel van het rapport: ‘Meetprogramma voor blootstelling aan chemische stoffen’. Nergens schrijft de Gezondheidsraad in haar rapport dat alle ‘natuurlijke’ stoffen in ons lichaam ook ‘chemisch’ zijn. Nergens wordt melding gemaakt van de meetrevolutie, die ertoe heeft geleid dat we die ‘chemische stoffen’ al in absurd kleine hoeveelheden kunnen aantonen, waardoor we in paniek zijn om niets. Het rapport begint al met een rare eerste zin. ‘Chemische stoffen bevinden zich overal in onze leefomgeving.’ In het rapport zelf is het iets nauwkeuriger geformuleerd, daar gaat het over ‘chemicaliën’ en dat wordt gedefinieerd als ‘synthetische stoffen’, maar eigenlijk is dit even onwetenschappelijk. In het hele rapport, 68 pagina’s lang, wordt er onderscheid gemaakt tussen moleculen uit een fabriek en moleculen die door levende wezens worden geproduceerd.

Bent u bang voor ascorbinezuur? Dat zuur wordt in fabrieken over de hele wereld geproduceerd en vermoedelijk zullen de meeste mensen, wanneer je hen er bij een straatinterview naar vraagt, terugdeinzen. ‘Nee, nee, nee, daar wil ik niks mee te maken hebben!’

De bekende benaming voor ascorbinezuur is vitamine c. Dat wordt door veel levende wezens geproduceerd, onder andere door citrusbomen en duindoorn-struiken. Wij mensen behoren met onze neefjes en nichtjes, de mensapen, en enkele andere merkwaardige dieren (cavia’s, vleerhonden, beenvissen en sommige zangvogels) tot een exclusief gezelschap uitzonderingen. Wij kunnen zelf geen vitamine c aanmaken en daarom eten apen en ook mensen zoveel fruit. Nou ja, misschien is het andersom: omdat onze verre voorouders vroeger in het tropisch regenwoud domicilie hielden en het daar nu eenmaal wemelt van het fruit, zijn ze het vermogen om zelf vitamine c aan te maken verloren. Hoe dan ook, wij kunnen ervoor kiezen om onze vitamine c uit citrusvruchten te halen, maar hele volksstammen slikken vitaminepillen of drinken vloeistoffen waaraan vitamine c is toegevoegd. Dat komt echt niet uit duindoornbessen maar gewoon uit fabrieken. Denkt de Gezondheidsraad werkelijk dat onze lichaamscellen onderscheid maken tussen de vitamine c uit planten en die uit ‘plants’ (het Engelse woord voor fabrieken)?

Geperverteerd verschil

Het verschil tussen ‘chemisch’ en ‘natuurlijk’ is geperverteerd. Ik smeer een cholesterolverlagende margarine op mijn boterhammen, van het merk ProActiv. Dat is van Becel (de afkorting staat voor bloedcholesterol-verlaging, lowering in het Engels). Op dat kuipje kunstboter staan allerlei aanprijzingen. Onder andere dat er geen palmolie in zit. Een terechte aanprijzing want palmolieplantages in Indonesië hebben de orang-oetan bijna doen uitsterven (wat het des te pikanter maakte dat Paul Polman, de voormalige topman van Unilever, grootverbruiker van palmolie, door alle media jarenlang is bewierookt als ‘duurzame’ ondernemer). Heel goed dus, geen orang-oetan-pestende palmolie in mijn boter.

Maar er staat ook op het etiket dat deze margarine ‘op natuurlijke wijze’ het cholesterol verlaagt. Dat ‘natuurlijke’ slaat op het feit dat er aan die margarine zogeheten sterolen zijn toegevoegd. Die plantensterolen zijn eigenlijk een soort cholesterolvet dat in planten voorkomt en concurreert met het cholesterol in onze darmen. Het is wetenschappelijk aangetoond dat het werkt maar het is vreemd om deze stoffen ‘natuurlijk’ te noemen. Het zijn weliswaar substanties die van origine in planten voorkomen maar ze worden door concerns zoals BASF gewoon in fabrieken gemaakt.

