Vóórdat Nieuw Sociaal Contract met tegenzin toetrad tot het ‘extraparlementaire’ kabinet met de PVV stond partijleider Pieter Omtzigt er op dat VVD, PVV en BBB zouden instemmen met een verklaring over het ‘waarborgen van de Grondwet, de grondrechten en de democratische rechtsstaat’.

Onbedoeld zette Omtzigt hiermee de oppositie op het paard. Bliksemsnel lag De Rechtsstaat (met hoofdletters) op de tong van elke oppositiepoliticus. Regels, wetten en rechterlijke interpretaties van vóór de start van het kabinet-Schoof kregen bij de oppositie en delen van de media de status van heilige schrift.

De dragende motivering

Na het opstellen van de ‘rechtsstaatverklaring’ is NSC in de Tweede Kamer nu mikpunt voor de oppositie. Bij de eerste Algemene Politieke Beschouwingen eisten de oppositiepartijen op hoge toon dat het kabinet geen uitzonderingsbepalingen in de Vreemdelingenwet (‘noodwetgeving’) mocht gebruiken om het aantal asielaanvragen in te dammen. ‘Rechtsverachting!’ galmde Mirjam Bikker van de ChristenUnie door de Kamer.

Een andere vondst van NSC, de dragende motivering als voorwaarde voor de ‘noodwetgeving’, keerde als een boemerang terug richting kabinet én richting NSC-fractieleider Nicoline van Vroonhoven. De oppositie eiste – als ware ze discipelen van Omtzigt uit de tijd van het Toeslagen-schandaal – dat alle ambtelijke advisering over de ‘noodwetgeving’ stante pede op tafel kwam.

Om zich de oppositie van het lijf te houden stemde Van Vroonhoven mee met de oppositie (‘artikel 68 van de Grondwet!’) en maakte de regering-Schoof een waslijst aan ambtelijke denkoefeningen openbaar over het inzetten va uitzonderingsbepalingen in de Vreemdelingenwet. Deze adviezen bevatten volop juridische bezwaren tegen activering van ‘noodwetgeving’. Alom klonk vanuit de oppositie: ‘dit kan niet, mag niet en sneuvelt bij de rechter!’.

Vanaf 2020 zijn uitzonderingsbepalingen uit diverse wetten door de regering gebruikt voor maatregelen ter bestrijding van Covid. Veel burgers hadden destijds wél begrip voor maatregelen ter voorkoming van verspreiding van corona, maar níet voor de vrijheidsbeperkende maatregel van de avondklok. Niet ten onrechte: die avondklok bleek achteraf amper effect te hebben gehad en was gemotiveerd met nogal dunne adviezen van het (destijds bijna heilig verklaarde) Outbreak Management Team.

Niemand riep ‘rechtsverachting!’

Er gingen in 2021 ook mensen naar de rechter vanwege de avondklok: ‘Viruswaarheid’ van Willem Engel om precies te zijn. Die gebruikten daarbij vergelijkbare grote woorden als die Bikker, Rob Jetten, Frans Timmermans en Henry Bontenbal nu inbrengen tegen het beleid van de regering-Schoof: dat de regering ten onrechte probeerde het parlement te passeren en een loopje nam met de democratie.

‘Viruswaarheid’ kreeg op 16 februari 2021 in eerste instantie gelijk van de rechter, maar de regering overtroefde hen door bliksemsnel de ‘Tijdelijke wet beperking op het vertoeven in de open lucht covid-19’ in te dienen om de avondklok achteraf juridisch recht te breien. De regeringspartijen en vrijwel de voltallige oppositie gingen binnen vier dagen zowel in de Eerste als in de Tweede Kamer akkoord met deze ‘Avondklok-wet’. Niemand van de gevestigde partijen vroeg om een dragende motivering of riep theatraal ‘rechtsverachting’.

Demonstratierecht

Goed toch, dat politici én media anno 2024 zo bezorgd zijn over de grondwet en de rechtsstaat? De regerende partijen legden zichzelf in de ‘rechtsstaatverklaring’ ook de verplichting op om ‘instituties als rechtspraak, wetenschap en media te beschermen en versterken’. Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging vroeg zich voor de camera zelfs af of ze nog wel kritiek mocht hebben op het RIVM. Met een regering in dergelijke verwarring is het voor de oppositie eenvoudig om elke kritische opmerking van regeringspartijen op De Rechtspraak, De Wetenschap en De Media tot schandaal op te blazen.

De oppositie herontdekte al snel het demonstratierecht. Dat recht stond in Coronatijd regelmatig ter discussie, omdat de regering-Rutte uitzonderingsbepalingen uit de Wet op de Publieke Gezondheid had geactiveerd, die vervolgens burgemeesters de mogelijkheid gaf samenkomsten te verbieden.

Femke Halsema en de antisemitische straatmeute

De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema liet op 7 oktober 2024 een luidruchtige groep pro-Palestijnse demonstranten op zicht- en gehoorsafstand staan van een pro-Israël bijeenkomst op de Dam ter herdenking van de moordpartij door Hamas één jaar eerder. Het leidde tot duw- en trekwerk en belaging van deelnemers die een Israëlische vlag bij zich droegen. Een aanhanger van de Partij voor de Dieren gooide tijdens het herdenkingsgedeelte bloed over de Israëlische vlag. Kritiek op de burgemeester volgde, ook van Geert Wilders die op X de anti-Israël schreeuwers én burgemeester Halsema het land uit wenste. 

Oppositie, collega-burgemeesters en rechtsgeleerden als Wim Voermans schoten de burgemeester te hulp: Halsema had op loffelijke wijze jurisprudentie van het EVRM tot op de letter geëerbiedigd. Gevoeligheden over antisemitisme deden er volgens deze juridische Schriftgeleerden niet toe. Waar tot voor zeer kort geleden een antisemitische straatmeute in Nederland gold als de ergst denkbare aanval op de beschaving heette het nu juist dat de X-post van Wilders zowat het einde van de rechtsstaat inluidde.

In het recente verleden lieten GroenLinks en Halsema zich overigens zelf door gevoeligheden leiden: zo dienden ze voorstellen in om demonstraties bij abortusklinieken te kunnen verplaatsen. En in september 2023 deed de PvdA in een Kamerdebat bij monde van Kamerlid Songül Mutluer samen met het islamitische DENK nog een oproep koranverbrandingen te verbieden, een voorstel zonder enige basis in de grondwet met als argument: gevoeligheden onder moslims. 

De disclaimer voor regeringsdeelname van NSC heeft bij oppositiepartijen en delen van de media al bijna de status van een verdrag. Een NOS-journaliste overhoorde Geert Wilders: had de PVV-leider met zijn kritiek op burgemeester Halsema (‘een Instituut!’) niet ‘de rechtsstaatverklaring’ overtreden? Minister Fleur Agema kreeg bij Nieuwsuur na haar aanvankelijke besluit geen vaccins tegen apenpokken te leveren aan Afrikaanse landen te maken met een bestraffende overhoring door presentatrice Mariëlle Tweebeeke: had Agema niet een heus advies van haar ambtenaren genegeerd?

Haperend journalistiek geheugen

Goed nieuws toch, deze hervonden scherpte van onze media richting ministers? Zo sprak EO presentator Tijs van den Brink schande van de suggestie vanuit regeringspartij BBB om het Commissariaat voor de Media onderzoek te laten doen naar de objectiviteit van de berichtgeving van de NOS over Israël.

Het journalistieke lange-termijn geheugen haperde: PvdA-kamerlid Mohamed Mohandis pleitte op 2 februari 2023 namelijk bij dezelfde Tijs van den Brink in de studio voor het uit het bestel zetten van de sterk PVV-FVD gezinde aspirant-publieke omroep Ongehoord Nederland. Dit nadat een (nogal dun) onderzoek van de Ombudsman van de Publieke Omroep ‘gebrek aan doorvragen’ en ‘eenzijdigheid’ bij het programma Ongehoord Nieuws vaststelde, journalistieke kwalen waar overigens vele NPO-programma’s aan lijden. De poging van het NPO-bestuur tot schorsing van ON strandde uiteindelijk bij nota bene D66-staatssecretaris voor media Gunay Uslu, bij gebrek aan dragende motivering.

De onheilstijdingen over de aanstaande ontmanteling van de rechtsstaat komen vooral van politici van de oppositie als Timmermans, Bikker en Jetten. Én van een groep zich met hen identificerende bestuurders, wetenschappers en mediamensen die tot voor kort amper tegenspraak kregen en nogal moeilijk kunnen verkroppen dat de kiezer op 22 november 2023 niet deed wat zij wilden.

Coen de Jong is auteur van de boeken ‘Dwingeland’ (2021) en ‘Wokeland’ (2022), beide onder meer verkrijgbaar in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De Heilige Rechtsstaat als bolwerk tegen kabinet en kiezer verscheen eerst op Wynia's Week.

In opeenvolgende regeringen leek de VVD soms genegen tot inperking van de asielstroom, maar door aarzelingen of verzet van coalitiepartners kwam daar niets van terecht. Inmiddels is de electorale markt voor asielmoralisme danig geslonken.

Vergelijkingen met de jodenvervolging

Weerstand tegen het aantal in Nederland toegelaten asielzoekers was een drijvende kracht achter het succes van Pim Fortuyn, die in 2002 tegen de Volkskrant zei: ‘Veertigduizend per jaar, dat is in vier jaar tijd een stad van een omvang van Groningen (-) en meestal een enkele reis onderklasse’. Het was een eerste schending van een politiek taboe .

Voorstanders van ruimhartig asielbeleid schuwden vergelijkingen met de Tweede Wereldoorlog niet. ChristenUnie-Kamerlid Tineke Huizinga zei in 2006 – terwijl VVD-minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie Rita Verdonk een strenger asielbeleid bepleitte  – dat de uitzetting van een uitgeprocedeerd gezin ‘deed denken aan hoe de Duitsers vroeger de joden kwamen ophalen’.

Migratiedeskundigen én linkse politici benadrukten graag mogelijke positieve effecten van asielmigratie voor Nederland. Vicepremier Lodewijk Asscher (PvdA) spiegelde tijdens de toestroom van Syriërs in 2015 voor dat ‘de apotheker uit Aleppo’ arbeidstekorten in Nederland ging helpen opvullen. Toen demograaf Jan van de Beek met Hans Roodenburg, Joop Hartog en Gerrit Kreffer in 2021 in eigen beheer het rapport Grenzeloze Verzorgingsstaat uitbracht over de hoge kosten van (asiel)migratie, werden de conclusies door hoogleraar sociale geschiedenis Leo Lucassen bestempeld als ‘politiek gemotiveerd’.

Het asieldebat in Nederland zat niet zelden vol (bijbelse) metaforen over barmhartigheid en naastenliefde. Socioloog Ruud Koopmans zet in zijn boek De asielloterij Het Europese vluchtelingenbeleid van 2015 tot de Oekraïneoorlog (2023) juist uiteen dat de moraliteit van het huidige Europese asielbeleid kwestieus is: we belonen mensen met genoeg geld om de bewaking van de buitengrens van de EU via mensensmokkelaars te omzeilen. Een deel van hen voldoet niet aan de criteria voor asiel, maar kan toch blijven omdat Nederland in de praktijk vrijwel nooit uitgeprocedeerde asielzoekers uitzet. De armste hulpbehoevenden op de wereld komen zelden aan onze landsgrenzen: die bereiken hooguit een UNHCR vluchtelingenkamp buiten Europa waar de leefomstandigheden niet zelden mensonterend zijn.

