Verder besteedt Van de Beek ruime aandacht aan de kosten van migratie. Daarbij vraagt hij zich af waarom het taboe in Nederland is om uit te rekenen wat de immigratie kost. In andere landen bestaat dat taboe namelijk niet.

Collectieve psychose

Na verschijning van het boek kreeg Jan van de Beek de gelegenheid het in een aantal dagbladen en tv-programma’s toe te lichten. Dit leidde tot een ‘collectieve psychose bij links Nederland’ zoals Wierd Duk dat in zijn podcast betitelde. Arnout Jaspers gaat hier uitgebreid op in.

De grootste zonde die Jan van de Beek begaan heeft is dat hij afwijkt van het heersende progressieve narratief op het gebied van migratie en asiel. Centraal hierin staan overtuigingen zoals de morele verantwoordelijkheid om vluchtelingen op te vangen, het belang van sociale rechtvaardigheid en het idee dat diversiteit een verrijking is voor de samenleving.

Deze morele overtuigingen spelen een belangrijke rol in het migratieonderzoek. Ik wil dit toelichten aan de hand van een publicatie van de Franse filosoof Michel Foucault. Foucault wordt gezien als een voorloper van het woke-denken, maar hij heeft toch ook interessante publicaties op zijn naam staan.

In december 1970 houdt Foucault een inaugurele rede bij de aanvaarding van het hoogleraarschap aan het Collège de France: L’ordre discours (in het Nederlands vertaald als ‘De Orde van het Spreken’). Hierin betoogt hij dat er vooral binnen de menswetenschappen in elke historische periode en elke samenleving een bepaald waarheidsregime bestaat: een manier waarop de waarheid wordt geproduceerd, gecontroleerd en verspreid. Hij verwijst naar de mechanismen en praktijken die bepalen welke uitspraken als waar en waardevol worden beschouwd, wie het recht heeft waarheid te spreken en hoe deze waarheid wordt geaccepteerd en verspreid.

Kennisuitsluiting

Foucault benoemt verschillende vormen van uitsluiting binnen de wetenschap. Hier ga ik na welke daarvan een rol spelen bij de reacties op Migratiemagneet Nederland. De eerste is kennisuitsluiting: sommige soorten kennis of perspectieven worden niet geaccepteerd binnen de wetenschappelijke gemeenschap. Als het gaat om migratie spelen deugfactoren daarbij een grote rol.

Zo verscheen op de website van BNN/Vara (‘Joop’) een kort interview met Peter Hein van Mulligen met de kop ‘Hoofdeconoom CBS legt haarfijn uit waarom Jan van de Beek een fopwetenschapper is’. Je mag dan toch wel een gedegen analyse verwachten van wat er wetenschappelijk gezien niet klopt aan het boek van Jan van de Beek. Heeft hij de verkeerde microdata (van het CBS!) gebruikt, is er iets mis met de onderzoeksopzet, gebruikt hij de verkeerde variabelen, had hij een ander rekenmodel moeten gebruiken? 

Verdachtmaking en zedepreek

Maar er wordt helemaal niets uitgelegd. Hoofdeconoom Van Mulligen spreekt over de ‘door Forum voor Democratie betaalde wiskundige Jan van de Beek’. Deze bewering klopt niet, want Jan van de Beek werkt als freelancer. Wel heeft het Renaissance Instituut, het wetenschappelijk bureau van Forum voor Democratie, eenmalig subsidie verleend voor het onderzoek ‘Grenzeloze Verzorgingsstaat’ van Jan van de Beek. Deze subsidie was ook nodig om het CBS te betalen voor het gebruik van microdata. Dus als Jan van de Beek subsidie aanneemt van het Renaissance Instituut is hij een fopwetenschapper, maar het CBS heeft er geen bezwaar tegen als datzelfde Instituut de rekening betaalt voor het gebruik van microdata.

Het Joop-artikel besluit met de stelling dat we volgens Van Mulligen beter kunnen luisteren naar migratie-expert Hein de Haas. Hein de Haas komt samen met Leo Lucassen uitgebreid aan het woord in de Volkskrant van vrijdag 25 oktober. Hun artikel begint met een zedenpreek: ‘Migranten krijgen overal de schuld van… Stop met politieke stemmingmakerij en selectief shoppen in de feiten.’ Vervolgens wijzen ze naar ‘het vele onderzoek dat gerenommeerde instituten als het CBS en het SCP de afgelopen decennia hebben uitgevoerd’. Als ze het boek Migratiemagneet Nederland hadden gelezen, hadden ze gezien dat Jan van de Beek wel degelijk gebruik heeft gemaakt van onderzoek van het CBS en het SCP. De meeste data komen juist van het CBS: zowel microdata als open data.

Daarna komen ze dan eindelijk met een aantal feiten. Voorbeeld: ‘Uit cijfers van het CBS blijkt dat van de asielzoekers die in 2014 een verblijfsvergunning kregen zo’n 45 procent een fulltime baan heeft.’ Zij verwijzen daarbij naar het SER-bericht over de arbeidsmarktpositie van vluchtelingen, waar dezelfde rekenfout wordt gemaakt. 

In het dashboard van het CBS staat namelijk dat 52% van het genoemde cohort na 7 jaar werkt. Van die 52% werkt 45% fulltime. Dus van de asielzoekers die in 2014 een verblijfsvergunning kregen heeft zo’n 23 procent een fulltime baan.

Institutionele uitsluiting

Foucault richt zijn aandacht ook op de institutionele structuren van de wetenschap, zoals universiteiten en onderzoeksinstellingen, waarbinnen bepaalde disciplines, methoden en onderzoeksthema’s als waardevoller worden beschouwd dan andere. Dit kan leiden tot uitsluiting van alternatieve benaderingen en onderwerpen die niet als ‘legitiem’ worden beschouwd.

In dit verband is het van belang dat bovengenoemde critici belangrijke machtsposities binnen de wetenschappelijke instituties innemen.

Leo Lucassen is hoogleraar arbeids- en migratiegeschiedenis aan de universiteit van Leiden, directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam en lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen.

Hein de Haas is als hoogleraar sociologie verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en als bijzonder hoogleraar migratie en ontwikkeling aan de Universiteit Maastricht. Hij is mede-oprichter en voormalig directeur van het International Migration Institute (IMI) aan de Universiteit van Oxford.

Peter Hein van Mulligen is hoofdeconoom bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en heeft vooral bekendheid verworven als woordvoerder economie en arbeidsmarkt voor die instelling. De wettelijke taak van het CBS is om de statistische informatie op een onafhankelijke wijze zo breed mogelijk te ontsluiten en gelijktijdig publiekelijk toegankelijk te maken.

Disciplinaire uitsluiting

De wetenschap oefent bepaalde vormen van discipline en controle uit op degenen die binnen de wetenschappelijke gemeenschap vallen. Foucault wijst op de invloed van bepaalde normen, regels en methoden binnen de wetenschap die ervoor zorgen dat sommige onderzoekers, ideeën en praktijken als onwenselijk of onacceptabel worden beschouwd.

In het voorwoord van de tweede druk van het onderzoek ‘Grenzeloze Verzorgingsstaat’ wordt een voorbeeld gegeven van disciplinaire uitsluiting. De Universiteit van Amsterdam (UvA) had onderdak geboden aan de onderzoekers, maar was niet blij met de eerste druk. Daarom moest het logo van de UvA verwijderd worden. Vanwege contractuele verplichtingen kon dat echter niet. Vervolgens ontving co-auteur professor emeritus Joop Hartog op de dag van publicatie een ultimatum dat zijn gastaanstelling beëindigd zou worden als het logo niet werd verwijderd. Aldus geschiedde: na tientallen jaren trouwe dienst bij de UvA en een glansrijke wetenschappelijk carrière werd het dreigement ten uitvoer gebracht. Ook werd Joop Hartog afgezet als voorzitter van een aantal reeds geplande promotieplechtigheden. Pas nadat ophef was ontstaan in de landelijke pers werd de intrekking van de gastaanstelling van Joop Hartog weer ongedaan gemaakt, maar publieke verontschuldigingen bleven uit.

