Maar hoe waarachtig zijn we door Russisch gas te reduceren en wapens te sturen naar Oekraïne, terwijl we Poetin via de achterdeur financieren met miljarden euro’s aan ‘duurzame energiesubsidies’ voor grootschalige import van, onder meer, Russische houtpellets voor energie?

De energiesector veroorzaakt driekwart van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Volgens Frans Timmermans, vicevoorzitter Europese Commissie, betekent dit dat Europa afscheid moet nemen van zijn ‘extreme afhankelijkheid van Russisch gas’ en in plaats daarvan ‘door moet met biomassa’ om zo de gewenste CO2-vrije energiemix te behalen in Europa, zoals afgesproken in het Parijs-akkoord.

Zowel Rusland als Wit-Rusland zijn sterk afhankelijk van de export van hout naar Europa. In 2021 bedroeg het totaal aan Russische houtexport 13 miljard euro. Hout van (kaal)gekapte bossen dat gebruikt wordt om gebouwen, papier, kleding en meubels te maken maar ook houtpellets om Europese energiecentrales, naast die in Japan en China, van brandstof te voorzien (FutureMetrics geeft aan dat jaarlijks 0.34 miljoen ton houtpellets uit Rusland naar NL komen).

Volgens Eurostat haalde Europa in 2020 22% van de verbruikte energie uit hernieuwbare bronnen. Hiervan maakte biomassa, volgens het Joint Research Centre (JRC), circa 60% van het totaal uit waarvan in 2020 en 2021 meer dan de helft uit hout afkomstig was. Belangrijkste reden voor deze ongekende vlucht van biomassa is dat deze ‘business’ onder het mom van ‘groene energie’ wordt aangejaagd met miljarden euro’s aan subsidies, te weten 17,5 miljard Europees (belasting)geld op jaarbasis.

Biomassasubsidie spekt Russische oorlogskas

Met de financiële middelen die Russische en Wit-Russische regeringen verkrijgen uit de houtexport via, onder meer, Nederlandse ‘stimuleringssubsidies hernieuwbare energie’ (SDE) worden dus feitelijk de Russen geholpen om hun tanks van brandstof te voorzien.

In de praktijk betekent dit dat zolang de bulkcarriers, twee keer per maand, blijven af- en aanvaren (tussen de Waalhaven in Rotterdam en Riga/ Letland en Immingham/UK en St. Petersburg/Rusland met aan boord per keer ca. 50.000 vermalen bomen voor onze kolen- en biomassacentrales) Nederland Rusland ondersteunt in de oorlog in Oekraïne. Met name de RWE-kolencentrale Amer (Noord-Brabant) doet een behoorlijke duit in het zakje van Poetin.

Jaarlijks 13% extra CO2 emissies als uitstoot biomassa zou worden meegeteld

Het is een publiek geheim dat voor de inzet van houtige biomassa, Frans Timmermans en Diederik Samsom zich politiek laten gebruiken door de lobby van de Noordelijke, hout producerende landen en de bosbouwindustrie. Die landen wilde het akkoord van Parijs alleen tekenen als de uitstoot van biomassa via een rekentruc niet zou worden meegerekend.

Maar in Nederland is het aandeel biomassa inmiddels met 54% de grootste bron van ‘hernieuwbare energie’, gevolgd door wind (23%) en zon (14%). Het bij- en meestoken van biomassa in kolencentrales nam vorig jaar met bijna 150% toe. Voor deze vorm van biomassagebruik worden bossen gekapt in onder meer de VS, de Baltische staten, Scandinavië, Roemenië, Polen en Rusland.

Op jaarbasis gaat het in Nederland om 3,5 miljoen ton houtpellets voor bijstook in 3 kolencentrales. Daarnaast wordt 1,5 miljoen ton hout per jaar aan zgn. Nederlands ‘resthout’ in biomassacentrales verbrand en nog eens 1 miljoen ton hout per jaar in houtkachels van particulieren. In totaal gaat het om 6 miljoen ton hout per jaar dat wordt verbrand voor energie. Dit komt overeen met 60.000 hectare gekapt bos per jaar. Dat is drie maal de oppervlakte van Amsterdam.

Deze hoeveelheid resulteert in ca 18 miljoen ton per jaar meer uitgestoten broeikasgas (CO2), naast stikstof en (ultra)fijnstof, dat – vanwege een politieke rekentruc – niet hoeft te worden meegerekend. Dat is jaarlijks ca 13% meer CO2 uitstoot als deze uitstoot (terecht) zou worden meegeteld.

Biomassa-opportunisme

Illustratief voor deze lobby is de publicatie vanuit de Zweedse bosbouwindustrie die zich, daags na de Russische inval in Oekraïne, haastte te melden dat met ‘biomassa de Europese afhankelijkheid van Russische olie en gas zal verminderen’.