Zodra asielzoekers in de media een naam en een gezicht krijgen én minderjarig zijn, kwam er snel publieke steun voor hun zaak. In 2011 voelden Jeroen Pauw en Paul Witteman in hun talkshow CDA-staatssecretaris Henk Bleker aan de tand: waarom mocht de afgewezen minderjarige asielzoeker Mauro uit Angola, die recht tegenover Bleker aan de talkshowtafel zat, niet in Nederland blijven?

Hoogleraren, UNICEF en Defence for Children kwamen in het geweer en riepen de regering op een uitzondering te maken voor Mauro op basis van het Kinderrechtenverdrag van de VN. Verzet binnen de CDA-fractie kwam onder andere van de ‘dissidente’ CDA-Kamerleden Ad Koppejan en Kathleen Ferrier.  Verantwoordelijk minister Gerd Leers van het CDA bleef echter bij zijn besluit.

Pardonregelingen voor ‘schrijnende gevallen’

Al vanaf 2000 drongen vluchtelingenorganisaties aan op een generaal pardon voor wat zij ‘schrijnende gevallen’ noemden: afgewezen asielzoekers die al jarenlang in Nederland verbleven. Het CDA toonde zich gevoelig voor oproepen tot compassie van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). De VVD was tegen, maar op voorspraak van de PvdA kwam het generaal pardon er in 2007 bij aanvang van het kabinet-Balkenende IV dan toch.

In 2012 kwam er discussie over een mogelijk kinderpardon, op voorspraak van de Kamerleden Diederik Samsom (PvdA) en Joël Voordewind (ChristenUnie) én na een lobby onder burgemeesters door GroenLinkser Tofik Dibi. Het CDA was verdeeld, de VVD was tegen. Het kinderpardon kwam er in 2013 onder het kabinet-Rutte II (VVD en PvdA). Mauro was één van de begunstigden.  

In 2018 leidde de dreigende uitzetting van Lili en Howick, twee tieners uit Armenië, tot publieke verontwaardiging, vooral nadat premier Mark Rutte had gezegd dat je in de politiek ‘soms hard moet zijn’. De Kinderombudsman en Defence for Children adopteerden de zaak. Verantwoordelijk VVD-staatssecretaris Mark Harbers ontving bedreigingen. Misdaadjournalist Peter R. de Vries tweette dat Lili en Howick ‘bij hem mochten onderduiken’. Onder druk van de publieke opinie maakte Harbers een uitzondering voor de twee tieners.

In 2019 volgde onder Rutte III discussie over een tweede kinderpardon, na ‘kerkasiel’-acties (met steun van de PKN) en terwijl gemeenten zichzelf uitriepen tot ‘kinderpardongemeenten’. Tim Hofman van BNNVARA filmde voor de documentaire Terug naar je eige land hoe hij – samen met de in een AZC verblijvende 8-jarige Iraakse jongen Nemr – verhaal ging halen bij onder andere VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff. CDA-fractieleider Sybrand Buma ging op instigatie van partijprominenten als Ernst Hirsch Ballin akkoord met een tweede kinderpardon, ook al waren meer CDA-kiezers tégen dan vóór.   

Buitenslapers als katalysator

In 2022 verschenen beelden in de media van asielzoekers die buiten op het gras sliepen bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. Mensenrechtenorganisaties, Kamerleden en talkshowgasten spraken hun afschuw uit. Verschillende migratiedeskundigen verzekerden de kijkers dat de asielinstroom in Nederland niet bijzonder hoog was (of lager dan in ons omringende landen ) en dat het beroep dat asielzoekers deden op woningen en de verzorgingsstaat verwaarloosbaar was. Tegelijk maakten sommige media, De Telegraaf en PowNed voorop, zich boos over overlast veroorzakende ‘veiligelanders’ én over de beslissing van gemeenten als Utrecht om statushouders voorrang te geven op wachtlijsten voor sociale woningen.

Het politieke tij rond asielmigratie begon langzaam te keren. De linkse en christelijke partijen zagen hun gezamenlijke zetelaantal de afgelopen jaren kelderen. Ook de politieke invloed van (vaak links-protestante) christelijke organisaties nam af naarmate hun kerken verder leegliepen.

In 2018 nam de Kamer de motie Dijkhoff/Buma aan die opriep de gevolgen van bevolkingsgroei te onderzoeken, iets wat de overheid sinds de jaren zeventig niet meer had gedaan. Vanaf 2022 onderzocht een staatscommissie onder oud-topambtenaar Richard Van Zwol (inmiddels formateur) de impact van immigratie, waaronder asiel. Van Zwol benoemde in zijn eindrapport – dat twee maanden ná de verkiezingen uitkwam – dat asielzoekers vaker in Nederland blijven dan bijvoorbeeld arbeidsmigranten en adviseerde – omkleed met allerlei rechtstatelijke mitsen en maren – ook inperking van de asielmigratie.

Politieke wisseling van de wacht

De VVD kreeg in 2023 te maken met oproer in eigen kring toen VVD-staatssecretaris Eric van der Burg via de Spreidingswet gemeenten wilde verplichten asielzoekers te huisvesten. Op een VVD-partijcongres in juni 2023 moest premier Mark Rutte toezeggen dat de VVD nu echt ging inzetten op inperking van de asielmigratie. De VVD poogde vergeefs de coalitiepartners D66 en ChristenUnie (het CDA was aan de zijde van de VVD beland) akkoord te laten gaan met beperkingen van gezinshereniging. Mirjam Bikker van de ChristenUnie verkondigde voor de camera: ‘Er zijn dingen die je ons niet kunt vragen’.

Op 22 november volgde een onverwacht grote verkiezingsoverwinning van de PVV. Inmiddels ligt er een hoofdlijnenakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB en gaat het nieuwe kabinet, aldus Wilders, ‘het strengste asielbeleid ooit’ uitrollen.  

‘Empathie voor migranten kalft in rap tempo af, onder kiezers van vrijwel alle partijen,’ kopte de Volkskrant deze week. Uit onderzoek in opdracht van de krant bleek ook dat bijna de helft van de kiezers weer grenscontroles wil binnen de EU. De ban van het asielmoralisme is definitief gebroken.

Coen de Jong is auteur van de boeken ‘Dwingeland’ (2021) en ‘Wokeland’ (2022), beide onder meer verkrijgbaar in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, minstens 104 keer per jaar. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. En Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht De ban van het asielmoralisme is definitief gebroken verscheen eerst op Wynia's Week.

COEN DE JONG praat in deze WYNIA’S WEEK TV met HANCO JÜRGENS over overeenkomsten en verschillen in de politieke toestand in Nederland en Duitsland.  Deze video is ook te beluisteren als podcast, zowel via Spotify als via Apple. Kijk HIER.

Boeren, warmtepompen

Net als Nederland kent ook Duitsland protesten van boeren met tractoren. Jürgens vertelt dat er ook onder politici en in de media groeiend verzet is tegen de verplichte warmtepomp en activistisch groen regeringsbeleid. De christendemocratische combinatie CDU-CSU van Friedrich Merz – nu in de oppositie – keert zich richting de verkiezingen voor het Europees parlement tegen het groene beleid van voorganger Angela Merkel en van de Duitse voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen.

Bovendien doen de Alternative für Deutschland (AfD) het goed in de peilingen voor de komende deelstaatverkiezingen in het oosten van Duitsland. De AfD is zo extreem dat ook Geert Wilders – die in Nederland op de drempel van meeregeren staat – er bewust afstand van houdt. In Duitsland gaan stemmen op de AfD te verbieden, al kan dat juist contraproductief werken.

Oekraïne

Binnen de SPD van kanselier Olaf Scholz is veel discussie over de steun aan Oekraïne met onder andere Taurus-raketten die doelen in Rusland kunnen raken. Toch is de band van Duitsland met de Verenigde Staten sinds de Russische inval in Oekraïne sterker dan ooit.

En de Duitse economie doet het – ondanks de sterke stijging van de energieprijzen nu het goedkope gas uit Rusland niet meer komt – zo slecht nog niet. Berichten in vooral de Angelsaksische pers over het einde van de Duitse auto-industrie zijn voorbarig. Duitsland heeft volgens Jürgens genoeg ‘hidden champions’ en zal in staat zijn de economie weer op de rit te krijgen.

De artikelen, video’s en podcasts van Wynia’s Week zijn gratis beschikbaar – voor iedereen! Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Succesvolle AFD in Duitsland wordt niet milder, maar juist wilder’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Aan Cicero wordt het inzicht toegeschreven dat je in de politiek altijd het initiatief moet behouden. NSC behaalde op 22 november 2023 zijn 20 zetels voor de Tweede Kamer vrijwel volledig op basis van het vertrouwen van kiezers in lijsttrekker Omtzigt. De partij loopt nu het gevaar zowel het vertrouwen van zijn kiezers als het politiek momentum uit handen te geven. De zwakte ligt in onduidelijke signalen ná de verkiezingen. Waar staat NSC eigenlijk voor?

CDA-spook plaagt NSC

Kernprobleem bij NSC is het verschil in opvattingen tussen de fractie en de kiezers. Een deel van de fractie is geneigd tot het geheel uitsluiten van de PVV. Terwijl de NSC-kiezers volgens het EenVandaag Opiniepanel op 23 november 2023, de dag ná de verkiezingen, een coalitie van hun partij met de PVV in ruime meerderheid (87 procent) acceptabel vonden.

Het spook dat in het verleden bij tijden het CDA plaagde manifesteert zich nu bij NSC: naar links buigend partijkader, teleurgestelde kiezers. Niet voor niets jubelde het christelijk-progressieve (en altijd fel tegen Wilders gekante) dagblad Trouw op 10 februari dat Omtzigt ‘zijn positie in het midden markeert’ – waarbij dat midden steevast een ander woord is voor links.

De meeste van de kiezers die 65 Kamerzetels gaven aan PVV (37), NSC (20) en BBB (8) willen een breuk zien met het beleid van Rutte Drie en Vier: minder migratie, minder (of in ieder geval niet meer) Europa, minder lasten voor de burger van het klimaatbeleid. NSC staat bij deze kwesties soms op de breuklijn. De partij voerde campagne op brede migratiebeperking, maar wil tegelijk de Spreidingswet voor asielmigratie – potentieel een tikkende tijdbom onder de maatschappelijke stabiliteit – uit principe onverkort uitvoeren.

Terwijl kranten en talkshowtafels continu duiders, politieke mastodonten en spreekbuizen van de gevestigde orde laten ageren tégen de gespreksronde tussen VVD, BBB, NSC en PVV (en tégen informateur Ronald Plasterk) ontbreekt bij NSC een (mediagerichte) aanpak om de eigen kernpunten voor het voetlicht te krijgen.

Recente verleden was voorbode

En Pieter Omtzigt wekt soms de indruk dat hij terugschrikt voor de dynamiek waarin hij terecht is gekomen. Zijn unieke kwaliteit – een zeer scherp oog voor het machtsmisbruik onder Rutte Drie en Vier en voor rot in de verhouding tussen overheid en burger – sneeuwt nu onder in het mediageweld rond de vraag ‘gaat Wilders wel of niet regeren?’.

Al in verkiezingstijd bracht NSC zijn potentiële kiezers soms in verwarring: naargelang het onderwerp zond de partij de boodschap uit zowel met GroenLinks-PvdA leider Frans Timmermans als met VVD of BBB te kunnen werken. De campagneleider van NSC, met een verleden binnen het CDA, sprak achter de schermen – denkend aan het succes van Jan-Peter Balkenende lang geleden – van een strategie van ‘in het midden zitten’.

