Waarom verliep de invasie van het geduchte Russische leger zo amateuristisch? En waarom lijken de Russen dan nu toch sterk genoeg te staan dat westerse hulp cruciaal is voor Oekraïne? De Britse historicus en politicoloog Mark Galeotti, werkzaam aan het Institute of International Relations in Praag en auteur van meerdere boeken over Rusland en Poetin, geeft in Poetins oorlogen een inkijkje in het Russische leger.

Van Sovjetleger naar ‘modern’ model

De eerste drie delen van Poetins oorlogen gaan over de hervormingen die sinds de val van de Sovjetunie plaatsvonden. Daarbij wordt ook ingegaan op de carrières van de uitvoerders van deze hervormingen, meest recentelijk defensieminister Sergej Sjojgoe.

Na de val van de Sovjetunie was het Russisch leger gedemoraliseerd door de ondergang van hun communistisch rijk, het debacle in Afghanistan en tekorten aan alles, van wapens tot voedsel. Generaals moesten bij plaatselijke boeren bedelen om kool en aardappelen voor hun soldaten.

Rusland had een leger dat was voorbereid op een derde wereldoorlog, maar kon dat niet betalen. Toch waren er enorme verantwoordelijkheden: ten eerste mocht wapentuig – met name kernwapens – niet in de verkeerde handen vallen. Ten tweede voelde Rusland zich gedwongen om in grenslanden en zelfs in Rusland zelf militair in te grijpen.

Dit vereiste een leger van professionele soldaten, welhaast naar Amerikaans model. In plaats van nauwelijks getrainde dienstplichtigen die zich op de Noord-Europese laagvlakte of de Siberische steppe tegen westerse dan wel Chinese soldaten te pletter moesten lopen, diende de nieuwe Russische soldaat een carrière in het leger hebben. Zo zou Rusland overblijven met een kleiner, duurzamer en effectiever leger.

Deze hervormingen lijken grotendeels te zijn geslaagd. Generaals die eerst tegenstribbelden omdat ze hun eigen positie zagen verdampen in een kleiner leger, hadden geen poot meer om op te staan na grote fouten in de eerste  Tsjetsjeense oorlog en de Georgische oorlogen.

Het eindresultaat was een leger dat in 2014 en 2015 de wens van Poetin leek waar te maken dat Rusland weer meetelde als wereldmacht. De Russische president behaalde zijn geopolitieke doelen met het opportunistisch inzetten van het Russisch leger in de Krim en in Syrië. Vanuit Poetins perspectief stonden het Westen en met name Amerika met de mond vol tanden.

Staatsingrijpen bij wapenfabrikanten

Rusland leek hierbij de lessen van voorgaande oorlogen geleerd te hebben. Er was niet langer sprake van vliegtuigen die een uur te laat vertrokken, zoals in Georgië, waardoor een kolonne soldaten ongehinderd door vijandelijke vliegtuigen kon worden gebombardeerd.

Galeotti besteed ook veel aandacht aan de veranderingen binnen de Russische industrie en het staatsapparaat die daadkrachtiger militair en politiek optreden toestonden. Denk hierbij aan samenwerking tussen het leger en spionageministeries om milities in de Donbas en in Syrië in te schakelen, of aan staatsingrijpen bij wapenfabrikanten om te absurde prijzen aan banden te leggen.

Deel vier van Poetins oorlogen lijkt bedoeld voor de echte ijzervreters. Wie geïnteresseerd is in de verschillende legerafdelingen, het nieuwste wapentuig, en de rivaliteit tussen de Russische mariniers en parachutisten, kan zijn hart ophalen. Hoe is het Russische leer opgedeeld? Welke wapens, voertuigen, vliegtuigen en boten heeft het tot zijn beschikking? Hoe groot zijn de bataljons? De waslijsten aan verschillende klassen straaljagers en boten is wellicht minder relevant voor de meer geschiedkundig georiënteerde lezer.

Galeotti toont, als gezegd, aan dat het Russisch leger goed is in het leren van fouten. Maar dat de Russen momenteel een lesje leren van de Oekraïners heeft ook zijn keerzijdes. Daar gaat het vijfde deel van Geleotti’s boek over. Twee zaken zijn markant bij zijn uitweiding over de Oekraïense oorlog. Ten eerste dat het aanvankelijk belabberde optreden van het Russische leger voornamelijk kwam door politiek en bestuurlijk falen. Je hebt weinig aan een goed geolied leger als de troepen pas een week van tevoren horen dat ze worden ingezet. Zeker tegen een tegenstander die zich al jaren voorbereid op een tegenactie en al zo goed als gemobiliseerd is. Dan eindigt je tank aan de trekhaak van een Oekraïense tractor.

Poetins fotokiekjes in straaljagers en naast tanks kunnen niet verhullen dat hij zo goed als geen militaire ervaring heeft. De beslissing om Oekraïne binnen te vallen werd gemaakt door ex-spionnen, niet door ex-militairen. Alle hervormingen en investeringen in het Russisch leger zijn tenietgedaan door onkundig optreden van deze kliek.

Ten tweede doet Rusland nu wel ervaring op in wat het land een ‘grote oorlog’ noemt. Ondanks de verliezen aan het begin van de oorlog, hebben de Russen nu meer controle verworven en zich aangepast aan de nieuwe omstandigheden.

Geen prognoses

Voor wie geïnteresseerd is in recente Russische geschiedenis biedt Galeotti’s boek een onthullende blik achter de schermen van de heersende Russische kliek. Voor wie een prognose wil over het verdere verloop van het conflict in Oekraïne is het boek misschien minder nuttig.

Galeotti heeft – niet voor het eerst – een vlot leesbaar boek geschreven dat toch academisch sterk is onderbouwd. Hij fleurt Poetins oorlogen op met persoonlijke anekdotes, van gesprekken met Russische en Britse (ex)-militairen tot professoren uit Sint Petersburg. Soms slaat hij details over, bijvoorbeeld over de oorsprong van het conflict in Zuid-Ossetië, die sommige lezers misschien wel nuttig hadden gevonden. Iedereen behalve de grootste Ruslandkenners zullen zit met dit boek vermaken en er wat van leren.

Mark Galeotti: Poetins oorlogen. Van Tsjetsjenië tot Oekraïne (Prometheus) 384 pagina’s, €25,99.

Felix van Litsenburg werkt in Amsterdam aan kunstmatige intelligentie in de juridische sector. Hij studeerde Philosophy, Politics, and Economics aan de universiteit van Oxford en economie aan de London School of Economics.

Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Achter de schermen van de heersende Russische kliek trekken ex-spionnen aan de touwtjes verscheen eerst op Wynia's Week.

Het plan van De Jonge is om maximumhuurprijzen in te voeren op basis van een puntensysteem, zoals ook voor sociale huurwoningen het geval is. Woningen die onder de 232 punten uitkomen – zo’n 90 procent van de vrije sector – zullen dus ‘gereguleerd’ worden. De huurprijzen voor deze woningen zullen dan flink dalen. Bijkomend effect: beleggen in huurwoningen wordt minder interessant, koopprijzen zullen ook dalen. Netto resultaat: goedkoper huren én goedkopere koopwoningen!

In Berlijn bestaat een dergelijk systeem – de zogeheten Mietpreisbremse of ‘huurrem’ – al langer. Wat blijkt? Ook daar is de drukte op de woningmarkt gigantisch. De ervaring leert dat de oplossing van De Jonge een doekje voor het bloeden is.

Huisje ruilen

Experts trekken de doelmatigheid van de Duitse huurrem in twijfel. Veel huisbazen vragen namelijk meer geld dan wettelijk is toegestaan. Platforms zoals wenigermiete.de helpen huurders om hun recht te halen, maar desondanks betalen veel mensen nét iets te veel.

Afhankelijk van de locatie komen veel huisbazen er mee weg wat meer te vragen. Omdat het gaat om bedragen die 10 procent boven het wettelijk maximum liggen, kan desalniettemin gesteld worden dat het wel degelijk goedkoop wonen is in Berlijn.

De woningmarkt blijft echter even krap! Mensen gaan strategisch om met hun huurcontracten. Bij de bezichtiging van een flat zijn er soms wel honderd andere gegadigden. Men houdt woningen daarom liever binnen het netwerk. De huur is nog steeds hoog, maar je betaalt op een andere manier: bijvoorbeeld door een maand vrij te moeten nemen om op huizenjacht te gaan.