Watermeloenen waren ooit bitter

Ik vertrouw er in, ik denk dat het beschermt tegen hart- en vaatziekten en tegen beroertes en tia’s, er is serieus onderzoek naar gedaan en dit voorbeeld past naadloos binnen de aan Hippocrates, grondlegger van de geneeskunde, toegeschreven uitspraak dat voeding uw medicijn moet zijn en medicijnen uw voeding, maar noem het in hemelsnaam niet ‘natuurlijk’, beste mensen van Becel! Het is net zo chemisch als alle andere bestanddelen van kunstboter en van roomboter. Het komt allemaal uit de fabriek.

Zelfs de natuur zelf is niet ‘natuurlijk’. Veel van de voedingsmiddelen die wij eten – tomaten, aardappelen, bananen, appels, mango’s, maïs – zijn gedurende duizenden jaren veredeld en lijken niet meer op de oorspronkelijke, natuurlijke varianten. In wetenschapsblad Nature Genetics stond in 2019 een artikel waarin het genetisch materiaal van allerlei verschillende watermeloenen was geanalyseerd. De conclusie was dat de huidige, immense en zoete watermeloenen van nu in geen enkel opzicht te vergelijken waren met de oorspronkelijke watermeloenen uit Afrika, van vierduizend jaar geleden. Die waren klein, hard, bleek en bitter.

*Simon Rozendaal is wetenschapsjournalist en chemicus. Dit is een voorpublicatie uit zijn deze week bij uitgeverij Atlas Contact te verschijnen boek ‘Paniek om niets. Hoe de meetrevolutie onze angsten aanwakkert’ (€22,99).

Het bericht Simon Rozendaal: Vanwaar toch onze angst voor alles wat chemisch is? Zelfs de natuur zelf is niet ‘natuurlijk’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Ron Meyer, oud-fractievoorzitter van de SP in Heerlen en tevens voormalig partijvoorzitter, is sinds 1 april 2022 directeur van het Nationaal Programma Heerlen-Noord. Ondanks het feit dat hij in die hoedanigheid ambtenaar is in dienst van de gemeente Heerlen, profileert hij zich als een soort schaduwwethouder. Kennelijk is Meyer als enige van zijn 1100 collega’s vrijgesteld van de gedragscode die van ambtenaren een bepaalde terughoudendheid verlangt.

In plaats van zich te beperken tot waarvoor hij is aangenomen (fungeren als patroonheilige voor Heerlense Prachtwijken) bemoeit Meyer zich met alle maatschappelijke kwesties waar voor de SP politieke winst valt uit te halen. In de praktijk betreft het dan meestal onderwerpen waarbij de minder draagkrachtigen benadeeld dreigen te worden, althans in de ogen van de SP. Dus zeg maar gerust met alles, want de partij ziet achter elke boom een complot tegen de allerarmsten.

Het is daarom niet verwonderlijk dat Meyer zich ook tegen de kwestie-Zuyderland aan loopt te bemoeien. Wat is er ook weer aan de hand?

Niets doen was geen optie

Het Zuyderland Ziekenhuis, met een vestiging in Heerlen en een in Sittard-Geleen, kampt al geruime tijd met ernstige personeelstekorten, voornamelijk in de hoog complexe spoedzorg. In het licht van de sterke vergrijzing van Zuid-Limburg was niets doen geen optie meer. Op initiatief van het Zuyderlandbestuur werd een commissie gevraagd met een plan te komen dat de ziekenhuiszorg in de regio’s Parkstad en Sittard-Geleen toekomstbestendig zou maken en houden.

Deze zogenaamde regietafel kwam uiteindelijk tot de slotsom dat de complexe spoedzorg uit Heerlen moest verdwijnen. De basisspoedzorg, (denk bijvoorbeeld aan gipsen), blijft wel op beide locaties beschikbaar. Verder blijven in Heerlen de poli’s, de dagbehandeling en de planbare ingrepen gewoon beschikbaar. Ook de huisartsenpost blijft. De locatie Sittard-Geleen legt zich toe op de complexe spoedeisende hulp en de complexere operaties. Ook de intensive care zal in de toekomst alleen nog op de locatie Sittard-Geleen aanwezig zijn.

Deze verdeling zorgt ervoor dat er op alle disciplines voldoende gekwalificeerd personeel voorhanden is. Voor 85 procent van de patiënten verandert er niets. Zij ontvangen dezelfde zorg op de hun vertrouwde locatie. Voor slechts 7 procent van de patiënten zorgt het toekomstbestendig maken van de ziekenhuiszorg van beide regio’s dus voor een wijziging van locatie. Zeven procent? Ja, want omdat diverse medische handelingen al tien jaar verspreid zijn over beide locaties, is ‘Heerlen’ met een aanbod van 92 procent al tien jaar geen volwaardig ziekenhuis meer. Dat is, in een notendop, eigenlijk het hele verhaal. Goed geregeld zou je zeggen, maar dat is buiten de waard gerekend.