De Amerikaanse sociaalpsycholoog Jonathan Haidt stelt dat studenten beter in staat zijn zelfstandig en kritisch te denken wanneer ze worden blootgesteld aan een breed scala aan opvattingen, in plaats van alleen aan een dominante, vaak eenzijdige ideologie.

Dus er is niets op tegen als studenten de publicaties van Hein de Haas en Leo Lucassen lezen, maar zet dan ook Migratiemagneet Nederland op de boekenlijst. Zo kunnen studenten hun eigen oordeel vormen.

De groei van kennis

Wetenschappelijk debat is van essentieel belang voor de vooruitgang van kennis. Het is nuttig dat er verschillende perspectieven en analyses worden gepresenteerd, vooral in maatschappelijk relevante gebieden zoals migratie. In plaats van de integriteit van Jan van de Beek ter discussie te stellen, zou het constructiever zijn om in het wetenschappelijk en publiek domein een inhoudelijke discussie aan te gaan over de methoden en conclusies die Van de Beek presenteert.

Feike Reitsma is meer dan veertig jaar werkzaam geweest op het gebied van overheidspersoneelsbeleid, arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktonderzoek.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Ga in debat met Jan van de Beek! verscheen eerst op Wynia's Week.

Politiek als beroep

Max Weber (1864-1920) groeide op in een gegoede familie in het Duitse Erfurt. Hij is vooral bekend geworden door zijn boek De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme (1905), waarin hij uitlegt hoe het protestantse, ascetische arbeidsethos de voedingsbodem werd van het moderne kapitalisme.

Daarnaast ontwikkelde Weber het ‘ideaaltype’ van een bureaucratie: een gestructureerde en gereguleerde organisatievorm die gekenmerkt wordt door regels en hiërarchie.

In zijn lezing ‘Politiek als beroep’ (1919) analyseert Weber de aard van de politiek en de rol van de politiek in de samenleving. Weber definieert politiek als de activiteit die gericht is op het verkrijgen en uitoefenen van macht binnen een organisatie of gemeenschap. Hij maakt onderscheid tussen verschillende soorten politiek en leiderschap, en legt de basis voor een theoretisch kader om de dynamiek van politieke acties en instituties te begrijpen.

Weber benadrukt dat politiek beroepsmatig kan zijn, maar ook een roeping vereist. Politici moeten een zekere ethische verantwoordelijkheid hebben, vooral als het gaat om geweld en macht. Politici dienen te balanceren tussen ‘de ethiek van overtuiging’ en ‘de ethiek van verantwoordelijkheid’. De ethiek van overtuiging is gericht op principes en idealen, terwijl de ethiek van verantwoordelijkheid zich richt op de gevolgen van politieke acties.

Verder bespreekt Weber de verschillende soorten autoriteit die politieke leiders en instellingen legitimeren, namelijk traditionele, charismatische en rationeel-legale autoriteit. Moderne politieke systemen zijn voornamelijk gebaseerd op rationele en juridische principes.

Spaanse griep

Weber waarschuwt ook voor de gevaren van bureaucratisering in de politiek en hoe bureaucratische instellingen de democratie kunnen ondermijnen. Hij benadrukt de noodzaak van betrokkenheid van burgers en de verantwoordelijkheid van politieke leiders, vooral in tijden van crisis.

Veel artikelen en essays van Weber zijn postuum gepubliceerd in Wirtschaft und Gesellschaft (1922) en in zijn verzamelde politieke geschriften. Weber overleed in 1920 op 56-jarige leeftijd aan de gevolgen van een longontsteking. Hij kreeg die longontsteking nadat hij besmet was geraakt met de Spaanse griep, een pandemie die in die tijd wereldwijd veel slachtoffers maakte.

Willem-Alexander en Marjolien Faber

Op een persconferentie van 14 juni sprak koning Willem-Alexander over de aanstaande beëdiging van het nieuwe kabinet. De koning benadrukte dat verandering onvermijdelijk is, vooral na veertien jaar met dezelfde minister-president. Hij zei naar aanleiding van mogelijke bezwaren bij ambtenaren dat Nederland ‘een uniek ambtenarensysteem heeft. Het feit dat een ambtenaar loyaal is aan wie dan ook de politieke baas is, is een fantastisch systeem dat ik ook zeer steun’.

Tegelijkertijd benadrukte de vorst dat het aan betrokkenen zelf is om een keus te maken of ze op een ministerie willen blijven werken of ontslag nemen. ‘Maar het staat iedereen vrij om, als dat niet met zijn of haar geweten overeenkomt, een andere baan te zoeken. En ergens anders zijn of haar kwaliteiten in te zetten.’

Op een vraag uit de Tweede Kamer zei de minister van Asiel en Migratie, Marjolein Faber (PVV), dat ze bij de uitvoering van het ‘strengste asielbeleid ooit’ vertrouwde op de medewerking van haar ambtenaren. Verder verwees ze naar bovengenoemde uitspraken van de koning.

Weber definieerde bureaucratie als een organisatievorm waarbij taken en verantwoordelijkheden op een systematische en hiërarchische manier zijn verdeeld. Hierin vervullen ambtenaren een cruciale rol. Ze zijn de schakel tussen de politieke besluiten en de uitvoering van beleid.

In de huidige situatie, zoals geschetst in de persconferentie van koning Willem-Alexander en het antwoord van Marjolein Faber op een Kamervraag, wordt duidelijk dat ambtenaren onder druk staan om zich aan te passen aan politieke veranderingen. Volgens Weber moeten ambtenaren loyaal zijn aan de politiek, ongeacht hun persoonlijke opvattingen.

PVV heeft geen solide bureaucratische basis

Voor Max Weber is rol van de politieke partij essentieel in een democratische samenleving. Politieke partijen vertegenwoordigen de belangen van verschillende sociale groepen en bieden een platform voor politieke participatie. Bewindsleden van de PVV worden echter niet ondersteund door hun partij, omdat de PVV als eenmanspartij geen partijorganisatie of ledennetwerk heeft, zoals de meer gevestigde partijen.

PVV-leider Geert Wilders kan worden gezien als een charismatisch leider die de partij rondom zijn eigen persoon en ideologie heeft gebouwd. Dit kan sterke mobilisatie creëren, maar leidt ook tot een afhankelijkheid van de persoonlijke aantrekkingskracht van Wilders. Het ontbreken van een breder lidmaatschap kan de duurzaamheid van de partij op de lange termijn in gevaar brengen, omdat ze niet kan rekenen op een diverse basis van expertise en ervaring.

Volgens Weber functioneren politieke partijen het effectiefst wanneer ze een zekere mate van bureaucratische structuur hebben, met verschillende functies en verantwoordelijkheden. De structuur van de PVV, waarin er maar één prominent lid is en de rest bestaat uit donateurs en vrijwilligers, kan wijzen op een gebrek aan een solide bureaucratische basis. Dit maakt het moeilijker om beleid te ontwikkelen dat is gestoeld op een breed scala aan kennis en ervaring.

Ambtelijke adviezen

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen van 18 en 19 september komt de asielnoodwet ter sprake. Van Vroonhoven, plaatsvervangend fractievoorzitter van NSC, verdedigt een plan dat het mogelijk maakt om een deel van de Vreemdelingenwet tijdelijk buiten werking te stellen. Dit leidt tot stevige kritiek van de oppositie, die beweert dat het kabinet de Kamer buitenspel zet.

