Hoe zwaar weegt Israël eigenlijk op economisch vlak, zowel in de regio als op wereldschaal?

Van de Cloot: ‘Het land heeft een bruto binnenlands product (bbp) van bijna 530 miljard dollar. Nu zegt zo’n bbp uiteraard niet alles, maar zeker als je het afzet tegenover de andere landen in het Midden-Oosten is Israël bijzonder welvarend. Je zit daar in de regio natuurlijk ook met een aantal oliestaten met een bijzonder hoog bbp, maar zodra je ook andere parameters mee in rekening brengt, doen die landen het toch veel minder goed. De welvaart is er veel minder evenwichtig verdeeld.

‘Op wereldschaal stelt het Israëlische bbp uiteraard niet zoveel voor, maar tegelijk staat het land er op technologisch vlak zo goed voor dat het eigenlijk boven zijn gewicht speelt. Die technologische superioriteit vertaalt zich dan in een berg groeikapitaal en een indrukwekkend aantal startups, maar zorgt er tegelijk ook voor dat het land behoorlijk kwetsbaar is. Al die hoogtechnologische bedrijven steunen immers op een zeer grote mobiliteit van mensen én kapitaal, en dat is vandaag natuurlijk behoorlijk problematisch geworden.’

Hoe groot was de economische impact van de terreuraanslagen van oktober vorig jaar, en in welke mate is het land erin geslaagd om die min of meer te boven te komen?

‘Israël kan gelukkig terugvallen op bijzonder bekwame beleidsmakers, waardoor de economie aanvankelijk zeer goed standhield. Meteen na de aanslagen kwam er bijvoorbeeld zware druk op de munt en gierde de angst door de financiële markten, maar de Israëlische centrale bank beschikte over voldoende financiële reserves om die schokken en eventuele negatieve speculaties te weerstaan. Enkele weken later noteerde de Israëlische sjekel zelfs hoger dan voor de aanslagen.

‘Op korte termijn bleef de impact dus relatief beperkt, maar tegelijk moest het land wel in ijltempo overschakelen op een oorlogseconomie. Er moesten enkele honderdduizenden mensen naar het front worden gestuurd. Die kwamen niet zelden uit het bedrijfsleven of uit de landbouw, twee cruciale sectoren. Zoiets kon natuurlijk ook economisch niet zonder gevolgen blijven. Bovendien weigerde de minister van Financiën te besparen op niet-militaire uitgaven – wat Oekraïne en Rusland bijvoorbeeld wél doen – waardoor hij dit jaar al tweemaal een noodaanpassing van de begroting moest vragen. Israël stevent voor dit jaar ook af op een begrotingstekort van 8,1 procent.’

Met andere woorden: op wat langere termijn dreigt de inflatie te ontsporen en zal het monetaire beleid steeds meer onder druk komen te staan. De Israëlische regering staat dus voor een dilemma?

‘Dat klopt. Er bestaan nu eenmaal geen wonderoplossingen. Toont Israël zich niet bereid zijn monetaire beleid te verstrakken, dan dreigt er een kapitaalvlucht en een instorting van het hele financiële systeem. En dan belanden we dus in een Belgisch scenario, waarbij politici weigeren om de economie pijn te doen uit schrik om de bevolking pijn te doen. Met alle risico’s van dien voor een ontsporing van de inflatie én veel bredere destabilisering van de economie. Naarmate de oorlog langer duurt, nemen ook die risico’s toe.’

Intussen is er in Libanon een tweede front bijgekomen. Kan Israël dit economisch blijven volhouden?

‘Dat blijft natuurlijk altijd een beetje koffiedik kijken, maar het perspectief is intussen grondig veranderd vergeleken met enkele maanden geleden, toen iedereen er nog van uitging dat de oorlog snel zou worden beëindigd. Vorig jaar al stelde de Central Bank of Israël dat de economische schade mogelijk zesmaal groter kon zijn dan die van vorige conflicten, zoals de Libanese oorlog van 2006 of het eerdere conflict met Hamas in 2016. Een langdurige oorlog zal dus onvermijdelijk ook een almaar zwaardere economische tol eisen.’

Daar komt dan nog bovenop dat Israël internationaal gezien ook steeds meer een paria wordt. Kan ook dat zijn tol eisen voor zo’n extreem internationaal georiënteerde economie?

‘Dat klopt, maar tegelijk heeft het land ook enkele unieke troeven. Vanuit Joodse gemeenschappen overal ter wereld is er een bijzonder grote loyauteit, en daarnaast mogen we ook de unieke band tussen de Verenigde Staten en Israël niet vergeten. Ik zie dus nog wel enkele hulplijnen, maar naarmate Israël meer Amerikaanse steun nodig heeft, krijgen de Amerikanen natuurlijk ook meer hefbomen om het conflict te beëindigen.’

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 7 oktober op Doorbraak.be. 

Wynia’s Week is er het hele jaar door, drie keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe lang kan Israël in oorlogsmodus economisch overleven? Vijf vragen aan econoom Ivan Van de Cloot verscheen eerst op Wynia's Week.

Drie doden en acht gewonden: de balans van de steekpartij in Solingen was zonder meer dramatisch. Maar vooral het nieuws dat de Syrische dader illegaal in het land verbleef, nadat zijn asielverzoek begin dit jaar afgewezen werd, veroorzaakte flink wat onbegrip en woede bij onze oosterburen.

Hoe kon zo’n jihadist door de mazen van het net glippen tijdens de screening toen hij in Duitsland zijn asielaanvraag indiende? Moeten we de screening van kandidaat-asielzoekers uit islamitische risicolanden dan niet herzien? En stellen we ons in Europa – vanuit een soort verkeerd begrepen politieke correctheid – ook niet te naïef en te laks op wanneer het om asielzoekers uit die landen gaat? Lastige maar ook noodzakelijke vragen, waarop niet meteen een pasklaar antwoord te bieden valt.

Gegevensuitwisseling

‘In Europa gaat de grootste jihadistische dreiging momenteel uit van zogenaamde lone wolves, mensen die hier al langer wonen en onder invloed van islamistische propaganda op eigen initiatief overgaan tot een aanslag’, weet Thomas Renard. Hij staat sinds 2021 aan het hoofd van het International Centre for Counter-Terrorism in Den Haag en deed zelf eerder al uitgebreid onderzoek naar het jihadisme in Europa. ‘Het scenario dat terroristische bewegingen vanuit het Midden-Oosten, Afghanistan of zelfs Zuid-Azië jihadisten naar Europa sturen – al dan niet met de dekmantel van een asielaanvraag – is anno 2024 dan weer een stuk minder waarschijnlijk. Al blijft het zeker niet volledig uit te sluiten.’

Renard benadrukt dat er de voorbije jaren al fors geïnvesteerd is in internationale gegevensuitwisseling, om zo potentiële jihadisten te onderscheppen wanneer ze bijvoorbeeld in de zogenaamde hotspots aan de buitengrenzen van de EU asiel aanvragen. ‘Mensen die bij een politiedienst in de EU – of zelfs in landen buiten de EU – al bekend staan omwille van radicalisering, kunnen, op basis van die data, soms ontmaskerd worden bij de asielscreening. Ook asielzoekers die gebruik maken van gestolen identiteitsdocumenten kunnen op basis van die databases soms worden tegengehouden.’

Tegelijk pleit Renard ook voor het nodige realisme. De grote meerderheid van de asielzoekers hier is immers afkomstig uit landen die in oorlog zijn of waar een regime aan de macht is waarmee we vanuit Europa niet samenwerken. ‘Denk maar aan de Taliban in Afghanistan. Dat systeem van gegevensuitwisseling is dus verre van waterdicht. Ook de samenwerking tussen de verschillende Europese asieldiensten enerzijds en de veiligheidsdiensten of inlichtingendiensten anderzijds is nog verre van optimaal. We kunnen dus nooit met honderd procent zekerheid garanderen dat mensen die een asielscreening hebben doorlopen geen radicaal-islamistische sympathieën hebben.’

‘Maar laat ons ook geen al te verregaande conclusies trekken. Puur statistisch bekeken worden er vandaag meer aanslagen gepleegd door islamisten die al veel langer wettelijk in West-Europa verblijven of mensen die hier geradicaliseerd zijn. Bekijken we de cijfers van de voorbije jaren, dan zien we dat het overgrote deel van de jihadistische aanslagen in West-Europa gepleegd werd door mensen die hier vaak al jarenlang verbleven of zelfs al de nationaliteit hadden verkregen van hun nieuwe thuisland. En als je het aantal aanslagen door al dan niet afgewezen asielzoekers afzet tegen het totale aantal asielzoekers dat de voorbije jaren West-Europa binnenkwam, dan gaat het echt wel over een héél kleine minderheid.’

Meer lone wolves

Annelies Pauwels, die binnen het Vlaams Vredesinstituut onderzoek doet naar radicalisering en terrorisme, zit min of meer op eenzelfde lijn. Zij wijst er bovendien ook op dat ook de veiligheidsdiensten nooit zijn meegegaan in het idee dat het uiteenvallen van IS in Irak en Syrië automatisch ook leidt tot een afname van het aantal jihadistische aanslagen in Europa. ‘We zien wél duidelijk dat er hier de voorbije jaren veel meer lone wolves opdoken. Zij maken geen deel uit van een gestructureerde beweging en worden ook niet aangestuurd vanuit het Midden-Oosten.’

Pauwels benadrukt dat het bij daders die in het kader van een asielprocedure naar West-Europa zijn gekomen en hier vervolgens een aanslag pleegden, geen vaststaand feit is dat zij ook vooraf al jihadistische sympathieën koesterden. ‘Een aantal van die daders radicaliseren ook hier, na die screening dus. Bijvoorbeeld omdat ze hier in een zeer kwetsbare positie belanden, waardoor ze ook vatbaarder worden voor extreem gedachtengoed en propaganda uit islamistische hoek. Maar mensen daar voldoende weerbaar tegen maken, is maatwerk. En dat vraagt veel tijd, veel inspanningen en veel investeringen naar die nieuwkomers toe. Maar ook vooraf, in het stadium van de eigenlijke asielscreening, is het bijzonder lastig om met zekerheid uit te maken dat iemand geradicaliseerd is en dus een gevaar voor de samenleving vormt. Je kan nu eenmaal niet in iemands hoofd kijken.’