Ogenblikkelijk zagen populistische politieke partijen als de PVV en de SP, en zelfs de PvdA, brood in de plannen van de regietafel. Hun eigen brood, welteverstaan. Geert Wilders riep in november 2023 zelfs dat hij er weleens even voor ging zorgen dat er een volwaardig ziekenhuis in Heerlen bleef. Frans Timmermans diende een volstrekt kansloze motie in, die de minister (toen nog Pia Dijkstra) opriep tot ingrijpen, terwijl hij heel goed wist dat een minister hier niet over gaat. Maar de aanjager van de protestgeluiden is de Heerlense SP, met Ron Meyer als kameraad nummer één.

Klassenstrijd in de zorg

Want het is Ron Meyer die van de kwestie-Zuyderland een staaltje klassenstrijd maakt. In de wereld van Meyer is immers alles klassenstrijd, dus waarom dit niet. De conclusies van de regietafel zijn opgesteld door mensen die niet in de schuldhulpverlening zitten, dus die zijn per definitie verdacht, zoals vroeger brildragers in het Cambodja van Pol Pot. De SP en Meyer schetsen scenario’s waarin je zo ongeveer met een hartinfarct op de fiets van Brunssum naar Sittard moet, want een auto hebben arme mensen natuurlijk niet.

Hoe moeten die dan op de spoedeisende hulp in Geleen komen? Uiteraard is dat allemaal flauwekul. De bloedspoedzaken worden gewoon afgehandeld door de ambulancediensten, die zelf al rijdende SEH’s zijn. Bovendien staan er in Heerlen altijd een stabilisatieteam en een traumateam paraat. Maar met dit soort onnodige details vallen Meyer en consorten u niet lastig. Het narratief moet wel overeind blijven: ze nemen ons de SEH af en nu gaan we allemaal dood! Bovendien speelt zorgverzekeraar CZ ook nog een rol in het verhaal, en zorgverzekeraars zijn, zoals u weet, de Klassenfeind.

Meyers meest recente wapenfeit is een stuk op de opiniepagina van De Limburger, waarin hij ze onderzoeksjournalist en columnist Paul Bots van onderen uit de zak geeft. Bots had het gewaagd om in een column te stellen dat Parkstad niet zo moest zeuren omdat het straks 25 kilometer verder moet reizen voor sommige zorghandelingen. Uiteraard schoot dat Meyer in het verkeerde keelgat, en hij kroop in de pen.

Hij hoeft daarbij niet bang te zijn dat De Limburger zijn pennenvrucht niet plaatst, want die krant ontpopt zich steeds meer als het persoonlijke propagandablaadje van Ron Meyer en publiceert zonder omwegen braaf elke natte scheet die de programmadirecteur Kansenparels opstuurt. Het stuk van Meyer draagt de veelzeggende titel ‘Uitleg voor mensen met geld’. Want mensen met geld moeten altijd alles uitgelegd krijgen. Die snappen alleen hoe ze geld moeten verdienen, maar verder zijn ze zo dom als het achtereind van een koe. Maar gelukkig is daar Ron Meyer, die schrijft:

‘David Jongen (bestuursvoorzitter Zuyderland) en Joep de Groot (bestuursvoorzitter CZ) lijken voorlopig evenmin te begrijpen dat wat voor mensen met geld “maar” 25 kilometer is, voor tienduizenden anderen op lichtjaren neerkomt.’

Ziehier wederom de preoccupatie van Meyer met die slechte mensen die niet bij de voedselbank lopen. Ten eerste valt er op die 25 kilometer het een en ander af te dingen. Het ligt er namelijk maar net aan waar in Parkstad je woont. Vanuit mijn woonplaats is het 19 kilometer naar de locatie Sittard-Geleen, als je echter in Brunssum-Noord woont gaat daar toch algauw een 7 kilometer van af.