Premier Schoof weigert aanvankelijk om de ambtelijke adviezen over de noodmaatregelen naar de Kamer te sturen, wat leidt tot frustratie bij de oppositie. Uiteindelijk, onder druk van de Tweede Kamer, komt hij terug op zijn beslissing en worden de stukken openbaar gemaakt.

Ondermijning gezag kabinet-Schoof

Opvallend genoeg gaf Van Vroonhoven van NSC het laatste duwtje. Ze liep naar de microfoon en zei: ‘Ik heb twee woorden. Artikel 68 van de Grondwet.’ Afgezien van het feit dat dit negen woorden zijn, heeft het recht op informatie van de Kamer geen betrekking op ambtelijke adviezen waarover nog geen kabinetsbesluit is genomen. 

Voor Weber is het gezag van een politicus van groot belang. Het gezag van premier Schoof wordt voortdurend ondermijnd vanuit de eigen coalitiepartijen. Bij de Algemene Beschouwingen was het NSC,  eerder was het de PVV: Wilders vond de regeringsverklaring maar ‘slappe hap’ en afgelopen week was het staatssecretaris Chris Jansen van de PVV, die de ‘minder Marokkanen’-uitspraak van Wilders verdedigde, maar dit later onder druk van premier Schoof weer moest terugnemen.

Wim Voermans: geen noodsituatie

De politieke discussie over de inzet van noodwetgeving in het kader van de asielcrisis benadrukt de spanningen tussen juridische verplichtingen en de noodzaak van politiek leiderschap. Terwijl ambtenaren wijzen op de juridische onmogelijkheid van de inzet van noodwetgeving, stelt het kabinet dat zich wel degelijk een asielcrisis voordoet. Weber wijst op de noodzaak voor politici om controversiële besluiten te nemen, zelfs als dit juridisch ingewikkeld kan zijn.

In de discussies over de juridische basis van noodwetgeving werden verschillende standpunten naar voren gebracht. Wim Voermans, hoogleraar staats- en bestuursrecht zei bij Buitenhof (22 september) dat er weliswaar een noodprocedure in de Vreemdelingenwet staat, maar dat die is bedoeld voor een oorlog of een epidemie of een natuurramp. Dan kun je niet meteen alle mensen opnemen. Je kunt dan voor korte tijd vervangende regels invoeren, maar in juridische zin is de huidige situatie geen noodsituatie. Hij voegde daaraan toe: ‘Er is geen begin van een motivering te vinden om een noodprocedure toe te passen, we weten nu al dat die motivering er niet is.’

Ad Verbrugge: nood breekt wet

Ad Verbrugge, hoofddocent wijsbegeerte aan de VU, zei op het YouTube-kanaal De Nieuwe Wereld, dat er voortdurend wordt geschermd met juridische adviezen alsof juridische adviseurs voor alle eeuwigheid en onfeilbaar kunnen beoordelen wat goed en slecht is. Dat is helemaal niet aan de orde als een maatschappij in een volledige kramp zit. Ondanks het wettelijke kader is er soms een ‘nood breekt wet’-mentaliteit nodig om maatschappelijke problemen effectief aan te pakken. Een parlement is niet bedoeld om juristen te laten beslissen wat wel en niet kan, maar om met morele en pragmatische argumenten de zaak op een rij zetten en tot een oplossing te komen.

Ook Weber stelde dat politiek leiderschap, vooral in tijden van crisis, moet worden geleid door de noodzaak om maatschappelijke stabiliteit en rechtvaardigheid te waarborgen. In 1918 was Weber betrokken bij de totstandkoming van de grondwet van de Weimar-republiek. Artikel 48 bood de mogelijkheid voor de president om in dringende gevallen noodmaatregelen te nemen zonder voorafgaande goedkeuring van de Reichstag. De Weimar-republiek werd met onzekerheid en dreigingen geconfronteerd, zoals economische instabiliteit en politiek extremisme. Weber zag de noodzaak om de democratie te beschermen, zelfs als dat betekende dat buitengewone maatregelen moesten worden genomen.

Effectief leiderschap moet ook innovatief zijn

De analyse van het kabinet-Schoof door de lens van Max Weber biedt inzicht in de spanningen tussen politieke macht, bureaucratische structuren en juridische restricties. De huidige situatie, waarin de autoriteit van premier Schoof voortdurend op de proef wordt gesteld, onderstreept Webers punt dat effectief politiek leiderschap ook innovatief en besluitvaardig moet zijn. Het is aan het kabinet om de balans te vinden tussen regelgeving en de realiteit van urgente maatschappelijke kwesties.

Feike Reitsma is meer dan veertig jaar werkzaam geweest op het gebied van overheidspersoneelsbeleid, arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktonderzoek. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Max Weber zag in dat in een noodsituatie het parlement gepasseerd mag worden verscheen eerst op Wynia's Week.

Orbán zei na afloop op een persconferentie dat hij het komend half jaar ziet als ‘vredesmissie’, zolang Hongarije het roulerende EU-voorzitterschap in handen heeft. Hongarije is immers het enige  

Europese land dat met iedereen kan praten. De standpunten van Rusland en Oekraïne liggen zover uit elkaar dat ze er samen niet uitkomen. Ondanks enorme verliezen aan beide kanten zal het conflict in Oekraïne voortduren zolang er geen diplomatieke interventie van buitenaf plaatsvindt.  

Weer een paar dagen later ging hij naar Peking om de Chinese president Xi Jinping te ontmoeten. Vervolgens reisde Orbán door naar de NAVO-top in de Amerikaanse hoofdstad Washington. Daar ging hij iets eerder weg om oud-president Trump te ontmoeten. In een brief aan de leiders van de Europese Unie schreef Orbán over deze ontmoeting dat Trump ‘gedetailleerde en goed onderbouwde plannen’ heeft om de oorlog in Oekraïne te beëindigen.  

Moeizame relatie met Oekraïne 

Hongarije heeft een moeizame relatie met Oekraïne. Na de machtswisseling in Oekraïne in februari 2014, die volgde op de afzetting van president Janoekovitsj, heeft Oekraïne geprobeerd zijn banden met het Westen te versterken en de invloed van Rusland te verminderen. Dit leidde echter ook tot conflicten met andere minderheidsgroepen, waaronder de Hongaren in Oekraïne. Hongarije heeft de Oekraïense regering opgeroepen de rechten van de Hongaarse minderheid te respecteren.  

Hongarije heeft wel na de Russische inval in Oekraïne in februari 2022 de eerste opvang verzorgd van 1 miljoen Oekraïense vluchtelingen. De meeste daarvan zijn daarna doorgereisd naar andere Europese landen. 

In een artikel in Newsweek van 2 augustus stelt Orbán dat de NAVO zich weer moet beperken tot zijn verdedigende rol. Het gaat om de veiligheid van de lidstaten. Dat was voor Hongarije ook de reden om lid te worden van de NAVO. Het huidige NAVO-beleid is volgens Orbán te veel gericht op confrontatie met opkomende geopolitieke machten.  

Orbán heeft ook herhaaldelijk kritiek geuit op de rol van de Europese Unie in de oorlog in Oekraïne. Hij stelt dat de EU te sterk afhankelijk is van de Verenigde Staten en vooral van de Democratische partij, waardoor het beleid van de EU niet meer aansluit bij de belangen van de lidstaten.  

Opt-outregeling inzake Oekraïne 

De visie van Orbán op de oorlog in Oekraïne speelt ook een rol bij het lange tijd blokkeren van de kandidatuur van Rutte als opvolger van Jens Stoltenberg als secretaris-generaal van de NAVO. Rutte is een uitgesproken voorstander van intensivering van wapen- en munitieleveranties aan Oekraïne. Orbán vindt dat het Westen en de NAVO daarmee de oorlog blijven voeden. Daarom laat Orbán geen Westerse wapenleveringen over Hongaars gebied naar Oekraïne toe. 