‘Op basis van de meest recente cijfers van Europol kunnen we niet besluiten dat er de voorbije jaren opnieuw sprake is van een significante stijging van het aantal islamistische aanslagen in West-Europa’, zegt Renard. ‘Maar met die cijfers moet je altijd opletten. En sinds anderhalf jaar maken heel wat Europese inlichtingendiensten wel degelijk melding van een verhoogd dreigingsniveau. Dat heeft onder meer te maken met de opmars van IS Khorasan in Afghanistan en met een groter aantal verijdelde aanslagen in Europa zelf. Tegelijk draagt ook de oorlog in Gaza bij tot een verdere radicalisering – en dus een groter risico op aanslagen – in Europa.’

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 12 september op Doorbraak.be. 

Wynia’s Week is er het hele jaar door, drie keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank! 

Het bericht Van asielzoeker tot terrorist: screening biedt weinig garanties verscheen eerst op Wynia's Week.

Het persbericht van het Zweedse ministerie van Justitie bleef de voorbije dagen behoorlijk onder de radar, maar was daarom niet minder opmerkelijk: voor het eerst in een halve eeuw telt Zweden nu meer emigranten dan immigranten. Met andere woorden: er zijn meer mensen die uit het land vertrekken dan er aankomen. En daar speelt de forse daling van het aantal nieuwe asielzoekers een heel grote rol in. 

Gul migratiebeleid overboord gegooid 

Tot eind juli van dit jaar registreerde het Scandinavische land amper 5.600 nieuwe asielaanvragen. Daarmee zet zich niet enkel een trend door die vorig jaar ook al merkbaar was – minder asielaanvragen én minder nieuwe verblijfsvergunningen – maar volgens een prognose van het Zweedse migratie-agentschap is Zweden hiermee ook op weg naar het laagste aantal asielzoekers sinds 1997. Ter vergelijking: in ons land (België) liep het aantal asielaanvragen de eerste zes maanden van dit jaar opnieuw op tot net geen 18.000. 

De spectaculaire daling van het aantal nieuwe asielmigranten in Zweden botst frontaal met de retoriek die de jongste jaren ook in ons land steevast in progressieve kringen wordt gehanteerd: migratie is een Europees probleem, en dus heeft het geen zin om als individuele EU-lidstaat in te zetten op een strenger migratiebeleid. Sinds enkele jaren is er in Zweden een centrumrechtse minderheidsregering aan de macht, die ad hoc gedoogsteun krijgt van de radicaal-rechtse Zweden-Democraten. Die regering heeft het bijzonder gulle migratiebeleid van de vorige centrumlinkse Zweedse regeringen resoluut overboord gegooid. 

De opvangregels en integratieverplichtingen werden stevig aangescherpt en de toegang tot de goed uitgebouwde sociale zekerheid fors bemoeilijkt. Het beleid focust nu vooral op kwaliteitsvolle arbeidsmigratie en op een ‘duurzaam’ migratiebeleid. Die aanpak lijkt dus wel degelijk vruchten af te werpen, iets wat eerder ook al merkbaar was in Denemarken, die andere Scandinavische modelstaat.  

Konden linkse partijen in het Deense geval nog verwijzen naar de uitzonderingsregeling die Denemarken jaren geleden bij de EU bedong op het vlak van migratie, die redenering gaat niet op voor Zweden. 

Netto-emigratie 

Volgens het Zweedse ministerie van Justitie is er sprake van een daling van het aantal asielzoekers met 27 procent in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar. Minister van Migratie Maria Malmer Stenergard maakt zich dan ook sterk dat de inspanningen van de nieuwe regering stilaan vruchten beginnen af te werpen. Zowel het aantal asielaanvragen als het aantal asielgerelateerde verblijfsvergunningen blijft dalen. 

Onder meer hierdoor kent Zweden nu voor het eerst in 50 jaar een netto-emigratie. Of die daling effectief zo blijvend en duurzaam is als de Zweedse regering nu beweert, valt nog af te wachten, maar de huidige cijfers lijken wél aan te geven dat een strengere nationale aanpak ook binnen het Europese kader kan werken.  

Internationale promotie  

Zowel asielzoekers als illegale migranten trekken – om evidente redenen – bij voorkeur naar landen waar de omstandigheden hen het gunstigst lijken. EU-lidstaten die de verblijfs- en integratievoorwaarden aanscherpen en een aantal krijtlijnen duidelijker uitzetten, kunnen de instroom dus minstens gedeeltelijk ook meesturen. En het Zweedse voorbeeld geeft duidelijk aan dat wat ‘internationale promotie’ daarover niet zonder resultaat blijft. Ook wanneer het je de banbliksems van ‘weldenkend’ Europa oplevert. 

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 17 augustus op Doorbraak.be. 

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank! 

Het bericht Minder migratie: Zweden bewijst dat het kan verscheen eerst op Wynia's Week.

De deurwaarder is er intussen al enkele keren geweest, op de politie blijft het voorlopig wachten. Maar een korte passage en een wat lastig interview in het Gentse UFO-gebouw leerden ons gisteren alvast één ding: aan radicalisme hebben de studenten en activisten daar nog niet veel ingeboet.

Een blonde vrouw met een mondmasker en een soort Arafat-sjaal op het hoofd wandelt ons zwijgend voorbij. Ze klimt op een eerder wankel ogende constructie met houten paletten en Palestijnse vlaggen en begint daar een houten balk vast te sjorren. Volgens het bijhorende uitlegbordje – in het Engels – gaat het om een kunstinstallatie ter ere van de bevrijding van Palestina.

Een wegwijzer richting Mekka

We schrijven donderdagmiddag twaalf uur en in de grote ontvangsthal van de Gentse universiteit is het vrij rustig. Langs het raam staan een twintigtal tentjes opgesteld, iets verderop schuiven enkele actievoerders aan bij een soort veldkeuken. Helemaal in de hoek van het UFO-gebouw treffen we zowaar ook een gebedsruimte aan. De wegwijzer richting Mekka doet ons vermoeden dat die gebedsruimte zich toch vooral op één bepaalde religie richt. Ook het feit dat een aantal opschriften in het gebouw tweetalig Arabisch-Engels zijn, gekoppeld aan de vaststelling dat de voertaal er Engels is, voeden het vermoeden dat het lang niet enkel goedbedoelende Gentse studenten zijn die hier het heilige vuur brandend moeten houden.

Exact een maand geleden besloten een aantal studenten en radicaal-linkse activisten om het UFO-gebouw te bezetten. Ze weigerden het gebouw te verlaten zolang de Gentse universiteit de samenwerking met Israëlische partners niet zou stopzetten. Ook nadat rector Rik Van de Walle op 30 mei een stevige knieval had gedaan en aankondigde dat alle lopende samenwerkingen met Israëlische universiteiten en onderzoeksinstellingen zouden worden stopgezet, loopt de bezetting er voorlopig gewoon door.

‘De universiteit heeft inderdaad de banden verbroken met alle Israëlische universiteiten, maar niét met alle Israëlische onderzoeksinstellingen’, zegt actievoerder Joëlle. ‘Dit is dus geen volledige academische boycot, wat wij nochtans altijd geëist hebben.’ Een uitspraak die radicaal in tegenspraak is met een verklaring van  enkele dagen geleden, waarbij een gemaskerde woordvoerster nog verklaarde dat de ‘verbreking van alle banden met Israëlische universiteiten door de Gentse universiteit een enorme stap was in het isoleren van de zionistische identiteit’.

Joëlle stelt zich aan ons voor als de Engelstalige woordvoerster van de actievoerders en is zelf afkomstig uit Libanon. In Gent volgt ze een jaar lang lessen in de masteropleiding Conflict & Development. Pittig detail: dat is ook de opleiding waar professor Koen Bogaert les geeft. Hij ontpopte zich de voorbije weken tot een fel pleitbezorger van de bezetting van de Gentse universiteitsgebouwen en ondertekende recent ook een stemoproep van 150 bekende Vlamingen voor de extreemlinkse PVDA [niet te verwarren met de Nederlandse Partij van de Arbeid]. Toeval bestaat niet.

Geen seksueel geweld

Veel leerzamer dan het interview met de woordvoerster – overigens de enige die ons gisteren mocht of wilde te woord staan – is een kleine wandeling door het bezette UFO-gebouw. Met een beetje goede wil kan je het spandoek met de tekst ‘Hey Rik, are you a zionist dick?’ nog als ludiek omschrijven, maar dat etiket is al lang niet meer op zijn plaats bij de talrijke steunbetuigingen aan de Palestijnse activist en dichter Refaat Alareer.

Die kwam vorig jaar om het leven bij een Israëlische luchtaanval, maar baarde eerder veel opzien nadat hij de Hamas-slachtpartij van 7 oktober als ‘gelegitimeerd en moreel’ omschreef. Alareer ontkende toen ook dat de Hamas-terroristen zich bezondigd zouden hebben aan seksueel geweld. Heel prominent aanwezig in Gent is ook de – bepaald niet onschuldige – leuze ‘From the river to the sea, Palestine will be free’. Een slogan die sinds 2017 overigens ook is opgenomen in het officiële handvest van terreurbeweging Hamas.

Het einde van Israël

Na onze vraag aan de woordvoerster of deze slogan hier wel thuishoort, slaat de sfeer plots om. ‘Ik zou het interview hier liever afbreken’, klinkt het. ‘Je vragen zijn niet constructief genoeg, je zit duidelijk op een andere golflengte. Deze slogan gaat over de bevrijding van Palestina, het is veelzeggend dat jij hierbij vragen hebt. De voorbije decennia werden tienduizenden Palestijnen uit hun dorpen verdreven door het Israëlische kolonialisme, zij hebben dus het volste recht om in een vrij en democratisch Palestina te wonen.’

Op onze vraag wat zo’n vrij Palestina dan concreet zou betekenen voor het huidige Israël antwoordt ze, na een korte aarzeling. ‘Dat zal het einde van Israël betekenen. Maar dit is een hypothetisch debat: in zo’n scenario zouden de mensen die nu in Israël wonen daar gewoon kunnen blijven, ze zouden dan in een democratische Palestijnse staat leven.’

Of veel Israëli’s voldoende ‘constructief’ zullen zijn om zich neer te leggen bij zo’n nieuwe constructie is maar zeer de vraag.

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 7 juni op Doorbraak.be.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Al een maand bezet: ook op de Universiteit Gent delen pro-Palestijnse extremisten de lakens uit  verscheen eerst op Wynia's Week.