Woningmarkt blijft krap en koopprijzen blijven stijgen

Huurders klampen zich dus vast aan hun goedkope huurwoning, waardoor er maar weinig woningen vrijkomen. Zorgt de huurrem er misschien voor dat huisprijzen nog betaalbaar zijn?

Nou, nee. De denkwijze die in het voorstel van De Jonge naar voren lijkt te komen, is dat beleggers huizen kopen om geld te verdienen aan de verhuur. Als je de huurinkomsten beperkt, maak je de belegging minder aantrekkelijk. Het rendement is immers lager. Hierdoor neemt de vraag naar koopwoningen af en worden ze eindelijk weer betaalbaar.

De ervaring in Berlijn maakt duidelijk dat dit niet klopt. De huurrem werd in 2015 ingevoerd, toen kostte een woning in Berlijn €2.321 per vierkante meter. In 2022? Meer dan €5.000!

Kom niet aan Tempelhofer Feld

Dit is niet verwonderlijk als je je bedenkt dat de bevolking van Berlijn hard stijgt – voornamelijk door immigratie – en er bij lange na niet genoeg huizen worden bijgebouwd. Het wordt dan een simpele kwestie van vraag en aanbod. Als belegger maak je je niet druk om de huurinkomsten, de waarde van je investering stijgt toch wel.

Als het beperken van de huurprijzen niets uithaalt, zo wordt er geopperd, moet er in Berlijn maar meer gebouwd worden. Eén voorstel dat op veel weerstand kan rekenen, is Tempelhofer Feld. Dit voormalig vliegveld van 3,5 vierkante kilometer staat pontificaal leeg, midden in Berlijn. Het wordt met name gebruikt als park dat, vanwege al het asfalt, populair is onder rollerskaters en kite landboarders.

Al meerdere malen is er hevig actiegevoerd om te verhinderen dat het oude vliegveld plaats moest maken voor duizenden woningen. Voor vele Berlijners is Tempelhofer Feld een onmisbaar deel van de stad. Het is niet alleen een bijzondere locatie die in geen enkele grote Europese stad haar gelijke kent, maar ook beladen met geschiedenis: hier vond bijvoorbeeld de luchtbrug plaats van de westerse geallieerden naar West-Berlijn. Wat blijft er nog over van Berlijn als je zulke bijzondere en historische plaatsen laat vervangen door woningen van dertien-in-een-dozijn?

CDA-kernwaarden in de clash

Nederland is een Berlijn in het groot: bijbouwen van nieuwe woningen gaat langzaam en blijft vanwege aanhoudende immigratie dweilen met de kraan open. Als CDA-er zou minister De Jonge het kunnen formuleren als een botsing tussen kernwaarden van het CDA: tussen solidariteit en rentmeesterschap.

We willen solidair zijn, op nationaal én internationaal niveau: iedereen moet goed kunnen wonen en wij willen mensen uit het buitenland de kans geven in Nederland te wonen en te werken. Dat wringt al op zich: de bevolkingsaanwas in ons dichtbevolkte land veroorzaakt allerlei moeilijkheden, komt voornamelijk door immigratie, maar we beteugelen die immigratie niet.

Maar net zoals een Berlijn zonder Tempelhofer Feld niet denkbaar is, moeten we ons ook afvragen wat er nog van Nederland overblijft als we blijven bouwen. Na de oorlog bestond de natuur in Nederland uit slechts ‘een stukje bos ter grootte van een krant’. Wat laten we na aan volgende generaties – een ansichtkaart misschien? Woonhuizen in plaats van gebedshuizen? We moeten als een goede rentmeester omgaan met de Nederlandse natuur en cultuur. En dat wordt lastig als we ook miljoenen woningen willen bouwen.

Harde keuzes

En hier ligt het fundamentele probleem achter veel Nederlands beleid, zeker als het op de woningmarkt aankomt: we moeten kiezen, maar dat doen we niet. Neem Amsterdam als voorbeeld: het stadsbestuur wil dat grote techbedrijven als Uber en Netflix zich er vestigen. Amsterdam moet een soort San Francisco aan het IJ worden. Tegelijkertijd weeklaagt datzelfde bestuur dat huizenprijzen dezelfde kant als San Francisco opgaan.

Het huidige Nederlandse beleid lijkt een onmogelijk trilemma na te streven. Ten eerste is er Nederland als immigratieland, immer uitdijend, waar iedereen welkom is en dat Amerika naar de kroon steekt. Ten tweede is er het Nederland waar het leven betaalbaar is en Amsterdam geen speeltuin is voor de superrijken. Ten derde is er het Nederland dat haar eigen cultuur en natuur omhelst. Langzaamaan ontdekken onze bestuurders dat deze drie niet te verenigen zijn.

Een voorstel om de huur te reguleren zal de gekte op de woningmarkt misschien wat dempen, maar zal op de lange termijn geen oplossing zijn. Een échte oplossing houdt het maken van een keuze in – een gruwel voor politici. Hoge immigratie, betaalbare huizen, en een Nederland dat we kunnen nalaten: u kunt slechts twéé van de drie kiezen.

Felix van Litsenburg bericht vanuit Berlijn voor Wynia’s Week. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Berlijnse ervaring bevestigt: wat Hugo de Jonge wil lost niets op verscheen eerst op Wynia's Week.

Volodymyr Zelensky geniet als president nog meer starpower dan hij als acteur had: heel Europa wil met hem op de foto. Het buitenlandministersduo Annalena Baerbock en Wopke Hoekstra waren de laatste twee, maar er zijn nog veel meer politici naar Oekraïne getrokken. De Poolse, Estse, Letse, Litouwse, Sloveense, en Tsjechische leiders zijn er allemaal geweest, zoals ook de Amerikaanse first lady en de voorzitter van de Europese Commissie.

Bedevaartsoord Kiev

De allergrootste enthousiast is natuurlijk Boris Johnson – men krijgt welhaast de indruk dat hij elke week wel naar Kiev zou willen gaan, als het kon. Eén reden is Johnsons drang om Sir Winston Churchill te kopiëren: dit kan Johnsons ‘Churchill moment’ zijn. Johnson ontleent er waardevol politiek kapitaal aan: ondanks Brexit speelt Groot-Brittannië een leidende rol in een conflict dat de wereldgeschiedenis verandert.

Daarom is het opmerkelijk dat de Duitse bondskanselier, Olaf Scholz, voor de eer bedankt. Hij werd uitgenodigd om 9 mei – wanneer de Russen hun bevrijdingsdag vieren – naar Kiev te komen. Het werd Baerbock die ging, niet Scholz.

Het afwijzen van president Steinmeier’s aanbod om Kiev te bezoeken was daar volgens Scholz de reden voor. Deze schoffering zou een bezoek van Scholz in de weg staan. Dit leidde tot forse kritiek van de Oekraïense ambassadeur, die Scholz een ‘beledigde leverworst’ noemde die zich wel wat meer als een staatsman mocht gedragen.

Omdat welhaast iedere Westerse leider met Zelensky gezien wil worden, lijkt Scholz hier een vergissing te hebben gemaakt. Uiteraard wekt dit vragen op: denkt Scholz toch nog de rol van Putinversteher te kunnen spelen? Wellicht hoopte hij na zijn gesprek met Poetin van afgelopen vrijdag de eerste zet voor vredesonderhandelingen te kunnen zetten. Dat zou een grotere photo opportunity zijn dan langs te gaan bij Zelensky! Of heeft de Duitse afhankelijkheid van Russisch gas tot gevolg dat Scholz toch nog voorzichtig blijft?

De magie is weg

Boris Johnson kan nog wel honderd keer met Zelensky op de foto gaan, maar politiek zal het hem weinig extra’s opleveren. Britse vrienden van mij die vroeger op hem stemden, zijn niet van plan dit nog eens te doen. Deze Britten zijn erg tevreden dat het Verenigd Koninkrijk dankzij Johnson dapper het voortouw heeft genomen in Oekraïne. Maar dat is niet genoeg.

Ze zien vooral een Johnson die zich hard inzet als hij het dossier spannend vindt, als hij zichzelf met Churchill kan vergelijken en als hij de aandacht van zijn schandaaltjes kan afleiden. Voor velen blijft partygate echter onvergeeflijk: Boris die aan het feesten was terwijl de rest van het land in lockdown zat. Anderen hadden liever een premier gezien die zich met Omtzigt-achtige werklust stortte op de dossiers die voor de Britse burgers mogelijk écht ingrijpend zijn: de snel stijgende prijzen van, nou ja, bijna alles.