Uiteindelijk heeft hij een opt-out regeling bedongen. Hij wil de toezegging dat Hongaren niet mee hoeven doen aan toekomstige NAVO-missies voor Oekraïne. Stoltenberg heeft daarmee tijdens een bezoek aan Boedapest ingestemd en beloofd dat er geen beroep op Hongarije zal worden gedaan als het gaat om Oekraïne. 

Nationale belangen 

Het is natuurlijk niet moeilijk om in te zien dat de vredesmissie verre van belangeloos was. Hongarije is in grote mate afhankelijk van Russische energiebronnen. Orbán heeft dus ook een pragmatisch belang bij een goede relatie met Rusland. Ook in Peking heeft hij goede zaken gedaan. Later in juli werd bekend dat Hongarije een nieuwe omvangrijke staatslening bij drie Chinese banken was aangegaan. Ook zijn er afspraken gemaakt over investeringen van Chinese bedrijven en financiële instellingen.  

Opvallend is dat ook de Italiaanse premier Meloni eind juli een bezoek aan Peking bracht. In december 2023 is Italië uit de Nieuwe Zijderoute ‘het Belt and Road Initiative’ van China gestapt, maar tijdens haar bezoek in juli 2024 kondigde Meloni aan dat Italië de samenwerking tussen beide landen nieuw leven wil inblazen.  Mogelijk speelt daarbij een rol dat Meloni tot voor kort braaf aan de leiband van Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft gelopen, maar daar onvoldoende voor is beloond.  

In de visie van Orbán is opkomen voor je nationale belangen de kerntaak van een regeringsleider. Dat staat ook centraal in zijn geopolitieke visie. Hoe kan hij de belangen van Hongarije het best behartigen in een veranderd geopolitiek landschap? In een lezing op 27 juli voor Roemeense studenten spreekt hij over een wereldwijde systeemverandering. Het dominante centrum van de wereld verschuift richting Azië, naar landen zoals China, India, Pakistan en Indonesië.  Die landen hebben al verschillende economische samenwerkingsverbanden gecreëerd, zoals de BRICS en de Shanghai Cooperation Organisation.  

Deze mondiale verandering is al begonnen en zal nog eens twintig tot vijfentwintig jaar duren. Dit proces is onomkeerbaar.  De wereldeconomie zal niet uitsluitend westers of oosters zijn. Hongarije moet in beide zitten, in het westen en in het oosten. 

Nationale soevereiniteit 

Het grootste verschil tussen het wereldbeeld van de westelijke helft van Europa en de landen van Centraal-Europa is de waardering van de natiestaat. De West-Europese leiders leven in een post-nationale wereld, waarin het logisch is dat de bevoegdheden en de soevereiniteit van de natiestaten naar Brussel worden overgedragen.  

Het wereldbeeld van Midden-Europeanen is juist gebaseerd op natiestaten. In zijn relaties met andere staten is de natiestaat soeverein en heeft de capaciteit om onafhankelijk zijn buitenlandse en binnenlandse beleid te bepalen. In die opvatting is de natiestaat geen juridische abstractie, want de natiestaat is geworteld in een bepaalde cultuur en een gedeelde set van waarden, waarover een bepaalde consensus is ontstaan. 

Staatsvijand nummer 1: die andere Hongaar 

In april 2018 won de regerende Fidesz-partij van premier Orbán de parlementsverkiezingen met een ruime meerderheid. In de verkiezingscampagne van 2018 was een hoofdrol weggelegd voor de Hongaars-Amerikaanse miljardair George Soros. De Open Society Foundation van Soros steunt wereldwijd non-gouvernementele organisaties die opkomen voor minderheden, open grenzen en het bevorderen van de liberale democratie. In Nederland werd de Open Society Foundation (OSF) bekend door prinses Mabel. In 1997 kreeg zij de leiding over het OSF Instituut in Brussel, in 2003 over de vestiging in London en sinds december 2012 is ze lid van het bestuur van de OSF. 

Soros staat symbool voor alles waar Orbán tegen is. Soros pleit voor open grenzen en vindt dat Europa de plicht heeft grote aantallen migranten en vluchtelingen op te nemen. Daarbij zou hij zijn geld gebruiken om de besluitvorming in Brussel te beïnvloeden. Orbán vindt juist het tegenovergestelde. In 2015, op het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis, reageerde Orbán met harde maatregelen en de bouw van een dubbel grenshek aan de zuidgrens.  

Tijdens de verkiezingscampagne in 2018 stonden in Hongarije overal borden langs de weg waarop Soros te zien was met linkse oppositieleiders die met heggenscharen en prikkeldraad op het punt stonden om het door Orbán geplaatste hek langs de grens door te knippen. Halverwege 2018 voert Orbán zelfs de Stop Soros-wet in, die het strafbaar maakt illegale immigranten te helpen. 

Over het Europa zonder grenzen zegt Orbán dat als er meer gasten dan gastheren zijn, thuis niet langer thuis is. Bovendien waarschuwt hij dat er in het kielzog van de vluchtelingenstroom ook terroristen (IS) en criminelen Europa binnenkwamen.  

Tijdens een conservatieve conferentie in Texas in 2022 stelt Orbán dat Hongarije het veiligste land van Europa is en dat Boedapest een van de weinige Europese hoofdsteden is waar je zelfs ’s nachts veilig kunt rondlopen. 

Staatsvijand nummer 2: de vrouw die Hongarije wilde straffen 

In september 2018 stemde een meerderheid van het Europarlement in met strafmaatregelen tegen Hongarije. Aanleiding was een kritisch rapport van de Nederlandse Europarlementariër Judith Sargentini (GroenLinks), waarin zij stelt dat in Hongarije sprake is van een systematische bedreiging van de democratie en de rechtstaat. Er is grootschalige corruptie, geen onafhankelijke rechtspraak en de rechten van migranten worden met voeten getreden. Daarnaast komt de persvrijheid in de knel doordat Orbán samen met bevriende rijke zakenlui vrijwel alle onafhankelijke media opkoopt.  

Als reactie op het rapport kwam de Hongaarse regering met televisiespotjes tegen Sargentini, waarin zij samen te zien is met George Soros. De boodschap: ‘Laat ze ons niet chanteren. Laten we Hongarije verdedigen!’  

Inmiddels heeft Orbán er een geduchte concurrent bij gekregen. Peter Magyar, een voormalige partijgenoot, richtte een rivaliserende partij op, de Partij voor Respect en Vrijheid. Hoewel Magyar in grote lijnen het conservatief christelijke gedachtegoed van Orbán deelt, wil hij de corruptie bestrijden en de rechtsstaat herstellen. De partij van Magyar behaalde bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in juni 31 procent van de stemmen en werd daarmee vanuit niets de tweede partij na Fidesz, die met 44 procent de grootste bleef. 

Staatsvijand nummer 3: de man die Hongarije op de knieën wilde krijgen 

Volgens Orbán heeft het Westen zijn spirituele fundament verloren. Het christelijk geloof is door de politieke elite overboord gezet, evenals de natiestaat, de familiebanden en het gezin. In de plaats daarvan is de genderideologie gekomen, waarin het gezin gezien wordt als een onderdrukkend patriarchaat, liefde is losgekoppeld van het huwelijk en er meer dan twee geslachten bestaan. 