Toen de Nederlands-Turkse Lale Gül in 2021 haar literaire debuut Ik ga leven uitbracht, ontplofte haar bestaan. In dat boek – dat maar liefst 400.000 keer over de toonbank ging – schetste ze een hallucinant beeld van het leven in een Amsterdamse achterstandswijk. Ze moest prompt halsoverkop de ouderlijke woning ontvluchten.

Haar nieuwe boek begint waar het vorige eindigde: ’s nachts moederziel alleen en op pantoffels in de straten van Amsterdam, met nog maar enkele minuten belkrediet én het nummer van burgemeester Femke Halsema op zak.

Na lezing van ‘Ik ben vrij’ blijft er één verpletterende vaststelling hangen: na al die decennia is er geen greintje vooruitgang merkbaar in de ‘vernederlandsing’ van de grote Turkse gemeenschap in Nederland. De integratie is totaal mislukt?

Lale Gül: ‘Absoluut, niet voor niets heeft Geert Wilders bij de laatste verkiezingen een monsterscore behaald. Toch is het hele idee onzin, als zou dit nu bewijzen dat de gemiddelde Nederlander niets moet weten van migranten. Ik spreek uit ervaring, en eerlijk gezegd heb ik zelden of nooit met rauw racisme te maken gehad. Nederlanders zijn het eenvoudigweg zat dat er continu migranten blijven binnenkomen die niet moeten of willen integreren. Mochten ze die bereidheid wél tonen, dan hadden er veel minder mensen op de PVV van Wilders gestemd, daar ben ik rotsvast van overtuigd.

‘De Nederlandse overheid draagt hierin zelf ook een verpletterende verantwoordelijkheid. Al die migranten – die sowieso al met een grote sociale achterstand kampten – werden jarenlang samen gestopt in bepaalde wijken, er werd gedoogd dat ze naar koranscholen gingen en dat de voertaal in die wijken gewoon Turks of Arabisch was. Waardoor de kinderen die hier geboren werden enkel in contact kwamen met de meest conservatieve versie van de islam en op hun beurt volledig geïndoctrineerd werden. Daar is tot vandaag ook totaal geen controle op, terwijl er in die koranscholen toch tal van dingen onderwezen worden die volledig haaks staan op de Nederlandse rechtsstaat. Het eerste wat je in de moskee leert is bijvoorbeeld dat wij moslims de vrijheid van meningsuiting helemaal niet hoeven te respecteren. Of dat homo’s ziek zijn, en dat de gelijkheid van man en vrouw een westerse uitvinding is.’

We weten dat al minstens vijftien jaar, en dan kom je dus automatisch uit bij de lakse houding van heel veel blanke, zogenaamd progressieve intellectuelen, die u in dit boek opnieuw heel hard te kijk zet. Opmerkelijk genoeg tonen zij tot vandaag allerminst schuldbesef en lijken ze ook niet meteen van plan hun zienswijze aan te passen.

‘Ook in mijn ogen is dat totaal onbegrijpelijk. Decennialang hebben die zogenaamd progressieve partijen de macht van de christelijke zuil steen voor steen afgebroken en mensen geëmancipeerd. Schrijvers, kunstenaars en filmmakers maken al jarenlang grappen over het christelijke geloof, of dreven er zelfs ronduit de spot mee. Opmerkelijk genoeg uitten ze nooit kritiek op de islam, laat staan dat ze de wantoestanden zouden aanklagen. Moslima’s die door hun broers in elkaar worden geslagen omdat ze hun hoofddoek afnemen, meisjes die geen relatie mogen hebben voor het huwelijk, jongens die onder geen beding mogen laten blijken dat ze homo zijn, noem maar op.

‘Wanneer ik dat nu wél aanklaag in mijn boeken, reageert die linkse intellectuele elite alsof ze water ziet branden. Of ik dan niet weet dat er ook moslima’s zijn die er vrijwillig voor kiezen om een hoofddoek te dragen. Zo zullen er ongetwijfeld ook wel een aantal te vinden zijn, maar uit eigen ervaring weet ik dat het een zéér kleine minderheid is.

‘Intussen heeft onderzoek aangetoond dat heel veel moslims in Nederland gewoon niet stemmen. Gaan ze toch naar de stembus, dan stemmen ze vooral op een partij zoals Denk, die voornamelijk een islamitische agenda heeft. Niet op traditioneel links dus. Mijn verklaring is dat de progressieve intellectuelen heel erg bang zijn om kritiek te geven op migrantengemeenschappen omdat die een andere huidskleur en cultuur hebben. Dan is blijkbaar enkel kritiekloos respect op zijn plaats.’

Heeft u, vanuit uw persoonlijke ervaring binnen die gemeenschap, het gevoel dat de moslimgemeenschap in West-Europa daar dankbaar misbruik van maakt?

‘Dat lijkt me wel. Zij hebben heel goed begrepen dat er vanuit linkse hoek quasi nooit kritiek komt, enkel van rechts. Maar die kritiek kan dan gemakshalve snel als racisme of islamofobie worden weggezet. Zelfs kritiek van mezelf op de islam, of van andere mensen met een moslimachtergrond zoals Ayaan Hirsi Ali of Assita Kanko, wordt al meteen in dat vakje gestopt. Discussie klaar, voilà.’

Ook in dit tweede boek zet u de islam opnieuw weg als een zeer bekrompen godsdienst die is blijven hangen in middeleeuwse concepten en denkpatronen. Is voor u een moderne en verlichte islam mogelijk?

‘Ik vraag me altijd af waarom mensen geloven dat zo’n moderne, verlichte variant van de islam hier vanzelf wortel zou schieten. De meeste moslims leven in het westen in een volledig parallelle samenleving, ze leven niet samen met de Nederlanders. Ze hebben eigen scholen, eigen slagerijen, hun eigen moskee, hun eigen weekeindscholen, ja zelfs hun eigen meubelzaken. Je hoeft in bepaalde buurten niet eens meer Nederlands te leren, en naarmate de moslimgemeenschap verder aangroeit, zal ook de segregatie verder toenemen. Kijk naar Groot-Brittannië, waar moslims nu zelfs al hun eigen rechtbanken hebben, of restaurants waar mannen en vrouwen gescheiden moeten zitten.

‘Voor de moslimmannen is het overigens ook helemaal niet in hun voordeel om te emanciperen: zij blijven vrolijk de lakens uitdelen volgens de traditionele cultuurpatronen en plukken tegelijk ook de vruchten van de westerse maatschappij waarin ze leven. Niemand straft hen als ze zondig leven, het zijn immers de vrouwen die verantwoordelijk zijn voor de eer van de familie.

‘Voor alle duidelijkheid: ik heb niets tegen conservatieve waarden. Ik heb wél een groot probleem met gemeenschappen die vrouwen beletten om het leven te leiden dat zij graag willen leiden. Vrouwen moeten ten allen tijde het recht hebben om met hun eigen lichaam te doen wat zij graag willen. Maar daarvoor moet er binnen die conservatieve moslimgemeenschap eerst een andersdenkende voorhoede ontstaan, en ik weet intussen uit eigen ervaring wat je lot is wanneer je als vrouw opstaat. Dan volgen er bedreigingen, of erger. Niet enkel in moslimlanden maar dus net zo goed in West-Europa.’

Islamkritiek is de voorbije jaren niet enkel bijzonder riskant geworden, er groeit ook almaar meer een discours dat er grenzen zijn aan het recht om mensen te beledigen of te bekritiseren, ook al houden ze er ronduit achterlijke of gevaarlijke ideeën op na. Spelen we de islamisten daarmee in de kaart, of is het net een verdienstelijke poging om niet verder te polariseren?

‘Ik vind dat discours regelrechte onzin. Decennialang heeft links vrolijk alle mogelijke heilige huisjes gesloopt. Maar nu is uitgerekend die progressieve elite plots van mening dat we de islam niet mogen bekritiseren, en dat we vooral respect moeten hebben voor andere culturen of gemeenschappen. On-be-grij-pe-lijk.’

Niet alleen in Nederland maar ook in de rest van West-Europa hebben radicaal-rechtse partijen de wind in de zeilen, en doorgaans hebben zij hun scherpe kritiek op de islam gemeen. Begrijpt u dat boze Belgen, Nederlanders of Fransen op zulke partijen stemmen? En zal dat ook iets veranderen?

‘Ik begrijp zeker dat mensen hier op die partijen stemmen. Ook in Turkije zien we overigens gelijkaardige sentimenten. Sinds de oorlog zijn daar miljoenen Syriërs neergestreken – toch mensen met een zeer vergelijkbare religieuze en culturele achtergrond – maar ook de Turken hebben het nu volledig gehad met die ongecontroleerde instroom. Vanuit het idee dat ze hun eigen land stilaan niet meer herkennen.

‘Moslims importeren hier de normen en waarden van hun landen van herkomst, en de verschillen met de Nederlandse cultuur zijn gigantisch. Nederlanders vinden vrijheid van meningsuiting of gelijkheid tussen man en vrouw belangrijk, de meeste moslims hechten daar weinig of geen belang aan. Dus ja, de populariteit van radicaal-rechts is begrijpelijk, maar ik betwijfel of dat stemgedrag ook iets oplost. Wanneer ik het programma van de PVV lees, zie ik immers helemaal geen aanzet tot constructieve oplossingen. Moslims zomaar terugsturen, zal niet lukken. Je kan de migratie vanuit moslimlanden voortaan wel sterk aan banden proberen te leggen, daar geloof ik zelf ook in, maar we zullen vooral aan de slag moeten met al die migranten die hier al wonen.

‘Stop de financiering van islamitische scholen, verbied hoofddoeken bij de politie of in andere overheidsfuncties, noem maar op. Moslims kunnen maar heel moeilijk om met andere meningen, en dreigen dan al snel met geweld. Ze hebben nooit geleerd hun geloof op een seculiere wijze te beleven, en eisen ook almaar meer publieke ruimte op. Dat is echt problematisch, en dat zouden jullie ook moeten beseffen en beperken. Maar zoiets vraagt veel politieke moed.’

U schrijft ergens in uw boek dat u er zelfs mee gestopt bent om aangifte te doen van de honderden bedreigingen die u krijgt. Hoe bang bent u vandaag nog als u op straat komt, en is het plan om Nederland te verlaten intussen volledig van de baan?