PVV-standpunten acceptabel

De potentiële NSC-kiezers kwamen alleen niet vaak van links en zaten op onderwerpen als toenemende migratie én het culturele onbehagen eromheen ook nauwelijks in het midden. Sterker nog: zoals veel andere kiezers waren ze vaak al teleurgesteld dat de laatste twee Rutte-kabinetten (centrum-)rechtse stemmen gebruikten voor als links ervaren beleid.

Na de verkiezingen, op 10 december 2023, peilde EenVandaag dat de NSC-stemmers het acceptabel zouden vinden dat hun partij in een kabinet zou stappen met in het regeerakkoord PVV-standpunten als ‘uitzetten van niet-Nederlandse criminelen’ (acceptabel voor 93 procent) en ‘grensbewaking’ (acceptabel voor 65 procent).

Omtzigt zelf wilde niet volmondig een politieke hoofdrol opeisen, ervoer het verwachtingspatroon rond zijn persoon (en de hem aangemeten status van ‘verlosser’) als zwaar, maar voelde zich – na het Toeslagenschandaal – moreel verplicht niet uit de politiek te stappen. Pas in de laatste week van de verkiezingscampagne hield hij – na lang aarzelen – bij het tv-programma Buitenhof de mogelijkheid open premier te worden van een (liefst nogal technocratisch en apolitiek) zakenkabinet.

Omtzigt kon ook moeilijk bevatten dat politieke tegenstanders als de VVD’ers Mark Rutte en Annemarie Jorritsma zonder scrupules in staat waren hem in de rug aan te vallen, puur uit machtsoverwegingen. Omtzigt is snel geraakt door kritiek op zijn persoon in de media, die de afgelopen week regelmatig anonieme uitspraken over hem optekenden van mensen die ooit met hem werkten en die vaak neerkwamen op ‘zie je wel’. En hij is beducht voor machinaties van andere partijen via diezelfde media. 

Zelfoverschatting

Hoeveel zicht heeft Omtzigt op waar zijn eigen mensen qua opvattingen staan? Kamerleden en bestuursleden van NSC komen voor een flink deel uit het persoonlijke netwerk van Omtzigt zelf, waaronder veel oud-CDA’ers én partijvoorzitter Bert van Boggelen – die een achtergrond heeft bij GroenLinks en de christelijke vakbond CNV. Overige fractieleden zijn kort voor de verkiezingen geselecteerd op maatschappelijke vakkennis.

Dat de verdeeldheid over samenwerken met de PVV – verdeeldheid die in verkiezingstijd al ontsproot – in het openbaar doorschemert kan duiden op zelfoverschatting bij (eigenzinnige) fractieleden die wellicht soms vergeten dat ze niet op eigen kracht maar in het kielzog van Omtzigt in de Kamer zijn gekomen.

Een aantal fractieleden is hun aanvoerder tot last zodra de media kritische vragen beginnen te stellen over het formatieproces. De ‘luiken dicht’-reflex – in verkiezingstijd soms al proefbaar – begint een kenmerk van de communicatie te worden. Een poging op 7 februari om via geselecteerde journalisten het nieuws van de plotselinge ‘formatiebreuk’ naar buiten te brengen mislukte pijnlijk, mede omdat een concept-email aan de leden uitlekte.

Het wekte bevreemding dat partijvoorzitter Van Boggelen op 10 februari een brief stuurde aan de NSC-leden met de eenzijdige mededeling dat de partij de route naar deelname aan een rechts meerderheidskabinet begroef. Dus voorafgaand aan bijeenkomsten met een kleine groep geselecteerde leden – achter gesloten deuren en zonder media.

Onzeker

Of Omtzigts bestuurlijke hervormingsagenda voor Nederland nog kans maakt binnen een rechts minderheidskabinet (dat de NSC-fractie volgens het eindverslag van Plasterk begin januari nog bereid was te gedogen) is onzeker. Nog sterker geldt dat voor eventuele besprekingen met GroenLinks-PvdA van Frans Timmermans en met D66 – partijen die bovendien elke vorm van asielmigratiebeperking onmogelijk zullen maken. En dat was niet waarvoor de meeste kiezers van NSC naar de stembus gingen.

Coen de Jong was van eind september tot 22 november 2023 (als vrijwilliger) campagneadviseur voor de partij Nieuw Sociaal Contract van Pieter Omtzigt.

Wynia’s Week verschijnt ook dit jaar 104 keer met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. Plus video’s en podcasts. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nieuw Sociaal Contract van Pieter Omtzigt dreigt binding met zijn kiezers kwijt te raken verscheen eerst op Wynia's Week.

Eind 2022 leek Wokeland een feit

Mijn boek Wokeland. Hoe een radicale voorhoede vat kreeg op de samenleving van november 2022 ging over hoe gedachtengoed van luidruchtige ‘antikoloniale’ actiegroepen als Kick Out Zwarte Piet, The Black Archives en de politieke partij BIJ1, via partijen als D66 en GroenLinks, doordrong tot in het hart van politiek Den Haag. Op de cover van Wokeland afgebeelde hoofdpersonen drukten de (opportunistische) symbiose uit tussen radicale actievoerders en D66.

Om RutteVier tot stand te kunnen brengen en zijn premierschap te behouden gaf Mark Rutte aan D66 de macht om een deel van de ‘woke’ agenda in beleid om te zetten: slavernijexcuses, deemoedig geprevel over wandaden van ‘witte’ Nederlanders in heden en verleden en beleidsplannen vol jargon over Diversiteit & Inclusiviteit.

Institutionele verankering hardnekkig

Woke denkbeelden fungeerden een tijdje als Ersatz-ideologie voor het ideeënloze progressieve deel van de bovenklasse. Het gaf ongekozen bestuurders als burgemeester Femke Halsema van Amsterdam én moraliserende politici als Rob Jetten een disciplineringsmiddel tegen populistische dan wel ‘onwetende’ burgers.

Woke activisten wisten de geesten van een deel van de blanke middenklasse (werkzaam in media en de publieke sector) effectief te injecteren met ‘wit’ schuldgevoel. Compliance met woke voorschriften is dan ook doorgedrongen in een aantal instituties en publieke instellingen. Veel culturele – en onderwijsinstellingen waren de afgelopen jaren druk met het opsporen en uitdrijven van ‘foutieve’ gedachten. Dergelijke institutionele verankering suddert nog voort, terwijl de maatschappij al anders is gaan denken. 

Het publiek keert zich inmiddels (al dan niet stilletjes) af van woke spraak- en gedragscodes, gezien het geringe enthousiasme voor woke films, boeken, (pogingen tot) humor en woke consumentenmarketing. Een deel van het publiek voelt inmiddels diepe afkeer van boodschappen die neerkomen op ‘jullie zijn racisten en doen er niet toe’.

Dat direct na 7 oktober 2023 de fanatiekste zwarte activisten samen met moslimbroederschap-sympathisanten anti-Israëlische betogingen organiseerden – en de islamitische terreurgroepering Hamas zien als een antikoloniale bevrijdingsbeweging – deed hun legitimiteit (zelfs bij een deel van links) geen goed.

Woke hoofdpersonen raakten al vóór 22 november uit beeld

Begin 2024 valt op hoe de hoofdpersonen op de cover van mijn boek Wokeland al uit beeld zijn geraakt. We lopen ze één voor één na.

Kajsa Ollongren (D66) had een prominente plek in Rutte Drie (2017-2022) als vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken. Ze gaf in die hoedanigheid vlak ná de massahysterie rond de dood van George Floyd opdracht tot het schrijven van een rapport met de vooraf vaststaande uitslag dat slavernij-excuses dringend noodzakelijk waren. Verder blonk ze uit in het ongefundeerd verdacht maken van meningen anders dan die van haar eigen partij. Een verdere politieke carrière van Ollongren (onder Rutte Vier minister van Defensie) ligt na de daverende nederlaag van D66 op 22 november niet in het verschiet.

Ingrid van Engelshoven (D66)  was minister van Onderwijs in Rutte Drie waar ze via taal- en gedragscodes en subsidievoorwaarden diversiteitsbeleid opdrong aan de cultuursector, het Hoger Onderwijs en de Nederlandse Publieke Omroep. Stokpaardje van Van Engelshoven waren de ‘donkere kanten’ van de Nederlandse geschiedenis: de koloniale periode en de Trans-Atlantische slavernij. Vrijwel alle musea, omroepen en culturele instellingen voelden zich onder Rutte Drie en Vier (haar opvolger Robert Dijkgraaf, tevens D66, sloeg dezelfde toon aan) genoodzaakt aandacht te besteden aan slavernij en de koloniale erfschuld van de ‘witte’ Nederlander. Van Engelshoven verdween al vóór de laatste verkiezingen uit beeld. Haar en Ollongrens geest waarden nog rond toen het bestuur van de NPO de politiek bijna smeekte de PVV- en FVD-gezinde omroep Ongehoord Nederland uit het bestel te zetten. Dat staatssecretaris Uslu – nota bene van D66 – na lang aarzelen anders besloot past bij de draaiende politieke windrichting.

Fatima Elatik, oud-PvdA deelraadvoorzitster uit Amsterdam was bij de gemeente én als diversiteitslobbyist bij de Amsterdamse politie pleitbezorgster van het kunnen dragen van hoofddoeken voor vrouwelijke agenten. Zelf ontkende ze elke betrokkenheid bij ‘het hoofddoekplan’ in een interview met De Groene Amsterdammer van 7 maart 2018, waarin ze ook beweerde dat ze was dwarsgezeten door ‘middelbare witte mannen’ binnen de politieorganisatie.  

Waar Elatik is vertrokken bij gemeente én politie kondigden PvdA-burgemeester van Arnhem Ahmed Marcouch en GroenLinks- Kamerlid Esmah Lahlah vlak na 22 november vol trots aan dat in meerderheid linkse gemeenteraden in Arnhem en Tilburg hadden besloten tot het toestaan van de hoofddoek bij BOA’s. Politiek en de publieke opinie zagen het in meerderheid als een onzinnige provocatie.

Woordenbrij

Kunstenaar Quinsy Gario had een grote rol bij het grotendeels doen verdwijnen van de figuur van Zwarte Piet uit media en straatbeeld, wat hem tot één van de succesvolste woke actievoerders maakt. NPO praatprogramma’s waren een tijdlang gek op hem, maar Gario raakte gebrouilleerd met zijn makkers van Kick Out Zwarte Piet en werd media 2021 zelfs uit BIJ1 gezet wegens het vertonen van ‘manipulatief, disrespectvol en toxisch gedrag’. Na de onverwacht grote overwinning van de PVV op 22 november 2023 verschenen er op sociale media pesterige beelden van Zwarte Pieten op straat in diverse kleine en middelgrote gemeenten. De grootste verworvenheid van Gario komt voorlopig nog niet in gevaar, weinig mensen hebben zin in een nieuw debat over de figuur van Zwarte Piet.

De uit Ghana afkomstige rapper Akwasi verkreeg in progressieve kringen de status van held nadat hij op 1 juni 2020 op de Dam opriep mensen verkleed als Zwarte Piet in het gezicht te trappen. Zijn sterrenstatus daalde al na incidenten als de bedreiging van een EO-journalist. Desondanks mocht Akwasi op 27 juni 2023 in het Verzetsmuseum in Amsterdam van de woke-gedienstige directeur Liesbeth van der Horst de Anton de Kom-lezing houden. De woordenbrij van Akwasi ging amper over De Kom en de Tweede Wereldoorlog maar des te meer over zijn eigen omroep – ZWART – waarvan de kijkcijfers consequent dramatisch zijn.