Een volgend fotootje met Zelensky zal voor Boris dus niet genoeg zijn. Sterker nog: het kan tégen hem werken als men denkt dat hij daardoor belangrijkere zaken laat schieten. Hij heeft toch niet voor niets een minister van Buitenlandse Zaken?

Andere aanpak Scholz

Scholz lijkt zich er van bewust dat hij niet al zijn aandacht aan Oekraïne kan besteden, omdat zijn kiezers ander leiderschap verlangen. Door de kritiek van de Oekraïense ambassadeur van zich af te laten glijden, heeft Scholz waarschijnlijk geprobeerd zich te profileren als de politicus die zich niet gemakkelijk laat afleiden. Zijn persoonlijke bemoeienis met de verkiezingen in Noordrijn-Westfalen was een poging om te laten zien hoe serieus hij de binnenlandse situatie nam.

Het heeft echter niet mogen baten: de SDP heeft het historisch slechtste resultaat ooit in Duitslands grootste Bundesland opgelopen. De overheersende duiding: er zou te veel over wapens en te weinig over energieprijzen zijn gesproken.

Meeliften kan niet, focus is vereist

Een gebrekkige communicatiestijl wordt vaak aangemerkt als de bron van Scholz’ sores. Dat lijkt hem in Noordrijn-Westfalen zeker parten te hebben gespeeld. Hoewel hij zich niet actief met Zelensky profileerde, werd hij wel altijd gezien als de belangrijkste Duitse politicus wanneer het om de oorlog ging. Dit wekte de indruk dat hij zich noch vol op het vraagstuk Oekraïne stortte (zoals Johnson), noch vol op de prangende binnenlandse problematiek.

De CDU en de Groenen, die veel duidelijker voor Oekraïne in de bres zijn gesprongen, deden het juist goed in Noordrijn-Westfalen. Vanwege hun politieke positionering, maar ongetwijfeld ook omdat ze eenduidig communiceerden.

De binnenlandse problematiek, met name inflatie, wordt langzamerhand hét pijndossier van heel West-Europa. Oekraïense zorgen dat hun wanhopige toestand hierdoor naar de achtergrond zal verdwijnen, zijn niet ongegrond. Politici zullen een stuk minder happig zijn op een fotomomentje met Zelensky als ze vrezen dat kiezers liever zien dat hun ogen op het eigen land gericht zijn.

Felix van Litsenburg bericht voor Wynia’s Week uit Berlijn. Bent u al donateur van Wynia’s Week? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De waarde van het fotomomentje met Zelensky staat onder druk verscheen eerst op Wynia's Week.

Specter beschrijft hoe de opkomende grootmachten Amerika en Duitsland elkaar veel te leren hadden toen ze beiden, eind 19^e eeuw, hun plaats probeerden te vinden binnen de door Frankrijk en Groot-Brittannië gevestigde orde. Amerikaanse denkers zoals Mahan beïnvloedden met hun ideeën over zeemacht Duitsers zoals Friedrich Ratzel die, geïnspireerd door de Amerikaanse Monroe-doctrine, met ideeën zoals Grossraum en Lebensraum op de proppen kwamen.

Duitse inspiratie voor de VS

Deze Duits-Amerikaanse uitwisseling bleef zelfs na de Tweede Wereldoorlog doorgaan, maar begon in de jaren twintig en dertig al te lijden onder associaties met nazisme en Bismarckiaanse Realpolitik. De realistische school in Amerika is terug te voeren op de Duits-joodse vluchteling Hans Morgenthau, die veel ideeën ontleende aan de Duitse denkers Carl Schmitt en Wilhelm Grewe.

Zo werd, de Tweede Wereldoorlog ten spijt, de ‘Duitse’ gedachtegang in Amerika voortgezet. Nog steeds wordt deze leerschool onderschreven door belangrijke bestuurders, met name in Amerika. Hier legt Specter de nadruk op haar populariteit bij populisten zoals de voormalige Amerikaanse president Donald Trump.

Opboksen tegen Groot-Brittannië

Met Mahan en Ratzel begint het geopolitiek denken aazijn opmars, eind 19^e eeuw. In het bijzonder wordt de Duitse marine er door beïnvloed. Ratzel wordt verplichte kost voor marineofficiers en de Duitse vloot wordt snel vergroot omdat elke wereldmacht volgens Mahan een grote vloot nodig heeft.

Maar Duitsland heeft een kleine kustlijn en sommige Duitsers stellen de vraag: moeten we niet elders kijken, in plaats van met de Britse vloot te wedijveren? De balans tussen zeemacht, landmacht (en later ook luchtmacht) speelt een grote rol bij de vroege geopolitieke denkers, des te meer omdat het innig verbonden is met de daadwerkelijke geografie van landen.

Omdat de wereld in dit tijdperk rap kleiner wordt en feitelijk elk stukje aarde (in)direct door een koloniale macht bestierd wordt, gaan denkers zich afvragen wat het ‘domein’ van een grootmacht inhoudt. Hieruit ontstaat het vage concept van een Raum, ontwikkeld door Ratzel: het gebied waar een land of cultuur haar stempel op drukt.

De Duitsers worden hier geinspireerd door het Monroe-doctrine. Dit behelst dat de Verenigde Staten wensen dat Europese staten zich niet bemoeien met Latijns-Amerikaanse landen. Volgens Ratzel een duidelijk ‘Raum’ dat zich langzamerhand evolueerde: de aanspraken van de VS groeiden naarmate dit land machtiger werd.

Het concept ‘Raum’ is sindsdien op allerlei manieren ingevuld. Bij de Nazi’s ging het zeer strict om territorium waar een bepaald ras heerst. Maar eind 19^e eeuw werd er ook gestreden om het ‘Raum’ van de Zuid-Amerikaanse afzetmarkt, waar vooral de VS en Duitsland hun commerciële stempel probeerden achter te laten. Men zou ook de Westerse filmindustrie kunnen zien als een door Hollywood gedomineerd ‘Kulturraum’.

De juristen gaan verder

Voor de Eerste Wereldoorlog werd geopolitiek vooral bedreven door geografen die in imperialistische termen dachten. Na de Tweede Wereldoorlog kwamen er ook Duitse juristen als Schmitt, Grewe, en Morgenthau om de hoek kijken. Het debat verschoof naar meer normatieve en legalistische vraagstukken, met het verdrag van Versailles altijd op de achtergrond. Morgenthau, als joodse vluchteling, paste zijn Duits-legalistische kennis toe op de uitoefening van geopolitiek in Amerika toen het zich langzaam ontpopte als “Internationale Betrekkingen”. Zijn boek Politics Among Nations wordt nog steeds als klassieker gezien.

In de jaren twintig, dertig, en veertig ontstonden de denktranten die nog steeds typerend zijn voor internationale betrekkingen: kunnen staten zich aan regels houden, of zal er altijd een soort ‘wet van de jungle’ heersen waarbij de sterkste staat zijn wil opdringt? Er waar bestaat die ‘wil’ dan uit, wat zijn de belangen en drijfveren van een staat?

Deze denktranten vervlochten zich met de reeds bestaande opvattingen over geopolitiek. Vaak wekt het de indruk de Duitse houding na Versailles te vergoelijken. Zo werd er beargumenteerd dat soevereiniteit een relatief begrip was: alle staten waren niet gelijk, in tegenstelling tot het Angelsaksische standpunt, en dus golden er andere regels voor hoe Duitsland omging met de Sovjet-Unie dan met Frankrijk. Centraal in Duitsland stond Karl Haushofer, wiens assistent een tijdlang Rudolf Hess was, die als academicus aan Geopolitik werkte.

Nazibanden centraal

In de jaren dertig werd Geopolitik, zoals uitgedragen door Karl Haushofer, gezien als hét geheime wapen van de Nazi’s. De Amerikanen wilden het maar wat graag overnemen, maar het liefst zonder de nare kantjes. (Een Nederlander, Nicolas Spykman, werd als één van de vaandeldragers van Amerikaanse “Geopolitik” naar voren geschoven.) Specter lijkt te willen beargumenteren dat het misschien wel gelukt is om het realisme uit Nazi-Duitsland te halen, maar niet om Nazi-Duitsland uit het realisme te halen.

Het verband tussen realisme en nazisme weegt dus zwaar in The Atlantic Realists. Als het u interesseert bij precies welke overheidsinstanties Wilhelm Grewe werkte in de NS-tijd, of welke SS’ers kritiek hadden op Carl Schmitt’s visie op Grossraum omdat het niet ‘biologisch’ (lees: racistisch) genoeg was, dan bent u met dit boek aan  het juiste adres.