‘Na mijn eerste boek heb ik een tijdlang in een streng beveiligd safehouse gewoond. Wanneer ik ergens kom, is er ook altijd flink wat beveiliging. Ik woon in een heel blanke buurt waar ik me behoorlijk veilig voel, maar ga haast nooit meer naar grote steden met een stevige moslimaanwezigheid, zoals Amsterdam, Rotterdam of Den Haag. Ik zeg ook heel vaak nee op allerlei uitnodigingen, omdat ik de bedreigingen beu ben, maar met dit nieuwe boek zullen die opnieuw crescendo gaan, vrees ik.’

Vrijheid betekent niet automatisch blijheid, schrijft u, het is vooral een zeer lastig pad. Als u vandaag de balans opmaakt, was het dat dan toch allemaal waard?

‘Ik vraag me dat zelf ook heel vaak af. Maar wat moet ik doen, naar Spanje verhuizen waar ik de taal niet spreek en niemand ken, zal ik daar gelukkig van worden? Daar staat tegenover dat ik in Nederland natuurlijk ook een hoge prijs betaal: ik begeef me nooit op straat zonder zonnebril en pet, bestel al mijn boodschappen online…

‘Twee jaar geleden begon iemand in een boekenwinkel in Hilversum mijn boek in stukken te snijden, waarna hij het winkelpersoneel bedreigde omdat mijn boek daar verkocht werd. Ik heb dus alle redenen om me hier niet meer veilig te voelen en uit Nederland te vertrekken, en als ik ooit een gezin wil stichten, dan zal dat wellicht niet in Nederland kunnen.’

Dit interview van Filip Michiels met Lale Gül verscheen op 19 mei op Doorbraak.be.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Lale Gül: ‘Als ik misstanden in de moslimgemeenschap aanklaag, reageert de elite alsof ze water zien branden’ verscheen eerst op Wynia's Week.

We bevinden ons, stelt Elchardus vast, opnieuw op een keerpunt in de geschiedenis. Een periode waarin de globalisering, die sinds de val van het IJzeren Gordijn onstuitbaar leek, almaar vaker en breder ter discussie wordt gesteld. De socioloog ziet interessante parallellen met het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw. ‘Ook toen kwam er geleidelijk een eind aan een periode van zeer intense globalisering, waarna het begin van de Eerste Wereldoorlog natuurlijk een zeer abrupt einde markeerde. Pas medio jaren zeventig van de vorige eeuw trok die globalisering opnieuw stevig aan, maar sinds de financiële crisis van 2008 gaat het opnieuw de andere richting uit.’ En grenzen, betoogt Elchardus, zullen daarin een cruciale rol spelen.

Waarom zijn grenzen daarin zo belangrijk?

Mark Elchardus: ‘We zitten in een periode van onzekerheid, waarin intense globalisering stilaan plaats maakt voor een soort  deglobalisering. Die verschuiving gaat ook gepaard met meer nationalisme en met een pleidooi voor meer grenzen en meer controle. Dat is niet onlogisch: het besef is gegroeid dat die globalisering niet enkel voordelen heeft. Lang leefde het idee dat landen die economisch almaar meer met elkaar gelieerd waren ook geen oorlog meer zouden voeren. Handel verzacht de zeden, zeg maar.’

‘Na de financiële crisis van 2008 hebben we evenwel geleerd dat die enorme onderlinge verbondenheid van de banken binnen een mondiaal financieel systeem ook wel nadelen had. Goed tien jaar later volgde dan de pandemie, die pijnlijk aantoonde dat we voor heel wat levensnoodzakelijke goederen totaal afhankelijk waren geworden van andere landen. Waarna het begrip “strategische autonomie” pijlsnel opgang maakte.’

‘Klap op de vuurpijl was dan uiteraard de Russische invasie in Oekraïne, die illustreerde waar onze energie-afhankelijkheid van Rusland ons gebracht had. Dan is het niet zo onlogisch dat mensen opnieuw beginnen na te denken over de waarde van autonomie en grenzen. Jarenlang waren vooral de ‘kosmopolieten’ aan zet. Zij benadrukten steevast hoe overbodig grenzen waren geworden in die steeds globalere wereld. Nu is de stemming veranderd, en krijgen de nationalisten opnieuw de wind in de zeilen. En zij hebben altijd al vanuit grenzen gedacht.’

De soms negatieve impact van de ongebreidelde globalisering laat zich vooral voelen op economisch vlak. Maar, zo stelt u, de gemiddelde burger ziet en voelt vooral de migratiestroom richting West-Europa als gevolg van die wegvallende grenzen en grenscontroles.

‘Inderdaad. Globalisering en migratie hangen ook sterk samen: in periodes van intense globalisering krijg je ook intense migratie. Dat zagen we ook al in de negentiende eeuw. Toen die globalisering vertraagde, begon men ook meer en meer grenzen te stellen aan migratie. De meeste mensen zijn niet absoluut tegen migratie gekant – ook anno 2024 niet – maar ze willen wel dat de overheid er meer greep op krijgt. De bevolking vraagt dus een meer gecontroleerde migratie, en juist op dat vlak zien we vandaag een sterke spreidstand tussen die verwachting enerzijds en het bestaande beleid anderzijds. Niet omdat de beleidsmakers zelf niet meer controle willen – een almaar groter gedeelte wil dat wél – maar omdat de internationale regelgeving roet in het eten gooit.

Die internationale wetten en verdragen zijn natuurlijk óók het werk van politici, zij zitten op Europees niveau mee aan de knoppen. Is het dan niet iets te gemakkelijk om zich daarachter te verschuilen?

‘Dat klopt natuurlijk, de politiek is tot op een bepaald niveau medeverantwoordelijk. Maar toch zou ik aarzelen om de meeste politici nu voor de voeten te werpen dat ze geen ander migratiebeleid willen. Het is eerder niet kunnen, omwille van eerder gemaakte afspraken en internationale verdragen. Ik blijf het een goede zaak vinden dat ons land pakweg het Vluchtelingenverdrag of het Internationale Verdrag voor de Rechten van de Mens ooit ondertekend heeft, maar wat men daar vandaag mee doet, gaat véél verder dan wat ooit de insteek van die verdragen was.’

‘Neem nu het Vluchtelingenverdrag: onze Europese interpretatie daarvan verschilt van de Amerikaanse, Australische of Canadese invulling. Op hetzelfde verdrag hebben zij een regelgeving gebouwd die het een stuk eenvoudiger maakt om controle te houden over de migratie-instroom. Idem dito voor het Internationale Verdrag voor de Rechten van de Mens: ik kan me niet voorstellen dat het ooit de bedoeling was om daarmee ook het klimaatbeleid van een land te gaan bepalen. Terwijl rechters dit daarvoor nu wél inzetten, wat uiteraard ondemocratisch is en de rechtsstaat meer kwaad dan goed doet.’

Heeft de ongebreidelde globalisering van de afgelopen decennia een rol gespeeld in die juridisering van de politiek?

‘Dat lijkt me wel. Het neoliberalisme was decennialang de overheersende ideologie: iedereen zou op termijn beter worden van de volledig vrije circulatie van goederen, diensten en mensen. Het grootkapitaal zette daarbij vooral in op regels die dat vrije verkeer niet in de weg zouden staan. Tegelijk werden regels en maatregelen die landen toelieten om hun eigen industrie, landbouw of arbeid te beschermen stelselmatig afgebouwd. Met het oog daarop moest de regelgeving zo maximaal mogelijk vanuit het nationale niveau naar internationale instanties worden overgeheveld.’

‘Het waren dan ook niet langer de kiezers – die op dat vlak vaak te gevoelig waren – maar eerder rechters die over die regels zouden waken. Volgens mij is dat een inbreuk op de scheiding van de machten: een rechter komt zo boven de wetgever te staan, en die laatste kan daar niets meer tegen inbrengen. Niet voor niets heb ik in Reset, mijn vorige boek, gepleit voor een soort parlementaire beroepsprocedure. Waarbij het parlement, weliswaar met een tweederde meerderheid, een rechterlijke uitspraak die betrekking heeft op het gehele land of op een volledige gemeenschap zou kunnen terugdraaien. Want zeg nu zelf: van het gewaarborgd recht op een degelijk privéleven naar een rechter die een overheid een welbepaald klimaatbeleid oplegt, dat is wel een heel grote stap. Dat is geen rechtspraak meer, maar wetgeving.’

U heeft het niet alleen over landsgrenzen, maar ook over sociale en culturele grenzen, waarbij we de diversiteit in de wereld aanvaarden en laten bloeien. In die redenering veronderstelt diversiteit juist ook de nodige grenzen, en het lef om die te bewaren en te bewaken. Dit gaat radicaal in tegen de wijze waarop velen ter linkerzijde die diversiteit willen invullen.

‘Ik denk dat links op dat vlak stevig ontspoord is. Historisch durfde links juist veel meer grenzen te stellen: het reguleren van de economie, wetgeving om alcoholisme tegen te gaan, noem maar op. Op een gegeven ogenblik is links zich op veel vlakken evenwel liberaler gaan opstellen dan de liberalen zelf, wat zich ook vertaalde in een ver doorgeschoten individualisme: elk individu heeft het recht om te doen wat hij zelf wil.’

‘Daarnaast is ter linkerzijde ook de opvatting gegroeid dat mensen overal ter wereld hetzelfde zouden moeten zijn. Bijvoorbeeld dezelfde rechtsnormen, dezelfde rechten voor mensen van de LGBTQ-gemeenschap, noem maar op. Maar tegelijk zou er dan in elk land ook een maximale diversiteit moeten heersen. Dat is natuurlijk een bijzonder vreemde redenering: wereldwijd alles hetzelfde maar binnen elk land maximale diversiteit. Dit is eenvoudigweg niet haalbaar. Beschavingen verschillen van elkaar – niet het minst wanneer het over ethische kwesties gaat – en de globalisering heeft die verschillen niet afgevlakt, integendeel. De enige werkbare oplossing om met die diversiteit om te gaan, zijn in mijn ogen dan ook grenzen. Binnen onze grenzen doen wij het zoals wij het willen, binnen jullie grenzen doen jullie wat jullie verkiezen. En dat sluit niet uit dat we internationaal afspraken maken over wat kan en niet kan.’

Dan is het ook geen goed idee om onze Europese normen en waarden, bijvoorbeeld op het vlak van mensenrechten, wereldwijd op te leggen?