Grootspraak

Als klapstuk beweerde Akwasi dat de 200 miljoen euro die Rutte Vier vrijmaakte voor ‘bewustwording’ over de slavernij ‘een lachertje’ waren vergeleken bij het bedrag dat Groningen kreeg als genoegdoening voor de gaswinning. Dergelijke grootspraak heeft de wind niet meer mee. Kritische blikken van de winnende partijen gingen kort ná de verkiezingsuitslag al richting het slavernij-fonds en naar het royale budget voor het toekomstige slavernijmuseum.

De Amerikaans-Liberiaanse programmamaakster én voormalig VN-vrouwenvertegenwoordiger voor Nederland Clarice Gargard was ook één van de schrillere stemmen in de woke kakofonie. Haar columns in NRC, een tijdje geleden al gestopt, stonden bol van verwijzingen naar ‘het kapitalistische, racistische en patriarchale systeem’.

In 2022 maakte Gargard voor de VPRO met cabaretière Soundos el Amadi (vaste gast bij de krampachtig ‘woke’ BNNVARA talkshow Khalid & Sophie) nog het satirisch televisieprogramma Seef Spees waar weinigen om konden lachen of zelfs maar naar keken.   

Tenslotte Sylvana Simons (BIJ1): ze was boegbeeld van het zwarte woke actiewezen en nam van 2021 tot 2023 de enige Kamerzetel van BIJ1 in. Haar piek lag rond 19 december 2022 toen het kabinet (na een korte periode waarin zwarte actiegroepen het Catshuis en de ministeries frequenteerden) excuses aanbood voor de Trans-Atlantische slavernij, een hartenwens die D66 aan Rutte had opgelegd.

Simons en Kaag vertrekken

Met stuitende arrogantie verklaarde Simons op 19 december 2022 bij praatprogramma Op1 dat de mening van het Nederlandse publiek over de slavernijexcuses er niet toe deed en dat democratische inspraak rond het eisenpakket van de zwarte beweging overbodig was. Simons stapte vlak vóór de verkiezingen van 22 november 2023, waarbij BIJ1 zijn enige zetel verloor, op als lijsttrekker.

Al één jaar na dato, op 19 december 2023, kwam de NOS met een waarschuwend artikel met ‘zorgen over het politiek draagvlak voor de slavernijexcuses’. Vertrekkend vicepremier Sigrid Kaag van D66 noemde in één van haar vele afscheidsinterviews de excuses voor de slavernij één van de belangrijke politieke verworvenheden van D66. Een groot deel van de kiezers zag dat anders.

Woke, kort geleden in politieke, bestuurlijke en culturele kringen nog als wenselijk en onvermijdelijk gepresenteerd, is langzamerhand op zijn retour.

Coen de Jong is auteur van de boeken ‘Dwingeland’ (2021) en ‘Wokeland’ (2022), beide onder meer verkrijgbaar in de winkel van Wynia’s Week. Meer informatie: www.blauwburgwal.nl.
Wokeland is HIER te bestellen.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, minstens 104 keer per jaar. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. En Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Woke en zijn pleitbezorgers zijn op hun retour verscheen eerst op Wynia's Week.

Vergelijk dat met 2023. Linkse politici, toen tegen de NAVO, doen nu oproepen voor Amerikaans-Europese wapenleveranties aan Oekraïne. Over de risico’s van een kernoorlog wordt weinig meer vernomen (terwijl er wel nog steeds weerstand is tegen kernenergie). Waar is er in vredesnaam gebeurd met het linkse pacifisme? Coen de Jong zocht de weg terug.

‘Carrière maken, voordat De Bom valt,’ zong Ernst Jansz van Doe Maar in 1982. Het waren de dagen van ‘Ban de Bom’ en ‘Help de kernwapens de wereld uit, om te beginnen uit Nederland’. Onder leiding van de christelijke vredesorganisaties Pax Christi en het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV) en met steun van linkse partijen als PvdA, D66 en de GroenLinks-voorlopers CPN, PSP en PPR, trokken atoompacifistische demonstranten in groten getale door de straten van Amsterdam (1981) en Den Haag (1983). Vol trots meldde IKV-voorzitter Mient Jan Faber dat Hollanditis (het verzet tegen kernwapens) ‘een chronische ziekte’ was.

Ook linkse partijen willen wapenleveranties aan Kiev

Sinds de Russische invasie van Oekraïne op 24 februari 2022 vinden er daadwerkelijk grootschalige gevechten plaats in een land grenzend aan de Europese Unie. Van GroenLinks tot de VVD grossieren politici in superlatieven over hun weerzin tegen de Russische president Vladimir Poetin. Bijna alle linkse partijen zijn verklaard voorstander van wapenleveranties aan Kiev. Media en de politiek maken zich ditmaal amper druk om het gevaar van een kernoorlog.

Opvallend genoeg is volgens een representatief onderzoek van I&O Research in oktober 2022 maar liefst 48 procent van de Nederlanders wél bang dat Rusland in het kader van de Oekraïne-oorlog kernwapens zal inzetten. Maar in praatprogramma’s schuiven de uitgenodigde experts het risico op de inzet van tactische of strategische kernwapens achteloos terzijde met de verzekering dat ‘Poetin dat toch niet durft’ – al achten diezelfde experts Poetin wél in staat de kerncentrale in Zaporizja bewust op te blazen.

Ernst Jansz bevestigt desgevraagd dat het nummer ‘De Bom’ in 1982 absoluut politiek was bedoeld. Doe Maar vertolkte hiermee de combinatie van angst voor een kernoorlog én somberheid over de toekomst van jongeren. ‘Welke band doet dat nog, rebelleren?’, vraagt Jansz zich af. Kunstenaars en muzikanten observeren in 2023 niet meer scherp – ze sluiten zich eerder aan bij de consensus waarbinnen iedereen het met elkaar eens wil (en moet) zijn.

Nederlanders – jong én oud – ondergaan de oorlogssituatie en het bijbehorende gevaar van een kernoorlog ogenschijnlijk gelaten. Misschien is dat niet zo vreemd: de Corona-jaren raakten scholieren en studenten hard, er is woningnood onder jongeren, er zijn slechte vooruitzichten en klimaatellende. Principieel protest komt opvallend genoeg vooral van de oudere generaties.

In het publieke debat is de toon ‘we moeten snel F16’s leveren aan Kiev’ en ‘onze democratie staat op het spel’. De Nederlandse media vertonen een hoge mate van eensgezindheid: vóór de NAVO en vóór een onverzoenlijke koers tegenover Moskou. Washington kon in de jaren tachtig slechts dromen van zoveel enthousiasme onder de Europese (en Nederlandse) bevolking.

Experts als generaal buiten dienst Mart de Kruif, oud-commandant der strijdkrachten Tom Middendorp en brigade-generaal Han Bouwmeester becommentariëren in de media bijna rond de klok de oorlogsinzet en de wapensystemen. Twijfel aan de doelstellingen van Washington en Den Haag uiten ze amper, hun voorspellingen over de krijgskansen zijn meestal rooskleurig. Aanvankelijk werd het Russische dreigen met een kernoorlog nog wel serieus genomen, maar dat sentiment lijkt spoorloos weggeëbd.

Gesensibiliseerde commentatoren

Het tweede echelon commentatoren – van oud-voetballer Evgeniy Levchenko tot voormalige VVD-Tweede Kamerlid Han ten Broeke – bewaakt voornamelijk de ideologische lijn en bestempelt afwijkende geluiden (of inhoudelijke kritiek op de Oekraïnse president Volodymyr Zelensky) gretig als ‘Putinversteherei’ .

Slechts heel soms stelt een – nog niet voldoende gesensibiliseerde – studiogast een onverwachte vraag. Zoals oud-voetballer René van der Gijp op 16 augustus bij kijkcijferhit Vandaag Inside. ‘Is er ook een strategie voor vrede?’ wilde hij weten van de eerdergenoemde Mart de Kruif. Die bleek echter niets te willen horen van vredesinitiatieven, waarschuwde dat Poetin hoopt ‘Europa af te matten’ en stelde nog ‘tien jaar hard werken’ in het vooruitzicht.

In de eerste Koude Oorlog bestond er bij delen van links een (dunne) verwantschap met Moskou – via de ideologische lijn van socialisme, anti-kapitalisme en communisme. Tegelijkertijd was er afkeer van het optreden van de Verenigde Staten, met name in de Vietnamoorlog (1955-1975).

Afkeer van Rusland is vanzelfsprekend geworden

Roelof Bouwman schreef op 1 november 2022 in EW: ‘Dat begon al in 1977, bij de oprichting van de actiegroep Stop de neutronenbom. Het initiatief ging uit van de communistische CPN, maar uitvalsbasis van de actiegroep was de protestantse Vrije Universiteit in Amsterdam. De CPN beschikte er over een kleine, maar fanatieke aanhang, hoofdzakelijk samengesteld uit studenten van gereformeerde komaf.’

In 2023 etaleert progressief en linksliberaal Nederland een vanzelfsprekende afkeer van Poetins Rusland, dat symbool staat voor nationalisme, traditie, LHBT-fobie en negentiende-eeuwse territoriumdrift. De enige politieke groepering die sympathie uit voor Rusland is het rechtse Forum voor Demoratie, een partij waarmee slechts weinigen in politiek Den Haag nog iets te maken willen hebben. 

Hoe zit het in 2023 met de vredesbeweging? Van een georganiseerde beweging die pleit voor vermindering van de spanning tussen het westen en Rusland is amper sprake. Het IKV en Pax Christi, de grote christelijk georiënteerde vredesorganisaties uit de jaren tachtig, zijn in 2014 opgegaan in één organisatie – PAX – dat als motto voert:‘Vrede. Wie durft?’

Ze melden trots ‘strategisch partner’ te zijn van het ministerie van Buitenlandse Zaken, waarvan ze subsidie ontvangen om, onder meer, te ijveren voor ‘het beëindigen van gewapend geweld en het opbouwen van inclusieve vrede’.

Verder is PAX – blijkens de teksten op de eigen website – vooral druk met gender en met het klimaat en neemt het duidelijk stelling vóór de Palestijnen. Over de kwestie Oekraïne spreekt PAX omfloerst: ‘Oekraïne heeft het recht en de plicht haar burgers op haar grondgebied te beschermen. Om dat te kunnen doen, heeft het land extra wapens nodig.’

Is dat een logisch standpunt voor een vredesorganisatie die tegelijk actie voert om bedrijven te bewegen juist níet te investeren in de wapenindustrie? De website van PAX vermeldt: ‘PAX onderzoekt wapenhandel naar landen die mensenrechten schenden en spreekt de financiers hiervan aan. (….) We werken aan het uitbannen van controversiële wapens, zoals clustermunitie, killer robots en kernwapens’. Net nu Washington is begonnen met het leveren van clustermunitie aan Kiev.

Er zit weinig licht meer tussen de visies van GroenLinks en het Pentagon

Sinds de jaren negentig zijn linkse partijen en aanpalende organisaties als PAX gaan ijveren voor humanitaire interventies onder de vlag van de Verenigde Naties. Midden jaren negentig, tijdens de Joegoslavische burgeroorlog, was het IKV-voorzitter Mient Jan Faber die zich bij de VN (en bij de Nederlandse regering) hard maakte voor het concept van de safe havens en de inzet van militairen onder de vlag van de VN (‘Blauwhelmen’). Het avontuur met Dutchbat in de ‘safe haven’ Srebrenica liep, zoals bekend, desastreus af.