Politiek gewin

Ten tweede, voordat ik me laat meesleuren in kinderachtige haarkloverij over aantallen kilometers, vergeet Meyer voor het gemak weer een aantal dingen. Zoals gezegd worden de bloedspoedzaken met de ambulance gereden en daar hoef je niet voor te betalen. Voor het particulier vervoer geldt al een gunstige taxiregeling. Die ritten kosten een fractie van het normale taxitarief. En nog geeft de regietafel aan dat er nog gekeken moet worden naar een verbetering van het openbaar vervoer. In de rest van het artikel put Meyer zich uit in het opsommen van wat er allemaal mis is in Parkstad en vooral in Heerlen, die sinds jaar en dag stijf bovenaan alle nationale kommer en kwelmonitors prijkt. En dan te bedenken dat de SP al twintig jaar de scepter zwaait in het Havanna aan de Caumerbeek. Je zou bijna een bepaalde causaliteit gaan vermoeden.  

Maar waarom bijten de SP en Meyer (en sommige andere politieke spelers) zich zo vast in het dossier-Zuyderland? Waarom blijven zij de publieke opinie verzieken met hele en halve onwaarheden? Het antwoord is simpel: politiek gewin. De doorsnee burger verdiept zich niet in vuistdikke onderzoeksrapporten. Zelfs de meeste medische professionals doen dat niet. Ze luisteren liever naar de soundbytes van Ron Meyer, Geert Wilders en Frans Timmermans, die roepen dat het toch maar allemaal een schande is en dat u straks doodgaat omdat in Heerlen de SEH verdwijnt.

Chronisch verontwaardigd

Vooral in Parkstad vindt dit soort teksten weerklank, want de gemiddelde Parkstedeling is sinds het opdoeken van de mijnindustrie chronisch verontwaardigd en vermoedt achter alles een samenzwering om de regio nog meer in het verdomhoekje te drukken. Die mentaliteit is een vruchtbare voedingsbodem voor de demagogie van Ron Meyer en zijn hulpsinterklazen. Want een van de belangrijkste lessen die in de SP-klasjes voor aspirant-revolutionairen wordt onderwezen, is dat je de publieke opinie niet zozeer moet bespelen met argumenten, maar met emotie. Want een vervelende eigenschap van de ratio is dat hij de neiging heeft om opgeklopte flauwekul te ondergraven. En dat moeten ze niet hebben bij de SP.

Gard Simons is schrijver/publicist en oud-columnist en -opiniemaker voor dagblad De Limburger.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht SP-demagoog Ron Meyer probeert van Limburgse ziekenhuiskwestie een staaltje klassenstrijd te maken verscheen eerst op Wynia's Week.

Henryk Broder, de befaamde columnist van de Duitse krant Die Welt, is sinds de Hamas-pogrom van 7 oktober vorig jaar, nog somberder over het lot van de Joden dan hij daarvoor al was: Er zijn nu wereldwijd ongeveer 14 miljoen Joden. En aan die 14 miljoen storen de mensen zich blijkbaar. Ik weet niet waarom, maar de wereld heeft blijkbaar een rekening te vereffenen met de Joden. En om het nog duidelijker te zeggen: het karwei dat halverwege 1945 werd afgebroken, moet worden afgemaakt. Dit keer in Palestina, from the river to the sea.’

Uw journalistieke strijd tegen antisemieten in Duitsland is legendarisch en heeft vaak voor veel ophef gezorgd. Na de terreuraanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023 is het antisemitisme in Duitsland hoger opgelaaid dan misschien zelfs u had verwacht.

‘Als je het hebt over antisemitisme in Duitsland, volstaat het om Karl Lagerfeld te citeren, want daarmee is eigenlijk alles wel gezegd: “Zelfs als er tientallen jaren tussen zitten, kun je niet eerst miljoenen Joden doden en dan later miljoenen van hun ergste vijanden het land in halen.” Dat kan natuurlijk wel, maar je moet wel weten welke gevolgen zoiets heeft.’

Waar was u op 7 oktober 2023?

‘Ik was in Berlijn en ik geloofde er in eerste instantie niets van. Het leek mij volkomen onmogelijk dat de Israëli’s zich zo konden laten overvallen; dat ze zo in de val gelokt konden worden en dat het in dat kleine land uren zou kosten om de politie en militaire eenheden van A naar B te krijgen. Erger kan de overheid niet falen. Tot nu toe heb ik altijd alleen in Duitsland naar extreme voorbeelden van overheidsfalen gezocht, en ze ook gevonden. Maar wat er nu in Israël is gebeurd, slaat alles.’