‘Dat lukt eenvoudigweg niet meer. De oorsprong van dat idee ligt in de Franse Revolutie en de daaropvolgende Verlichting, waarna Napoleon de eerste was om die waarden ook overal in Europa manu militari uit te dragen. Dat idee en die aanpak hebben we in de EU vervolgens overgenomen. Anno 2024 kan het Westen zich dit niet meer veroorloven.’

‘We kunnen het met de hele de wereld misschien nog eens raken over een paar basisrechten, maar niet over de versie van mensenrechten die vandaag in West-Europa bestaat. Los daarvan vind ik het ook perfect verdedigbaar dat mensen zich organiseren in gemeenschappen, soevereiniteit vragen en vervolgens ook hun eigen maatschappelijk project uitbouwen.’

Dus geen discussie meer over ontwikkelingshulp voor pakweg Oeganda, waar homoseksuelen de doodstraf riskeren?

‘Ik zou het debat loskoppelen van de ontwikkelingssamenwerking, al was het maar omdat het lang niet zeker is dat we daarmee ook effectief veel mensen vooruithelpen. De kernvraag is: hoe gaan we om met die diversiteit in de wereld, en hoe vertaalt dit zich dat bijvoorbeeld op het vlak van mensenrechten?’

‘We hebben intussen een driehonderdtal van die zogenaamd universele mensenrechten gespecificeerd, maar hoe meer dergelijke rechten we opsommen, hoe meer ze hun doel voorbij lijken te schieten. Ik zie eerder heil in een veel beperktere kernlijst van universele mensenrechten, opgesteld door de VN. Landen die daarmee akkoord gaan, moeten vervolgens ook toelaten dat ze daarop gecontroleerd worden en dat er desnoods ook sancties volgen. En landen die weigeren een dergelijke lijst te onderschrijven, moeten daar dan ook heel duidelijk over zijn.’

‘Vandaag zitten we in een bijzonder wazige en ambigue situatie waarmee we niets opschieten. Het is bovendien ook totaal onrealistisch dat we ons economisch of diplomatiek zouden loskoppelen van alle landen waar volgens onze normen de mensenrechten niet worden gerespecteerd. Dat is ronduit onhaalbaar. Hét kompas voor ons buitenlands beleid moeten in eerste instantie de welvaart en het welzijn van de eigen bevolking zijn. Maar nogmaals, dat sluit niet uit dat we ernstige schendingen sanctioneren door tegenover die landen een andere houding aan te nemen. Liefst dan wel op een consequente en rechtlijnige manier en niet enkel als het in Amerika’s kraam past.’

Als het over grenzen gaat, bestaat er een tegenstelling tussen nationalisten en kosmopolieten. U zegt dat de kosmopolieten eigenlijk ook sterk rekenen op grenzen, al zullen ze dat zelf niet zo snel toegeven. Ziet u daar de kiem van een toekomstig compromis?

‘Inderdaad, en daarvoor baseer ik me onder meer op bijzonder interessant onderzoek van het Clingendael Instituut. Dat gaf bijvoorbeeld aan dat de groep ‘nationalisten’ anno 2024 minstens dubbel zo groot is als de groep ‘kosmopolieten’. Op heel wat vlakken verschillen beide groepen natuurlijk heel sterk van mening, bijvoorbeeld rond thema’s zoals nationale soevereiniteit of migratie.’

‘Die breuklijnen zullen de komende jaren prominent aanwezig blijven in het publieke debat, maar tegelijk tekent er zich ook een soort van consensus af rond wat ik omschrijf als ‘gemeenschapsafbakening’. Landen of gemeenschappen moeten opnieuw wat zelfstandiger en minder afhankelijk worden van het buitenland, Europa moet sterker inzetten op een eigen, moderne maakindustrie en – last but not least – we moet onze grenzen opnieuw beter gaan bewaken. Al was het maar om onszelf te beschermen tegen polarisering en radicalisering, of tegen internationale criminaliteit of sabotage. Die consensus kan ons minstens al in staat stellen meer greep te krijgen op de dingen en het algemene gevoel van neergang in Europa te stoppen.’

Dan gaat het vooral om de economische of strategische voordelen van zo’n beleid. Maar hoe zit het met het culturele en identitaire debat, wat zich concreet vertaalt in het verzet tegen meer migratie?

‘Rond nationale eigenheid blijft er inderdaad een fundamenteel conflict: kosmopolieten ontkennen min of meer het bestaan daarvan, nationalisten vinden dat we die dringend beter moeten gaan verdedigen. We komen nu uit een fase waarin minder mensen zich bewust waren van het belang van die nationale eigenheid, maar paradoxaal genoeg was het juist de massamigratie die mensen daar opnieuw veel meer over heeft doen nadenken. Waar staan wij dan precies voor, en waaraan moeten nieuwkomers zich aanpassen?’

‘In de periode van massale globalisering is de elite uiteraard ook op maat daarvan gevormd en opgeleid, en vandaag is het vooral die elite die nog aan de knoppen zit. Naarmate de relatieve deglobalisering terrein wint, zal er ook een andere elite opkomen. Dat is het conflict dat we nu al meemaken, en het lijdt geen twijfel dat er stilaan een ander discours komt.’

Dit gezegd zijnde: ik zie enkel een toekomst voor inclusief nationalisme. Hoezeer we het soms ook kunnen betreuren, onze samenlevingen zijn nu eenmaal diverser geworden en we zullen dus ook met al die nieuwkomers aan de slag moeten. Op voorwaarde uiteraard dat zij bepaalde waarden onderschrijven en ook in praktijk brengen. Voor een puur exclusief nationalisme zie ik geen toekomst meer.’

Tegenwoordig hoor je vaak dat je vooral niet over migratie moet spreken, want daarmee zou je alleen het Vlaams Belang groter maken. Krijgen partijen daarmee een handig excuus om niet naar de kiezer te hoeven luisteren?

‘Het is natuurlijk regelrechte onzin om je als politieke partij niet te willen uitspreken over het thema dat voor de kiezer de allerhoogste prioriteit heeft. Nog los van de vaststelling dat juist die twee partijen die wél al jarenlang over migratie praten intussen uitgegroeid zijn tot de twee grootste formaties van het land. Ook qua politieke marketing is dit dus niet de slimste zet. Ik denk dat we stilaan in een situatie beland zijn waarin partijen die zich niet duidelijk over migratie uitspreken ook niet echt meer zullen meespelen. Maar het kan natuurlijk perfect legitiem zijn zich op te stellen als voorstander van open grenzen. Het zou beter zijn dat partijen die daar voorstander van zijn, daar ook eerlijk voor uitkomen.’

Gaan de EU en het inclusieve nationalisme waar u voor pleit op termijn wel samen? Het risico is lang niet meer denkbeeldig dat er binnen die grote EU ook landen bestaan die bepaalde ‘Europese’ waarden niet delen, of die voor hun gemeenschap een project nastreven dat botst met wat de EU nastreeft of voorschrijft?

‘We moeten erkennen dat er ook binnen de EU nog grote verschillen bestaan. Het huidige Europees Parlement probeert overal dezelfde normen en waarden op te leggen, maar dit valt niet vol te houden. We zien dit nu al geconcretiseerd in de onenigheid over het nieuwe migratiepact. De enige uitweg voor de EU is om zich op veel domeinen, die nu vaak gemakshalve onder de ‘rechtstaat’ vallen, een heel stuk terughoudender op te stellen. En om daarbij ook de eigenheid en diversiteit binnen deze EU te erkennen. Willen de Polen geen homohuwelijk, dan is dat hun volste recht. Ik pleit dus voor een EU die minder een waardengemeenschap is, maar meer een succesrijk economisch en geopolitiek project.’

Dit interview van Filip Michiels met Mark Elchardus verscheen op 27 april op Doorbraak.be.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Mark Elchardus: We moeten onze grenzen veel beter gaan bewaken verscheen eerst op Wynia's Week.

De Prijs voor de Vrijheid is een blijk van erkenning voor mensen die de waarden van een vrije samenleving hebben uitgedragen. Een beetje merkwaardig toch dat we zo’n prijs anno 2024 nog moeten uitreiken in een liberale democratie hartje Europa?

Mia Doornaert: ‘Het klopt natuurlijk dat liberale partijen in flink wat West-Europese landen vaak al jarenlang aan de macht zijn, maar de culturele sector is helemaal niet zo liberaal. Integendeel, daar zien we juist een bedreiging van het vrije woord. De sluipende druk van de politieke correctheid wordt in die kringen almaar groter. Van vrienden hoor ik dat ze van hun kinderen of kleinkinderen te horen krijgen: ‘Dat mag je niet meer zeggen.’ Ikzelf ben opgegroeid in de jaren zestig. Ook toen hebben we een hoop onzin verkocht – dat hoort nu eenmaal bij je jonge jaren – maar wij stonden op de bres voor méér vrijheid. Anno 2024 wordt die vrijheid van meningsuiting door de jongere generatie gemuilkorfd. Ik heb het gevoel constant tegen de stroom in te moeten roeien.’

Wie beperkt die vrijheid dan precies?

‘Het gaat om een diffuse kliek van academici, schrijvers en journalisten die door niemand verkozen of benoemd zijn en die al evenmin ter verantwoording kunnen worden geroepen. Maar zij bepalen plots wél wat we vandaag nog mogen zeggen of schrijven. Neem nu het debat over het gebruik van blank of wit. Die twee woorden bestaan in het Nederlands naast elkaar met een duidelijke afbakening. Plots moet het de witte mens zijn. Nu, als wij wit zijn zoals de sneeuw dan vrees ik vooral dat we behoorlijk ziek zijn. Waar komt dat ineens vandaan? Wie heeft beslist dat wit neutraal is en dat blank een al te positieve connotatie zou inhouden? Taalkundig gezien is dit regelrechte onzin. Bij iemand een wit voetje halen heeft bijvoorbeeld net zo goed een positieve connotatie, terwijl de straten die blank staan dan weer helemaal niet zo positief klinkt.’

‘Of neem nu de nieuwe woordenlijst van het museum van Tervuren. Ik weiger daar nog een voet binnen te zetten, omdat ik het niet eens ben met de belachelijke knieval die men daar heeft gedaan. Zo spreekt men in Tervuren niet langer van een tamtam maar van een spleettrommel, en een slaaf is voortaan een tot slaaf gemaakte. Nu weet ik al sinds mijn prille jeugd dat de slavernij totaal fout was, maar vandaag wordt blijkbaar op basis van je woordgebruik beslist of je al dan niet aan de juiste kant staat.’