Terechte tekortkomingen van het realisme?

Helaas gaat het boek vaak dieper in op dit soort biografische feitjes dan op het werkelijke gedachtegoed van de omstreden denkers. Zeer zelden worden de kernideeën van de besproken intellectuelen – zoals bijvoorbeeld het ‘vriend-vijand onderscheid’ van Schmitt – nader verklaard. Dit maakt het boek ontoegankelijk voor wie hier niet mee bekend is, maar het betekent ook dat je nooit weet of Specter kritiek levert op een stroman of niet.

Dat is jammer, want Specter brengt interessante punten naar voren. Voor een wereldbeeld dat prat gaat op het ‘met Hanseatische onderkoeldheid’ onder ogen zien van feiten, is het realisme soms juist vrij warrig. Staten zijn ‘organische gehelen’ met hun eigen belangen die niet direct te ontwaren zijn, maar vereisen een groot staatsman die de kunst (letterlijk: Kunstlehre) verstaat.

Dat klinkt vrij onwetenschappelijk, maar realistische denkers weten dit ook weer vrij goed te verklaren. Specter gaat niet echt diep op de concepten in en levert daarom ook geen overtuigend inhoudelijk betoog tégen het realisme. Noch poogt hij de lezer te overtuigen van het gelijk van wedijverende stromingen zoals het liberalisme.

Het boek lijkt te zijn geschreven voor een beperkt publiek. Er wordt er vanuit gegaan dat de lezer bekend is met het gedachtegoed van de meeste denkers. Termen als ‘neorealisme’ en ‘constructivisme’ worden door de auteur niet uitgelegd. Bent u niet bekend met de gangbare theorieën in internationale betrekkingen, of de denkers die worden aangehaald, dan heeft het zin dit boek over te slaan of met Wikipedia ernaast te lezen.

Dit boek is dus geen beschrijving van de ontwikkeling van het realistisch gedachtegoed. Eerder beschrijft het de ontwikkeling van de mensen en de instituties eromheen, van Mahan tot Morgenthau. En hoe deze mensen, instituties, elkaar beïnvloedden en uiteindelijk ook beleidsmakers. Specter’s betoog tegen het realisme richt zich vooral op de mensen, niet de ideeën zelf, en laat de lezer daarom onovertuigd achter.

Felix van Litsenburg bericht voor Wynia’s Week uit Berlijn. Bent u al donateur van Wynia’s Week? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoe Duitse ideeën over wereldpolitiek na de Tweede Wereldoorlog voortleefden in de VS verscheen eerst op Wynia's Week.

Afgelopen vrijdag ging ik in Berlijn naar het Hauptbahnhof om Oekraïense vluchtelingen te helpen. Een groot deel van de organisatie, maar in het begin ook van de daadwerkelijke opvang, wordt door vrijwilligers geregeld. Net zoals in Polen blijkt de plaatselijke overheid niet in staat de opvang te regelen en springen burgers in de bres.

Het gebrek aan overheidsinitiatief heeft al tot wantoestanden geleid en loopt het risico een nog groter probleem te worden. Ongure mannen zouden, gekleed in dezelfde hesjes als vrijwilligers, de treinstations afstruinen op zoek naar slachtoffers. Daarom moesten vrijwilligers bandjes om die sporadisch werden gecontroleerd. Onbaatzuchtige Polen, Duitsers en Hongaren delen hun huis met hele gezinnen, maar die huizen zitten nu vol. Daarom moet er kordaat worden opgetreden om de vluchtelingenstroom over de EU te verdelen.

Over by Christmas?

Duitse soldaten werd in 1914 verteld dat ze met de Kerst alweer thuis zouden zijn. Dezelfde indruk krijg ik van de berichtgeving over Oekraïne. Er wordt het beeld geschetst dat de elite rond Poetin haar messen al aan het slijpen is, omdat ze haar plezierjachten terug wil. En als die elite het niet doet, dan sleurt een woedende menigte Poetin wel uit het Kremlin. Men lijkt nog steeds te rekenen op een kort conflict, waar Rusland bedrogen uit komt en de Oekraïense vluchtelingen slechts een paar weken van huis zullen zijn.

Eén van de vluchtelingen die ik hielp, een bejaarde man, illustreert dit. Ik hielp hem met de gratis SIM-kaart voor zijn telefoon en een doorreistreinticket. Na afloop gaf hij me zijn adres en zei dat ik hem in deze zomer moest komen opzoeken, dan was hij zeker alweer terug.

Ik zal deze zomerplannen moeten afzeggen als de oorlog door blijft razen. Het kan gebeuren dat de Oekraïners weerstand blijven bieden, terwijl de Russische economie overeind blijft. En dat betekent dat deze bejaarde man simpelweg nog niet terug kan.

Ik zal deze zomerplannen moeten afzeggen als Oekraïne gebieden moet afstaan als prijs voor de vrede. Want dat betekent dat deze bejaarde man niet terug wil, naar een de facto provincie van Rusland.

De kans is groot dat Oekraïense vluchtelingen langer geherbergd moeten worden en dat er steeds meer zullen aankomen. En een groot deel zal meerdere jaren niet, misschien wel nooit, terug willen of kunnen. Dat betekent dat er méér dan onderdak nodig is.

‘Waar zal ik me voorgoed vestigen, Nederland of Duitsland?’

Een andere vluchteling maakte duidelijk dat ook sommige Oekraïners de kans op terugkeer laag achten. Daarbij zien ze als lichtpuntje dat ze nu van het welvarende West-Europa hun thuis kunnen maken.

Hij had een Tataars uiterlijk en de typische islamitische baardstijl: geen snor, wel een baard, zoals ook de profeet Mohammed zich soigneerde. Hij liet foto’s van zijn dertien kinderen zien en vroeg: waar is het het beste om ze op te voeden, Duitsland of Nederland? ‘Natuurlijk Nederland!’ zei ik. ‘En wat als ik wil dat mijn kinderen een strenge islamitische opvoeding kunnen genieten?’, vroeg hij. Ook hier leek het weinig uit te maken, al opperde een andere vrijwilliger dat Berlijn wel een grote moslimgemeenschap had.

Nederland niet eerste keus

Waar we het wel beide over eens waren, was dat Duitsland enkele voordelen biedt boven Nederland. Er is een grote Russisch sprekende gemeenschap en Berlijn telt minstens vier enorme Russische supermarkten. Hij zou in Berlijn dus zeker kunnen rekenen op een gemeenschap die hem kan ondersteunen. Het is een bekend fenomeen: vluchtelingen en migranten verkiezen landen waar al een diaspora is.

Polen en Duitsland zijn dus niet alleen toevluchtsoorden omdat ze dichtbij zijn, maar ook omdat ze eenvoudigweg bekender en geliefder zijn. Nam je in Warschau een taxi, dan werd je waarschijnlijk door een Oekraïner rondgereden. Er woonden namelijk al een miljoen Oekraïners in Polen sinds de invasie van de Krim. En dat betekent dat veel vluchtelingen bij familie of bekenden in nabijgelegen landen terecht kunnen.

Duurzame oplossing

Nu bestaat daar nog draagvlak voor. Vergeleken met de vluchtelingenstroom uit Syrië, lijkt er meer animo te zijn om mensen op te vangen uit een land waarmee we bijna een associatieverdrag sloten, waar we gebeurtenissen al jaren op de voet volgen en die trekken naar de dichtstbijzijnde veilige landen. Betichtigingen van racisme zijn hierbij onbehulpzaam en schadelijk.

Bovendien: vluchtelingen uit het Midden-Oosten die ik in Berlijn spreek, zien dit racisme niet. ‘Hoezo kan ik hier dan blijven?’ zei er één. ‘We moeten deze mensen helpen, net zoals wij geholpen werden.’ En laten we niet vergeten, dat gevluchte Syriërs Poetin zien als de man die Assad overeind hield.

Vergeet u echter niet, dat Poetin migratiestromen als wapen inzet om Europese eenheid te ondermijnen. In Polen begint het al te kraken: alle diensten staan onder enorme druk. Des te meer omdat vrijwilligers nog de meeste diensten leveren ook. Dat kunnen Duitsland, Polen, Hongarije en andere landen niet alleen bolwerken. De staatssecretaris Arbeid voor Berlijn deed al een oproep op Twitter: als de EU de verdeling van vluchtelingen niet oppikt, dan kan Duitsland rekenen op meer dan een miljoen vluchtelingen.