We leggen ons oor te luisteren bij De Linker Wang, een religieus getinte werkgroep binnen GroenLinks. Ook daar klinken nauwelijks nog vredelievende pleidooien. Op een bijeenkomst in november 2022 zei Cinta Depondt, projectleider Oost-Europa en Oekraïne bij PAX, dat ze zich weliswaar aangesproken voelt door het pacifisme, maar dat het gaat om ‘een luxe die Oekraïne zich op dit moment niet kan veroorloven’. Rusland noemde ze ‘een onbetrouwbare partner’ die een ‘ongezonde christelijk-extremistische ideologie aanhangt’.

Europarlementariër Bas Eickhout van GroenLinks viel haar bij: nu beginnen met vredesgesprekken, zei hij, zal het conflict voor een heel lange tijd doen ‘stollen’ en zal in het voordeel van Rusland zijn. Er zit weinig licht meer tussen de visies van GroenLinks, Den Haag en het Pentagon.

De toenemende afhankelijkheid van de VS lijkt voor niemand een bezwaar

In juni 2023 vond in debatcentrum Pakhuis De Zwijger in Amsterdam een kleine bijeenkomst plaats over vrede in Oekraïne. Voor- en tegenstanders praatten geagiteerd door elkaar heen, maar er was in elk geval debat. Panellid Ewald Engelen – medewerker van De Groene Amsterdammer – merkte op dat in de Nederlandse buitenlandse politiek momenteel de dominee de overhand heeft boven de koopman. Nog niet zo lang geleden was de koopman (de gas- en oliebelangen van Shell, Nederlandse investeringen in de pijpleidingen Nordstream I en II) leidend.

Toch zijn de sancties tegen Rusland en de energiekrapte die er het gevolg van is, wel degelijk óók schadelijk voor de economie van de Europese Unie. Linkse en groene partijen zien echter vooral kansen om zo de energietransitie te versnellen – tegelijk blijven ze fel tegen kernenergie. De toenemende economische en militaire afhankelijkheid van de Verenigde Staten (voorheen een gruwel bij links) lijkt amper een bezwaar meer.

Cruciaal voor de brede publieke steun aan Oekraïne is dat Poetin met de inval in Oekraïne dichtbij de grenzen van EU-landen als Polen, Finland en Zweden komt. In 2023 zien we bijna live oorlogshandelingen op televisie, horen we in onze talkshows Oekraïners schrijnende verhalen vertellen, zien we in Nieuwsuur reportages vanaf het slagveld in Oost-Oekraïne. 

Oekraïne is bovendien een Europees land en de Oekraïners zijn ‘net als wij’. De steun voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen – grotendeels vrouwen en kinderen – was aanvankelijk onder links en rechts even groot.   

Socioloog Herman Vuijsje beschrijft in zijn onlangs verschenen boek Wij waren geen soldaat. Het leger was voor losers hoe linkse jongeren in de jaren zestig en zeventig afgaven op de dienstplicht. De protesten tegen de oorlog in Vietnam en de demonstraties tegen kernwapens versterkten in Nederland het zelfbeeld van een niet-militaire natie. Maar dat we een antimilitaristische traditie hebben, klopt slechts ten dele, benadrukt Vuijsje. De periode van afkeer van militairen, uniformen en oorlog was in Nederland eerder een tijdelijk verschijnsel.  

Na 9/11 veranderde de stemming: Nederland ging onder NAVO-vlag deelnemen aan de War on Terror in Afghanistan. Vuijsje wijst erop dat premier Jan Peter Balkenende in 2002 de term ‘helden’ gebruikte voor militairen die waren omgekomen tijdens een vredesmissie. Dat was voordien niet gebruikelijk: links – afkerig van uniformen en militairen – zou dergelijke bewoordingen hebben bedolven onder ironie.

Srebrenica was het keerpunt

Al lang voor Poetins invasie is Nederland anders gaan denken. Leger en politiek wilden na de schande van Srebrenica (en de vermeende lafheid van Dutchbat) graag het Nederlandse blazoen zuiveren. De herwaardering van militaire inzet en opoffering komt in Nederland de afgelopen jaren ook tot uiting op de – druk bezochte – jaarlijkse Veteranendag.

Bovendien is Nederland op regeringsniveau altijd – al sinds de oprichting in 1949 – een trouw lid geweest van de NAVO en aanhankelijk aan Washington. In het geheim lagen er in Volkel tactische kernwapens, iets wat oud-premier Ruud Lubbers in 2013 in een interview (per abuis) wereldkundig maakte. 

Tegengeluiden over de oorlog in Oekraïne blijven voorlopig beperkt tot de marge: corona-wappies, FvD-aanhangers en (door de veiligheidsdiensten als gevaarlijk bestempelde) complotdenkers. Er zijn mogelijk meer mensen die bedenkingen hebben bij de militaire steun vanuit Nederland aan Oekraïne, alleen we horen ze amper.

Onze eigen vecht- en sneuvelbereidheid blijft gering

Dat zou kunnen veranderen wanneer de krijgskansen keren (het tegenoffensief van Oekraïne lijkt vooralsnog weinig succesvol) en de kosten van de steun aan Oekraïne (denk aan nieuwe stijgingen van de energierekening in de komende winter) hoog oplopen. De kans dat Nederlanders het sturen van militairen naar Oekraïne zouden steunen, is verwaarloosbaar.

De generatie uit de jaren zestig, zeventig en tachtig – waarvan velen nooit in dienst wilden en demonstreerden tegen kernwapens – zijn nu, op gevorderde leeftijd, vaak voorstander van de Amerikaanse (en Europese) militaire steun aan Oekraïne. Uit een onderzoeksrapport van Ipsos uit april 2022 (The world’s response to the war in Ukraine) blijkt dat 65 procent van de Nederlanders vindt dat Nederland wapens moet sturen naar Oekraïne.   

Nauwelijks veranderd is de opvatting van Nederlanders over een eigen persoonlijke bijdrage aan het winnen van een eventuele oorlog.  Het EO-programma Dit is de kwestie liet in april 2022 onderzoeken hoe groot de vecht- en sneuvelbereidheid in ons eigen land is. Slechts 16 procent van de Nederlanders zegt de wapens op te willen pakken om Nederland te verdedigen.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, minstens 104 keer per jaar. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. En Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank! 

Coen de Jong is auteur van de boeken ‘Dwingeland’ (2021) en ‘Wokeland’ (2022), beide onder meer verkrijgbaar in de winkel van Wynia’s Week. Meer informatie: www.blauwburgwal.nl

Het bericht Van ‘Ban de bom’ tot F16’s voor Oekraïne: wat is er in vredesnaam gebeurd met het linkse pacifisme? verscheen eerst op Wynia's Week.

RutteDrie en RutteVier konden tegenspraak vaak maar matig waarderen, of die nu kwam van Kamerleden, journalisten, wetenschappers of gewone burgers. In de openbaarheid richtte de toorn van de coalitie zich vooral op populistische tendensen onder burgers en op uiterst rechtse, niet-salonfähige, partijen als PVV en FVD

Belerende toon

In de beslotenheid fronste de coalitie ook de wenkbrauwen wanneer Kamerleden als Renske Leijten van de SP en Pieter Omtzigt (eerst CDA, later Groep Omtzigt) hun controlerende taak effectief uitvoerden, toch essentieel voor een functionerende parlementaire democratie. Beide Kamerleden kregen mondjesmaat informatie over de aanpak van fraudebestrijding rond de Kinderopvangtoeslag. In het geval van Omtzigt deed RutteDrie actieve pogingen hem als Kamerlid van de CDA-fractie het zwijgen op te leggen.

Een constante factor tijdens RutteDrie en RutteVier was de vaak belerende toon aan het adres van individuele Nederlandse burgers: die moesten niet teveel klagen op de sociale media, niet teveel demonstreren én niet teveel vragen stellen bij de aanpak van diverse crisissen als de uitbraak van corona en de stikstofcrisis.

Maxim Februari, jurist en schrijver van het boek Doe Zelf Normaal, hekelde de attitude van ‘het is crisis en er moeten nu besluiten komen’. Achter die haast gaat volgens Februari ‘een groot dédain schuil jegens democratie en rechtsstaat’.

Hoogleraar Paul Frissen benadrukte onlangs dat de staat in potentie ‘een heel gevaarlijke institutie is’. RutteDrie en RutteVier vergaten nog wel eens dat de Grondwet er is om de burger te beschermen tegen al te drastisch optreden van de staat, en niet andersom. Hieronder een paar concrete voorbeelden.

Rechtsonzekerheid in de Toeslagenaffaire

In de Toeslagenaffaire moest een aantal Nederlandse burgers opboksen tegen een overheid die met maximale strengheid tegen hen procedeerde, niet alle informatie openbaarde en inflexibele rechters aan haar kant had (de Raad van State bevestigde steeds de ‘alles-of-niets-uitleg’ van de wet). De voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak constateerde in 2021: ‘Voor de slachtoffers van de toeslagenaffaire bestond de rechtsstaat de facto niet.’

Bovendien kwamen bij de fraudebestrijding (al dan niet officieuze) praktijken voor – zoals selectie op nationaliteit en afkomst – die ingingen tegen het beginsel van gelijke behandeling en non-discriminatie in artikel 1 van de Grondwet.

Problematisering van uitingen op sociale media

D66-minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren waarschuwde onder RutteDrie vanaf 2017 veelvuldig tegen (online) nepnieuws en desinformatie op sociale media. Politici met de verkeerde ideeën en ‘statelijke actoren’ als Rusland en China zouden de Nederlandse kiezer online manipuleren. Wilde beweringen die meer in lijn lagen met het wereldbeeld van regerende politici (‘Vladimir Poetin heeft Donald Trump aan de macht geholpen via Facebook-berichten’) golden niet als problematisch.

Ollongren liep strak in de pas met de Europese Commissie, die achter de schermen met de grote (Amerikaanse) spelers in de sociale media afspraken maakte om content (waaronder zinnige én onzinnige kritiek op het Coronabeleid) onder het mom van risico’s voor de veiligheid desnoods weg te kunnen filteren, minder zichtbaar te maken of te ‘demonitizen’ (adverteren onmogelijk maken).

Het is geen directe censuur vooraf – waartegen artikel 7 van de Grondwet bescherming biedt – maar wel problematisering van boodschappen (en de boodschappers) achteraf. En wanneer de regering zijn gezag en autoriteit loslaat op het meningenlandschap treedt vanzelf een ‘chilling effect’ op, waarbij bedachtzame mensen zich wel twee keer bedenken voordat ze zich uitspreken over gevoelige onderwerpen

Persvrijheid

Er was de krampachtige omgang met de in 2022 tot het publieke bestel toegetreden omroep Ongehoord Nederland (ON). Kamerleden van RutteVier spraken vanaf dag één schande van deze FVD- en PVV-vriendelijke omroep – die amper een uur televisiezendtijd had op het middaguur. ON lijdt weliswaar opzichtig aan subjectiviteit en gebrek aan kwaliteit, maar daarin is ze niet de enige.

Staatssecretaris voor Media en Cultuur Gunay Uslu van D66 kreeg – na diverse kritische rapporten van de NPO-ombudsman – vanuit de NPO het verzoek ON uit het bestel te verwijderen. Dat schuurt met het uitgangspunt dat de regering niet treedt in de inhoud van wat publieke omroepen uitzenden. Mocht ON in de nabije toekomst uit het bestel worden gezet, dan ligt er een precedent waarmee toekomstige coalitiepartijen stemming kunnen gaan maken tegen elke omroep die hen politiek gezien niet bevalt.  