In 2021 nam de Hongaarse conservatieve regering in 2021 een wet aan om kinderen onder de 18 jaar te beschermen tegen boeken, films en andere media met een seksuele inhoud die niet heteroseksueel is. Ook reclame-uitingen waarin homo- of transseksualiteit als normaal wordt voorgesteld mogen niet meer worden getoond. De wet was eerst per referendum voorgelegd aan de Hongaarse bevolking, die er met een grote meerderheid mee instemde. 

‘Kolonisator Rutte’ 

Volgens Orbán is de nieuwe wetgeving helemaal niet gericht tegen homo’s, maar wordt ouders de mogelijkheid gegeven hun kinderen te beschermen tegen seksueel getinte media. Bovendien is hij naar eigen zeggen niet anti-homo. ‘Ik ben vrijheidsstrijder en tijdens het communisme heb ik gestreden voor de homorechten.’ 

De gemoederen liepen hoog op in Europa. Het felst was de Nederlandse premier Rutte: ‘Mijn doel is Hongarije op dit punt op de knieën te krijgen. Ze moeten zich realiseren dat ze lid zijn van de Europese Unie en zich moeten houden aan de Europese waarden. Voor Hongarije is geen plek meer aan de Europese tafel als het land de wet niet intrekt.’  

Volgens de Hongaarse minister Varga sprak Rutte ‘met de stem van oude koloniale arrogantie’. ‘Zolang ik leef, zal ik vechten zodat Hongaren nooit hoeven te knielen voor Rutte of een andere kolonisator.’ 

Hongarije eerst 

Opmerkelijk is dat het Bulgaarse parlement begin augustus 2024 een vrijwel identieke wet heeft aangenomen. Net zoals volgens de in Brussel sterk bekritiseerde Hongaarse wet, is het nu ook in Bulgarije illegaal om ‘niet traditionele seksuele geaardheid’ aan te moedigen op school. Daarover is echter geen storm van verontwaardiging uitgebroken, noch in de EU noch in de West-Europese media. 

Hoe je ook over Viktor Orbán denkt, hij is niet de baarlijke duivel die de EU en de westerse media vaak van hem maken. Hij denkt inderdaad anders over het belang van het gezin, van seksualiteit en, vooral, over het belang van de natiestaat. Voor hem staat het belang van Hongarije en de Hongaren voorop. En hij heeft zich tot taak gesteld dat belang ten koste van alles te waarborgen. Ook in West-Europa, in Nederland incluis, zullen er heel wat kiezers zijn die zouden willen dat hun politici in dat opzicht wat van Orbáns mentaliteit zouden hebben. 

Feike Reitsma is meer dan veertig jaar werkzaam geweest op het gebied van overheidspersoneelsbeleid, arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktonderzoek. 

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!    

Het bericht Is Viktor Orbán de baarlijke duivel die er in Brussel van wordt gemaakt? verscheen eerst op Wynia's Week.

Om zes uur ’s ochtend werden hoofdredacteur Jürgen Elsässer en zijn vrouw gewekt door aanhoudend aanbellen en gebonk op de deur. Toen hij in kamerjas opendeed stond een grote groep gemaskerde mannen voor de deur met een huiszoekingsbevel. Opmerkelijk genoeg stond er ook al een cameraploeg van een Duitse televisiezender voor de deur, zodat de inval te zien was in het ochtendprogramma WELT am Morgen. In de uitzending was ook een ‘deskundige’ uitgenodigd, die het verbod onomwonden verdedigde: het rechtsextremisme was een gevoelige slag toegebracht.

Invallen bij medewerkers en financiers

Later gaf Jürgen Elsässer aan een journalist een rondleiding door zijn huis na de inval; niet alleen het kantoor van het tijdschrift was leeggehaald, maar ook zijn werkkamer. Ook waren allerlei persoonlijke bezittingen meegenomen. Verder was beslag gelegd op de bankrekening van het tijdschrift. Ook bij medewerkers en financiers van het tijdschrift werden invallen gedaan en alles in beslag genomen ‘dat als bewijs kan dienen’.

Alle nummers van dit tijdschrift (met 40 duizend lezers) zijn in beslag genomen, ook de website is niet meer toegankelijk en de televisiezender (met 1 miljoen kijkers) is gesloten. Alleen op het YouTube-kanaal zijn nog uitzendingen te zien, die voor 16 juli zijn opgenomen.

Klopt de argumentatie van minister Faeser?

CompactTV heeft enkele malen (net als de NOS) op kritische wijze aandacht besteed aan de Israëlische bombardementen op Gaza. Daarbij wordt nooit gesproken over Joden, maar over het Israëlische leger of over de regering-Netanyahu. Van haat tegen Joden is geen sprake, Compact distantieert zich expliciet van antisemitisme. Het verwijt van Faeser dat Compact zich schuldig maakt aan haat tegen Joden is dan ook volledig uit de lucht gegrepen.

Compact heeft radicale opvattingen over het buitenlandbeleid: Duitsland moet uit de NAVO en de oorlog in Oekraïne moet met diplomatieke middelen worden opgelost. Over de recente vredesmissie van Orban werd dan ook zeer positief gesproken. Compact eist ook opheldering over het opblazen van de Nordstream-pijpleiding. Ook staat Compact pal achter Trump. Verder moet de soevereiniteit van Duitsland hersteld worden, Compact heeft weinig op met de Europese Unie. 

Demografische verandering

Migratie is een vaak terugkerend thema. Daarbij gaat het niet om haat tegen individuele migranten, maar om de omvang van de migratie. Net als Nederland kampt Duitsland met een tekort aan betaalbare huurwoningen, maar ook het onderwijs kan de toestroom niet aan. In de grote steden bestaat soms een halve klas uit kinderen die geen Duits spreken en dat met een toenemend lerarentekort. Ook de gezondheidszorg staat onder druk. Verder vindt Compact het niet te verantwoorden dat asielzoekers (net als in Nederland) in luxe hotels worden ondergebracht, terwijl het aantal daklozen toeneemt.

Ook wordt veel aandacht besteed aan de verandering van de demografische samenstelling van de Duitse bevolking. Het woord ‘omvolking’ wordt niet gebruikt, wel is in 2018 een themanummer gewijd aan ‘Volksaustausch’ (volksuitwisseling). Ook niet politiek correct, maar Compact is er nooit voor veroordeeld.

Opkomst AfD wordt toegejuicht

Ook besteedt Compact veel aandacht aan de toenemende criminaliteit. Zo was er in Duitsland in het afgelopen jaar veel geweld met steekwapens. Bij nader onderzoek van Compact bleek dat daar vaak mensen met een migratieachtergrond bij betrokken zijn. Recent was er een item over de Nederlandse ‘Mocro-Maffia’ die ook in Duitsland steeds actiever wordt. Maar voor de Duitse justitie zijn het allemaal ‘Einzelfälle’ (unieke gevallen). Daar doelt Faeser op als ze zegt: ‘Ons signaal is heel duidelijk: we zullen niet toestaan dat etnische definities definiëren wie tot Duitsland behoort en wie niet.’

De groene ‘klimaathysterie’ is een regelmatig terugkerend thema. Kern van de kritiek is dat door het groene energiebeleid steeds meer mensen hun energierekening niet meer kunnen betalen.

Tenslotte de vraag of Compact inderdaad tegen de parlementaire democratie is. Volgens Compact zijn juist de oude partijen van de kiezers vervreemd. De opkomst van AfD wordt door het tijdschrift toegejuicht.

Nancy Faeser heeft stap voor stap toegewerkt naar het verbod van Compact in samenwerking met Thomas Haldenwang van de ‘Bundesamt für Verfassungsschutz’ (BfV, de Duitse AIVD). Na zijn benoeming als hoofd van de BfV in 2018 verlegde Haldenwang de focus naar de bestrijding van rechtsextremisme. De AfD is volgens hem ‘verfassungsfeindlich’ (ongrondwettig).

