Het zijn zeer populaire termen die vaak als nastrevenswaardige idealen worden gezien. Men wil op de scholen – waaronder de universiteiten – ‘divers’ zijn. En een ‘plek voor iedereen’. Zeer nobel, nietwaar? Om aan waarheidsvinding te kunnen doen heb je natuurlijk verschillende gedachten en meningen nodig! Diversiteit qua ideeën, wie zegt daar nou nee tegen?

EDI-programma

Inmiddels is de zoektoch naar ultieme inclusiviteit en diversiteit volop bezig, en kennen vele westerse universiteiten en hogescholen in zekere mate ‘diversiteits- en inclusiviteitsbeleid’. Neem bijvoorbeeld de Universiteit Utrecht (UU): de UU heeft al enige tijd een zogeheten Equality, Diversity & Inclusion (EDI)-programma. De universiteit wil ‘een zichtbare bijdrage leveren aan een inclusieve universitaire gemeenschap, aan een rechtvaardige samenleving, en gelijke rechten en gelijke kansen voor iedereen’, zo stelt ze op haar website.

Ook heeft de UU vijf concrete doelstellingen en bijbehorende acties geformuleerd voor de jaren 2021-2025. Dit zijn de volgende, te zien op de website:

1. Er ontstaat op de universiteit en erbuiten meer bewustzijn over gelijkheid, diversiteit en inclusie.
2. Inclusiviteit, gelijke kansen en diversiteit zijn omgezet in actie.
3. Medewerkers en studenten voelen zich welkom en gewaardeerd.
4. Het leer- en werkklimaat is inclusief, open en veilig
5. De voortgang van deze acties wordt gemonitord.

Om deze doelstellingen concreet te maken, onderneemt de universiteit ook bepaalde acties. Deze omvatten onder meer ‘viering van International Women’s Day en Coming Out Day’, ‘instroming en selectie gericht op diversiteit in etnische en culturele achtergrond studenten’, ‘streefcijfers voor vrouwelijke wetenschappers’, ‘promoten van een inclusief curriculum in het onderwijs’, ‘stimuleren van rolmodellen in bestuur en directies’. En de UU houdt dit allemaal bij in een ‘jaarrapportage diversiteit studenten en medewerkers’ en een ‘jaarrapportage diversiteit besturen en commissies’.

De UU heeft sinds 2020 ook een Diversity Dean (‘diversiteitsdecaan’): een persoon die toezicht houdt op de plannen en uitwerking van dit EDI-programma op de universiteit. De allereerste diversity dean was hoogleraar economie aan de UU Janneke Plantenga. Toen zij werd aangesteld, stelde ze trots: ‘diversiteit moet vanzelfsprekend worden, en we hebben iedereen erbij nodig’. In 2023 zat haar tijd erop, en droeg ze het stokje over aan de huidige ‘diversiteitsdecaan’ John de Wit, die hoogleraar sociale wetenschappen is.

Een vrolijk regenboogfietspad

In een afscheidsinterview liet Plantenga, terugblikkend op haar tijd als diversiteitsdecaan, nog weten: ‘Met veel positieve energie is het soms taaie thema Equality, Diversity & Inclusion tastbaar, werkbaar en concreet gemaakt. Zeer zichtbaar is het 570 meter lange regenboogfietspad, een vrolijk makend project van en voor iedereen. Daarnaast zijn er grote stappen gezet op het inclusieve curriculum en is het percentage vrouwelijke hoogleraren aan de UU gestegen. We zien een grotere culturele diversiteit onder medewerkers en studenten.’

In hetzelfde interview kreeg ze de volgende vraag gesteld: ‘Diversiteit is en blijft een stokpaardje, want je was ook UU-breed de diversity dean. Lukt het ons om een meer diverse en minder witte studentenpopulatie te krijgen?’ Daarop gaf zij als antwoord: ‘Ja, er komen langzamerhand meer studenten van kleur. We hebben er aandacht voor in de voorlichting, tijdens het werven van nieuwe studenten. We hebben iets meer docenten met een diverse achtergrond verworven. We toetsen ons curriculum aan diversiteit. Maar het binnenhalen van nieuwe mensen is één ding. Het vasthouden en mee veranderen is een ander ding.’

Minder blank, meer kleur en meer vrouwen

Het is op de UU dus kennelijk een doel om minder blanke studenten en medewerkers te hebben, en meer in te zetten op de werving en instroom van niet-blanke mensen en vrouwen. Bij de voorlichting en werving wordt er ook schijnbaar meer aandacht besteed aan mensen met een ‘diverse achtergrond’. Hoe ziet dit er dan concreet uit? Wel, als onderdeel van het EDI-programma kent de UU het ‘Diversiteit: Instroom en Selectie’ (DIS-) project. Doel is ‘om bij te dragen aan een cultuur waarin alle studiekiezers zich tijdens het proces van aanmelding, inschrijving en selectie welkom en gezien voelen’.

Irene Mol, teamleider bachelor- en masterwerving aan de UU en lid van dit DIS-projectteam liet weten dat het DIS-project in de eerste twee jaren er al voor zorgde dat ‘opleidingen zich nu bewuster zijn dan voorheen van de samenstelling van hun instroom en van de noodzaak om daarin actief te sturen’.

Bij verschillende opleidingen heeft de universiteit schijnbaar al aanpassingen gemaakt in de werving van studenten en toelatingseisen. Irene Mol zegt daarover verder: ‘De opleiding Natuur- en Sterrenkunde heeft hard gewerkt om meer vrouwen bij de opleiding te krijgen. Er kwamen veel meisjes bij de open dagen, maar uiteindelijk meldden ze zich toch niet aan. Bij de opleiding zijn ze de bezoekers na gaan bellen om erachter te komen waar het aan lag dat ze een andere keuze maakten. Dat heeft er mede toe geleid dat Utrecht nu de meeste vrouwelijke Natuur- en Sterrenkundestudenten van alle Nederlandse universiteiten heeft.’