‘Het wordt met de dag erger. Gaza zou een beperkte operatie worden. Maar blijkbaar heeft het voormalige hoofd van de Israëlische binnenlandse inlichtingendienst, Ami Ayalon, gelijk als hij zegt: “Je kunt Hamas niet militair verslaan.” En ik denk ook niet dat je ze met andere middelen kunt verslaan. Dat gevoel heb ik al relatief snel na 7 oktober gekregen en het laat me sindsdien niet meer los. Het verlamt mij ook, want ik vrees dat dit het historische begin van het einde van Israël kan worden.’

Zo pessimistisch?

‘Ja. Ten eerste: alles wat fout kan gaan, zal op een gegeven moment ook fout gaan. Ten tweede: er is eenvoudigweg een grens aan wat zo’n klein land kan volhouden. Dit land is zo klein, de naam past niet eens op een landkaart. Je kunt een hightech-natie niet verdedigen tegen een horde barbaren. Je kunt niet de modernste middelen inzetten en veel bloed vergieten en denken dat je de oorlog daarmee zult winnen. In dit geval geldt wat Osama bin Laden ooit zo beeldend heeft gezegd: “Jullie houden van het leven, wij houden van de dood.” En je kunt niets beginnen tegen een massa barbaren die van de dood houdt.’

Helpt het dan niet dat Israël in de afgelopen jaren via de Abraham-akkoorden belangrijke stappen heeft gezet in de richting van vrede met zijn Arabische buren? Je kunt nu zelfs koosjer Pesach vieren in Abu Dhabi. En in de herfst van 2023 had Israël zulke afspraken ook al bijna gemaakt met Saoedi-Arabië, het land waar de Kaaba, het islamitische heilige der heiligen, zich bevindt. Dat zou Hamas waarschijnlijk wel het ergste vinden.

‘Helemaal niet. Dat is juist geweldig voor Hamas, omdat het daarmee een reden heeft om eindeloos, grenzeloos en planmatig mensen op te offeren. Het past juist precies in het concept van Hamas. Bovendien hebben wij allemaal – de Israëlische Joden, de Joden in andere landen, iedereen die pro-Israël is, iedereen die anti-Israël is – allemaal hebben we de situatie verkeerd ingeschat. We dachten allemaal dat er nu vrede met de Arabische wereld aan zat te komen.

‘En de meest idiote oplossing waarvoor je daarbij kunt kiezen is de tweestatenoplossing. Omdat de tweestatenoplossing een Europese fictie is, een hersenschim die de Europeanen moet helpen vergeten hoe fantasieloos ze de afgelopen vijftig jaar zijn geweest. De tweestatenoplossing is een voorbeeld van hoe weinig Europeanen afweten van het Midden-Oosten en hoe ze in hun eigen wereldbeeld trappen, net zoals ze in het idee trapten dat socialisme een menselijk gezicht had.’

‘Wat ik vind van de reacties in Duitsland en Europa na 7 oktober? Ik heb nooit gedacht dat er een Europa zonder antisemitisme zou kunnen bestaan. Wel moet gezegd worden dat Engeland en Frankrijk op dit moment veel sterker besmet zijn met antisemitisme dan Duitsland, en niet pas sinds 7 oktober. Er is geen overheidsantisemitisme in Duitsland, integendeel. En onder het grote publiek is het antisemitisme ook niet zo sterk aanwezig als in Frankrijk en Engeland.

‘Hoewel dat in Frankrijk en Engeland waarschijnlijk te wijten is aan het feit dat de massa-immigratie daar veel eerder op gang is gekomen en kwantitatief veel groter is dan in Duitsland. Het nieuwe Duitse antisemitisme komt onder het mom van kritiek op Israël. Het zijn jonge mensen die roepen: “From the river to the sea, Palestine will be free!” Jonge mensen die voor het ministerie van Buitenlandse Zaken sit‑ins houden en ‘Bevrijd Gaza van de Duitse schuld!’ eisen. Waar de mensen in de tijd van opa en oma riepen: ‘Joden eruit, naar Palestina!’, heet het vandaag: ‘Joden uit Palestina!’ Het gaat niet om een tweestatenoplossing, maar om de eenstaatoplossing: Israël moet weg! Daarmee vergeleken is de vogelpoep-zin van Alexander Gauland…’ (AfD-politicus Alexander Gauland noemde onlangs de nazi-tijd ‘slechts een vogelpoepje in de lange Duitse geschiedenis’.)