In juli 2021 schreef Nancy Faeser een gastbijdrage in het tijdschrift antifa, waarin ze onder meer stelt dat de strijd tegen fascisme en rechtsextremisme in het dna van de SPD zit. In hetzelfde tijdschrift wordt regelmatig gepleit voor een verbod op de AfD. Daarbij wordt verwezen naar de uitspraken van Thomas Haldenwang.

Beroepsverboden

Toen Nancy Faeser eind 2021 minister van Binnenlandse Zaken werd, ging zij meteen aan de slag met een actieplan tegen ‘rechtsextremisme’ dat nogal ruim werd gedefinieerd. Ook vindt zij dat ‘Verfassungsfeinde’ makkelijker uit de openbare dienst ontslagen kunnen worden. Als het aan haar ligt komt de tijd van de beroepsverboden dus terug. Alleen nu gaat het niet om extreemlinks, zoals in de jaren ’70 van de vorige eeuw, maar om extreemrechts. Ook destijds zat de SPD in de regering.

Begin dit jaar werd de verkoop van het tijdschrift Compact al op verschillende verkooppunten, zoals stationskiosken, verboden.

Merkel heeft Compact nooit verboden

Faeser beroept zich op een artikel in de grondwet dat bedoeld is om groeperingen, die een direct gevaar voor de democratie zijn te kunnen verbieden. Het kan dan gaan om georganiseerde misdaad (maffia), groeperingen die een staatsgreep beramen of terroristische organisaties. Faeser ziet Compact niet als een gewoon tijdschrift, maar als ‘een centrale spreekbuis van de rechts-extremistische scene’. Dezelfde grondwet garandeert echter ook de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting. Vicepresident Kubicki van de liberale FDP vindt dat Faeser moet aftreden als de rechter het verbod op Compact verwerpt.

In het verleden moest Merkel het vaak ontgelden in het tijdschrift Compact, maar ze heeft nooit geprobeerd het te verbieden. Merkel had immers haar jeugd doorgebracht in de DDR, waar geen sprake was van persvrijheid en vrijheid van meningsuiting, dus ze besefte maar al te goed het belang ervan.

Het julinummer van het ‘conservatief liberale’ tijdschrift Cicero heeft als thema ‘Das Ende der Freiheit’ met als subtitel ‘Die Rückkehr des deutschen Obrigkeitsstaats’. Met dat laatste wordt verwezen naar de autoritaire staat tijdens het Duitse keizerrijk.

In het themagedeelte wordt ruim aandacht besteed aan een periodieke enquête naar de vrijheidsbeleving van de Duitse bevolking. In 2017 voelde 51% van de Duitse bevolking zich volledig vrij in het uiten van een politieke of maatschappelijke mening, in 2021 was dat – na de coronacrisis – gedaald naar 36%. En nu naar twee jaar ‘Stoplicht-coalitie’ is het nog ruim 8%. De ‘woke’-ideologie en bijbehorende taalzuivering dragen sterk aan die daling bij.

Sahra Wagenknecht

Het vertrouwen in de Duitse politiek, vooral in de huidige coalitie, is sterk afgenomen. Dat bleek ook uit de uitslag van de recente Europese verkiezingen. Vooral de Groenen moesten een fors verlies incasseren, de SPD een klein verlies, alleen de FDP bleef ongeveer gelijk. De CDU bleef de grootste partij, de AfD klom naar de tweede plaats. Grootste winnaar was de nieuwkomer Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW), die met 6 zetels in het Europees parlement komt.

Sahra Wagenknecht – vroeger woordvoerder van die Linke – is in cultureel opzicht conservatiever dan de andere linkse partijen. In haar boek Die Selbstgerechten zet ze zich vooral af tegen de in haar ogen elitaire woke-cultuur van de Groenen. Op het gebied van het buitenlands beleid is de BSW juist radicaler. Onlangs verscheen een boek van partijgenoot Sevim Dagdelen, waarin zij ‘afrekent’ met de NAVO.

Feike Reitsma is is meer dan veertig jaar werkzaam geweest op het gebied van overheidspersoneelsbeleid, arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktonderzoek.

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Verbod tijdschrift Compact. Keert de autoritaire staat terug in Duitsland? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het CBS heeft in 2016 voor het laatst onderzoek gedaan naar de derde generatie personen met een migratieachtergrond. Anders dan in Vlaanderen is de derde generatie sindsdien uit CBS-publicaties verdwenen. De auteurs maken duidelijk dat problemen niet verdwijnen door geen onderzoek meer te doen.

Bij studies naar migranten wordt vaak onderscheid gemaakt naar generaties. Het CBS hanteert daarbij het onderstaande schema:

Zoals uit het schema blijkt telt het CBS de derde generatie als Nederlands. De eerste twee generaties zijn meestal nog druk om een goede plek te vinden in het nieuwe vaderland. Bij de derde generatie kan dan blijken of die plek gevonden is.

Hoe doet de derde generatie het in Vlaanderen?

Eind 2023 verscheen een interessant onderzoek van het Agentschap Binnenlands Bestuur van Vlaanderen over de derde generatie migranten aldaar. De gemiddelde scores van de derde generatie op een aantal indicatoren zijn daarbij vergeleken met die van de eerste en van de tweede generatie en de  van oudsher uit Vlaanderen afkomstige bewoners. Integratie is succesvol als er geen verschillen zijn. De uitkomsten zijn belangrijk voor het Vlaamse migratie- en integratiebeleid en basis voor verder onderzoek naar oorzaken en oplossingen.

Vlaanderen zonder Brussel telt bijna 7 miljoen inwoners. Van de 25 procent immigranten is rond 54 procent eerste generatie, 37 procent  tweede generatie en bijna 9 procent derde generatie.

Ten opzichte van de eerste en tweede generatie gaat de derde er in het onderzoek op vooruit. Ze werkt meer, de werkloosheid is lager en er zijn minder financiële problemen. Ze neemt ook vaker deel aan verenigingsactiviteiten.

Maar minder dan de eerdere generaties ervaart de derde generatie een ‘sense of belonging’. Er is relatief weinig vertrouwen in de medemens en een relatief laag niveau van verbondenheid met de stad waar men woont. Drie procent vindt dat ze Belgische wetten mogen overtreden als deze contrair zijn aan hun geloof. En van de derde generatie van buiten de EU ervaart nog steeds 28 procent discriminatie naar herkomst, huidskleur en/of geloof. Het onderzoek samengevat: de derde generatie doet het beter dan de eerste en tweede, maar slechter dan de van oorsprong Vlamingen. En ze kampt met specifieke migrantenproblemen.

Hoe scoort de Nederlandse derde generatie?

We wilden de Vlaamse derde generatie vergelijken met de Nederlandse. In 2016 meldde het CBS dat de integratie van de tweede generatie vaak verder gevorderd is dan die van de eerste generatie. En dat het CBS ook de derde generatie onderscheidt om de vraag te beantwoorden: ‘Maar hoe is dat dan voor een volgende generatie?’

Sindsdien is de derde generatie flink gegroeid en meldt zich ook de vierde generatie migranten. En het CBS heeft de microdata om die generaties te onderscheiden. Maar in de relevante statistieken van het CBS zijn over die generaties maar weinig cijfers meer te vinden. Voor het CBS is die vraag uit 2016 blijkbaar minder actueel. 

Derde generatie uit het zicht geraakt

De reden is mogelijk de nasleep van het volgende. Tijdens het SZW-ministerschap van Lodewijk Asscher in 2016 was in de Tweede Kamer de motie Karabulut/Marcouch aangenomen om het gebruik van de termen allochtoon en autochtoon in Nederland te stoppen. De minister verwees toen naar de op handen zijnde WRR-publicatie Migratie en classificatie, die onder meer vraagtekens zette bij de term derde generatie voor mensen die in Nederland zijn geboren en opgegroeid. Mogelijk is toen tegelijk met de aanpassing van de terminologie de derde generatie met het badwater weggegooid.