Ook bij de studie Rechtsgeleerdheid hebben ze gesleuteld aan toelatingseisen om een ‘diversere’ groep te krijgen: ‘Bij Rechtsgeleerdheid hebben ze gekeken naar drempels bij de instroom. Zo hebben ze een extra toelatingseis voor hbo’ers laten vallen, toen ze hoorden dat het de hbo-instroom onnodig tegenhield. In die groep zitten vaak ook veel studenten met een migratieachtergrond.’ Hetzelfde deed de UU bij de opleiding Geneeskunde: ‘Bleek dat de vragen die ze tijdens de selectie stellen niet altijd aansloten bij een diverse doelgroep. Dat hebben ze meteen verbeterd.’

Faculteit Geesteswetenschappen maakt masters voor hbo’ers

Een ander voorbeeld is de faculteit Geesteswetenschappen. Bij de opleiding Nederlandse taal en cultuur deed men daar bijvoorbeeld onderzoek ‘om erachter te komen waarom studenten met een migratieachtergrond wel of niet voor een taal- en cultuuropleiding kiezen. Ook heeft Geesteswetenschappen gekeken naar masterprogramma’s die mogelijk interessant zijn voor hbo-studenten om op die manier meer diversiteit in de masterstudenten te krijgen, want aan het hbo is de studentenpopulatie door de bredere instroommogelijkheden vanouds meer divers dan aan de universiteit.’

Aan de huidige diversity dean, John de Wit, heb ik gevraagd welke concrete maatregelen de UU heeft genomen om de eerdergenoemde opleidingen ‘divers’ te maken. Wat betreft de opleiding Natuur- en Sterrenkunde kreeg ik later in een e-mail van Adviseur en Teamleider Onderwijsmarketing Riël Lamur het volgende antwoord: ‘Wat we parallel en daarnaast (naast het nabellen) nog meer hebben gedaan, i.s.m. de opleiding/departement, is meer vrouwelijke rolmodellen naar voren geschoven binnen de community maar ook actief gewerkt aan een cultuur van sense of belonging binnen dit departement o.l.v. het departementshoofd.’ Ook laat Lamur weten dat de UU sinds enige tijd een zogenaamde U-Talent ‘girlsclub’ heeft, en ze in het verleden ‘girlsdays’ organiseerden.

Van UU communicatie-adviseur Lysanne Eijlander kreeg ik vanuit Rechtsgeleerdheid het volgende antwoord: ‘We hebben het voor hbo-propedeuse studenten mogelijk gemaakt om (na het behalen van de propedeuse) in te stromen in het 1^e jaar van Rechtsgeleerdheid. De eis dat een hbo-p student een vwo-certificaat Nederlands zou moeten hebben, is vervallen. […] Of  de diversiteit hierdoor ook vergroot is, is moeilijk te meten in verband met de AVG [privacybescherming, red.]. Als je het aan ons vraagt, hebben wij de indruk dat dit het geval is.’ De antwoorden van Geesteswetenschappen en Geneeskunde bleven helaas uit.

Maak plaats, blanke man

Het is duidelijk dat de plannen om ‘divers’ en ‘inclusief’ te zijn, helemaal niets te maken hebben met het streven naar diversiteit aan opvattingen, maar bedoeld zijn om de dominantie van een specifieke groep af te breken. De blanke man moet ruimte maken voor ‘onderdrukte’ groepen of minderheden zoals mensen van kleur of vrouwen, en om deze diversiteit te bereiken, wordt er aan de instroom en het toelatingsbeleid gesleuteld.

Het gevolg is natuurlijk dat je standaarden verlaagt en een aanwas krijgt van minder gekwalificeerde studenten dan voorheen. En dit gebeurt al jarenlang. Nu staat het land op de kop vanwege de voorgenomen bezuinigingen op het hoger onderwijs. Maar misschien is dat helemaal niet zo’n slecht idee en moeten onze universiteiten het maar eens met wat minder doen.

Calvin Schukkink is masterstudent staats- en bestuursrecht aan de universiteit Utrecht. Hij komt uit Enschede en verdiept zich in politiek en filosofie. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Streven van universiteiten naar ‘diversiteit’ en ‘inclusiviteit’ leidt tot lagere toelatingseisen verscheen eerst op Wynia's Week.

Hervormingsvoorwaarden

De coronaperiode heeft bij alle EU-lidstaten flinke economische klappen opgeleverd. Met het idee om alle landen te compenseren voor deze economische schade heeft de EU het zogenaamde ‘Europees Herstelfonds’ – door de Europese Commissie de ‘NextGenerationEU’ genoemd – gecreëerd. Dit herstelfonds heeft een omvang van zo’n 807 miljard euro (volgens het prijspeil van 2022) en bestaat voor een deel uit leningen (386 miljard euro), subsidies (338 miljard euro) en andere steunprogramma’s (83 miljard euro). De landen met de zwaarst getroffen economieën hebben recht op het grootste deel uit het herstelfonds. Voorbeelden hiervan zijn met name de Zuid-Europese landen Italië en Spanje.

Ook ons land heeft recht op een deel van dit herstelfonds. Zo maakte Von der Leyen in 2022 bekend dat er voor Nederland ongeveer 5 miljard euro apart wordt gelegd. Nederland zal haar aandeel uit het fonds in verschillende termijnen krijgen tot en met eind 2026. Afgelopen september hebben wij de allereerste uitbetaling (1,3 miljard euro) gekregen uit dit coronaherstelfonds. Maar dit geld kreeg (en krijgt) Nederland niet zomaar. Want om aanspraak te kunnen maken op dit geld, moeten we aan ‘hervormingsvoorwaarden’ voldoen die Nederland, met goedkeuring van de Europese Commissie, heeft gesteld.