Maar ook de Nederlandse biomassalobby liet er geen gras over groeien. Het biomassa-opportunisme vierde hoogtij bij monde van, onder meer, Olof van der Gaag, directeur Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) en koploper stimuleringssubsidies duurzame energie (SDE). In menig interview, waarin hij zich presenteerde als ‘energie-deskundige’, herhaalde hij in de afgelopen weken nog maar eens het lobbymantra dat we ‘biomassa keihard nodig hebben’.

Maar Brussel, met Nederland voorop, zal op de ingeslagen weg succesvol noch duurzaam zijn. Continuering en grootschalige herinvestering in houtige biomassaverbranding, inclusief de gesubsidieerde houtimport uit Rusland, betekent enkel meer zwarte sneeuw voor Europa bovenop de ellende in Oekraïne…

Brandbrief 120 Oost-Europese mensenrechten- en milieuorganisaties

Om deze reden werd begin deze maand een brandbrief verstuurd door een groep van meer dan 120 mensenrechten- en milieuorganisaties, voornamelijk uit Oost-Europa (waaronder Oekraïne en Wit-Rusland), waarin regeringen worden opgeroepen om per onmiddellijk alle invoer van hout- en houtproducten uit Rusland en Wit-Rusland te verbieden.

Nederland staat, naast Denemarken en Engeland, in de top 3 van grootste importeurs van houtpellets. De meeste houtpellets worden vanuit Rusland naar Denemarken verscheept en verhandeld door CM Biomass, met drie vestigingen in Nederland, in Moerdijk, Vlissingen en Waspik.

Maar de houtcampagne van de maatschappelijke organisaties is niet de enige poging om import vanuit Rusland te stoppen. Het Oekraïense ministerie van Milieu en Natuurlijke Hulpbronnen roept de EU ook op om Russische bosbouwproducten te verbieden. Energiebedrijven en producenten van houtpellets wereldwijd zullen blijven proberen te profiteren van de gascrisis veroorzaakt door de oorlog. Maar Brussel moet een energietransitie stimuleren die energiebesparing voorstaat en echte, uitstootvrije hernieuwbare energie.

Publieke opinie biomassa omgeslagen

In Nederland is de publieke opinie over biomassa sinds de presentatie van het SER-advies in de zomer van 2020 omgeslagen. De stikstofcommissie van Johan Remkes, voormalig VVD-minister, stelde eerder dat biomassa ’ten onrechte’ als CO2-neutraal wordt gezien en de Tweede Kamer nam een jaar geleden (feb 2021) een motie aan om geen nieuwe subsidietermijnen voor biomassa open te stellen totdat het kabinet een afbouwpad heeft opgesteld, conform het SER advies.

In het nieuwe coalitieakkoord staat te lezen: ‘We bouwen gebruik van biomassa voor energie z.s.m. af, rekening houdende met de kosteneffectiviteit’. Desondanks, werd eind vorig jaar een nieuwe subsidietermijn (SDE++) geopend op de website van de Rijksoverheid!

Wynia’s Week stelt de vragen bij het nieuws. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? Doneren voor Wynia’s Week kan via de bankrekening van Wynia’s Week NL94 INGB 0006 3945 08 of HIER. Hartelijk dank!

Het bericht We sponsoren Poetin rijk met onze ‘duurzame energiesubsidies’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar ook onze premier en de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat lopen aan de leiband van de industrie. Terwijl Mark Rutte, namens Nederland, dagenlang weigerde te tekenen om af te zien van overheidssteun aan fossiele brandstofprojecten, circuleerde een foto op Twitter van onze klimaatstaatssecretaris Dilan Yesilgöz in een gezellig onderonsje met de Estse minister van Klimaat met de begeleidende tekst ‘Estland en Nederland moeten de handen ineen slaan om biomassa te beschermen in EU-regelgeving’.

‘Afbouwpad’ kwam er niet

Toch leek er, begin dit jaar even sprake van een omwenteling met de mededeling van het kabinet te stoppen met het rondpompen van subsidies (Stimuleringssubsidies Duurzame Energie, SDE) voor biomassastook. Dit in navolging van het SER-advies om subsidies voor ‘laagwaardige toepassingen’ van hout, ofwel biomassaverbranding, zo snel mogelijk af te bouwen middels een zogenaamd ‘afbouwpad’. Want, zo luidde het advies, anders komen de ‘klimaatdoelen in de knel’. De wereldwijde beschikbaarheid van duurzame biogrondstoffen is immers beperkt. Nederland mag daar, volgens de SER, niet langer een onevenredig groot beslag op leggen.