‘…eigenlijk gewoon vogelpoep. Een domme zin, maar geen dreigement voor een Endlösung van het jodenvraagstuk in het Midden-Oosten. Ik was in ieder geval niet verrast door de reacties op 7 oktober, want het antisemitische potentieel is er nog altijd, maar het is nu geïmporteerd antisemitisme en daar sluiten veel mensen nog steeds de ogen voor. Antisemitisme is in Duitsland immers onvermijdelijk verbonden met Auschwitz. Maar antisemitisme gaat met de tijd mee en heeft vele gezichten. Ik ben het beu om het steeds opnieuw te publiceren, omdat ik het al duizend keer heb geschreven.’

‘Auschwitz is nu een Disneyland van de dood.’ Dat is een citaat van u. Het stond op 27 januari 2014 in Die Welt. Staat u nog steeds achter deze uitspraak?

‘Ja, natuurlijk sta ik daar nog steeds achter. De zin klopt ook helemaal. In tegenstelling tot de slogan “Nooit meer Auschwitz” of “Auschwitz mag nooit meer in gebruik worden genomen”. Met dezelfde logica zou je ook kunnen zeggen dat de Titanic niet opnieuw mag zinken.
Bovendien zijn er allerlei redenen waarom ze Auschwitz nooit meer, God verhoede, in gebruik zullen nemen. Ten eerste zouden de Polen het tegenhouden. Dat konden ze destijds niet. En ten tweede: je kunt geen eco-neutrale concentratiekampen bouwen, dat is volstrekt onmogelijk. Nieuwbouw zou stuklopen op milieuregelgeving en CO2-uitstoot.’

‘Er was dus antisemitisme vóór Auschwitz, antisemitisme na Auschwitz, en er is altijd links en rechts antisemitisme geweest. Links antisemitisme is geen uitvinding van Alain Finkielkraut (Franse filosoof) en mij. Het was er aldoor al. Het was al groot sinds Marx, en vóór Marx zag je het al in de publicaties van de anarchisten. Voltaire was een antisemiet, Richard Wagner was er één – en wat voor een! – en natuurlijk mogen we ook Martin Luther, de grootste antisemiet in de Duitse geschiedenis, niet vergeten. En die hebben niet gewacht tot de nazi’s Auschwitz openden. Ze waren er gewoon.

‘Maar in ons collectief geheugen is antisemitisme het werk van de nazi’s. Toch is antisemitisme niet rechts en niet links. Het interesseert de antisemiet niet wat de Jood doet. Het stoort hem dat er Joden zijn, dat ze bestaan. Maar proberen de mensen dat aan het verstand te peuteren is een mission impossible.’

U noemde Alexander Gauland. Maar Björn Höcke nog niet, de AfD-partijleider in Thüringen. En de strafzaken tegen hem ook nog niet.

‘Höcke speelt een fantastische rol in dit land: hij is gepromoveerd tot staatsvijand nummer één. Alles kan op hem afgeschoven worden. Höcke wordt veroordeeld omdat hij publiekelijk de zinsnede “Alles voor Duitsland” heeft uitgesproken, waarvan ik tot dan toe niet wist dat het een SA-slogan was, en alle mensen die ik ken, wisten het ook niet. Deze processen tegen Höcke zijn een gerechtelijke aanfluiting. “Alles voor Duitsland” – ik snap niet hoe dat een antisemitisch, racistisch of nationaal-socialistisch motto zou kunnen zijn. In de jaren twintig was het een slogan van de SPD. En of de bruinhemden die kreet al dan niet gebruikten, daar stond die slogan bij de SPD los van. Dan zou “Make America Great Again” of “America First” misschien ook een racistische slogan zijn.

‘Höcke is hier uiteraard de zondebok. Ik vind hem buitengewoon onsympathiek, niet alleen vanwege zijn uitspraken over de geschiedenis, die inderdaad heel vreemd zijn, maar gewoon als type. Hij pleit voor een andere herinneringscultuur. Claudia Roth (van de  Groenen) wil ook het herdenken en herinneren hervormen. Die vind ik ook onsympathiek. Maar als je alle mensen die ik onaangenaam vind uit de politiek zou bannen en ze zou opsluiten, zouden de gevangenissen heel snel vol raken.

‘Volgens een uitspraak van de hoogste Beierse bestuursrechter is “From the river to the sea Palestine will be free” geen antisemitische, anti-Israëlische slogan maar een meningsuiting. Ik kan alleen maar vragen: wie is gevaarlijker voor de meningsvorming – Höcke of de hoogste Beierse bestuursrechter?’