Corona, avondklok en inperking demonstratierecht

Na het uitbreken begin 2020 van het coronavirus nam RutteDrie vergaande bestrijdingsmaatregelen. Aanvankelijk gebeurde dat op basis van noodverordeningen van de voorzittende burgemeesters van veiligheidsregio’s, die geen verantwoording hoefden af te leggen aan het parlement of zelfs maar aan een gemeenteraad. Korte tijd was onder RutteDrie een – sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer geziene – avondklok van kracht, een maatregel die amper bijdroeg aan coronabestrijding maar wel veel weerstand en opstandig gedrag opriep.

Gedurende de pandemie smoorden de coalities-Rutte tegengeluiden graag in een deken van foei-geluiden (met vicepremier Hugo de Jonge in een hoofdrol), een voorbeeld dat burgemeesters die beslisten over het doorgaan van demonstraties niet ontging. Amnesty Nederland waarschuwde in 2021 dat het demonstratierecht – verankerd in artikel 9 van de Grondwet en in de democratische spelregels – onder druk stond vanwege hardhandig optreden van de politie bij een coronademonstratie op het Malieveld en bij het woonprotest in Rotterdam.  

In de lente van 2023 hadden de coalitiepartijen én de gedoogpartijen PvdA en GroenLinks opeens geen behoefte meer aan een parlementaire enquête naar het coronabeleid, met als argumenten tijdgebrek en het – ongewenst bevonden – ‘wappie’-gehalte van de Kamerleden van FVD, PVV en de Groep Van Haga.

Dromen van een partijverbod

Artikel 8 van de Grondwet regelt de vrijheid van vereniging – waaronder die van politieke partijen. In 2019 begon de eerder genoemde minister Ollongren te broeden op de Wet op de Politieke Partijen, met voornemens voor meer toezicht op de financiering van partijen en meer regulering van online verkiezingscampagnes. Hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans merkte op dat de maatregelen vooral bedoeld waren om de niet-middenpartijen (denk: PVV, FVD) aan te pakken.

Minister van Binnenlandse Zaken Hanke Bruins Slot van het CDA bracht eind 2022 een wetsvoorstel in consultatie dat aanstuurt op een afzonderlijke wettelijke basis voor een partijverbod.

Keer op keer hintten met name Kamerleden van D66 als Jan Paternotte dat het FVD doelwit was. Op 28 juni 2023 – tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over de weerbaarheid van de democratie – prentten diverse politicologen en rechtsgeleerden de aanwezige Kamerleden, onder wie Paternotte, in dat partijen verbieden (zolang die niet oproepen tot geweld) een gevaarlijke route is om te bewandelen in een democratie. Het is te hopen dat toekomstige coalities tijdig naar dergelijke waarschuwingen luisteren.

Coen de Jong is auteur van de boeken Dwingeland (2021) en Wokeland (2022). Deze boeken zijn overal verkrijgbaar, onder meer in de winkel van Wynia’s Week.

De onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en andere donateurs. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht RutteDrie en RutteVier hadden de grondrechten niet hoog in het vaandel verscheen eerst op Wynia's Week.

George Orwell waarschuwde voor het gevaar van ‘the gramophone mind’ – de eindeloze herhaling van heersende opvattingen. De Britse schrijver had in 1945 grote moeite een uitgever te vinden voor Animal Farm: deze satirische roman zou in oorlogstijd ‘aanstootgevend’ zijn voor Stalin, de leider van de Sovjet-Unie, en diens sympathisanten in het westen. In The Freedom of the Press merkte Orwell op: ‘Unpopular ideas can be silenced, and inconvenient facts kept dark, without the need for any official ban.

In onze tijd pleiten politici voor het inperken of reguleren van media-uitingen en debat – met als argument het ‘hogere belang’ van het beschermen van de democratie tegen misleidende of gevaarlijke opvattingen. Van hogerhand klinken argumenten als ‘in tijden van populisme heeft de pers een verantwoordelijkheid om …’, ‘door het gevaar van de pandemie kunnen we niet meer toestaan dat…’ of ‘de vijand verspreidt desinformatie …’.  

De kiezer als tegenstander

De Duitse Rijkskanselier Otto von Bismarck probeerde in de jaren tachtig van de 19^e eeuw de electorale opmars van de socialisten te bestrijden via een ‘Sozialistengesetz’ dat publicaties, verenigingen en bijeenkomsten verbood.

De IJzeren Kanselier had angstvisioenen die westerse regeringen van nu zouden herkennen. Huiver voor mobilisatie van de ontevreden massa via de stembus (‘de kiezer is op drift’ verzuchten veel media), achterdocht over inmenging door buitenlandse machten en subversieve bewegingen (‘statelijke actoren’ en ‘anti-overheidsextremisten’ in het veiligheidsjargon van nu) én noodkreten tot solidariteit van Europese machthebbers onderling tegenover opstandige burgers (zie hoe politici als Guy Verhofstadt en Frans Timmermans de Europese bestuurslaag liefst inzetten als stuwdam tegen wat zij zien als grillen van het electoraat).

Binnen Nederlandse regeringspartijen klinkt al het sentiment door dat media en debat (en zelfs invloed via de stembus) liefst het exclusieve domein dienen te zijn van ‘nette mensen’. Dat is precies het standpunt van 19^e eeuwse conservatieven en reactionairen. Wie in dat spoor denkt gaat vanzelf vinden dat kritiek op ‘nette’ politici neerkomt op ‘lèse-majesté’.

Minister Hugo de Jonge haalde wild uit (‘wat zou het helpen als dit soort kwaadaardigheid geen podium zou krijgen’) na een column van Marianne Zwagerman van 26 mei in De Telegraaf met de titel ‘de uittocht van de Kaag-elite is begonnen’. Ook Twitter-eigenaar Elon Musk wekt met provocerende uitspraken (‘My pronouns are: prosecute/Fauci’) regelmatig de toorn op van westerse regeringen.

De stem van de autoriteiten

De observatie van de Franse filosoof Michel Foucault (1926-1984) dat machthebbers in elk tijdperk een ‘waarheidsregime’ (régime de vérité) construeren is hoogst actueel.  Rond Corona, de oorlog in Oekraïne en zelfs rond een nationaal probleem als stikstofdepositie klinkt de stem van de autoriteiten én hun ‘producenten van de waarheid’ in instituties, wetenschap en media alsmaar dwingender. In zo’n klimaat is durf nodig om met een afwijkend standpunt – hoe beschaafd verwoord ook – te komen.

Instructief waren de reacties op een petitie met een oproep tot onderhandelen met Rusland over een wapenstilstand, mede ondertekend door oud-PvdA minister Hedy d’Ancona, voormalige president van De Nederlandse Bank Nout Wellink, Volkskrant-columnist Bert Wagendorp en wetenschappers en (oud-) journalisten uit klassiek linkse hoek.

Aantijgingen waren hun deel, waaronder ‘objectief dienstbaar aan Poetin’ (dixit NRC-columnist en voormalig PSP-bestuurslid Hubert Smeets ) en ‘vileine Pro-Poetin propaganda’ (volgens de hoofdredacteur van het uiterst linkse Socialisme.nu.

Nut van tegenspraak

Medeondertekenaar en oud-diplomaat Nikolaos van Dam trok in een interview met NRC een parallel met de situatie in 2012 in Syrië, toen het westen niet wilde onderhandelen met de dictator Assad: ‘Vervolgens kregen we vijfhonderdduizend doden en werd er alsnog onderhandeld. Assad zit er nog steeds.’

Men kan lachen om de naïviteit van pacifisten tegenover een dictator op oorlogspad als Poetin, of blij zijn dat onze tijd geen equivalent kent van de drammerige linkse vredesbeweging van de jaren tachtig van de 20^ste eeuw. Maar stel dat Washington zou willen proberen de Nederlandse regering te overreden om na F16’s ook Nederlandse militairen naar Oekraïne te sturen: welke stem met enige maatschappelijke autoriteit zou dan tegengas durven te geven?

Verdedigen

Op 26 mei 2023 stelde debatcentrum De Balie midden in Amsterdam een uitgebrande Russische tank tentoon. In de woorden van de speechende burgemeester Femke Halsema: ‘De tank herinnert ons eraan dat we democratie elke dag moeten verdedigen’. Directeur Yoeri Albrecht kreeg van een medewerker van het extreemlinkse online platform Left Laser steeds opnieuw de vraag ‘heeft u financiering vanuit de NAVO? Albrecht trok uiteindelijk uit frustratie de microfoon uit handen van de vragensteller en bleef herhalen dat de vragensteller ‘een dictator verdedigde’ en daarom geen recht van spreken had.

Als vanzelfsprekend gaan we er van uit dat onze eigen democratische waarden en vrijheden ongeschonden uit de strijd gaan komen. Zou een onthullend en kritisch boek over de Oekraïense president Zelenski, of over financiële belangen in Washington achter het conflict, in 2023 een uitgever vinden – of zou het te aanstootgevend zijn?

Ballingen en dissidenten

Hannah Arend, zelf in 1933 gevlucht uit Nazi-Duitsland, besprak in The Origins of Totalitarianism de paradox van grenzen: ze houden soms vluchtelingen tegen, maar geven tegelijk politieke ballingen en intellectuele dwarsliggers de kans in buurlanden een veilige haven te zoeken. In het ‘geglobaliseerde westen’ – dat zich mentaal én geografisch over de wereld uitstrekt van Hawaï tot Kiev tot Nieuw-Zeeland – kunnen in eigen land controversiële stemmen steeds minder rekenen op clementie van andere regeringen. Zo ontstaan ‘eeuwige dissidenten’, die verstoken blijven van uitgevers, platforms, lezingen of gastdocentschappen.

In London ondervroeg de Britse antiterreurpolitie op 18 april 2023 een medewerker van de linkse Franse uitgever Éditions la Fabrique over de ‘anti-regeringsopvattingen’ van zijn auteurs. De Amerikaanse veteraan-onderzoeksjournalist Seymour Hersh moest noodgedwongen overgaan tot zelfpublicatie op Substack van zijn artikel van 8 februari 2023 dat stelde dat de Amerikaanse regering verantwoordelijk was voor het opblazen van de Nordstream-pijpleidingen. Westerse autoriteiten gaven geen inhoudelijke weerlegging maar schilderden Hersh af als een geestelijk verwarde oude man.

Zwarte schapen

Nadat klokkenluider Edward Snowden en hacker-journalist Julian Assange (oprichter van onderzoekplatform Wikileaks) pijnlijke onthullingen deden over afluisterpraktijken van het Amerikaanse militaire- en veiligheidsapparaat konden ze hooguit proberen te vluchten naar Ecuador.

Oud CIA-directeur Mike Pompeo noemde Wikileaks ‘een vijandige inlichtingendienst’. Assange wacht in een Britse anti-terreur gevangenis een jarenlang voortslepende uitleveringsprocedure af, onder goedkeurend oog van Europese regeringen en zonder veel protest van westerse media die hem tot 2016 nog regelmatig als bron opvoerden.

Onderzoekscollectief Bellingcat, waar Yoeri Albrecht een bestuursfunctie bekleedt, geniet juist een gerieflijke positie binnen het ecosysteem van inlichtingendiensten en het defensieapparaat – waarmee het qua timing en inhoud van zijn berichtgeving vaak synchroon loopt. 

Eurocommissaris Thierry Breton dreigde onlangs Twitter te weren van het territorium van de Europese Unie indien eigenaar Elon Musk zich niet houdt aan het desinformatiebeleid van de EU, waar andere social media bedrijven als Meta en Google zich ‘vrijwillig’ aan conformeren. Michel Foucault zei vlak voor zijn dood nog dat niets gevaarlijker is dan een politiek systeem dat de waarheid voorschrijft.  