Maar hoe stoer het ook klonk, het afbouwpad kwam er niet. Zowel minister Eric Wiebes als zijn opvolgers op EZK traineerden de boel net zolang totdat de Tweede Kamer ingreep. Geen afbouwpad? Dan ook geen subsidies meer, noch een nieuwe openstelling van biomassasubsidies (SDE++) in het najaar van 2021.

Hoe groot is de verrassing als afgelopen maand de nieuwe subsidietermijn toch weer opduikt op de website van de Rijksoverheid voor, onder meer, biomassaverbranding? Maar eerst terug naar vorig jaar zomer.

PBL leverde vooraf gedicteerde conclusies

In het lang verwachte rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), vorig jaar zomer, ‘in opmaat naar een duurzaamheidskader biomassa’ dat volgens de toenmalige minister Wiebes ‘antwoord zou geven op alle vragen over biomassa’ bleken wat hiaten. Zo ontbraken diverse peer reviewed prakijkrapportages over verwoesting en kaalkap in Estland, veroorzaakt door de gesubsidieerde houthonger vanuit Europa.

In een reactie daags na publicatie, gaf Bart Strengers, hoofdonderzoeker PBL, aan ‘geen financiële armslag meer te hebben voor onderzoek in de Baltische Staten’ (een van de kerngebieden waar kaalkap plaatsvindt voor biomassa) en ‘kaalkap’ af te doen met ‘slechts anekdotisch bewijs’.

Dat was opmerkelijk, omdat het kabinet RutteDrie haar koers bepaalde op basis van dit rapport waarbij biomassaverbranding nog ‘noodzakelijk werd geacht voor het behalen van de klimaatdoelen’. Het PBL leverde feitelijk vooraf gedicteerde conclusies vanuit politiek en industrie.

Scheuren in de biomassadoctrine

Hoe anders was het advies van de Sociaal Economische Raad een maand later. Zij stelde dat houtverbranding voor warmte zo snel mogelijk diende te worden afgebouwd. Wat was hier aan de hand? Een politieke en door industrie bepaalde werkelijkheid versus een maatschappelijk geluid?

Advies of niet, er kwam geen afbouwpad. Het laat zich raden waar het regeringsstandpunt over biomassa op was gebaseerd. Met de oproep vanuit Tweede Kamer te stoppen met nieuwe subsidies voor biomassa, beginnen de eerste scheuren zich af te tekenen in de, voor lange tijd onbetwist gebleven, biomassadoctrine.

Consumenten en kleine ondernemers vullen biomassasubsidiepot

De nieuwe staatssecretaris Yesilgöz van Economische Zaken (VVD) liet er geen gras over groeien. Ze waarschuwde direct voor hoge kosten. Het stoken van grotendeels uit het buitenland geïmporteerd hout is volgens haar de goedkoopste manier om op tamelijk eenvoudige wijze de klimaatboekhouding op orde te krijgen. De alternatieven zijn, volgens haar, duurder en verhogen de energierekening.

Immers, consumenten en kleine ondernemers vullen de pot voor biomassasubsidies via een speciale belasting op elektriciteit en gas. Het subsidiesysteem is gekoppeld aan de energienota. Toch blijken haar uitspraken niet waterdicht.

Staatssecretaris maakt nieuw beleid

In 2021 worden door de Kamer twee moties aangenomen over biomassa: 1. De motie Van Esch c.s. over ‘geen nieuwe subsidies voor houtige biomassa tot het afbouwpad met de Kamer is gedeeld’ en
2. de motie Van Raan en Leijten over ‘voortaan de uitstoot meten van bijstook met biomassa’.

De staatssecretaris reageert met drie brieven aan de Kamer. Over uitvoering van de motie Van Esch c.s. geeft de staatssecretaris aan een onderscheid te zullen maken tussen houtige biomassa voor lage temperatuur en hoge temperatuur. In de motie wordt dit onderscheid echter niet gemaakt. Het betreft dus een toevoeging van de staatssecretaris waarmee nieuw beleid wordt gemaakt – niet overeenkomstig de motie.

Wel gemeten, niet gepubliceerd

In de brief over uitvoering van de motie Van Raan en Leijten, gaf de staatssecretaris vervolgens aan niet ‘aan de schoorsteen te willen meten’, maar voornemens te zijn de uitstoot ‘vanaf volgend jaar’ te gaan berekenen. Toegevoegd wordt dat er in 2019 15 PJ aan houtige biomassa werd verbrand, corresponderend met 1,7 Mton. Deze 15 PJ is echter maar een deel van de totale hoeveelheid houtige biomassa.

Ten slotte schreef de staatssecretaris, in haar brief van 8 november – de afgelopen week dus: ‘De uitstoot door bijstook van biomassa wordt reeds gemeten maar nog niet op een toegankelijke manier gepubliceerd’. Wel wordt er dus gemeten maar antwoorden over de uitstoot met betrekking tot de totale verwachte hoeveelheid biomassa t/m 2032, zoals wel vermeld in de Klimaatnota (de KEV2021), worden niet gegeven.