Om te voldoen aan deze hervormingsvoorwaarden heeft het ministerie van Financiën (onder minister Sigrid Kaag) het zogeheten ‘Herstel- en Veerkrachtplan’ (HVP) opgesteld en in 2022 aan de Commissie gepresenteerd. En wat is dit Herstel- en Veerkrachtplan precies? Wel, in de bewoording van het plan zelf is het HVP ‘een ambitieus pakket van 21 hervormingen van bestaand beleid en 28 investeringen. Het plan draagt bij aan de ambities van het kabinet op het gebied van de groene- en digitale transitie, en het bevat grootschalige maatregelen op  het gebied van woningbouw, de arbeidsmarkt en het Nederlandse belastingstelsel’.

Dit HVP telt een aantal hervormingen die het ministerie van Financiën heeft onderverdeeld in zes prioriteiten. Deze zijn (i) de bevordering van groene transitie, (ii) het versnellen van de digitale transformatie, (iii) het verbeteren van de woningmarkt en het verduurzamen van de gebouwde omgeving, (iv) het versterken van de arbeidsmarkt, pensioenen en toekomstgericht onderwijs, (v) het versterken van de publieke gezondheidssector en pandemieparaatheid en (vi) het aanpakken van agressieve belastingplanning en witwassen. Ook zouden de hervormingen en investeringen uit dit plan bijdragen aan ‘gendergelijkheid en gelijke kansen voor iedereen’.

Met nieuwe pensioenwet is voldaan aan een voorwaarde

Deze zouden aansluiten bij de ‘zes pijlers’ van de Europese Unie zoals die zijn neergelegd in de Verordening (EU) 2021/241 tot instelling van de herstel- en veerkrachtfaciliteit. Deze pijlers zijn: ‘groene transitie; digitale transformatie; slimme, duurzame en inclusieve groei, met inbegrip van economische cohesie, banen, productiviteit, concurrentievermogen, onderzoek, ontwikkeling en innovatie, en een goed functionerende interne markt […]; sociale en territoriale cohesie; gezondheid en economische, sociale en institutionele  veerkracht, met het oog op onder meer het vergroten van de crisisparaatheid en het reactievermogen op crisissituaties, en beleid voor de volgende generatie, kinderen en jongeren, zoals onderwijs en vaardigheden’.

Wel, voor de eerste uitbetaling van 1,3 miljard euro heeft, zoals hierboven aangegeven, Nederland aan bepaalde voorwaarden van de Commissie moeten voldoen: 25 ‘mijlpalen’ en vijf ‘doelen’ welgeteld. Een voorbeeld van de voorwaarden was de hervorming van het pensioenstelsel (waaraan met de nieuwe pensioenwet is voldaan), het verminderen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en het terugdringen van verstoringen op de woningmarkt.

Voorwaarden zijn vooraf vastgesteld

Ook voor de komende jaren geldt dat Nederland, wil het de overige 4 miljard euro vanuit het coronaherstelfonds krijgen, voor iedere deelbetaling moet voldoen aan de in het HVP gestelde afspraken – en die zijn dus allemaal op voorhand al vastgelegd. Het Herstel- en Veerkrachtplan heeft namelijk, zo staat er geschreven, een ‘implementatiefase tot en met 2026’.

Voorbeelden van enkele plannen uit het HVP die de kabinetsperiode overstijgen zijn het wetsvoorstel Plan van Aanpak Witwassen en het wetsvoorstel Betalen naar Gebruik (rekeningrijden). Deze wetsvoorstellen werden toen het vorige kabinet nog zat controversieel verklaard en op de lange baan geschoven. Daar zei toen-demissionair minister van Financiën Kaag het volgende op: ‘Indien de besluitvorming uitblijft om de gekoppelde Herstel- en veerkrachtplan-mijlpalen alsnog tijdig te halen, zal dit financiële gevolgen hebben, door aanzienlijke kortingen op de te ontvangen HVP-middelen.’ Er zijn namelijk deadlines bedongen voor deze maatregelen. Zo is de deadline voor de anti-witwasmaatregel in de eerste helft van 2025. De bepaling omtrent rekeningrijden moet uiterlijk in 2026 door beide Kamers zijn goedgekeurd.

Omtzigt stelde tijdens zijn HJ Schoo-lezing ook dat het ‘Herstel- en Veerkrachtplan de nieuwe regering feitelijk een extra boete geeft als zij bepaald beleid niet wil doorvoeren’. En dat is volkomen juist: de Europese Commissie heeft namelijk de bevoegdheid om landen te korten op de uitkering van geld uit het coronaherstelfonds, en zelfs boetes op te leggen als de overeengekomen maatregelen niet worden genomen door een lidstaat. Uit een berekening van RTL Z blijkt dat als het kabinet-Schoof er bijvoorbeeld voor kiest om de anti-witwasmaatregel en het rekeningrijden niet in te voeren (of te laat invoert), dat tot gevolg heeft dat Nederland maar liefst 1,2 miljard euro minder krijgt uit het beschikbaar gestelde bedrag.

Kaag en Rutte regeren door

In hun zucht naar machtsbehoud spraken Rutte en Kaag met de Europese Commissie in een soort een-tweetje af dat hun kabinetsplannen dezelfde plannen zouden zijn als die in het Herstel- en Veerkrachtplan, en hebben ze Nederland gebonden aan afspraken met Brussel om geld uit het coronafonds te krijgen. ‘Wil je geld uit het herstelfonds krijgen? Dan zul je onze oude kabinetsplannen moeten uitvoeren,’ zeggen ze tegen kabinet-Schoof. Het is geen werkelijk citaat, maar wel precies hoe de vork in de steel zit.