Waarbij de enige juiste kant dan blijkbaar links op het politieke spectrum is?

‘Ik kreeg de laatste jaren te horen dat ik zo rechts geworden ben. Dat is niet zo: ik ben altijd op dezelfde vierkante meter blijven staan waar ik altijd al stond. Ik ben afkomstig uit een christelijk en zeer sociaal milieu – mijn grootvader was een Daensist – en ben ook altijd een overtuigd feministe gebleven. Ik ben niet veranderd, de maatschappij is opgeschoven. Ik ben er bijvoorbeeld nog altijd rotsvast van overtuigd dat de eerste stap naar emancipatie een goede taalbeheersing is. Vroeger was dat progressief, vandaag ben ik elitair geworden omdat ik pleit voor goed onderwijs en een grondige taalbeheersing. Zeker en vooral ook voor allochtone kinderen.’

Wie hier pleit voor de vrijheid van meningsuiting krijgt steeds vaker te horen dat we op dat vlak in het Westen te ver doorgeschoten zijn. En dat we in een steeds diverser wordende maatschappij ook rekening moeten houden met bepaalde culturele gevoeligheden, al was het maar om de polarisatie tegen te gaan.

‘Kunnen we dan even naar het verleden kijken? Waren alle grote maatschappelijke en politieke gevechten die we hier gevoerd hebben dan misschien niet polariserend? Denk aan de strijd van de arbeiders voor een behoorlijk loon en fatsoenlijke werkomstandigheden of aan de emancipatiestrijd van de vrouw. Het is nu eenmaal inherent aan het democratisch debat dat het altijd wat schuurt.’

‘Heel belangrijk daarbij: we moeten onderscheid maken tussen objectief racisme of discriminatie enerzijds en het zich subjectief gekwetst voelen anderzijds. We moeten beseffen dat dit er nu eenmaal ook bijhoort in een volwassen democratisch debat. Hoe vaak wordt er bijvoorbeeld niet gespot met het katholieke geloof zonder dat daar een haan naar kraait? Maar o wee wanneer ook de islam het mikpunt wordt van kritiek of spot. We kunnen het democratische debat onmogelijk afstemmen op de meest lichtgeraakten in onze maatschappij, dan dreigt onze vrijheid immers als sneeuw voor de zon te verdwijnen.’

Waarom schuurt het dan vooral zo vaak met de islam op dat vlak?

‘Het probleem is dat de Koran voor de helft eigenlijk een burgerlijk wetboek is, waardoor heel veel mensen in die godsdienst een bijzonder groot probleem hebben met de scheiding tussen godsdienst en staat. Kritiek op hun godsdienst wordt dan ook ervaren als kritiek op hun identiteit, waardoor die kritiek ook meteen als racisme kan worden weggezet. Dat is natuurlijk je reinste onzin: een belangrijke verworvenheid van de Verlichting is nu juist dat elke constructie van de menselijke geest – van godsdienst tot liberalisme en socialisme – kritisch onderzocht mag worden. Maar op dat vlak zijn we in het Westen echt wel aan het capituleren.’

‘Helemaal verontrustend is dat het nu vooral de huidskleur is die bepaalt hoe je moet denken. Het individu wordt onderworpen aan een soort groepsdenken. Plots gaat het over ‘witte waarden’, alsof ik geen waarden gemeen zou kunnen hebben met pakweg iemand als Assita Kanko. En omgekeerd lijken alle witte mannen nu een racistisch, kolonialistisch en patriarchaal maatschappijbeeld te delen. Ik vind dat een ronduit beangstigende evolutie.’

Vanwaar komt die onderdanige, ja vaak zelfs laffe houding van een bepaalde intellectuele elite hier?

‘Het is een combinatie van naïviteit en arrogantie. Na de val van de Berlijnse Muur waren velen er hier echt van overtuigd dat ons maatschappijmodel zo geweldig was dat iedereen zou willen worden zoals wij. Waarbij we vlotjes uit het oog verloren dat pakweg Rusland of de Arabische wereld nooit enige vorm van democratie gekend hadden. We zijn dus blind en gemakzuchtig geweest, en dachten dat al die nieuwkomers hier zomaar ons model en ons denken zouden overnemen. Kortom, de integratie zou vanzelf wel gebeuren.’

Vandaag zien we precies het omgekeerde: heel veel migranten ontvluchten de repressie en het gebrek aan vrijheid in hun landen van oorsprong, maar zodra ze hier een tijdje wonen, willen ze onze maatschappij kneden naar het model dat ze ontvlucht zijn.

‘Dat is nu net het punt: mensen zakken naar het Westen af omdat onze open maatschappij hen aantrekt. Dat model is onlosmakelijk verbonden met respect voor bepaalde waarden dat we hier hoog in het vaandel dragen. Maar na een tijdje krijgen wij hier dan het verwijt niet voldoende rekening te houden met hun gevoeligheden, dat we niet genoeg lijken op hun land van herkomst. Alleen een maatschappij die nog voldoende in zichzelf gelooft, kan zich daartegen wapenen.’

‘Het is vooral dat gebrek aan ruggengraat dat ik onze linkse intelligentsia nu verwijt. Natuurlijk is niet alles perfect hier, maar ik stel vast dat de pers en heel wat academici zich ongenadig tonen voor de gebreken van westerse democratieën maar tegelijk graag de ogen sluiten voor de meest dictatoriale en wrede regimes elders. Wel, veel respect levert ons dat wereldwijd niet bepaald op, dat kan ik je wel verzekeren.’

Professor Mediarecht Koen Lemmens verklaarde onlangs in Doorbraak: ‘De mainstream media beginnen allemaal op elkaar te lijken, met dezelfde klemtonen, onderwerpen en te interviewen personen.’ Deelt u zijn visie?

‘Absoluut. Er heerst momenteel een groot eenheidsdenken bij wat men de kwaliteitsmedia noemt, met opinies die ook tussen die redacties onderling vaak sterk inwisselbaar zijn. Ze zitten ook in een ivoren toren, en ik erger me daar blauw aan. Journalisten zouden juist ook oog moeten hebben voor wat bij de brede bevolking leeft. Het is heel gemakkelijk om pakweg het onveiligheidsgevoel kapot te relativeren wanneer je zelf in een veilige buurt woont. Of wanneer je zelf niet ondervindt wat almaar meer gezinnen uit de lagere middenklasse de voorbije jaren hebben zien gebeuren: hun woning – vaak hun enige echte spaarpot – is plots een kwart minder waard geworden omdat de hele buurt aan het verloederen is.’

‘De meeste media – en dit geldt ook voor de traditionele politieke partijen – zijn de verbinding kwijtgeraakt met een flink gedeelte van de bevolking. Dat verklaart ook waarom de linkse partijen hun achterban de voorbije jaren stevig hebben zien afbrokkelen.’

‘Toen ik correspondent was in Frankrijk heb ik van nabij meegemaakt hoe de Socialistische Partij van Mitterrand zich volop op het ‘immigrationisme’ gooide. Het traditionele linkse arbeiderspubliek was boos en ontredderd, nadat er door de vrijmaking van de wereldhandel heel veel fabrieken naar lage loonlanden waren verkast. De politiek, en dan vooral de linkse partijen, vonden daar niet meteen een antwoord op. En dus gingen ze op zoek naar een nieuwe electorale doelgroep.’

Zelf neemt u in uw column in De Standaard vaak prikkelende standpunten in die je elders in die krant nog amper zult aantreffen, onder meer in het woke-debat of over genderactivisme. Is het gewoon de plicht van een columniste om veel scherper uit de hoek te komen dan de redactie of is die redactie toch vooral zelf een te eenzijdige koers gaan varen?

‘Over het beleid van De Standaard, waar ik zelf 38 jaar gewerkt heb, heb ik me niet uit te spreken. Maar een column is nu eenmaal ook geen analysestuk of commentaar, en is juist bedoeld om scherp te zijn en reactie los te weken. Maar nogmaals: ik heb niet het gevoel dat ik nu zelf zo fel van koers veranderd ben. Voor de goede orde: ’t Pallieterke omschreef me destijds steevast als ‘de rode Mia’ van De Standaard. En nu zou ik plots zo rechts geworden zijn?’

‘Nee, ik blijf geloven in sociale emancipatie en verzet me ertegen dat diversiteit enkel en alleen nog over huidskleur lijkt te gaan. Ik vind het bijvoorbeeld een pure schande dat wij in een rijk land als het onze nog altijd zoveel armen hebben. Er wordt nu voortdurend over white privilege gesproken. Er leven in de VS bijvoorbeeld miljoenen blanken in bittere armoede aan de rand van de maatschappij. Die zijn allerminst geprivilegieerd in vergelijking met een heel aantal zwarten die het maatschappelijk veel verder hebben geschopt.’

Dit is een ingekorte versie van het interview dat Filip Michiels op 23 maart publiceerde op Doorbraak.be www.doorbraak.be.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Mia Doornaert: ‘De linkse intellectuele elite verraadt idealen die ooit progressief waren’ verscheen eerst op Wynia's Week.

‘De meeste kritische of ronduit negatieve reacties bleven tot nog toe gelukkig altijd beleefd. Ik heb het boek dan ook grondig laten nalezen door enkele collega’s, en die zijn eigenlijk zonder uitzondering links,’ zegt Andreas De Block grijnzend. ‘Omgekeerd zijn er ook heel wat mensen, ook academici, die me feliciteren omwille van mijn moed.’

‘Academici worden steeds linkser’

Het is natuurlijk best pijnlijk dat een boek over de ideologische eenzijdigheid en kleuring van het academisch onderzoek in Vlaanderen een heikele onderneming is. Heb je voldoende harde bewijzen dat een meerderheid van de professoren duidelijk links is, niet enkel in de Verenigde Staten maar ook bij ons?

Andreas de Block: ‘In de VS en in het Verenigd Koninkrijk is dat al vaak onderzocht, en daar liegen de cijfers allerminst. In Vlaanderen en Nederland zijn er minder cijfers beschikbaar, maar tegelijk geeft het beschikbare onderzoek wel eenzelfde tendens aan. Het gaan dan bijvoorbeeld over het stemgedrag en over de zelfidentificatie van professoren. Academici blijken politiek duidelijk linkser georiënteerd te zijn dan de groep van hoogopgeleiden in het algemeen. Ze zijn de laatste decennia zelfs nog een stuk linkser geworden. Bovendien is de linkse oriëntatie duidelijk het sterkst in de menswetenschappen, en het zijn precies die domeinen die zich het meest inlaten met politiek geladen thema’s.’