Coen de Jong is auteur van de boeken Dwingeland (2021) en Wokeland (2022). Deze boeken zijn overal verkrijgbaar, onder meer in de winkel van Wynia’s Week.

De onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en andere donateurs. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Censuur en zelfcensuur worden steeds normaler verscheen eerst op Wynia's Week.

In 2017 en 2018  kreeg ik de gelegenheid in opinieartikelen in de Volkskrant te waarschuwen tegen precies deze ontwikkeling: steeds verder gaande bemoeienis door onder de radar opererende overheidsorganen die zich – samen met Facebook, Google en zelfbenoemde factcheckers – uitroepen tot arbiters van De Waarheid. De gevaren van deze glijdende schaal staan uitgebreider beschreven in het medio 2021 bij uitgeverij Blauwburgwal verschenen boek ‘Dwingeland. Orwell in de Polder’.

Driehoek politiek, journalistiek en digitale ondernemers

De term desinformatie is politiek zwaar beladen: volgens NRC definieert de overheid het als ‘misleidende informatie, vaak met een kwade bedoeling, om schade toe te brengen aan de samenleving, democratie of volksgezondheid’. Eerst was deze verdenking gereserveerd voor buitenlandse ‘statelijke actoren’, inmiddels krijgen ook Nederlandse burgers deze achteloos om de oren.

Tegelijk stelt onderzoeker Michael Klos in NRC dat desinformatie ‘juridisch gezien’ een relatief nieuw begrip is. Kortom, een forsebeschuldiging zonder deugdelijke juridische basis die de autoriteiten almaar makkelijker rondstrooien. In feite creëren overheden hiermee gedachtenmisdrijven (‘thought crimes’).

Is zo’n semiofficieel orgaan dat debatten, meningen en nieuws monitort dan niet nuttig om te informeren, voor te lichten en misverstanden weg te nemen over vaccinaties – om zo de volksgezondheid te bevorderen? Welnu, er is altijd een geld gevende instantie, een politicus, een minister die de zaak aanstuurt en een agenda heeft – al naar gelang de politieke wind waait. En toen in 2020 de Coronacrisis uitbrak waren vaccinaties opeens politiek thema nummer één voor de coalitie en voor minister van VWS Hugo de Jonge. Alle betrokkenen in zo’n Denktank weten dan al snel – en voelen vanzelf aan – welke oordelen de autoriteiten van hen verwachten en op wie ze hun pijlen moeten richten.

Enthousiast knoopt zo’n Denktank banden aan met (medische) deskundigen, hoogleraren ethiek (!) en mogelijk zelfs columnisten en journalisten om (blijkbaar onkundig van hoe corrumperend dit is) informeel mee te gaan sparren over welke informatie in het publieke debat wel en niet wenselijk is. De aanwezigheid van Tech-bedrijven completeert de driehoek: Facebook en Google – samen eigenaar van vrijwel alle grote social media-platforms – overlegden regelmatig met medewerkers van Nederlandse ministers, al vóór de coronacrisis.

Geen exclusief Nederlands verschijnsel, want al zeker sinds 2018 bestaan in EU-verband convenanten tussen EU-lidstaten en Big Tech, dat zich gretig conformeert met het oog op commerciële belangen. Zo ontstaat vanzelf een ‘verdwijndriehoek’ voor politiek ongewenste informatie.

Het Eigen Gelijk

Onvermijdelijk ontspoort zo’n initiatief richting het controleren van de oppositie. De geldgever of politicus wil sowieso geen kritiek of suggesties horen die tegen zijn eigen opvattingen of politiek belang ingaan. Nog meer invloed gaat uit van wetenschappers en deskundigen die op ‘gevoelige’ terreinen als corona plotsklaps transformeerden tot mediapersoonlijkheden.

Aan talkshowtafels luidden ze – schouder aan schouder met gelijkgestemde politici – de alarmbel over opstandige burgers en over de schaduwzijden van grondrechten als de vrijheid van meningsuiting; had die wellicht niet haar beste tijd gehad? Roland Pierik, naar eigen zeggen actief in de Denktank, ontkende in NRC samen met zijn collega-denktanker Marcel Verweij volledig de problematische aspecten. Diezelfde Roland Pierik toonde zich tijdens de coronacrisis in de media regelmatig voorstander van vaccinatieplicht – bepaald geen onomstreden beleidsadvies.

Parallel aan deze nieuwe hoeders van de waarheid en de moraal opereren factcheckers die (betaald en onbetaald) de taak op zich nemen feit en fictie te scheiden en ‘objectieve’ oordelen te geven. Een beroep op ‘de wetenschap’ is hierbij nooit ver weg. Terwijl een basisregel toch is dat wetenschappelijke kennis zelden eensluidend is en nooit stilstaat. De oorsprong van het coronavirus, de precieze effectiviteit van mondkapjes, avondklok en lockdowns: het zijn maar enkele punten waaraan menig factchecker zich zwaar kan vertillen.

In Nederland is onder luide aansporingen van minister Kajsa Ollongren (D66) een heuse factcheck-industrie opgetuigd in het gebied tussen politiek, publieke omroep (onder andere KRO-NCRV’s Pointer), wetenschap (onder andere de Universiteit Leiden), NGO’s en geldgevende instanties als de Stichting Democratie en Media. Qua bemensing en heersende opvattingen hangt deze zwerm factcheckers opvallend nauw tegen het Haags-Hilversumse mediacomplex aan. Al te vaak beweegt de hele factcheck-operatie weg van een redelijke afweging van feiten en meningen en overschrijdt ze de grens tussen voorlichting en propaganda: ‘wij’ zijn nobel, ‘zij’ zijn fout en de waarheid moet ‘onze’ zaak dienen.

Gezondheid en veiligheid klassieke censuurargumenten

De Nederlandse (politieke) bovenlaag denkt in de kern niet veel anders dan het Comité du Salut Publique vlak na de Franse Revolutie: uit naam van de veiligheid, de (mentale) volksgezondheid én de moraal wil – nee, moét – men ‘gevaarlijke’ en opruiende opvattingen en mensen uitbannen. Als altijd begint het bij de excommunicatie van dorpsgekken, in casu de omroep Ongehoord Nederland van Arnold Karskens, waar het bestuur van de NPO nu snel van af wil.

Is men die Rubicon eenmaal overgestoken dan is de mentale barrière tegen verboden op andere omroepen, publicaties en journalisten al een stuk lager. Gevaarlijk lager. Weet u nog hoeveel weerzin omroep Powned in zijn begintijd opriep en hoe diep de aversie tegen De Telegraaf is in sommige mediakringen? En hoe diep de afkeer op zowel ‘links’ als ‘rechts’ is tegen bepaalde journalisten? Hoe lang blijven die buiten schot, wanneer er eenmaal een precedent voor uitschakeling ligt?  

Ton van Dijk wijst er in HP/DeTijd op dat zelfs als er procedurele argumenten zijn om Karskens en zijn omroep uit de NPO te verwijderen er hogere principes van mediavrijheid op het spel staan. Alleen een rechter, en niet een passant als staatssecretaris Uslu van D66 (de partij die opvallend veel moeite heeft met andere opvattingen dan de hare), mag zich bemoeien met de inhoud van nieuwsberichten – en dan alleen in geval van specifieke uitingen die wellicht strafbaar zijn. Door de hele saga rond ON zal de politieke onafhankelijkheid van het bestuur van de NPO alleen maar méér ter discussie komen staan.

Digitale verboden zones

Over Ongehoord Nederland zeggen de voorstanders van verwijdering vaak: ‘Dan gaan ze toch commercieel? Op internet kunnen ze hun gang gaan!’. Ten eerste ontstaat zo concurrentievervalsing: ‘goede’ meningen krijgen overheidssubsidie, ‘foute’ meningen mogen alleen commercieel. Ten tweede: de hele mindset achter de Denktank Desinformatie en de samenwerking tussen overheid, Big Tech én geaccrediteerde factcheckers is juist gericht op actief ingrijpen in de commerciële mediasfeer. De Digital Services Act, een aanstaande Europese Richtlijn die in Nederland kracht van wet zal krijgen, geeft EU-lidstaten legio mogelijkheden om verspreiders van ongewenste informatie het leven zuur te maken en digitale Sperrgebiete in te richten.

De AIVD waarschuwde in zijn jaarverslag van 2022 tegen ‘anti-institutioneel extremisme’ als gevaar voor de nationale veiligheid. Onder andere op basis van afgeluisterde of gemonitorde Telegram-groepen schatte de AIVD in dat ruim 100.000 Nederlanders in een ‘democratie-ondermijnend narratief’ geloven. Na de Corona-periode kijken we nauwelijks meer op van zowel de problematisering van gedachten (bizarre theorieën daargelaten, wie is niet ooit wantrouwend geweest tegen een instituut of tegen een lokale overheid?) als van de gebruikte methoden (op grote schaal inbreken in privé-communicatie tussen burgers).

In de Volkskrant uitten deskundigen als criminologe Fiore Geelhoed twijfels: creëert de overheid hiermee geen verdachte groepen burgers (‘suspect groups’)? Labels als ‘desinformatie’ en ‘extremist’ krijgen almaar meer de lading van een stempel in een overheidsregister of een aantekening in een persoonsdossier van een veiligheidsdienst: ‘politiek onbetrouwbaar: in de gaten houden’.

Politici van regerende partijen krijgen een schot voor open doel aangereikt. Bevallen kritische vragen over maatschappelijke kwesties niet? Maak ze dan taboe via labels als desinformatie. Is dit gebruik eenmaal ingeburgerd dan komen ook anderszins verstandige mensen in de verleiding het van hogerhand goedgekeurde etiket in te zetten. Volkskrant-journalist Maarten Keulemans verweet Pieter Omtzigt – een zeer effectieve politicus van de oppositie – op Twitter ‘desinformatie’ te verspreiden over oversterfte. Zo’n denkmarkering (‘ho, ho, niet die kant op!’) bemoeilijkt een inhoudelijk debat. Keulemans nam de kwalificatie richting Omtzigt overigens vrijwel direct weer terug. Ook politici als Caroline van der Plas en columnisten als oud PvdA-minister Ronald Plasterk kregen al te maken met de aantijging ‘desinformatie’ over stikstof te verspreiden.

Toen de eerder genoemde Maarten Keulemans het bestond op sociale media positief te schrijven over het boek De Stikstoffuik van Arnout Jaspers werd hij doelwit van de opiniepolitie der factcheckers – die opereert zonder aanziens des persoons. Marieke Kuypers, tot voor kort verbonden aan Pointer, tweette richting Keulemans: ‘het boek is wetenschapsontkenning en complotdenken’ en ‘je raadt nu desinformatie aan’. 

De oplossing: tijdig op de rem, zonder angst

Het bestaan van formele persvrijheid is geen garantie voor snijdende journalistiek of daadwerkelijke controle van de macht, zoals George Orwell in 1945 waarnam: ‘The degree of freedom of the press existing in this country is often over-rated. Technically there is great freedom, but the fact that most of the press is owned by a few people operates in much the same way as State censorship.’

Anno 2023 zijn in Nederland veel media in handen van enkele grote ondernemers of zijn onderdeel van de gesubsidieerde NPO-biotoop. De neuzen staan vaak grotendeels dezelfde kant op in thema’s als klimaat, stikstof, Europa, Oekraïne, immigratie en asiel.