Kaag en Rutte regeren, zoals Omtzigt al opmerkte, over hun graf heen. Vraag is dan natuurlijk of er ook eens wordt gepoogd om deze volgens Omtzigt weggegeven regie terug te nemen, of dat het bij een loutere verontwaardiging blijft als de laatste beetjes regie worden vervoerd richting Brussel of ex-bewindspersonen?

Calvin Schukkink is masterstudent staats- en bestuursrecht aan de universiteit Utrecht. Hij komt uit Enschede en verdiept zich in politiek en filosofie. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Kaag en Rutte regeren via het Coronaherstelfonds over hun graf heen verscheen eerst op Wynia's Week.

En wat blijkt? Vanuit ons land maakten migranten in 2022 maar liefst 15 miljard euro over naar hun thuislanden. Een flinke geldstroom die niet valt onder ontwikkelingshulp en die veelal onderbelicht is.

Het Verwey-Jonker Instituut meldt in een onderzoek, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Financiën, dat de ‘omvang van remittances naar ontwikkelingslanden groter [is] dan de omvang van directe investeringen en ontwikkelingssamenwerking bij elkaar opgeteld’. Het World Migration Report bevestigt dit beeld: in 2024 bedroeg de totale omvang van internationale remittances zo’n 831 miljard dollar. Ter vergelijking: in 2000 was dit nog 128 miljard dollar; een verzesvoudiging dus in 24 jaar tijd.

Informele kanalen

Van de geldstroom uit Nederland profiteren vooral Marokko (85,5 miljoen euro in 2020), Turkije (84,9) en Suriname (81,7), maar ook China, Spanje en Roemenië behoren tot de toptien-ontvangers. Dit betreft overigens alleen geld dat via formele kanalen is verstuurd, het werkelijke bedrag ligt vele malen hoger. Veel migranten gebruiken namelijk informele kanalen, zoals online-aanbieders of banken die geen vergunning bezitten voor remittances omdat ze niet voldoen aan regels tegen witwassen en terrorismefinanciering. De transactiekosten zijn dan vaak lager en ook kunnen overboekingen zo verborgen worden gehouden voor de Nederlandse overheid.

Dat laatste is uiteraard vooral van belang bij criminele geldstromen. Volgens een recente schatting van het CBS werd in 2021 binnen de Nederlandse grenzen 17 miljard euro verdiend met illegale activiteiten. De meeste verdiensten stroomden naar het buitenland; bij de opbrengsten van cocaïnehandel – waarbij relatief veel migranten zijn betrokken – zelfs bijna 90 procent.

Nog wat extra cijfers: Nederland stond in 2022 op de negende plaats in de toptien van remittance-verzenders, net vóór Frankrijk. Bovenaan de lijst staan de Verenigde Staten. Amerikaanse migranten maakten in totaal zo’n 79 miljard dollar over naar hun landen van herkomst. 

Ook de Verenigde Naties spelen in het verhaal een rol. Eén van de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen – de zogeheten Sustainable Development Goals – van de VN is namelijk het terugbrengen van ‘ongelijkheid binnen landen en tússen landen’, zodat ‘sociale, economische en politieke inclusie van alle mensen op aarde’ de maat worden. Onder deze noemer valt ook een doelstelling die betrekking heeft op de transactiekosten voor overboekingen door migranten: die moeten voor 2030 worden teruggedrongen tot minder dan 3 procent. De zogeheten ‘geldovermakingscorridors’ die meer dan 5 procent transactiekosten hanteren, moeten worden afgeschaft. Ook zijn er doelen opgesteld voor snelheid, transparantie en toegankelijkheid van remittances.

Het zijn ambitieuze voorstellen, want op dit moment worden transactiekosten in rekening gebracht die veel hoger liggen dan 3 procent. Het Nederlandse (en ook het Europese) gemiddelde ligt rond de 7 procent: 6,27 procent voor wie geld wil overmaken naar Marokko; 7,17 procent voor Turkije.

Voor Nederland zijn er alleen nadelen

Schieten we in Nederland iets op met de VN-doelstellingen? ‘Reguliere’ ontwikkelingshulp heeft als voordeel dat ‘gevende’ landen zo hun internationale reputatie kunnen opvijzelen: er kan wereldwijd mee worden gepronkt op conferenties, congressen en symposia. Maar wat is het voordeel voor Nederland van nog meer remittances?

Het zou juist in ons belang zijn als geld dat in Nederland is verdiend vaker dan nu het geval is ook in Nederland blijft – en hier wordt uitgegeven of geïnvesteerd. Bovendien zijn remittances hoe dan ook geldtransacties die kosten met zich meebrengen. De Nederlandsche Bank heeft immers bepaald dat de identiteit van bankklanten moet worden gecontroleerd en ook de herkomst van gelden. Ook de partnerorganisatie in het ontvangende land maakt kosten die worden doorberekend naar Nederland. Wat als daar straks inkomsten tegenover staan die niet meer kostendekkend zijn?

Dan zijn voor Nederland aan remittances nóg grotere nadelen verbonden. Of zou dat de bedoeling zijn van de VN met haar getoeter over het terugdringen van ‘ongelijkheid’?

Calvin Schukkink is masterstudent staats- en bestuursrecht aan de universiteit Utrecht. Hij komt uit Enschede en verdiept zich in politiek en filosofie. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Er bestaat ook ontwikkelingshulp waar niemand het over heeft verscheen eerst op Wynia's Week.