‘Klik hier om direct uw subsidie aan te vragen’

Hoe groot is de verrassing als afgelopen maand de nieuwe subsidietermijn toch opduikt op de website van de Rijksoverheid voor, onder meer, biomassaverbranding? Op de webpagina biomassasubsidie van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO, een dienst van het ministerie van EZK) wordt echter met geen woord gerept over de biomassa-Kamermoties van dit jaar of andere relevante brieven.

Onderaan de lijst met categorieën voor biomassatoepassingen bevindt zich wel een opmerkelijke alinea. Het lijkt een ‘disclaimer’ waarin gesteld wordt dat er geen subsidie ​​wordt verleend aan lage temperatuurwarmte. Wel wordt biomassasubsidie ​​toegekend aan hoge temperatuurwarmte in de industrie.

De vraag is waarom alle lage temperatuurwarmte-toepassingen niet van de webpagina zijn verwijderd. Zo kunnen bijvoorbeeld nog steeds subsidies aangevraagd worden voor biomassacentrales in de glastuinbouw voor zowel warmte als elektriciteit. Ook worden andere biomassatoepassingen ten onrechte aangeprezen. Zoals subsidie voor de categorie ‘Ketel op vaste of vloeibare biomassa tussen de 0,5 en 5 MWth’. Die was in het najaar van 2020 niet opgenomen. In de SDE++ 2021 blijkt deze opnieuw opengesteld.

Subsidies voor kleine biomassaketels, die in 2020 waren komen te vervallen, zijn dus in de ronde 2021 opnieuw opengesteld. Dit alles terwijl de biomassasubsidies voor 2021 door de Tweede Kamer waren stopgezet. Ook bestaat nog de mogelijkheid om na afloop van de periode van 12 jaar biomassasubsidie een verlenging van de subsidie aan te vragen. Gezien het SER-advies over afbouw is het onbegrijpelijk dat deze verlenging toch is opgenomen. 

Ficties van de RVO

Een van de redenen waarom biomassasubsidies door de mazen van de wet lijken te glippen is een kabinet dat zich keer op keer voor het karretje laat spannen van de industrie. Eenmaal ‘binnen is behouden’ conform het mantra van voormalig minister Wiebes in het televisieprogramma De Hofbar: Onder ‘ondernemers aan wie beloftes zijn gedaan’ (lees ‘subsidies toegekend’) ‘kan niet meer het kleed vandaan worden getrokken’.

Vattenfall ziet toegekende subsidie als bedrijfseigendom

Een voorbeeld is ‘Vattenfall’. Totale toegekende subsidie: 500 miljoen euro. Voor een biomassacentrale in Diemen die niemand meer wilde. De bewoners niet. De gemeente niet, noch de politiek (met uitzondering van GroenLinks in Amsterdam). ‘Compenseren’ dus, zei de SER ‘als het afbouwen van subsidies sneller gaat dan bedrijven hebben voorzien’.

Eenvoudig, zou je denken, de biomassacentrale is nog niet gebouwd. Compenseren van gemaakte kantoorkosten zijn slechts een fractie van het beloofde grote (subsidie)geld. Maar daarmee ging Vattenfall niet akkoord.

Toegezegde subsidies worden beschouwd als ‘bedrijfseigendom’. Kom daar maar onderuit. En dus voeren de Vattenfalls van deze wereld de druk flink op: ‘Politiek is aan zet.’ En zo bleek.

En de Tweede Kamer? Die reageerde niet. Niet op de brieven van de staatssecretaris noch op de heropende subsidietermijn voor biomassaverbranding. Kamerleden zowel als ondertekenaars van de motie (D66, Partij voor de Dieren en ChristenUnie) laten desgevraagd weten niet op de hoogte te zijn van de brieven en evenmin van de heropenstelling van de SDE++ 2021 afgelopen maand. Meer onderzoek en schriftelijke vragen worden in het vooruitzicht gesteld.

Onderzoek handel en wandel van het kabinet

Het is niet meer uit te leggen. ‘Bevroren biomassasubsidies? Wij ontdooien terwijl u wacht.’ Gezien de omvang van het biomassaprobleem – het gaat om miljardenbedragen en verstrekkende gevolgen voor natuur (bossen) en luchtkwaliteit – lijkt een parlementaire enquête naar de ‘handel en wandel’ van de Nederlandse regering omtrent biomassa het enige antwoord dat nog past.

Het Comité Schone Lucht heeft een serie korte documentaires over het biomassabeleid van de Europese Unie (en van Nederland) gemaakt. Meer informatie HIER

Het bericht Biomassasubsidies glippen door de mazen van de wet verscheen eerst op Wynia's Week.