Meneer Broder, we kennen elkaar al dertig jaar, en in die tijd heb ik u verschillende keren op tv en in kranten geïnterviewd. We zijn allebei wat ouder geworden, en ik denk dat ik u nu wel kan vragen om de balans van uw leven op te maken. U hebt het antisemitisme altijd zeer resoluut bestreden. Wat voor nut heeft dat gehad?

‘Helemaal geen. Het had geen enkele invloed. Maar ik ben ook nooit geïnteresseerd geweest in invloed. Ik ben Kurt Tucholsky of Karl Kraus niet en ik ben niet zo slim als de Beierse neuroloog Oskar Panizza, die het zo prachtig formuleerde: ‘Als waanzin epidemisch wordt, noemen we het gezond verstand.’

‘Kent u de trap met de drie treden die Tucholsky kort voor zijn dood getekend heeft? Op de onderste tree staat “spreken”, op de middelste “schrijven” en op de hoogste staat “stilte”. Ik ben nooit op zoek geweest naar invloed, bedoel ik daarmee te zeggen, want ik weet dat er geen invloed is. Hoogstens is er hoop op invloed, maar die is volkomen onvoorspelbaar. Niemand had er rekening mee gehouden dat de Berlijnse Muur zou vallen. Niemand had gedacht dat de Israëliërs uiteindelijk de Jom-Kippoeroorlog van 1973 zouden winnen.’

Hebt u nu de bovenste trede bereikt, namelijk de stilte?

‘Nee, nog niet. Ik kan niet zwijgen, want van zwijgen word ik ziek. Ik heb waarschijnlijk nog niet eens genoeg geschreven. Het gaat niet om invloed, het gaat om het registreren. Kort voordat de historicus Simon Dubnow in 1941 in Riga werd doodgeschoten, riep hij tegen de andere Joden: “Schrijf alles op!” Dat is het motto van mijn leven. Ik weet dat het geen zin heeft, maar ik moet het doen.’

In een interview uit juli 2006 zei u: ‘In principe heb ik er niets tegen dat er nu moslims naar Europa komen, integendeel.’ En een tweede citaat uit hetzelfde interview: ‘Wat ik echt een goede zaak vind, is dat we de huidige demografische structuur van Europa niet langer zo kunnen handhaven. Hoe eerder de Europeanen dat beseffen, hoe beter. Een paar steden zijn al best kleurrijk en niet langer ‘Arisch’ wit, en dat is helemaal niet verkeerd.’ Zou u dat vandaag ook zo zeggen?

‘Nee, zo zou ik het niet meer zeggen. Wat ik destijds zei, kwam overeen met mijn toenmalige kennisniveau en gemoedstoestand. Ik ben inderdaad voorstander van het vermengen van volkeren en naties. Mijn vriend Leon de Winter heeft daar eens een mooie opmerking over gemaakt: ‘Er zijn maar twee dingen die mensen dichter bij elkaar brengen: voetbal en gemengde huwelijken.’ En natuurlijk denk ik dat gemengde huwelijken nog effectiever zijn dan voetbal. Maar destijds legde ik, denk ik nu, een ondraaglijk optimisme aan de dag. Ik dacht echt dat immigratie bijdroeg aan diversiteit.

‘Ik heb ook niets tegen de komst van mensen die idiote of exotische godsdiensten aanhangen. Ik vraag me alleen af: waarom hebben we met de Vietnamezen geen problemen? We hebben ook geen grote problemen met Russische Joden of met de Oekraïners die hierheen zijn verhuisd. Ik ben dus voor immigratie, ik ben ook voor vermenging, maar dat kan alleen plaatsvinden tussen individuen. Er bestaat geen vriendschap tussen naties.’

Op de vraag: ‘Betekent een gekleurd Europa dat daaruit geen catastrofes meer zullen voortkomen?’ antwoordde u in datzelfde interview uit 2006: ‘Dat zou kunnen. Maar het zou ook kunnen betekenen dat Europa ophoudt te bestaan.’ Hebben we dat punt in 2024 bereikt?

‘Ja. Wij zijn op dat punt aangeland. Waarbij het dan wel zo is dat als Europa onder vreedzame omstandigheden ophoudt te bestaan, dan zou ik daar eigenlijk niets op tegen hebben. Ik vind het ook prima als het onder vreedzame omstandigheden door immigratie, of door een actieve geboortepolitiek ophoudt te bestaan. Ik kan de mensen niets voorschrijven.’