Toch komen er uitgerekend nu bezuinigingen aan in de sportwereld. Tientallen topsporters deden er ondanks in een open brief in het AD hun beklag over. ‘Als de plannen van het nieuwe kabinet doorgaan, verliest de Nederlandse sport straks minstens 45 miljoen euro per jaar,’ zo heette het. ‘Dat zou rampzalig zijn voor onze sportclubs en verenigingen, de kraamkamer voor de topsport.’

Maar is dat wel zo? Hoeveel geld wordt in Nederland aan (top)sport besteed? En hoe riskant zijn de bezuinigingen?

Meer btw en meer kansspelbelasting

Het kabinet-Schoof is voornemens om op enkele categorieën de btw te verhogen. Naast de media, cultuur- en evenementensector, zal ook de sportsector eraan moeten geloven. Meer concreet: voor sporten bij sportondernemers, die nu met 9 procent btw zijn belast, zal per 1 januari 2026 21 procent btw betaald moet worden. Ongeveer 7 miljoen Nederlanders sporten bij zo’n ‘ondernemende sportaanbieder’ – denk aan schaatsbanen, fitnesscentra, zwembaden en commerciële sportscholen – en zullen dit dus waarschijnlijk in de portemonnee gaan voelen, al is het aan de ondernemingen zelf om de btw-verhoging gedeeltelijk of volledig door te belasten.  

Ook de kansspelbelasting zal vanaf 2025 worden verhoogd: van 30,5 naar 37,8 procent. Dat die verhoging daalt de afdracht van de loterijen aan de sportsector naar verwachting met 12,5 miljoen euro ten opzichte van 2023: van 52 miljoen naar 39,5 miljoen euro.

Het lijkt te gaan om grote bedragen. Maar afgezet tegen de enorme sommen geld die in de Nederlandse (top)sportsector omgaan, valt het reuze mee. 

Vooral geld van gemeenten

Zo besteedde het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in 2020 ongeveer 371 miljoen euro aan de ‘breedtesport’ in Nederland, lees: alle fysieke activiteiten die regelmatig op niet-professioneel niveau worden beoefend. Tellen we de ministeriële uitgaven aan de topsport mee (in 2020 zo’n 65 miljoen euro), dan komen we uit op een totaalbedrag van 436 miljoen euro. Van dit geld ging ongeveer 235 miljoen naar gemeenten, iets meer dan 80 miljoen naar sportverenigingen, 15 miljoen naar NOC*NSF in de vorm van subsidies en bijna 10 miljoen aan onderzoeksinstituten.

Toch komt het op opstand grootste bedrag dat jaarlijks wordt overgeheveld naar de sportsector niet van de rijksoverheid, maar van de gemeenten. In 2020 ging het om bijna 1,6 miljard euro. Onder dit bedrag vallen uitgaven voor sportstimulatie- en participatie, de kosten voor interne en externe exploitatie van sportaccommodaties en een klein deel overheadkosten (zoals personeelslasten).

Ondersteuning van profvoetbal

Gemeenten genieten daarnaast ook inkomsten dankzij sportbeoefening – denk aan huuropbrengsten van sportaccommodaties en entreegelden. In 2020 werd zo 423 miljoen euro verdiend. De netto-uitgaven van de gemeenten bedroegen dus bijna 1,2 miljard euro. Ook als je daar de personeelskosten en de (specifieke) uitkeringen van het Rijk uithaalt, blijft er nog altijd 1 miljard euro over.

We hebben het dan nog niet over de kosten die gemeenten maken wanneer ze voetbalstadions van profclubs opkopen of (goedkope) leningen verstrekken om stadions te (ver)bouwen. Zo gaf de gemeente Leeuwarden onlangs nog een lening van 6 miljoen euro aan voetbalclub Cambuur voor de bouw van een nieuw onderkomen. Denk ook aan de miljoenenleningen van de gemeente Enschede aan FC Twente, die de komende vijftien jaar nóg bezig is met aflossen.

Bij NOC*NSF kwam in 2020 in totaal 123 miljoen euro binnen. Daarvan kwam 45 miljoen euro van de Nederlandse Loterij en 55,5 miljoen euro van het ministerie van VWS. De rest is afkomstig van sponsoring en van verhuur en horeca. Van dit geld werd 67 miljoen euro geïnvesteerd in een bestedingsplan voor sportorganisaties: 39 miljoen specifiek naar de topsport, het overige deel naar de breedtesport.

Dan de stichtingen en fondsen, zoals het Jeugdfonds Sport en Cultuur, de Johan Cruijff Foundation en de Jantje Beton Fondsen. Zij ontvingen in 2020 samen 40,3 miljoen euro, hoofdzakelijk (23 miljoen) van de Nederlandse overheid, maar ook van loterijen, bedrijven en particulieren. Het geld wordt gebruikt voor onder meer sportevenementen en de aanleg van accommodaties.

Robuuste sector

Hoewel 2020 vanwege corona geen ‘gewoon’ jaar was voor menig sportvereniging, bedroegen hun totale inkomsten rond de 1,1 miljard euro. Daarvan was 668 miljoen afkomstig van contributie en les- en entreegelden, 159 miljoen van kantineverkopen, 125 miljoen van subsidies en bijdragen (vooral van het ministerie van VWS) en 125 miljoen van sponsor- en reclamegelden. De ‘ondernemende sportaanbieders’ op hun beurt genoten in 2020 ongeveer 2,8 miljard euro aan inkomsten, logischerwijs vooral dankzij abonnementen, lessen en entreegelden (2,1 miljard).