Dat heeft een prijs: niet alleen staan we economisch al onder druk vanwege inflatie, hogere uitgaves aan defensie en hogere gaskosten. Nu komt daar de opvang van vluchtelingen bij op een ongekende schaal. Op het hoogtepunt van de migratiecrisis kwamen er in één jaar maximaal 1,2 miljoen mensen. Nu zijn er al drie miljoen Oekraïners het land uit gevlucht, met nog pakweg zeven miljoen die binnen Oekraïne op de vlucht zijn.

Lange adem en samenwerking vereist

De vluchtelingenstroom uit Oekraïne is enorm, veel groter dan we gekend hebben. Het euforische gevoel om onze buren te helpen tegen de tiran Poetin zal snel wegebben, zeker in de omringende landen. Als allereerste orde van zaken zullen we dus Europa-breed actie moeten nemen om de druk op de omliggende landen te doen afnemen.

De kans is ook groot, dat velen niet terug willen of kunnen. Daarom is een duurzame oplossing vereist. Opvang van Oekraïense vluchtelingen moet met een professionele houding door overheidsinstanties worden opgepikt. Vrijwilligerswerkers kunnen namelijk geen duurzame oplossingen bieden en de kans is groter dan men beseft, dat veel vluchtelingen straks niet terug kunnen.

Felix van Litsenburg bericht voor Wynia’s Week uit de Duitse hoofdstad Berlijn. Steunt u de onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week? Doneren voor Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Heel veel vluchtelingen uit Oekraïne komen voorgoed naar West-Europa verscheen eerst op Wynia's Week.

Nu de oorlog is uitgebarsten ben ik weer langs kennissen in Berlijn gegaan. Wat blijkt? De Russen hier hebben genoeg van Poetin, de Amerikanen hebben genoeg van de Duitsers, de Duitsers hebben genoeg van de Duitsers, en de Oekraïners’ ergste verwachtingen bleken helaas volkomen correct te zijn.

Naar de opera

Donderdag appte ik de Russisch-Oekraïense uit mijn vorige bericht: of ze nog steeds zin had om naar de opera Orfeo et Eurydice te gaan op vrijdag, of misschien wel wat anders aan haar kop had? Ze zei dat ze juist wel wat afleiding kon gebruiken, dus we gingen.

De Komische Oper is om de hoek van Unter den Linden, op korte afstand van de Russische ambassade. We besloten er heen te gaan, ondanks haar angst dat ze er vanwege haar accent uitgepikt zou worden door een groepje demonstranten. De angst bleek ongegrond: ook Russen demonstreerden.

Dit is niet zo verwonderlijk: de meeste Russen in het Westen willen het liefste dat Rusland een ‘normaal land’ wordt. Ze willen niet dat de maatregelen tegen oligarchen betekenen dat zij zelf hun familie niet kunnen bezoeken, geen visum krijgen, of met argusogen bekeken worden.

Ze willen niet donderdagochtend op jacht moeten gaan naar bankautomaten om geld uit Russische bankrekeningen op te nemen, voordat de roebel verder verzwakt. Zolang Poetin er is, gaat dit niet gebeuren, denken zij.

Voordat ze aan haar rechtenstudie in Duitsland begon, had mijn kennis een studie literatuurwetenschap in Rusland gedaan. ‘Ik moest natuurlijk ook alle biografieen van mijn favoriete schrijvers lezen. Een heleboel waren emigranten die nooit zijn teruggekeerd. Ze schreven dat ze het leven in het buitenland verkozen. Tot vandaag begreep ik dat nooit.’

Amerikaanse verbazing

Een Amerikaanse vriendin, met naaste familieleden in het leger, begon natuurlijk meteen met de grootspraak: ‘Tijd om naar de schietbaan te gaan, dan is er tenminste iemand in Berlijn voorbereid om de democratie te verdedigen!’ Alle grapjes ten spijt blijft zij zich over de Europese, en met name de Duitse, houding verbazen.

Trump maakte er misschien het meeste een punt van, maar ook Obama legde nadruk op de twee-procent norm voor de NAVO. De meeste Europese landen hebben jarenlang te weinig in defensie geïnvesteerd, daar plukken we nu de wrange vruchten van.

Schaamte over Kamala

De Russen zijn sinds de interventie in Georgie in 2008 bezig met het optuigen van hun strijdkracht. We lopen dus pakweg een decennium achter. ‘Hoe hebben de Europeanen het zo ver kunnen laten komen? En dan het betweterige toontje, alsof zij hun zaakjes zo goed op orde hebben. Nu blokkeren ze zelfs betekenisvolle sancties omdat ze te afhankelijk zijn van de Russen!’

Gelukkig weet ze wel de hand in eigen boezem te steken. ‘Dat praatje van Kamala Harris dat dit de eerste Europese oorlog sinds de Tweede Wereldoorlog was, was wel echt genant. Wat ons onderwijssysteem betreft hebben jullie betweters misschien wel gelijk…’

Misschien was Merkel toch niet zo goed

Een Duitse oud-collega maakte eerst een fout grapje: ‘Tijd om de klus van mijn opa af te maken en z’n tankbestuurdersuniform uit de kast te halen.’ Als echte Duitser kon hij zo een overdosis humor natuurlijk niet aan en werd de toon meteen serieus. ‘Er moet echt wat in Duitsland veranderen.’

‘Ten eerste moeten we nu serieus in onze defensie investeren. Het is eigenlijk ongelooflijk dat we dat zo lang hebben nagelaten.’ Ook bekijkt hij de Merkeltijd anders: ‘Veel mensen hadden al hun vraagtekens bij de beslissing om van het kernenergie af te gaan. Het was langere tijd duidelijk dat we daardoor afhankelijk van de Russen waren. We dachten dat die afhankelijkheid wederzijds was, maar dat ziet er nu anders uit. Ik denk dat de positieve beoordelingen van Merkel zeer bijgeschroefd zullen worden – was dit alles wel gebeurd als we kernenergie hadden afgezworen?’

Een Duitse programmeur en een aspirant-Duitser met wie ik dit besprak, waren een zelfde mening toegedaan. De aspirant-Duitser, nota bene uit een moslimland, was het meest kritisch. Niet alleen over de energiepolitiek – ze begon zelfs te twijfelen of het ‘Wir schaffen das’ van Merkel eigenlijk wel zo verstandig was. ‘Vroeger dacht ik echt “Merkel is geweldig, hierom wil ik Duitser worden”. Nu ben ik niet zo’n fan meer, eigenlijk heeft ze veel fouten gemaakt.’

De Duitse programmeur was lovend over de 100 miljard euro die bondskanselier Scholz voor defensie wil vrijmaken. Dat werd tijd! Maar, zo zei hij: ‘Ik was een van de laatste lichtingen die dienstplicht deden. Zoals velen deed ik de Zivildienst, het alternatief voor een militaire dienstplicht. Daar leerde ik een ambulance te rijden, dus wat betreft zou ik nog van pas komen in een oorlog. Maar je stampt met euro’s alleen niet zomaar een leger uit de grond.’

‘Leg alsjeblieft de blaam bij jullie politici en vertel ze mijn verhaal’

Het meest direct was mijn oud-collega uit Kiev. ‘Dit komt door goedkoop gas. Leg alsjeblieft de blaam bij jullie politici en vertel ze mijn verhaal. Stem nooit op iemand die Rusland steunt.’ Hij vertelt over luchtsirenes, helicoptergevechten, bominslagen – u heeft de beelden waarschijnlijk zelf gezien.

‘Ik zou je de hel die ik doorga kunnen beschrijven. Vrienden van mij moeten nog veel meer ondergaan. Sancties zijn uitstekend, maar we hebben resultaten nodig in dagen – niet weken of maanden. Een no-fly zone, dat zou verschil maken.’

Vroeger verbaasde ik mij over de militante houding van deze collega. Ik had de les uit mijn eigen stuk wellicht niet geabsorbeerd: we weten niet wat oorlogsdreiging is, wat het betekent als het geen ver-van-mijn-bed zaak is. Dat is nu voor ons allen anders.

Wynia’s Week zorgt voor broodnodige, onafhankelijke berichtgeving. Dat wordt mogelijk gemaakt door uw financiële bijdrage. Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht In Berlijn wordt nu openlijk getwijfeld of Angela Merkel wel zo’n goede bondskanselier was verscheen eerst op Wynia's Week.