Wat ik u al heel lang wilde vragen: zijn de Joden nog steeds Gods uitverkoren volk?

‘Ja. Want misschien is dat vervolgd worden, jezelf keer op keer moeten verdedigen, steeds weer moeten vluchten om je eigen leven te redden, misschien is dat wel uitverkoren zijn.

‘Ik sprak daarover eens met onze wederzijdse vriend, de katholieke theoloog monseigneur Wilhelm Imkamp, en die zei tegen mij: “Ja, dat is de betekenis van uitverkoren zijn.” Dat is natuurlijk een verschrikkelijke gedachte, want als dat het is, uitverkoren zijn, dan zal het nooit ophouden.’

‘Er zijn nu wereldwijd ongeveer 14 miljoen Joden. Alleen al in Mumbai wonen ruim twintig miljoen mensen. En aan die 14 miljoen storen de mensen zich blijkbaar. De wereld heeft een probleem met Joden. Simpelweg omdat ze bestaan. Ik weet niet waarom, maar de wereld heeft blijkbaar een rekening te vereffenen met de Joden. Een jaar geleden zou ik hetzelfde gezegd hebben, maar ik zou niet gezegd hebben dat de wereld een probleem heeft met Joden; ik zou gezegd hebben dat Duitsland een probleem heeft met Joden. En om het nog duidelijker te zeggen: het karwei dat halverwege 1945 werd afgebroken, moet worden afgemaakt. Dit keer in Palestina, from the river to the sea.’

Meent u dat?

‘Ja. Als ik bijvoorbeeld hoor hoe gelaten Lars Klingbeil (SPD-parlementslid) ‘nazi’ zegt tegen Alice Weidel (lijsttrekker van de AfD), dan denk ik dat het probleem niet bij mevrouw Weidel ligt, maar bij Lars Klingbeil. Simpelweg omdat Klingbeil kennelijk dringend behoefte heeft aan rehabilitatie van oma en opa. Want als mevrouw Weidel een nazi is, als de AfD een nazibende is, dan waren de oorspronkelijke nazi’s van de jaren dertig en veertig blijkbaar een onschuldige beweging. Klingbeil voelt blijkbaar een sterke drang om de nazi’s te bagatelliseren, als hij mevrouw Weidel in de nazi-traditie plaatst.’

Als ik bij de demonstraties ‘tegen rechts’ de Antifa-slogan ‘Nazi’s weg!’ hoor, denk ik altijd: waarnaar toe dan ‘weg’? Welk land moet ze dan opnemen?

‘Het nieuwe Duitse fascisme draagt de naam Antifa. Ze rennen hier rond en roepen: “Een boom, een touw, een AfD-nek!” Ze willen mensen ophangen, vermoorden. Antifa, dat zijn de erfgenamen van de Waffen-SS, de SS, het Reichssicherheitshauptamt en alle andere nazi-organisaties. Het is een autoritair overblijfsel van het “Derde Rijk” dat hier misschien wel het voetvolk is voor de volgende dictatuur. “Een boom, een touw, een AfD-nek!” – het is je reinste moordzucht. En niemand wordt gearresteerd. Ze verdwijnen in de menigte.’

Dit interview met Henryk Broder verscheen op 1 augustus in Cato, Magazin für Neue Sachlichkeit.

Vertaling uit het Duits: Willy Hemelrijk

Henryk M. Broder (1946, Katowice, Polen) is een Duits-Joodse journalist en auteur. Van 1995 tot 2010 schreef hij voornamelijk columns en polemieken voor het tijdschrift Der Spiegel en voor het Berlijnse dagblad Der Tagesspiegel. Sinds 2011 is hij voor Die Welt, Welt am Sonntag en Welt online werkzaam. Zijn werken Hurra, wir kapitulieren!! (2006) en Das ist ja irre! Mein deutsches Tagebuch (2015) werden bestsellers.

Ingo Langner (1951, Rendsburg) is een Duitse schrijver, publicist en tv-producent. Sinds februari 2022 is hij hoofdredacteur van het politieke tijdschrift Cato.  

Het bericht Henryk M. Broder: ‘Dit kan het historische begin van het einde van Israël worden’ verscheen eerst op Wynia's Week.