Het CBS publiceert nog wel cijfers over wat nu heet ‘mensen met ouders van de tweede generatie’ in het tweejaarlijks rapport Integratie en Samenleven. Daarvan waren er begin 2022 bijna 1 miljoen. Maar de integratie van die mensen met tweede generatie ouders komt in de laatste uitgave niet aan bod. Ook in recente rapporten van SZW, het SCP, WODC, en dergelijke is de derde generatie uit het zicht geraakt. 

In het Jaarrapport Integratie 2016 van het CBS worden de scores van leerlingen op de Eindtoets Basisonderwijs van Cito van verschillende generaties migranten met elkaar en met leerlingen zonder migratieachtergrond vergeleken. Leerlingen van de derde generatie met een niet-westerse migratieachtergrond scoren weliswaar beter dan medeleerlingen van de eerste en tweede generatie, maar lager dan leerlingen zonder migratie-achtergrond.

In 2016 waren van de derde generatie met een niet-westerse achtergrond vijf van de zes personen jonger dan 18 jaar. Het is nu 2024. Hoe is het de leerlingen van de derde generatie op de middelbare school vergaan? Ondervinden zij problemen bij het vinden van een stage?

Een steeds groter deel van de derde generatie maakt zijn intrede op de arbeidsmarkt. Personen van de tweede generatie met een niet-westerse migratieachtergrond hebben een betere arbeidsmarktpositie dan die van de eerste generatie, maar zij hebben nog steeds een achterstand op personen zonder migratieachtergrond. Hun kinderen niet meer?

Jonge mensen hebben in principe een goede onderhandelingspositie op de arbeidsmarkt: Nederland vergrijst en de arbeidsmarkt is krap. Profiteren ook jongeren van de derde generatie daarvan?

‘Nederlanders steeds slechter in taal en rekenen’

De derde generatie is natuurlijk niet uit de CBS-cijfers geschrapt. Ze worden nu alleen meegeteld bij de Nederlanders, want ze zijn toch immers Nederlander? Maar dan moet je niet opkijken van ANP-berichten als: ‘Nederlandse scholieren scoren steeds slechter op het gebied van wiskunde, lezen en exacte wetenschappen. Hun prestaties zijn de afgelopen jaren flink gedaald.’ Met daarbij liefst de conclusie dat het Nederlandse onderwijs op de schop moet.

Voor het onderzoek naar de Grenzeloze Verzorgingsstaat kregen we de beschikking over CBS-cijfers van de derde generatie. De Cito-scores van de derde generatie blijken sterk samen te hangen met die van de eerste en tweede generatie. Derde generatie migranten van sommige landen lopen nog niet de helft van de achterstand in op Nederlanders zonder migratieachtergrond. De derde generatie meetellen met Nederlanders doet dus de gemiddelde score dalen.

Het vinden van oorzaken vraagt hantering van de juiste cijfers. Bij welke leerlingen zitten de problemen precies? En welke factoren veroorzaken die problemen? Hoe relevant is het dat ouders thuis een andere taal spreken, een andere cultuur hooghouden of een ander pedagogisch doel hebben? Niet altijd heeft de school de sleutel voor een oplossing.

Oververtegenwoordigd in criminaliteit

In het Vlaamse onderzoek ontbreekt het thema criminaliteit. Het CBS heeft in het Jaarrapport Integratie 2010 uitgebreid verslag gedaan van onderzoek naar criminaliteit onder verschillende leeftijdsgroepen naar herkomst. Daders waren toen vooral jonge mannen van niet-westerse herkomst tot zo’n 25 jaar. Volgens het laatste jaarrapport van het CBS zijn personen van de tweede generatie met een niet-westerse migratieachtergrond nog steeds oververtegenwoordigd in de cijfers over criminaliteit. Daarbij zijn migranten niet alleen vaker dader maar ook vaker slachtoffer.

Maar hoe zit dat met de derde generatie? In 2010 heeft het CBS een Verkenning niet-westerse derde generatie gepubliceerd. De derde generatie is op dat moment nog klein, maar uit cijfers van bureau HALT en de politie bleek toen al een verschil met personen zonder migratieachtergrond. Dat had toch een waarschuwing moeten zijn om de vinger aan de pols te houden. Maar het onderzoek is nooit herhaald.

Nu wordt de beeldvorming vooral bepaald door signalementen uit Opsporing Verzocht en verwante regionale programma’s of door videoclips op sociale media over groepen jongeren die klasgenoten of oude mensen in elkaar slaan. LHBTQ-ers weten wel wie hen lastigvallen. En in Duitsland zijn nu Nederlandse ‘ploofcrackers’ actueel. Gaat het hier om uitzonderingen (de ‘rotte appels’)?  Beeldvorming zonder goed onderzoek kan juist vooroordelen versterken. 

De consequenties van het tellen van de derde generatie als Nederlander is ook dat Nederlanders zonder migratieachtergrond crimineler lijken dan ze zijn. Door onderzoek naar de ontwikkeling en de oorzaken  van criminaliteit kunnen de cijfers in een juist perspectief geplaatst worden. En de problemen gerichter aangepakt. 

Nieuw beleid vraagt nieuwe cijfers

Twintig jaar hebben de kabinetten Balkenende (II-IV) en Rutte (I-IV) aan een groot en loyaal ambtenarenapparaat gebouwd, met daaromheen veel adviesorganen, onderzoeksinstituten en cijferleveranciers om hun beleid te ondersteunen.

Wanneer een komend kabinet een andere lijn inzet op het terrein van migratie en integratie is het zaak dat de reguliere cijferopstellingen en onderzoeksprogramma’s van deze organisaties in lijn worden gebracht met het nieuwe beleid.

Wat ons betreft komen dan de derde generatiecijfers – die het CBS gewoon kan leveren – weer in beeld. Dat is ook in het belang van die generatie zelf. In recente buitenlandse literatuur over de derde generatie komt naar voren dat die bepaald nog niet gesetteld is. Maar wel andersoortige problemen kent dan de eerste en tweede generatie, zoals discriminatie op uiterlijke kenmerken. En de jongeren met een migratieachtergrond lijden onder de beeldvorming die nu zonder goede cijfers tot stand komt

*Gerrit Kreffer is onder meer demograaf en medeauteur van ‘Grenzeloze Verzorgingsstaat’ (2021). 

Feike Reitsma is gepensioneerd. Hij is onder meer werkzaam geweest op het gebied van arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktonderzoek. Gerrit en Feike werkten in de jaren ’80 samen aan het succesvolle duizend banenplan voor etnische minderheden van Binnenlandse Zaken.

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht Ontbreken van gegevens over de derde generatie migranten schaadt beeldvorming van Nederlanders en migranten verscheen eerst op Wynia's Week.

De Tweede Kamer was in maart 2023 al akkoord gegaan. Op dinsdagavond 26 maart 2024 heeft de Eerste Kamer dit wetsvoorstel na maar liefst vier termijnen verworpen. Het verwachte geringe effect van het (op papier!) tegengaan van discriminatie woog volgens een Kamermeerderheid niet op tegen de nadelen van meer regeldruk en administratieve lasten voor werkgevers en meer overheidsbureaucratie. Bovendien zijn er genoeg andere mogelijkheden om een professionele wijze van werving en selectie te bevorderen en de Arbeidsinspectie kan ook op grond van bestaande wetgeving optreden tegen discriminatie.