Alle opiniestukken over de huidige crisis door Russische formaties aan de grens met Oekraïne zijn het over één ding eens: de Duitsers zijn niet bepaald behulpzaam, ze houden zich teveel op de vlakte. Tal van verklaringen zijn naar voren gebracht: Ostalgie, Nordstream 2 en afhankelijkheid van Russisch gas, maar natuurlijk zoals altijd ook De Oorlog.

Duits-Russische relatie is van alle tijden

De Duitse neiging om Russisch wapengekletter weg te praten, wordt gezien als een psychologisch gevolg van de Tweede Wereldoorlog. De Duitsers zouden zich zo schuldig voelen over hun wandaden, en tegelijkertijd zo dankbaar zijn dat de Russen het ze nog vrij gemakkelijk vergaven ook, dat ze het verzwakte Rusland nu alles laten permitteren. Het zou allemaal komen door Willy Brandt’s Ostpolitik en Ostalgie er nog bovenop te gooien.

Deze interpretatie is kortzichtig, omdat de geschiedenis tussen Rusland en Duitsland veel verder in de tijd terug gaat: tot voor de geschiedschrijving, misschien wel. Slavische en Germaanse stammen struinden naast elkaar de Europese oerbossen af en maakten de Romeinen het leven zuur. Het Slavische woord voor een Duitser is ‘stomme’ (njemedski, niemcy, enz.), net zoals de Grieken naaste volkeren als ‘barbaren’ omschreef: zij, die onze taal niet spreken.

Cultureel gezien bestaat er in Duitsland een bijzondere relatie met Rusland, voor een land waar geen Slavische taal gesproken wordt. Zo is Duitslands succesvolste rapper Capital Brah, heet hij eigenlijk Vladislav en is hij één van de naar schatting 4 miljoen Russen in Duitsland.

Militair gezien trekt het Oostfront van de Tweede Wereldoorlog nog zo erg de aandacht, dat de samenwerking tussen de Sovjet-Unie en Duitsland in het interbellum tussen de twee wereldoorlogen vergeten wordt. De Weimar Republiek ontving in reactie steun vanuit het buitenland uit angst dat Duitsland voor het communisme zou kiezen: samen met de Sovjet-Unie zou communistisch Duitsland de wereldheerschappij voor het oprapen hebben.

De na de Eerste Wereldoorlog opgelegde beperkingen op haar krijgsmacht wist Duitsland in het interbellum stiekem te omzeilen met opleidingen en fabrieken in Rusland. Voordat Hitler aan de macht kwam,  oriënteerde de Duitse krijgsmacht zich op een bondgenootschap met de Russen.

De invasie komt er niet?

De voorkeur voor Rusland die admiraal Kay-Achim Schönbach zijn baan kostte, past dus in een lange traditie van de Duitse krijgsmacht. Hoewel bondgenoten Duitsland nu afschrijven als ‘onbetrouwbaar’, kan zijn uitspraak dat Rusland niet van plan is om Oekraïne binnen te vallen, op begrip rekenen bij mijn Russische kennissen in Duitsland.

Eén daarvan zet de kans van invasie op nul procent. De Russische elite is te afhankelijk van zakenbelangen in het Westen om Oekraïne binnen te vallen. Rusland wil erkenning van de status als wereldmacht. De oplopende spanningen hebben er voor gezorgd dat Biden met Poetin aan tafel zit, ‘door wat uit de kluiten gewassen auto’s aan de grens te parkeren’ aldus deze alumna van de Staatsuniversiteit van Moskou.

Waarom wordt er door de Amerikanen en de Britten dan toch zo gehamerd op het gevaar van invasie? Een instinctieve reflex naar de Koude Oorlogsmentaliteit, zegt de Russische.

‘Amerikanen en Engelsen zijn tegen ons’

Een ander gaat verder: dit is de modus operandi van de Angelsaksen als het op Russen, of Orthodoxen in het algemeen, aankomt.

‘Heeft u een recente Hollywood-film gekeken, misschien John Wick of The Equalizer? Dan ziet u dat daar de onderwereld altijd Russisch is, en altijd Orthodox – nooit Joods, Georgisch, Armeens, of Tsjetsjeens. De Angelsaksische wereld heeft racistische en religieuze vooroordelen, die ze eerst op bondgenoot Servië heeft botgevierd. Nu wil ze een oorlog met de Russen uitlokken. Dat de NAVO strikt defensief is, is de zoveelste leugen – want welk NAVO-lid was dan door Servië aangevallen?’

De Oekraïners zien het anders

Mijn Oekraïense oud-collega’s zien de zaken anders. Met een bevriende rechtenstudent, half-Russisch en half-Oekraïens, zijn ze het in elk geval niet eens: dat het allemaal zonde is, omdat Russen en Oekraïners tot hetzelfde Volk behoren.

Nee, zij bereiden zich voor op een echte oorlog. De één heeft haar koffers al gepakt en staat klaar om op elk moment vanuit Kiev naar Boedapest te vluchten met haar gezin. De ander probeert zich alles te herinneren wat hij tijdens zijn diensttijd geleerd heeft – de kans bestaat, dat hij zich moet melden.

In tegenstelling tot verschillende landen van de EU en de NAVO, ergert geen van de Oekraïners die ik ken zich aan Duitslands houding. Die proberen tenminste de gemoederen te bedaren, in tegenstelling tot de Amerikanen.

Zo’n negenduizend Amerikaanse troepen zijn fijn, maar wat haalt het uit tegen de honderdduizenden die Rusland tot haar beschikking heeft? Ook de West-Europese strijdkrachten zijn hiertegen niet opgewassen. Met of zonder Westerse steun, in geval van oorlog zal Oekraïne toch vooral zijn eigen boontjes moeten doppen. Dan liever geen oorlog.

Het is voor Duitsland gemakkelijk om Rusland te ‘begrijpen’ als dat betekent dat je niet in hoeft te grijpen, maar zeker als je niet in kan grijpen. Een CDU-politicus vertrouwde mij toe dat Rusland zeker de gevolgen zal ondervinden als het tot de aanval overgaat. Welke gevolgen? Sancties. Misschien. Als Rusland het écht, écht heel bont maakt, zal de nieuwe regering misschien wel overwegen Nordstream 2 af te zeggen.

U begrijpt het, Poetin siddert.

De symboliek van een duidelijke Duitse stellingname is mooi, maar zou minder betekenen dan de symbolische troepenverplaatsingen van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Pas in het theoretische geval dat Duitsland een grote legermacht klaar zou hebben staan, kan het land een rol spelen. En pas dan zullen we écht weten of Duitsland werkelijk bestaat uit Russlandversteher, of dat ze al deze tijd gewoon de botsing tussen Russische hamers en Amerikaanse aambeelden uit de weg proberen te gaan.

Felix van Litsenburg bericht voor Wynia’s Week uit de Duitse hoofdstad Berlijn. Steunt u de onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week? Doneren voor Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Oekraïne: oostelijk begrip en westers onbegrip bij het wankelmoedige Duitsland verscheen eerst op Wynia's Week.

Dienstplicht, roken in café’s, betaaltelefoons – het lijken allemaal relikwieën uit een andere tijd. Inflatie hoort daar ook bij. Meer dan de helft van de Nederlanders heeft geen dienstplicht gehad, niet in cafés gerookt, geen guldens in telefoons gegooid – en ook geen hoge inflatie meegemaakt.

Met uitzondering van de jaren 1979-1981, kenden alleen de jaren zeventig een langdurige inflatie van boven de zes procent. Uitstekend beleid stelde ons in staat de inflatie laag te houden. Deze periode, de ‘Grote Matiging’, begon in de jaren tachtig en eindigde met de financiële crisis van 2007.

Daardoor is de harde realiteit van inflatie Nederlanders van onder de pakweg vijftig jaar vreemd – een fenomeen dat voorkomt in het buitenland en in geschiedenisboeken.

Nu de inflatie terug is – 5,2% vorig jaar – moeten we erop rekenen dat prijzen voor langere tijd blijven stijgen. Dat zal de maatschappij op den duur nog meer ontwrichten dan corona gedaan heeft.

‘Tijdelijk’ hoge inflatie

Uiteraard zegt de Europese Centrale Bank (ECB) dat de hoge inflatie tijdelijk zal zijn. Hoe kan ze ook anders? Zoals ik in mijn vorige stuk stelde, dicht de ECB zichzelf volledige heerschappij over de inflatie toe. Inflatie zou puur afhangen van monetair beleid, en dat ligt in hun handen. Losgeslagen inflatie zou betekenen dat ze slecht op de zaak gepast hebben.