Sport is in Nederland een miljardenmarkt, die in 2022 goed was voor 1,2 procent van het bbp. CBS-cijfers bevestigen dit beeld. Zo gaven huishoudens in 2019 zo’n 11,7 miljard euro uit aan sportgoederen en -diensten. Het geld dat indirect naar de topsport gaat – denk aan uitzendrechten en ‘gratis’ politie- en ME-inzet tijdens profvoetbalwedstrijden – laten we dan nog buiten beschouwing. Er is maar één conclusie mogelijk: zo’n robuuste sector kan best een btw-verhoging aan.

Calvin Schukkink is masterstudent staats- en bestuursrecht aan de universiteit Utrecht. Hij komt uit Enschede en verdiept zich in politiek en filosofie. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Hoezo ‘rampzalig’? Onze florerende sporteconomie kan best een btw-verhoging aan verscheen eerst op Wynia's Week.

Samen met Denemarken, Noorwegen en Zweden was Nederland vanaf het midden van de jaren zeventig lange tijd een van de weinige landen die zich hielden aan de norm van de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) om 0,7 procent van het Bruto Nationaal Product (BNP) te besteden aan ontwikkelingshulp. Onder de befaamde PvdA-minister voor Ontwikkelingssamenwerking Jan Pronk (1973-1977), maar ook daarna, ten tijde van de kabinetten van Ruud Lubbers en Wim Kok, leek er zelfs sprake van onderlinge wedijver: welk land bracht het meeste geld naar de Derde Wereld? Vooral voor sociaaldemocraten en christendemocraten was de focus op de ‘0,7 procent norm’ bijna heilig.   

Tot 2013 werd het streefpercentage steevast gehaald, daarna (met uitzondering van 2015) niet meer. In 2021 besteedde Nederland 0,52 procent van het BNP aan ontwikkelingssamenwerking. Na de coronapandemie nam het percentage in 2023 weer even toe tot 0,66 procent – in totaal 6,8 miljard euro.  

Dat de VVD tussen 2010 en 2023 voor het eerst de grootste partij was en CDA en PvdA zware verkiezingsnederlagen leden, zorgde ervoor dat Nederland het koploperschap op gebied van ontwikkelingshulp liet varen. De politiek van ‘ruim boven de norm’ veranderde in ‘net onder de norm’. Onder het kabinet-Schoof, met Reinette Klever (PVV) als minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp, zal het cijfer waarschijnlijk gaan schommelen rond 0,37 procent, tevens het internationale gemiddelde.  

Geen reden voor paniek 

De subsidieontvangers zijn uiteraard niet blij met de bezuinigingen. Oxfam Novib liet bij monde van algemeen directeur Michiel Servaes (voormalig PvdA-Kamerlid) weten dat we in een tijd leven ‘van grote conflicten en miljoenen mensen in nood en op de vlucht, terwijl de klimaatcrisis zowel dichtbij als veraf grote uitdagingen met zich meebrengt. Je zou dan verwachten dat de politiek een stevige stap vooruitzet.’ In zijn ogen ‘lijkt de radicaal-rechtse coalitie precies het tegenovergestelde te doen. Met een naar binnen gekeerde blik keren ze de wereld de rug toe.’  

Maar of Oxfam Novib echt heel veel geld gaat mislopen door de bezuinigingen, valt nog te bezien. De organisatie kreeg in het boekjaar 2023-2024 maar liefst 188,7 miljoen euro op de rekening gestort, waarvan ‘slechts’ 59,4 miljoen euro afkomstig was van ‘overheden’. Van deze 59,4 miljoen euro is 11,5 miljoen euro afkomstig van de Nederlandse overheid. Geen echte reden voor paniek dus, want de grootste donateurs – de Europese Unie (26,3 miljoen), andere Oxfams en non-profitorganisaties (81,9 miljoen), particuliere donateurs (27,4 miljoen) en de Nationale Postcode Loterij (14 miljoen) – zullen blijven geven.  

Een andere grote subsidieontvanger is Cordaid. De organisatie laat op de eigen website weten dat de Haagse bezuinigingsplannen ‘zowel moreel als strategisch een onbegrijpelijke stap’ zijn. Bij Cordaid kwam in 2022 248 miljoen euro binnen, waarvan 187 miljoen euro afkomstig was van (inter)nationale instituties, met inbegrip van 30,3 miljoen euro van de Nederlandse belastingbetaler.  

Het is begrijpelijk dat Oxfam Novib en Cordaid zich op verontwaardigde toon roeren in de media, maar hun rol in de Nederlandse hulp- en ontwikkelingssector lijkt door de Haagse bezuinigingen geenszins gevaar te lopen. Het geld dat ze gaan mislopen is niet doorslaggevend.  

Hulp via een omweg 

Is Nederland het enige land dat bezuinigt op ontwikkelingshulp? Zeker niet. In Duitsland zakte het BNP-percentage voor ontwikkelingshulp van 0,85 (2022) naar 0,79 procent (2023), hoewel het totale bedrag (ruim 33 miljard euro) nagenoeg stabiel bleef. Ook het Verenigd Koninkrijk bezuinigt. Daar is het percentage ontwikkelingshulp sinds 2020 gedaald van 0,7 tot 0,5 procent.  

Frappant is ook dat er steeds vaker geld via een omweg naar ontwikkelingslanden wordt gestuurd, met name door de Europese Unie. Dat gebeurt onder het mom van ‘internationale samenwerkingsprojecten’ en ‘internationale klimaathulp’. De bedragen staan voor een deel op de EU-begroting en komen dus ook ten laste van ‘nettobetaler’ Nederland. Onze afdracht aan de EU steeg de afgelopen drie jaar van 8,9 naar 10,3 miljard euro. Dat lijkt in de toekomst alleen maar meer te gaan worden, want hoewel de nieuwe regeringsploeg (evenals voorgaande kabinetten-Rutte vergeefs hebben bepleit) lagere afdrachten wil, vraagt de Europese Commissie bij monde van voorzitter Ursula von der Leyen zelfs 66 miljard euro extra voor de begroting tot en met 2027. 