De verkiezingsresultaten van de voorbije jaren in ons land en elders in Europa wijzen dan weer op een verrechtsing van de brede bevolking. U nuanceert dat enigszins: ook de conservatief is de voorbije jaren een heel stuk progressiever gaan denken?

‘Zeker als het over ethische thema’s gaat, merken we dat een meerderheid van de bevolking toch een heel stuk progressiever is geworden, dat klopt. Dat gezegd zijnde: die mensen aan onze universiteiten die zichzelf vandaag nog als conservatief omschrijven, zijn op zich ook al heel gematigde conservatieven. Zeker geen uitgesproken rechtse scherpslijpers dus. Ik noem hen ‘vanille-rechts’ (lacht). In het algemeen kan je dus zeker stellen dat de universiteit sneller en feller naar links opschuift dan de rest van de samenleving.’

Extra problematisch is uw vaststelling dat haast álle instellingen of functies die zich toeleggen op het vormen en informeren van de burger eerder naar links neigen: professoren, maar net zo goed leerkrachten en journalisten. Met andere woorden: er is  ook geen echt maatschappelijk tegengewicht meer voor de linkse academici?

‘Die academici zelf zien dat anders. Zij vinden dat de academische wereld een tegengewicht biedt tegen de rechtse maatschappelijke dominantie. Ik plaats daar inderdaad vraagtekens bij. Ik heb het gevoel dat de journalistiek vandaag nog het meest rekening houdt met de doorgaans rechtsere nieuwsconsument, al was het maar omdat kranten uiteraard ook nog verkocht moeten raken. Al kan je je wel de vraag stellen of mensen die vandaag een abonnement hebben op drie verschillende kwaliteitskranten zoals De Standaard, De Morgen en De Tijd nog altijd even goed en divers geïnformeerd worden als dat enkele decennia geleden het geval was.

‘Wetenschappers worden natuurlijk vooral door de overheid gefinancierd en moeten dus geen rekening houden met het commerciële argument. Toch past hier ook een kanttekening bij: de politiek biedt nog wel een belangrijk tegengewicht tegen de linkse dominantie in de academische wereld, het onderwijs en de journalistiek. Dat uit zich dan bijvoorbeeld in een vaak nogal selectieve omgang met de wetenschap. Politici hebben de neiging hun oor vooral te luisteren te leggen bij academische stemmen die ideologisch dicht bij hen aansluiten.’

‘Wetenschap heeft baat bij een veel grotere ideologische diversiteit’

U stelt vast dat linkse academici vaak aanhalen dat heel wat rechtse standpunten en visies wetenschappelijk niet onderbouwd kunnen worden. Dus moeten ze ook niet vertolkt worden?

‘Dat klopt uiteraard niet: het is niet zo dat de feiten en dus de waarheid links zijn, en dat je vanzelf linkser zou worden naarmate je dieper in het wetenschappelijk onderzoek duikt. Wat wél klopt, is dat de rechterzijde zich de laatste decennia almaar sceptischer is gaan opstellen tegenover de wetenschap. Dit is deels ook een gevolg van dat linkse overwicht aan de universiteiten, het is een soort van zelfversterkend effect. Wie eerder rechtse overtuigingen heeft, zal ook minder snel geneigd zijn om een academische carrière te overwegen.’

Dat lijkt me behoorlijk problematisch.

‘Wanneer het gaat over politiek of moreel beladen thema’s – waarover veel onderzoek in de gedrags- en geesteswetenschappen toch gaat – dan is onderzoek dat voornamelijk uitgaat van linkse wetenschappers inderdaad niet altijd even betrouwbaar. Er is daar absoluut meer nood aan verstandige rechtse wetenschappers die vragen stellen die vandaag niet of te weinig gesteld worden. Of aan academici die gemotiveerd zijn om aan te tonen dat de linkse antwoorden niet altijd even betrouwbaar zijn. Nu krijg je vooral wetenschappelijk niet onderbouwde rechtse antwoorden vanuit de publieke opinie, die dan terecht weer geen indruk maken op de linkse wetenschappers. We zitten dus wel degelijk met een probleem: de wetenschap is vandaag té links voor haar eigen goed. Wetenschap heeft baat bij een veel grotere ideologische diversiteit.’

Is de ideologische blindheid in sommige academische kringen niet gewoonweg besmettelijk?

‘Dat speelt ongetwijfeld een rol. Mensen vertoeven in een bepaald milieu, waardoor ze er finaal ook van overtuigd raken dat hun blik op de werkelijkheid de enige mogelijke is. Wetenschappers zijn doorgaans heel verstandige mensen, maar vaak geloven ze echt dat zij er die linkse blik net op nahouden omdat ze intelligent zijn. Zo wordt die blik ook verder gelegitimeerd.’

Hoe kan het dat de ondervertegenwoordiging van mensen met een rechts profiel door academici blijkbaar niet als een probleem wordt ervaren, terwijl diezelfde academici moord en brand schreeuwen als andere minderheidsgroepen zoals pakweg moslims of vrouwen ergens ondervertegenwoordigd blijken?

‘Wel, ik heb me de voorbije weken vaak afgevraagd hoe linkse mensen in de omgekeerde situatie zouden reageren. Ik denk dat we beiden wel weten wat die reactie zou zijn. U heeft dus gelijk: het belang en de omvang van die ondervertegenwoordiging van rechtse academici wordt door die academici zwaar onderschat. En die houding staat ook in schril contract met hun verontwaardiging als het over de ondervertegenwoordiging van andere groepen gaat.

‘Ik stel in ieder geval vast dat academici net zo goed het belang van bijvoorbeeld meer etnische diversiteit bepleiten omdat die de wetenschap kwalitatief beter zou maken. Dan wordt er aangehaald dat hierdoor veel talent verloren gaat, of dat belangrijke perspectieven worden uitgesloten. Merkwaardig genoeg geldt dat argument dan blijkbaar niet als het over voor rechtse academici gaat. In mijn ogen is het nochtans duidelijk: meer ideologische diversiteit in ideologisch beladen thema’s zou het academische onderzoek vaak beter maken.’

‘Rechtse mensen zien voor zichzelf geen academische carrière weggelegd’

Heeft u het gevoel dat rechtse aspirant-academici ook actief afgeschrikt worden of zelfs geweerd aan onze universiteiten?

‘Er zijn behoorlijk wat aanwijzingen dat er minstens een sterke bereidheid bestaat om te discrimineren tegen rechts. Zoals gezegd wordt die bereidheid moreel gerechtvaardigd, vanuit de stereotypes die linkse mensen hebben over rechts. “We willen alleen mensen die de mensenrechten respecteren, of we willen geen collega’s die neerkijken op vrouwen.” Dat is natuurlijk problematisch. Tegelijk denk ik dat we in andere sectoren iets gelijkaardigs zien, maar dan in omgekeerde zin. Bijvoorbeeld binnen de politie of het leger, waar men vermoedelijk ook wel vaak een afkeer heeft van “linkse wereldverbeteraars”.

‘Dit lijkt me dus gewoon eigen aan ideologische sterk homogene gemeenschappen. Een gevolg is natuurlijk wel dat heel wat verstandige rechtse mensen voor zichzelf geen carrière weggelegd zien in de academische wereld, omdat ze geen zin hebben hun politiek-ideologische meningen constant verborgen te moeten houden.’

‘Waarden spelen een rol in wat universiteiten onderzoeken’

U schrijft ook over de zogenaamde diversity statements, die aspirant-academici in de VS almaar vaker moeten ondertekenen. De objectiviteit van de wetenschap lijkt dan ondergeschikt te worden aan het belang van diversiteit. Dreigt het vertrouwen in de wetenschap bij rechtse mensen daar nog meer een knauw door te krijgen?

‘Dat is zo. Ik heb wel het gevoel dat het verzet ertegen in de VS aanzwelt, ook vanuit linkse hoek, onder meer uit bekommernis om de impact op de academische vrijheid. In Cambridge heeft men zich enkele jaren geleden bijvoorbeeld al heel sterk uitgesproken vóór die academische vrijheid, en ik stel vast dat ook de academische overheid aan mijn universiteit daar echt wel mee begaan is.’

Mensen blijven uiteraard mensen: is totaal neutraal en waardevrij onderzoek niet gewoon een utopie?

‘Absoluut. Het onderzoek in bepaalde disciplines zal altijd waarden-geladen blijven. Waarden spelen een rol in wat we onderzoeken, in hoe we het onderzoeken en – zeer belangrijk – in wat we overtuigend onderzoek vinden. Dat geldt voor onderzoek naar armoede en racisme, maar ook voor onderzoek naar biodiversiteit en zelfs voor onderzoek naar de veiligheid van kerncentrales.’

Waar ligt voor u dan de grens tussen enerzijds waarden-geladen en anderzijds ronduit activistisch onderzoek?

‘We moeten niet streven naar absolute neutraliteit. Die is even onhaalbaar als onwenselijk. De vraag is wél: wanneer worden bepaalde onderzoeksresultaten ronduit onbetrouwbaar omdat het onderzoek te gekleurd verliep? De beste remedie is in mijn ogen dan niet zozeer de afwezigheid van waarden maar wel een heel grote diversiteit in die waarden.

‘Het beste beeld van de werkelijkheid krijg je wanneer je die werkelijkheid vanuit verschillende perspectieven benadert. Vandaag wringt het schoentje vooral daar: rechtse waarden zijn te weinig aanwezig op onze universiteiten. Het afwijzen van goed rechts onderzoek is wellicht een probleem, maar het aanvaarden van slecht links onderzoek is nog een stuk problematischer.’

‘We zitten echt met een probleem’

Heeft de linkerzijde er een handje van weg om de rol van ideologie in de wetenschap te ontkennen?

‘Toch minstens een deel van die linkerzijde, voor wie de eigen ideologie plots geen ideologie meer lijkt te zijn als hen dat zo uitkomt. Ik heb dit boek onder meer ook geschreven voor mijn linkse collega’s. Dit is geen pamflet, het is geen j’accuse, maar ik probeer mijn collega’s er wel van te overtuigen dat we echt met een probleem zitten.’