Uitkomst was in strijd met geloof onderzoekers

Deze verwerping door de Eerste Kamer van een wetsvoorstel dat werkgevers wilde verplichten tot het bestrijden van discriminatie bij het personeelsbeleid betekent een trendbreuk. Diezelfde Eerste Kamer had, zij het in een andere samenstelling, op initiatief van de leden Rosenmöller (GroenLinks) en Jorritsma-Lebbink (VVD) onderzoek laten doen naar de effectiviteit van antidiscriminatiewetgeving. Uit een deelrapport over de arbeidsmarkt was gebleken dat verplichte quota uit het verleden (zoals de Wet Arbeid Gehandicapte Werknemers) of verplichte actieplannen (zoals de Wet SAMEN) weinig effectief waren geweest.

De voor de hand liggende conclusie zou zijn geweest dat overheidsbemoeienis met personeelsbeleid van werkgevers niet werkt. Maar dat klopte niet met het theoretisch kader (lees: het geloof) van de onderzoekers. De conclusie van het eindrapport (‘Gelijk recht doen’) was dan ook dat er juist te weinig overheidsbemoeienis was!

Overheidsbemoeienis met personeelsbeleid bestaat nog steeds in de vorm van twee wettelijke quotaregelingen: het vrouwenquotum en het quotum arbeidsbeperkten. Eerst het vrouwenquotum. Op 14 maart verscheen een onderzoek naar het effect van de invoering van de wet ingroeiquotum en streefcijfers (ook wel aangeduid als ‘het vrouwenquotum’) die sinds 2022 van kracht is.

Volgens het Centraal Planbureau heeft het verplichte quotum geleid tot een betere balans in de man-vrouw verhouding binnen de raad van commissarissen van beursgenoteerde bedrijven. In 2011 was een meer evenwichtige verhouding tussen het aantal mannen en vrouwen in de top van het bedrijfsleven (met als streefgetal 30% vrouwen) al wettelijk vastgelegd.

Bovenstaande grafiek (ontleend aan het CPB-onderzoek) laat zien dat werkgevers daar serieus mee aan de slag gingen: de stijging van het gemiddeld aandeel vrouwen in de raad van commissarissen van beursgenoteerde bedrijven komt al vanaf 2012 in een stroomversnelling.

In 2019 liet de Sociaal-Economische Raad (SER) echter de alarmbellen rinkelen, want het ging volgens dit adviesorgaan niet snel genoeg. Conclusie? U raadt het al: de wetgeving was niet dwingend genoeg! Dat klonk het kabinet-Rutte3 als muziek in de oren. De regel werd ingevoerd dat vanaf 1 januari 2022 bedrijven die nog niet voldoen aan het wettelijk quotum, bij een nieuwe benoeming geen man meer mogen aanstellen. De zetel blijft dan leeg tot er een vrouw wordt aangesteld.

Discriminatie van vrouwen

Nog niet zo lang geleden stimuleerde de overheid juist dat vrouwen niet deelnamen aan het arbeidsproces. Tot ver in de 20ste eeuw werden vrouwen door de overheid gediscrimineerd. Tot 1956 golden gehuwde vrouwen als handelingsonbekwaam. Ze mochten geen auto of huis kopen, bankrekening openen of andere wettelijke handelingen verrichten zonder schriftelijke toestemming van hun man. Tot 1958 gold de wettelijke bepaling dat vrouwen in overheidsfuncties werden ontslagen wanneer zij trouwden. In de praktijk werd het ook nog jarenlang daarna normaal gevonden dat een vrouw stopte met werken als ze ging trouwen.

Tegen die achtergrond begon eind jaren ’60 de tweede feministische golf. Een van de bekendste vertegenwoordigers daarvan, Joke Kool-Smit, publiceerde in 1972 enkele artikelen waarin zij pleitte voor ‘positieve’ discriminatie: vrouwen waren zo lang negatief gediscrimineerd, dat moest nu maar eens rechtgezet worden. Het zou nog een aantal jaren duren voor dat idee in de praktijk werd gebracht.

Bij de rijksoverheid, in het onderwijs en andere sectoren werd bij gelijke geschiktheid van sollicitanten aan vrouwen de voorkeur gegeven. Dit leverde vaak conflicten op, de voorkeur geven aan één persoon betekent immers altijd het benadelen van een andere persoon. Bovendien was het hek van de dam: ook voor andere groepen met achterstand op de arbeidsmarkt werden voorkeursregelingen mogelijk gemaakt. Vanaf eind jaren ’90 van de 20ste eeuw tot op heden behoort de meerderheid van de bevolking tot een voorkeursgroep.

Deeltijdcultuur

Geleidelijk aan lukte het om meer vrouwen aan het werk te houden, gestimuleerd door ouderschapsverlof en kinderopvang en door vormen van ‘positieve actie’ zoals gerichte werving en loopbaanbegeleiding. Het ging daarbij meestal om deeltijdwerk.

Volgens het feministisch ideaal uit de jaren ’70 gingen vrouwen en mannen allebei in deeltijd werken, zodat ze samen het huishouden en de zorg voor de kinderen op zich konden nemen. Dat pakte anders uit: mannen zijn wel meer in deeltijd gaan werken, maar vrouwen besteden nog steeds de meeste tijd aan huishoudelijk werk en zorgtaken inclusief mantelzorg.

De deeltijdcultuur, zoals het Sociaal en Cultureel Planbureau dat in een recent rapport noemt, vormt nog steeds een belemmering voor vrouwen om carrière te maken. En in sommige situaties levert meer uren werken netto minder op door vermindering van toeslagen en andere inkomensafhankelijke regelingen.

Dat neemt niet weg dat de arbeidsmarktpositie van vrouwen geleidelijk aan fors verbeterd is. Vrouwen hebben nu niet alleen gemiddeld een hoger opleidingsniveau dan de vorige generatie vrouwen, maar ook een hoger beroepsniveau. Ook neemt het aantal vrouwen in leidinggevende functies toe.

De Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten

In het sociaal akkoord van 11 april 2013 hebben kabinet en sociale partners (werkgevers en werknemers) afgesproken om 125.000 extra banen te creëren voor mensen met een arbeidsbeperking, waarvan 100.000 in de marktsector en 25.000 bij de overheid.

Bovenstaande grafiek (bron: CBS) laat zien dat de afspraak in een economisch moeilijke tijd werd gemaakt. De economie was nog niet hersteld van twee achtereenvolgende perioden van recessie (de ‘dubbele dip’), veroorzaakt door de kredietcrisis en de schuldencrisis binnen de Eurozone. Dit had ook z’n weerslag op de arbeidsmarkt: de werkgelegenheid nam af en de werkloosheid nam toe. Men had daarom in het sociaal akkoord voor een ruim tijdspad gekozen.

Quotumheffing volkomen overbodig

Toch vond het kabinet Rutte-2 al in 2014 dat het niet snel genoeg ging, dus moest er met ingang van 1 mei 2015 een wettelijke regeling komen. Als de realisatie van het aantal banen niet werd gehaald, zou een quotumregeling in werking treden met de mogelijkheid van een quotumheffing.

Momenteel werken er meer dan 260 duizend personen die tot de doelgroepen van de banenafspraak behoren. Volgens een enquête van CBS en TNO is er ook nog een substantieel aantal personen met een lichte arbeidsbeperking aan het werk. Dat is echter vooral te danken aan het economisch herstel en de groei van de werkgelegenheid. De quotumheffing is opgeschort, die is dan ook volkomen overbodig.

Feike Reitsma is meer dan veertig jaar werkzaam geweest op het gebied van overheidspersoneelsbeleid, arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktonderzoek.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. Plus video’s en podcasts. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Overheidsdwang bij het personeelsbeleid van bedrijven is overbodig en zinloos verscheen eerst op Wynia's Week.