Met dank aan de ‘klimaatbank’ 

En dan is Nederland ook nog eens aandeelhouder van de Europese Investeringsbank (EIB), niet alleen de grootste multilaterale financiële instelling ter wereld, maar naar eigen zeggen ook ‘een van grootste verstrekkers van financiering voor klimaatactie’. In dat kader is maar liefst 44,3 miljard euro uitgetrokken voor allerlei klimaatprojecten in Afrika en andere regio’s. Dat lijkt overigens nog niet genoeg. In de woorden van Ambroise Fayolle, vice-president van klimaatbank EIB: ‘There’s no doubt, more is needed, including to help the poorest countries to adapt to the unavoidable impact of global warming. The EIB has already committed to tripling its adaptation financing’.  

Ontwikkelingshulp vermomd als klimaatbeleid: het verklaart tevens waarom de hulpclubs wel verontwaardigd maar niet woedend zijn over de Haagse bezuinigingen. Ze weten allang dat hun positie in het spel onveranderd is gebleven. Het spel heeft alleen een andere naam gekregen.  

Calvin Schukkink is masterstudent staats- en bestuursrecht aan de universiteit Utrecht. Hij komt uit Enschede en verdiept zich in politiek en filosofie. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht In heel Europa is ontwikkelingshulp uit de mode en bijna niemand vindt dat rampzalig verscheen eerst op Wynia's Week.

Regelmatig lees je over minderjarigen of jongvolwassenen die worden verdacht van (ernstige) misdrijven: intimidaties en diefstallen, geweldplegingen en plofkraken. Misdaad lijkt in Nederland steeds vaker en heftiger voor te komen, en de daders lijken steeds jonger te worden. Maar is dat ook zo? Is onze jeugd steeds vaker betrokken bij misdrijven? Worden de daders steeds jonger? En mocht dat niet zo zijn, wat is er dan aan de hand met het onveiligheidsgevoel in ons land?

Toename onveiligheidsgevoel

Wie de veiligheidsmonitor 2023 van het CBS raadpleegt, ziet dat het onveiligheidsgevoel, na een lange periode van afname, van 2005 tot 2019, de laatste jaren juist weer toeneemt. Dat geldt zowel voor het onveiligheidsgevoel in de eigen buurt als in het algemeen. De grootste stijging van het onveiligheidsgevoel (ten opzichte van 2021) is waarneembaar in de (politie)regio’s Rotterdam, Limburg en Noord-Nederland. In de regio Amsterdam is het onveiligheidsgevoel het grootst, en ook hier is het ten opzichte van 2021 (weliswaar gering) toegenomen. Zo voelt 22% zich weleens onveilig in de eigen buurt. In de gebieden Nieuw-West en Zuidoost-Bijlmermeer ligt dit percentage ruim boven de 30%. In de politieregio Rotterdam voelt zo’n 20% van de mensen zich weleens onveilig in de eigen buurt (in de wijk Charlois is dat zelfs 37,1%) – dat is een toename van zo’n 2 procent ten opzichte van 2021.

Ook buiten de grote gemeenten en steden zijn de onveiligheidsgevoelens in de buurt de afgelopen jaren toegenomen. De vraag is of het de criminele minderjarigen en jongvolwassenen zijn die bijdragen aan de stijging van ons onveiligheidsgevoel.

Het meest recente Jaarrapport Jeugdmonitor van het CBS laat zien dat in 2022 zo’n 53 duizend jongeren (van 12 tot 25 jaar) werden geregistreerd als verdachte van een misdrijf – zo’n 2% van alle jongeren in Nederland. Dat is een lichte toename vergeleken met het jaar ervoor, toen nog zo’n 1,6% van alle jongeren geregistreerd werd als verdachte van een misdrijf. Wie echter een ruimere periode aanhoudt, ziet dat het aantal jeugdige verdachten van criminaliteit zeer sterk is afgenomen. Want waar in 2022 dus iets meer dan 53 duizend jongeren werden geregistreerd als verdachte van een misdrijf, waren dat er tien jaar eerder bijna 92 duizend, een daling van zeker 41 procent. En bij geweldsmisdrijven onder de 12- tot 25-jarige jongeren is deze afname nog sterker: waar het aantal verdachten van geweldsmisdrijven onder jongeren in 2012 op 22.760 lag, was dit aantal in 2022 10.460 – een afname van 54 procent.

Al is er dus recent een kleine toename zichtbaar van jeugdige verdachten (die grotendeels het gevolg is van het zeer lage aantal misdrijven ten tijde van de coronapandemie en de lockdowns tussen 2020-2021), op langere termijn bezien ligt het aantal geregistreerde jeugdige verdachten van misdrijven laag.

Zwaardere delicten

De sterke afname van de criminaliteit onder jeugdigen heeft echter niet geleid tot een evenredige afname van het onveiligheidsgevoel. Hoe is dit mogelijk? Het landelijke, in enkele regio’s zeer hoge onveiligheidsgevoel valt deels te verklaren uit het feit dat, hoewel veel minder misdrijven worden gepleegd door jeugdigen, deze misdrijven wel steeds zwaarder worden. Zo is tussen 2018 en 2021 het aandeel van strafrechtelijk minderjarige daders van (poging tot) ernstig geweld per 100.000 leeftijdgenoten gestegen van 12,8 naar 22,7. Dit zijn vooral jongens die zijn veroordeeld voor zware mishandeling en doodslag in de vier grootste steden (Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht).