Andreas De Block: Is links gewoon slimmer? Uitgeverij Lannoo Campus, Leuven 2023. ISBN 9789401490863, prijs 25,99 euro.

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 7 oktober op Doorbraak.be www.doorbraak.be.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht ‘De wetenschap is veel linkser dan goed voor haar is.’ De Leuvense hoogleraar Andreas De Block wil meer rechtse academici verscheen eerst op Wynia's Week.

Grenscontroles in de Schengenzone? Het klinkt ongerijmd, maar ze duiken almaar vaker op, en vooral: ze leggen het failliet van het huidige Europese migratiebeleid ongenadig bloot. Frankrijk besliste onlangs de al zeer strenge controles aan de grens met Italië in Menton nog verder op te voeren. Oostenrijk kondigde vorige week dan weer controles aan langs de grens met Italië, en Polen overweegt het Oostenrijkse en Franse voorbeeld te volgen aan de grens met Slowakije.

De laatste in het rijtje is nu Duitsland, dat de illegale migratie en mensensmokkel vanuit Polen een halt wil toeroepen, tot grote verontwaardiging van de Polen. Volgt u het nog?

Duitsland gaat de grenzen met Polen en Tsjechië controleren

Scholz had enkele dagen geleden in Nürnberg al een ballonnetje opgelaten, en dinsdag bevestigde zijn minister van Binnenlandse Zaken en partijgenote Nancy Faeser (SPD) dat haar land effectief vaste grenscontroles zou invoeren aan de grenzen met Polen en Tsjechië. Daarmee wil ze de illegale migratie vanuit die landen, die de voorbije maanden fors zou zijn toegenomen, tegengaan. Polen zelf heeft de controles aan de grens met Wit-Rusland vorig jaar al aangescherpt, maar blijkbaar zitten er toch flink wat mazen in dat net.

Duitsland, dat ook al het eindpunt van de zogenaamde Balkanroute vormt, lijkt voor veel migranten een aantrekkelijker eindbestemming dan Polen. De eerste acht maanden van dit jaar kreeg Duitsland al meer dan 200.000 asielaanvragen te verwerken, een stijging met 75 procent in vergelijking met dezelfde periode in 2022.

De extreemrechtse AfD profileert zich uiteraard sterk op het migratiethema, en de partij heeft in de peilingen de wind stevig in de zeilen. Zowel de groene als de liberale coalitiepartners van de socialistische premier Scholz wijzen de grenscontroles kordaat af.

Ironisch genoeg heeft de Italiaanse premier Meloni het intussen dan weer volledig gehad met de rol van Duitsland in het Europese migratiedebacle. In een scherpe brief liet ze haar Duitse ambtsgenoot afgelopen weekeind weten dat ze ‘met verbazing’ kennis had genomen van het Duitse regeringsinitiatief om ngo’s, die met reddingsschepen actief zijn in de Middellandse Zee, financieel te ondersteunen.

Volgens het Europese grensbewakingsagentschap Frontex vormen net die schepen immers een grote aantrekkingsfactor voor mensen die vanuit Noord-Afrika de oversteek willen maken naar bijvoorbeeld Lampedusa. Dat Italiaanse eiland werd de voorbije weken overstroomd met duizenden Afrikaanse migranten. De brief van Meloni was een reactie op de aankondiging door het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken dat Berlijn een financieel steunprogramma voor civiele reddingsoperaties op zee bestudeerde.

Meloni vroeg Scholz niet alleen om uitleg bij dat plan, ze stelde hem ook voor om dan meteen ook de opvang van mensen die Afrika ontvluchten niet langer in Italië maar op Duits grondgebied te regelen. Voor haar moeten EU-landen – en dus ook Duitsland – vandaag vooral op zoek gaan naar structurele oplossingen voor het migratieprobleem. Bijvoorbeeld door volop samen te werken met de landen van aankomst aan de Middellandse Zee.

De crisis wordt steeds dieper

Zowel de stijgende wanhoop en woede in Italië als de hernieuwde grenscontroles leggen de vinger nogmaals pijnlijk op de wonde: de onenigheid en ontreddering binnen de EU over het migratiebeleid zijn groter dan ooit. Het Schengenakkoord biedt lidstaten dan wel de mogelijkheid om in uitzonderlijke omstandigheden opnieuw controles uit te voeren aan de binnengrenzen, daarvoor is sowieso het groen licht van de Europese Raad nodig. Almaar meer lidstaten leggen die bepaling naast zich neer.

Ook het Dublin-akkoord, dat bepaalt dat migranten altijd asiel moeten aanvragen in de landen van aankomst, is op sterven na dood. Dat het veelbesproken Europese migratiepact, dat begin volgende jaar moet worden goedgekeurd in het Europees Parlement, zal volstaan om deze diepe crisis op te lossen, wordt met de dag twijfelachtiger.

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 28 september op Doorbraak.be www.doorbraak.be.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht ‘Schengen’ en ‘Dublin’ zijn op sterven na dood: over migratiebeleid bestaan in de EU alleen nog uitzichtloze ruzies verscheen eerst op Wynia's Week.

Twee jaar geleden stelde de Europese Commissie haar Fit for 55-pakket voor. Dat bevatte een uitgebreid arsenaal aan nieuwe wetgeving om het gehele Europese klimaat- en energiekader tegen 2030 te herzien. Cruciaal daarin: het aandeel hernieuwbare energie in het totale energieverbruik van de EU tegen 2030 verhogen van 32 naar minimaal 40 procent.

‘Blauwe’ energie

In die energietransitie speelt de massale overschakeling op zogenaamde blauwe energie een kapitale rol. Het gaat dan over verschillende vormen van hernieuwbare energie op zee. In de eerste plaats windmolens, maar net zo goed getijdenenergie of drijvende installaties met zonnepanelen. Dat er de voorbije jaren al een smak Europees geld in die sector werd geïnvesteerd, is nog een eufemisme.

In de periode 2007-2022 ging het om 2,2 miljard euro uit de EU-begroting. Daarnaast trok de Europese Investeringsbank de voorbije 15 jaar ook al 14,4 miljard euro uit – via leningen en investeringen in aandelen – om de ontwikkeling van hernieuwbare offshore-energie te versnellen. Last but not least kunnen alle lidstaten sinds kort ook aanspraak maken op het zogenaamde Herstel- én Veerkrachtmechanisme, zeg maar het coronafonds. Dat werd onder meer in het leven geroepen om de groene transitie te bevorderen.

In een bijzonder lijvig rapport stelt de Europese Rekenkamer nu vast dat de ontwikkeling van die hernieuwbare offshore-energie niet enkel veel trager loopt dan bedoeld, er rijzen ook flink wat vragen bij de ecologische impact van al die ‘groene’ projecten op zee.

‘De toename van hernieuwbare offshore-energie brengt zijn eigen groene dilemma met zich mee’, concluderen de auditors van de Rekenkamer. ‘De ontwikkeling ervan kan paradoxaal genoeg ook schadelijk zijn voor het zeemilieu.’ En hoewel de officiële Europese strategie er op gericht is om hernieuwbare offshore-energie af te stemmen op de biodiversiteit, blijkt de Europese Commissie geen inschatting gemaakt te hebben van de mogelijke effecten op het milieu. In concreto gaat het dan bijvoorbeeld om de verplaatsing van vispopulaties, om de beschikbaarheid van voedsel of om migratiepatronen. Bovendien leiden nieuwe projecten vaak tot conflicten met de lokale visserij, die doorgaans onopgelost blijven.

Ook kritiek op versnipperde aanpak

De vrees bestaat dus dat een verdere uitbreiding van hernieuwbare offshore-energie in Europa schade zal toebrengen aan het zeemilieu, zowel onder als boven de zeespiegel. Ook de versnipperde aanpak botst op kritiek: EU-landen die dezelfde wateren delen, plannen zelden gemeenschappelijke projecten. Daardoor laten ze ook kansen liggen om de schaarse maritieme ruimte efficiënter te gebruiken.

De blauwe revolutie in de EU mag niet ten koste van alles gaan, vindt de Europese Rekenkamer. ‘Hernieuwbare offshore-energie mag niet leiden tot grote sociale of milieuschade.’

Een ander pijnpunt bij de verdere uitrol van groene energieprojecten op zee vormt de beperkte beschikbaarheid van cruciale grondstoffen. Zo zijn we voor de productie van nieuwe en efficiëntere windturbines bijvoorbeeld sterk afhankelijk van Chinese grondstoffen. In het licht van de huidige geopolitieke spanningen kan dat op termijn tot problemen leiden.

Anno 2023 bedraagt de totale geïnstalleerde capaciteit op zee 16 gigawatt, terwijl het streefcijfer voor 2030 op 61 gigawatt ligt en voor 2050 zelfs op 340 gigawatt. Er zal dus meer dan één tandje moeten worden bijgestoken. Daarvoor is niet enkel veel ruimte op zee nodig, volgens de Europese Rekenkamer moet er de komende jaren ook zowat 800 miljard extra in de sector worden geïnvesteerd. ‘Een bedrag dat wellicht moeilijk haalbaar is’, luidt de conclusie.

49.618 door de EU gefinancierde projecten

Opgesplitst naar de verschillende lidstaten toe, is Duitsland vandaag Europees koploper in de productie van groene energie op zee, met een totale capaciteit van 8,1 gigawatt. Nederland, Denemarken en België volgen op ruime afstand van de Duitsers. Met de vaak zeer lange nationale goedkeuringsprocedures van nieuwe installaties in het achterhoofd – in Frankrijk lopen die zelfs op tot 11 jaar – is de kans dat de EU de ambitieuze doelstellingen tegen 2030 haalt dus eerder klein.

Op de koop toe stelden de onderzoekers ook vast dat er tot vandaag geen centraal register bestaat van door de EU gefinancierde projecten voor groene offshore-energie. Dergelijke informatie zit verspreid over verschillende databanken. De auditors gingen dan maar zelf op onderzoek en identificeerden zomaar eventjes 49.618 door de EU gefinancierde projecten. Allesbehalve een gestroomlijnd beleid dus.

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 19 september op Doorbraak.be www.doorbraak.be.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, twee keer per week. De donateurs maken dat mogelijk. Bent u ook supporter van Wynia’s Week? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Europese Rekenkamer: windmolens op zee schaden het milieu verscheen eerst op Wynia's Week.