Waar waren journalisten, wetenschappers én de meeste Kamerleden een paar jaar geleden om ministers als Ollongren, Blokhuis en De Jonge – en Facebook en Google – te kastijden en tijdig terug in hun hok te duwen? Waren ze (heimelijk) wellicht blij dat de overheid tenminste ‘iets deed’ tegen populisten en ‘ontkenners’?

De lakmoestest moet zijn of mensen met een positie om tegen te spreken direct op de rem durven te gaan staan (ondanks het gevaar van persoonlijke aanvallen, verdachtmakingen of ander afweergeschut) zodra de regering hint op plannen die dwars tegen de Grondwet en de burgerrechten in gaan.

In DWINGELAND, Orwell in de polder laat Coen de Jong zien dat veel voorspellingen van Orwell uit ‘1984’ sluipenderwijs uitkomen en hun intrede doen in de polder. Onze grondwettelijk vastgelegde vrijheden en burgerrechten komen daarbij steeds vaker in de knel.

DWINGELAND is verkrijgbaar als paperback (20 euro, gratis verzending), als luisterboek (16,95) en als e-book (12,50). Meer informatie en bestellingen voor de paperback HIER en voor het e-book HIER. 

Wynia’s Week zorgt twee keer in de week voor verrassend nieuws en verrijkende inzichten. De donateurs maken dat mogelijk. Van harte welkom! Doneren kan HIER.

Het bericht Denktank Desinformatie bevestigt: Voorkom dat de overheid het vrije debat verdacht maakt verscheen eerst op Wynia's Week.

Het minderhedenbeleid bestond uit afspraken met voormannen van allochtone ‘zelforganisaties’ en verder lieten politici de ‘migranten’ graag in hun eigen Turkse, Marokkaanse of Surinaamse maatschappelijke enclaves blijven. Politiek en ook de media waren in het Nederland van vóór Pim Fortuyn zonder het te beseffen al erg ‘woke’.

Tegenspraak ongewenst

Wie politiek een stem gaf aan de brede onvrede onder Nederlandse kiezers wachtte verkettering. De SP kreeg in 1983 bagger over zich heen na publicatie van de kritische beschouwing ‘Gastarbeid en Kapitaal’. De ultrarechtse Centrum Partij van Hans Janmaat gold in kringen die er toe deden als een heropleving van het nationaalsocialisme. En in 1998 kwam het tot een partijverbod voor de – toen al zieltogende – extreemrechtse CP86.

Reactief beleid

De Nederlandse politiek besefte – van onder haar morele uithangbord – in de jaren 90 al dat immigratie van buiten Europa onder kiezers niet heel populair was. Zo sleutelde staatssecretaris Job Cohen van de PvdA in de hoogtijdagen van de Paarse kabinetten (1994-2002) al wat beperkingen in het toelatingsbeleid voor asielzoekers. Tegelijk kreeg de immigratie-kritische VVD-leider Frits Bolkestein vanaf links het verwijt dat hij ‘Bosnische vluchtelingen op transport wilde stellen’.

Debat onmogelijk

Daadwerkelijk enthousiasme voor de multiculturele samenleving beperkte zich tot wat beoefenaars van marginale academische stromingen als cultuurrelativisme en antikolonialisme (onder wie antropologe Gloria Wekker) en tot de gesubsidieerde ‘zelforganisaties’ van allochtonen, die nauwe banden aanknoopten met partijen als PvdA en GroenLinks.

De politiek én de opiniërende klasse probeerden nadelige effecten van immigratie uit zicht te houden met morele geboden en luchtspiegelingen over culturele verrijking. Het maakte weinig enthousiasme los onder Nederlanders maar beperkte wel sterk de debatruimte en dempte tegengeluiden in politiek en media tot fluistertoon.

Keerpunt

De zinsbegoocheling spatte vlak na de eeuwwisseling uiteen met de politieke opkomst en ondergang (via een politieke moord) van oud-Elsevier columnist Pim Fortuyn. De centrumrechtse onderstroom –Nederland is nooit een in meerderheid links land geweest – kwam meer naar de politieke oppervlakte met de kabinetten Balkenende (2002-2010).

Die beleden lippendienst aan migratiebeperking, integratie en het gevaar van islamitisch extremisme. Maar veel bleef ook hetzelfde: immigratie van binnen én buiten de EU zette zich voort. Gemeenten en universiteiten hesen islamologen als Tariq Ramadan op het podium in het kader van ‘bruggen bouwen’ met de moslimwereld.

Nieuwe leer van Diversiteit en Inclusie

De theorie van de multiculturele samenleving stelde dat culturen in alle opzichten gelijkwaardig zijn. Hedendaagse ‘woke’ actiegroeperingen als Kick Out Zwarte Piet, Black Lives Matter Nederland en BIJ1 van Sylvana Simons gaan een stap verder en propageren dat ‘witheid’ slecht is, dat witte mensen besmet zijn met foute gedachten en boete moeten doen.

‘Woke’ komt neer op de gecombineerde denkbeelden van de Amerikaanse Black Panthers uit de jaren ’70 en het Nederlands Palestina Komitee uit de jaren ’80, beleden in 21^ste eeuwse half-Engelse kretologie. En zo dient anno 2023 de (in de jaren ’80 en ’90 uitgedachte) quasi-wetenschap van Gloria Wekker over ‘witte schuld’ opeens als handleiding voor de nieuwe leer van Diversiteit & Inclusiviteit.

Witte bazen, gekleurde subsidieontvangers

‘Woke’-activisme presenteert zich als ‘de stem van de rechtelozen’ maar floreert juist omdat het geld en aandacht krijgt van ministeries, van gemeenteraden en van met publiek geld betaalde emancipatieclubs en kennisorganisaties, waar (oud-)politici van PvdA, GroenLinks en D66 de dienst uitmaken.  

De nieuwe Omroep ZWART van Akwasi is simpelweg een nieuwe verschijningsvorm van de gesubsidieerde allochtone ‘zelforganisaties’ uit de jaren ’80 en ’90. Uiteraard is het nog steeds niet de bedoeling dat individuele ‘mensen van kleur’ voor zichzelf nadenken, kritische journalistiek gaan bedrijven of anders gaan stemmen dan van hogerhand gewenst.

Verklikkers

In de jaren ’80 en ’90 waren PvdA-politici als Ed van Tijn samen met de Anne Frank Stichting druk met de jacht op dissidente geluiden rond het multiculturele ideaal. Rond de ‘woke’-ideologie van diversiteit & inclusiviteit die nu overal de publieke sector binnendringt zit de schrik er ook goed in. Klachten van ‘gekwetsten’ kunnen immers leiden tot uitstoting van ‘daders’ of tot een mediastorm. Via meldpunten, racismecoördinatoren van PvdA-huize en diversiteitsofficieren begint al een systeem van opinie- en gedragscontrole te ontstaan.  

Verbod op kritiek

Anno 2023 is zo de oude wensdroom uit de jaren tachtig van het Nederlands Centrum Buitenlanders om kritiek op de islam of op ‘mensen van kleur’ te bestraffen aan het uitkomen. Hun voorman Mohamed Rabbae riep eind jaren ’80 op het boek De Duivelsverzen van Salman Rushdie te verbieden.

Woke actieclubjes als KOZP, Zwart Manifest en Black Archives dromen – vaak via actief moreel beraad met het College voor de Rechten van de Mens – van het verbieden van woorden en uitdrukkingen en het ‘opschonen’ van boeken, toneelstukken en films.

Jodenvervolgingen als ijkpunt vervangen door de Trans-Atlantische slavernij

In de tijd van de multiculturele samenleving waren de Tweede Wereldoorlog en de Jodenvervolgingen het ijkpunt voor alles. Vergelijkingen met de Tweede Wereldoorlog dienden niet zelden als politiek wapen tegen ongewenste oppositie over immigratie en integratie.

De Trans-Atlantische slavernij begint deze functie van moreel ijkpunt over te nemen nu Rutte-4 op instigatie van D66 en GroenLinks een herdenkingsindustrie opzet over slavernij en koloniale wandaden van ‘wit’ Nederland. Herdenkingen en museumtentoonstellingen over de slavernij zijn daarbij podia om de juiste gedachten en opvattingen te verspreiden en hebben veel weg van bijeenkomsten voor de nieuwe diversiteitsideologie.

Verzet en helden

Per decreet is ook het beeld van de Tweede Wereldoorlog aangepast: ‘Witte’ oorlogshelden zijn door directrice van het Verzetsmuseum Liesbeth van der Horst afgeschaft, Nederlandse verzetsstrijders én SS-ers zijn evenzovele moreel ambigue mensen.

De ‘witte’ Nederlanders kunnen hun historische collectieve schuld daarentegen niet ontlopen en moeten – als het tenminste aan BIJ1 ligt – de Caribische historische figuren Boni en Tula als helden gaan vereren om hun verzet tegen ‘witte’ slavenhouders. Ook hier volop continuïteit: bestuurders van het Verzetsmuseum wilden in de jaren ’90 de problemen van ‘illegalen’ in Nederland al gelijk stellen aan het lot van Joodse onderduikers in ’40-’45.

Mensenrechten ondergeschikt aan ‘eigen kring’

De multiculturele opvatting dat ‘wij’ niet mogen oordelen over misstanden in ‘eigen kring’ als eerwraak, dwanghuwelijken en meisjesbesnijdenis is anno 2023 nog springlevend. Een Nederlandse rechtsbank oordeelde na expertconsultatie met arabist Maurits Berger – wiens leerstoel is gefinancierd vanuit Oman – dat de prediker van de Haagse As-Soenah moskee meisjesbesnijdenis mocht ‘bespreken’ (lees: aanbevelen).

Inperking van de denkvrijheid van de kiezer

‘Woke’ en de leer van diversiteit & inclusiviteit gaan vrijwel altijd hand-in-hand met gedachten en opvattingen – over onderwijs, cultuur, Europese Unie, stikstof en klimaat – die de gevestigde politieke partijen en de opiniërende klasse wenselijk vinden. Net zoals van de Nederlandse burger in het decennium vóór Fortuyn impliciet werd verwacht het ‘Paarse’ gedachtengoed te eerbiedigen.

Tekenend was dat de lijstverbinding PvdA-GroenLinks hun beoogde leider in de Eerste Kamer Paul Rosenmöller naar voren schoof bij een debat bij WNL-op-Zondag op 25 februari. Rosenmöller stak een lofzang af op grootschalige immigratie en waarschuwde voor extreemrechts. Het leek weer 2002.

(Valse) hoop op restauratie van het pre-Fortuyn tijdperk

Het ‘woke’ diversiteitsoffensief is een nieuwe zinsbegoocheling die, net als in het pre-Fortuyn tijdperk, vastlopend beleid rond immigratie en minderheden moet maskeren. In tijden van historisch laag vertrouwen in de Haagse politiek kan de diversiteitsobsessie een tweede, ditmaal waarschijnlijk veel onaangenamere, ‘Fortuyn-revolutie’ gaan baren.

Coen de Jong beschrijft in WOKELAND hoe een radicaal groepje activisten met behulp van politici van GroenLinks en D66 vat kreeg op Nederland: op de geschiedenis, op de folklore, op de politiek, op de media. Het boek is uitgegeven door Uitgeverij Blauwburgwal en kost 22,50 (geen verzendkosten). ‘Wokeland’ is overal te koop, zoals in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week zorgt twee keer per week voor verrassend nieuws en verrijkende inzichten. De donateurs maken dat mogelijk. Van harte welkom! Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Woke: de onaanraakbare ‘multiculturele samenleving’ terug van weggeweest verscheen eerst op Wynia's Week.