Een goed voorbeeld van het zwaarder wordende geweld is zichtbaar in Rotterdam en Amsterdam, waar huizen en winkels de laatste jaren zeer vaak doelwitten zijn van explosies en/of beschietingen – wat vermoedelijk te maken heeft met de drugshandel. De NOS berichtte op 16 juli vorig jaar dat de eerste helft van 2023 evenveel explosies kende als heel 2022 en dat de politie zich zorgen maakte om het ‘grote aantal jongeren dat betrokken is bij aanslagen op huizen en andere panden.’ Van de verdachten die werden opgepakt voor excessief geweld (explosies en beschietingen) was tweederde jonger dan 23 jaar. In Rotterdam zouden zelfs 14- en 15-jarige verdachten zijn opgepakt.

Meer vuur- en steekwapens

Een andere aanwijzing voor de toegenomen ernst van de jeugdcriminaliteit is dat vuur- en steekwapens nooit eerder zo populair zijn geweest onder jongeren. Zo heeft de politie in 2022 maar liefst 1268 jongeren tot en met 17 jaar (!) aangehouden wegens verboden wapenbezit. In 2019 waren dat er welgeteld 315 (NB: dit betreft ook verboden vuurwerk). Het aantal inbeslagnames van messen en andere steekwapens steeg in vier jaar tijd van 33 tot 355 stuks. En in diezelfde periode vervijfvoudigde het aantal vuurwapens dat de politie in beslag nam (van 27 in 2019 naar 144 in 2022).

Niet alle criminele jongeren worden geregistreerd

Een andere relativering van de daling van het aantal jeugdige verdachten van misdrijven is dat niet alle asielzoekers en statushouders zijn opgenomen in de statistieken. Als verdachten van een misdrijf worden alleen jongeren geregistreerd die in een bepaald jaar één keer of meer zijn aangehouden als verdachte van een misdrijf én zijn ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP).

Statushouders en asielzoekers kunnen zich pas inschrijven in de Basisregistratie Personen als ze langer dan 6 maanden in Nederland verblijven. Op dit moment bestaat er een enorme wachttijd, waardoor veel statushouders en asielzoekers die wel aan die eis voldoen toch niet zijn ingeschreven. Bovendien kunnen niet alle asielzoekers zich inschrijven in de BRP. Dublinclaimanten (asielzoekers die via een ander Europees land in Nederland aankwamen en daar asiel hadden moeten aanvragen conform het Europese Verdrag van Dublin), asielzoekers uit een veilig herkomstland, vreemdelingen die al recht hebben op bescherming in een andere EU-lidstaat en asielzoekers waarvan de identiteit niet is vastgesteld kunnen zich niet inschrijven in de BRP. Daardoor worden niet alle jeugdige asielzoekers die onderling of jegens Nederlanders een misdrijf hebben gepleegd als verdachte van een misdrijf opgenomen in de cijfers van het CBS.

Aangiftebereidheid laag

Ook moet bij de daling van de jeugdcriminaliteit worden bedacht dat de aangiftebereidheid in Nederland laag is. Uit de Veiligheidsmonitor 2023 van het CBS blijkt dat het afgelopen jaar slechts 32% van de slachtoffers van ‘traditionele’ criminaliteit (geweldsdelicten, vermogensdelicten zoals diefstal of fraude en vernielingen) aangifte hebben gedaan. In de jaren 2012, 2017 en 2019 was de aangiftebereidheid nog geringer, respectievelijk 28, 23 en 22 procent.

Zorgwekkender is misschien nog wel de reden voor het niet doen van melding en/of aangifte bij de politie. De Veiligheidsmonitor 2023 laat zien dat het belangrijkste motief voor slachtoffers om het delict niet bij de politie te melden of aan te geven is dat ‘het toch niets helpt’; dit is bij 43 procent van de ondervonden delicten als reden aangegeven. Een zeer groot aantal misdrijven komt dus niet aan het licht, omdat men het idee heeft dat melding doen bij de politie nergens toe leidt.

Afgezien van bovenstaande factoren is wellicht de belangrijkste verklaring voor de immense daling van de jeugdcriminaliteit de afname van avontuurzucht onder jonge mannen. Het avontuur, de ‘gekkigheid’, het kattenkwaad dat zolang typerend is geweest voor jongeren – het stelen van spullen uit andermans tuin, vandalisme, dronken een fiets jatten, verboden gebieden betreden – is onder meer door de komst van internet niet meer van deze tijd. De jeugd treft elkaar hooguit bij huisfeestjes, in een veilige omgeving. Men hangt niet meer zo gauw buiten rond. De avonturen vinden online plaats.

Heviger pieken

Wat overblijft zijn de uitschieters. De ietwat slecht gesocialiseerde en gewelddadige jongens die weinig op de radar komen tot ze echt een probleem worden. Hun geweld is dan ook vaak buitensporig en wordt gepleegd met messen, soms zelf vuurwapens en explosieven.  

De conclusie is dat de criminaliteit onder jongeren sterk afgenomen is, maar heviger pieken kent, waardoor het onveiligheidsgevoel niet even hard daalt als de criminaliteit.

Calvin Schukkink (22) is masterstudent staats- en bestuursrecht aan de universiteit Utrecht. Hij komt uit Enschede en verdiept zich in politiek en filosofie.

WYNIA’S WEEK kent geen zomerstop of komkommertijd. Wynia’s Week verschijnt altijd, minstens 104 keer per jaar. Plus video’s en podcasts. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De jeugd pleegt minder maar zwaardere delicten. Aangeven? Helpt toch niet! verscheen eerst op Wynia's Week.