De ECB zou zichzelf bovendien tegenwerken door hoge inflatie te voorspellen. Het is onderdeel van de taak van de centrale bank om inflatieverwachtingen laag te houden, immers: fabrikanten verhogen hun prijzen als ze hogere grondstofprijzen verwachten, fabriekswerkers vragen om hogere lonen als ze duurdere boodschappen verwachten. Ook bij monetair beleid vertellen beleidsmakers soms niet de hele waarheid om alles goed te laten lopen.

In China en de VS stijgen de prijzen

Er kan echter nog veel gebeuren om de inflatie hoog te houden. In China, grootste importpartner van de EU, stijgen de prijzen rap. Omdat ze hun wisselkoers ten opzichte van de dollar constant houden, kunnen we niet rekenen op een waardevermindering van de yuan om de klap op te vangen. De gasprijzen, momenteel de grootste aanjager van inflatie, kunnen ook blijven stijgen als de VS en Rusland blijven ruziën.

Over de VS (tweede importpartner van Europa) gesproken: daar lijkt de inflatie ook door te zullen zetten. De productiekosten zijn met 10% gestegen en dit kan gezien worden als voorbode van consumentenprijsstijgingen in zes tot twaalf maanden tijd.

Ook tijdelijke inflatie is pijnlijk

Bovengenoemde effecten kunnen de inflatie nog een jaartje of twee op hoog niveau houden. Op zichzelf past dat binnen het raamwerk van de ECB: twee of drie jaar zijn zo lang nog niet als de inflatie daarna stabiliseert. Althans, vanuit Frankfurt lijkt dat niet zo lang.

In Rotterdam zal een prijsstijging van vijf procent (of nog meer, wie weet) per jaar een stuk langer lijken te duren. Denkt u dat het minimumloon tegen die tijd al zijn opgekrikt? Of dat alle toeslagen en uitkeringen zullen zijn meegestegen?

Geen huis en ook geen vakantie

Als de inflatie aan blijft houden, of zelfs blijft stijgen, zal vooral de generatie die geen inflatie gekend heeft de dupe zijn. Voor deze generatie heeft de Europese geldpers al een barrière aan onzichtbare eurobiljetten om het begeerde eigen huis opgeworpen.

Dit leidde tot een uitvlucht naar lifestyle: waarom niet je spaargeld van €2.000 uitgeven aan een vakantie naar Argentinië? Als je tien jaar lang dat bedrag spaart, heb je niet eens genoeg voor de kosten koper van het gemiddelde huis in Amsterdam.

Na de betekenisvolle aankoop van een huis, wordt de Nederlandse starter binnenkort ook z’n zoethoudertje afgepakt. En dan hebben we het over hoogopgeleide professionals – het vereist weinig verbeelding om je de impact op anderen voor te stellen.

Ongelijker verdeeld dan corona

Bij corona, lockdowns, en alle andere ellende vandien kon men zich ten minste met één ding troosten: iedereen had er evenveel last van. Iederéén zat somber thuis, iederéén zag zijn levensstijl drastisch veranderen. Dit verdoezelde dan ook dat vastgoed- en aandeelhouders hun vermogen rap zagen stijgen, of dat professionals met hoge salarissen hun baan hielden terwijl horecapersoneel zonder werk thuis zat.

Met stijgende inflatie zit niet iedereen in hetzelfde schuitje. Sommigen zullen gewoon nét niet meer rond kunnen komen, terwijl anderen er niets van zullen merken. En de verschillen tussen deze groepen zullen veel zichtbaarder zijn als iedereen niet meer binnen hoeft te blijven.

Dat zal onvrede en wantoestanden in onze maatschappij genereren. En ook onbegrip: waarom kampen we ineens met inflatie? Krijgen we straks ook autoloze zondagen? Het zal voor velen een aanpassing zijn, alsof mobiele telefoons opeens niet meer werken.

Meedenken met inflatie

Daarom zal de nieuwe regering actief moeten werken aan het opvangen van de inflatieklappen. Het beoogde verhogen van het minimumloon is een goed begin. Je kunt natuurlijk beargumenteren dat het de inflatie verder zal aanwakkeren, maar het toont de juiste aanpak aan. De oorzaken van inflatie liggen buiten Nederland: bij de ECB of bij onze handelspartners. Het is aan onze regering om te anticiperen op het ontwrichtende effect van aanhoudende, hoge inflatie.

Het bericht Nieuw kabinet zal inflatieklappen moeten opvangen verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij de chattering classes werd dit ontvangen alsof Johnson een speech in een Beierse bierkelder had gegeven: niet alleen was het onjuist, het was ook gevaarlijk en xenofoob. Bij de feitelijke correctheid kan men inderdaad vraagtekens zetten, al valt ook niet te ontkennen dat ongecontroleerde migratie één van de termieten in het Romeinse houtwerk was.

Open, maakbare samenleving staat centraal

Maar Johnson sprak een groot taboe uit: dat sociale factoren, zoals migratie, nog eens onze teloorgang zouden kunnen betekenen. We leven namelijk in een maatschappij waar decennialang de open, maakbare samenleving centraal staat. Voor de toonaangevende anywheres geldt dat al dubbel en dwars.

Het nawoord van het boek Nederland van Han van der Horst uit 2000 is tekenend voor dit wereldbeeld: het schetst een welvarende, goed georganiseerde samenleving waar de resterende missie het oplossen van hongersnood en het opvangen van asielzoekers is. In de dertiende druk uit 2013 passeren alle uitdagingen aan dit wereldbeeld (van Al Qaeda tot Wilders) de revue, maar Van der Horst blijft vasthouden aan het ware geloof: de nieuwe missie is het herstel van de economie, zodat we weer de maatschappij kunnen gaan ‘hervormen’.

Populistische boosaards

De geschiedenisles in het Westen is eurocentrisch en schetst een wereld die steeds welvarender, maar vooral steeds progressiever  wordt. Neem de minderheden: in de 19^e eeuw werd de slavernij afgeschaft. In de 20^e eeuw wist Martin Luther King het racisme uit de Amerikaanse wet te verbannen. In de 21^e eeuw neemt Black Lives Matter de missie over om het racisme uit onze instituties te exorceren. Bekrompenheid en het vastklampen aan tradities zijn de enige hordes op weg naar een verlichte, tolerante, open samenleving.

Populistische denkers en politici zijn de reds under the bed van de 21^ste eeuw: opportunistische boosaards die niet kunnen wachten tot ze de volgende economische crisis kunnen uitbuiten. Was men vroeger nog bang voor een proletarische revolutie als de prijzen en werkloosheid te hard stegen, nu is de grootste angst dat een populist de stemmende massa’s bedondert met simplistische oplossingen.

Rechtse politici van Trump tot Thierry Baudet zijn duidelijk geen aanhangers van deze progressieve interpretatie van de geschiedenis. Ten eerste zullen zij het progressivisme niet als maatstaf gebruiken om te zien hoe ver de samenleving gekomen is. Ten tweede geloven zij er niet in dat we vooruitgang hebben geboekt, maar juist dat we achteruit zijn gegaan. De leus ‘Make America Great Again’ vat dit kernachtig samen.

Geschiedenis als de beurs

Het aankondigen van de ineenstorting van de (westerse) samenleving heeft, net zoals het aankondigen van de volgende recessie, een lange geschiedenis. Op elke twee recessies voorspellen economen er tien.  De Duitse historicus Oswald Spengler, waar Thierry Baudet vaak aan refereert, constateerde begin 20^e eeuw dat het Westen zijn einde genaderd was.

Hier is gemakkelijk de spot mee te drijven, omdat we sindsdien ongekende welvaart hebben gekend. Met een iPhone in je hand heb je toegang tot een rijkdom aan informatie waar men zelfs in de 19^e eeuw alleen van kon dromen. Daarnaast komen mensen die geloven in een aanstaande collapse over als lui die te veel Mad Max-films hebben gekeken. Ze zien zichzelf al in leren jacks, met een geweer in de hand, geweldige avonturen beleven en hun eigen koninkrijkjes stichten op de smeulende puinhopen van onze samenleving.

Economen voorspellen misschien iets te vaak de volgende recessie, maar recessies gebeuren wel degelijk. Hetzelfde geldt voor onze samenlevingen. De achteruitgang en het verval liggen wel degelijk op de loer. En dat hoeft zich niet te manifesteren als een plotselinge ineenstorting van de samenleving of overrompeling door buitenlandse machten. Het kan evengoed een continu doorzettende, niet te keren verslechtering van omstandigheden zijn: meer asociaal gedrag, minder banen, minder innovatie, slechtere publieke diensten. Elke dag een klein beetje slechter.

Mooi weer spelen

Vermogensbeleggers van de afgelopen tien jaar wordt wel eens verweten dat ze eigenlijk geen bijzonder werk doen. Het is immers gemakkelijk om rendement te leveren als de lage rente en keihard draaiende geldpersen er wel voor zorgen dat iedere baksteen in Amsterdam met de minuut duurder wordt. Wat bescheidenheid zou op zijn plaats zijn – zeker als mensen die niet over kapitaal beschikken enorm achtergesteld raken door dezelfde fenomenen.

Een vergelijkbaar gevoel bekruipt mij bij westerse politici. Het is gemakkelijk mooi weer te spelen als de effecten van beleid pas over decennia beoordeeld kunnen worden en er vandaag nog niets kapot gegaan is. Politieke tegenstanders kunnen gemakkelijk beschimpt worden: vier jaar na ‘Wir schaffen das’ is Duitsland niet bepaald een islamitisch emiraat geworden. Dat betekent echter niet dat het geen catastrofale beslissing kan blijken.

Meer bescheidenheid alstublieft

Datzelfde geldt voor beleid waar de inzet minder hoog is. Een vrouwenquotum bij Defensie? Akkoord, maar bedenk wel dat dat zijn effect zal hebben op Defensie over twintig jaar. Taalfouten niet meer corrigeren bij examens? Akkoord, maar bedenk wel dat dit zijn effect heeft op schoolprestaties over twintig jaar. De centrale bank loskoppelen van de regering? Akkoord, maar bedenk wel dat dit zijn effect heeft op de economie over twintig jaar (nu dus).

Ironisch genoeg zouden de meeste westerse politici een lesje bescheidenheid moeten leren van Boris Johnson, misschien de minst bescheiden leider sinds Heliogabalus. Hij lijkt als enige in te zien dat we als maatschappij ook achteruit kunnen gaan. Het hoeft niet de klimaatverandering te zijn die onze levenskwaliteit laat dalen. Springen op de laatste rage – of dat nu woke-politiek, misplaatst enthousiasme voor ict-vernuftigheid of de basisvorming in het onderwijs is – kan ons parten spelen. Kortom: we hebben meer politici nodig wiens wereldbeeld toestaat dat eeuwigdurende vooruitgang niet de enige mogelijkheid is.

Wynia’s Week wordt gedragen door de auteurs en de donateurs. Nog geen donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Besef dat achteruitgang en verval altijd op de loer liggen verscheen eerst op Wynia's Week.

Afgelopen zondag werd er bij mij thuis in Berlijn onverwachts aangebeld. Toen ik de deur opendeed stonden er vier of vijf blonde heksjes, spookjes, vampiertjes en ander griezelig spul. Ik woon op de vierde verdieping en had daarom niet verwacht dat de op snoep beluste stormtroepen zo ver zouden komen. Mijn eerste gedachte was dat ik hoopte dat ze genoegen zouden nemen met de 95% pure chocola die ik in huis had.

Geliefder dan Sint-Maarten

‘Aber Sie sind Herr Günther gar nicht!’,  riep één van de mini-Merkels uit. Vrijwel direct daarna kwam één van de moeders de trap op sjokken met de mededeling: nog één verdiepinkje hoger, sorry, ik had me vergist! De strooptocht ging verder, zonder mijn chocola, op weg naar de heer Günther.

In de pakweg drie jaar dat ik in Duitsland woon heb ik – buiten de coronatijd om natuurlijk – al vaker op 31 oktober Halloweengroepjes langs de huizen in mijn buurt zien gaan. Groepjes met lampionnen die zingen over een Romeinse soldaat die zijn mantel met een zwerver deelde, heb ik echter nooit mee mogen maken. Sint-Maarten wordt in Duitsland vooral in Rijnland gevierd, maar het is duidelijk: Halloween is in de rest van Duitsland geliefder dan Sint-Maarten.

Culturele overgave

Halloween is tekenend voor de gretige aftrek die Amerikaanse cultuurproducten kunnen verwachten in Europa, en met name in Noord-Europa. En hoewel hier en daar iemand veel op heeft met de Amerikaanse wapencultuur, American football, of het idee van de great outdoors, blijven onze anywheres vooral gericht op alles wat uit de chique kuststaten komt, met name New York.

‘Cultuurproducten’ moet u hier in de breedste zin zien: niet alleen films, boeken, of muziek, maar ook hele ideologieën en massabewegingen worden als het laatste model spijkerbroeken klakkeloos overgenomen. Dit wekt wrevel op, met name in het trotse Frankrijk dat de oorlog heeft verklaard aan uit de VS geïmporteerde woke-politiek. Immers: in een land waar het expliciet verboden is om afkomst bij te houden, laat staan beleid er op af te stemmen, komt er nu een ideologie aan die eist dit centraal te stellen! Ironisch genoeg, een ideologie die volgens sommige haar oorsprong heeft in het gedachtegoed van de Franse filosoof Foucault.

De regering-Macron wil, in typisch Franse stijl, van bovenaf de cultuur dicteren. Zo’n aanpak heeft normaliter weinig zin: buiten totalitaire staten om is cultuur organisch, het kan niet gedicteerd of gedirigeerd worden. Laten we echter niet vergeten dat veel mensen geen zin in woke hebben – de populariteit van woke is ook niet strikt organisch, maar komt doordat invloedrijke anywheres er achter staan. Een anti-woke campagne vanuit de Franse regering kan derhalve tegenwicht bieden aan semi-organische pro-woke bewegingen.

Eigen cultuurexport

In Europa hadden we het liever anders gezien, natuurlijk: dat de Amerikanen zich druk maakten dat hun land door onze culturele innovaties werd overweldigd. Dat zij door het nuttigen van onze films, literatuur, videospelletjes ook ontvankelijker zouden zijn voor onze politiek-sociale ideeën.

Amerikaans enthousiasme voor Europa richt zich op de gezondheidssystemen, het eten en de levenskwaliteit. Af en toe geniet bijvoorbeeld nordic noir een vlaag van populariteit, maar alleen de Britten produceren nog regelmatig tv-series of films die in Amerika aanslaan. Westerse culturele ijkpunten zoals Game of Thrones of James Bond zijn zeldzaam buiten het VK of de VS om, al duikt er soms wel een La Casa de Papél, Le Bureau, of Dark op.

Aan de taal ligt het niet

Dit kan niet aan de taalbarrière liggen. Japanse anime series zijn enorm populair – de best bekeken tv-show in Amerika was eerder dit jaar de Japanse serie Attack on Titan. Momenteel is Amerika in de ban van het Koreaanse Squid Game en worden Koreaanse popgroepen elke dag populairder. En één van de meest geanticipeerde videospelletjes die volgend jaar uitkomt is het Oekraiense Stalker 2, losjes gebaseerd op de Sowjet-film van Tarkovsky.

Attack on Titan, Squid Game, en Stalker hebben gemeen dat ze stevig geaard zijn in hun eigen creatieve wereld, zonder hun bestaansrecht te proberen te rechtvaardigen met een vergelijking naar een Amerikaanse evenpool. Dat zou ook onmogelijk zijn – juist omdat er geen evenpool bestaat, zijn deze culturele producten zo populair.

Loslaten en opnieuw beginnen

Als de Europese cultuur ook zulke succesfenomenen wil produceren, zal ze de vergelijking met de Verenigde Staten los moet laten en iets unieks moeten ontwikkelen, los van het Amerikaanse culturele raamwerk. Dus geen La Casa de Papél (de Spaanse Breaking Bad), geen Le Bureau (het Franse Homeland), en geen Dark (het Duitse Stranger Things).

En ook geen afgezaagde greep naar het verleden met de zoveelste oorlogsfilm of vertolking van Griekse of Romeinse mythen en sagen. Als Europa geen cultureel satraap van de Verenigde Staten wil zijn, zal ze ook zo moeten handelen en nieuwe, verfrissende culturele producten moeten leveren.

Het bericht Voorheen Sint Maarten: de koeien hebben geen staarten meer verscheen eerst op Wynia's Week.