In september 2025 worden Bondsdagverkiezingen gehouden. Bondskanselier zal Wagenknecht naar verwachting niet worden, maar ruim een kwart van de kiezers ziet haar partij BSW (Bündnis Sahra Wagenknecht) als een serieuze stemoptie, bleek onlangs uit een opiniepeiling. Voor linkse kiezers geldt Wagenknecht als alternatief voor Die Linke of de SPD en voor rechtse kiezers als alternatief voor Alternative für Deutschland (AfD).

Met die laatste partij heeft Wagenknecht inhoudelijk misschien nog wel de meeste overeenkomsten. BSW staat net als AfD kritisch tegenover (illegale) immigratie, woke gedachtengoed, ‘ecologisch activisme’, wapensteun aan Oekraïne en de toenemende macht van de Europese Unie en de NAVO. In de laatste peilingen staat de partij van Wagenknecht op 6 tot 10 procent, voldoende om de kiesdrempel van 5 procent voor de Bondsdag te slechten. Ook bij de eerste echte krachtmetingen scoorde haar partij goed: BSW werd in september bij deelstaatverkiezingen in Thüringen, Saksen en Brandenburg de derde grootste partij.

Hans Heinz Holz

Wagenknechts bijnamen luiden al decennia ‘mooie Sahra’ en ‘rode Sahra’, afhankelijk of de bijnaamgever de nadruk wil leggen op vorm of inhoud. De knappe Wagenknecht dompelde zich al op jonge leeftijd onder in het werk van Karl Marx en Friedrich Hegel. In 1995 schreef ze zich in aan de RUG met een helder doel voor ogen: ‘Ik wilde afstuderen op de Hegelrezeption des jungen Marx. Maar in Duitsland vond ik geen geschikte scriptiebegeleider en in Groningen wel’, zei ze een paar jaar geleden in een kort interview op de website van de RUG.

Die scriptiebegeleider was Hans Heinz Holz, de marxistische filosoof die vanaf 1978 is verbonden aan de RUG. Holz had de universiteit van Marburg verlaten en vond een nieuw academisch thuis aan de Rijksuniversiteit. Vermoedelijk had zijn ‘vlucht’ naar Nederland te maken met het veranderende politieke klimaat in zijn thuisland, met de opkomst van de links-extremistische terreurgroep Rote Armee Fraktion als meest beruchte exponent. Marxistische en aanverwante theorieën raakten steeds meer uit de mode op de Duitse universiteiten. Aan de ‘liberalere’ RUG was vanaf de jaren 70 meer ruimte voor verschillende geluiden. Dat gold zeker voor de faculteit Filosofie waar toenmalig hoogleraar en een van de grondleggers van de faculteit Bernard Delfgaauw streefde naar pluriformiteit.

Wagenknecht werd geboren in 1969 en groeide op in het Oost-Duitse Jena. Sarha heette toen nog Sarah, maar ze zou de laatste twee letters van haar voornaam later omwisselen als eerbetoon aan haar Iraanse vader. Hij studeerde in de DDR, maar verdween definitief van het toneel nadat hij niet terugkeerde van een bezoek aan zijn thuisland. De zaadjes voor Wagenknechts latere gedachtengoed werden al op jonge leeftijd geplant, vertelde ze in 2017 in een interview met DW News. ‘Als jonge vrouw was ik al socialist. Ik las het werk van Karl Marx en Rosa Luxemburg en was ervan overtuigd dat de DDR niets met hun idealen te maken had.’ De pientere en principiële Sarha weigerde om na haar middelbare school de verplichte militaire training te volgen, onder het mom van medische klachten. De autoriteiten betichtten haar van sabotage, waarna het haar werd verboden in de DDR een studie te volgen.

Na de val van de muur maakte Wagenknecht dat ruimschoots goed en studeerde ze filosofie en Duitse literatuur aan de Friedrich-Schiller-Universität Jena en de Humboldt-Universität in Berlijn. Wagenknecht brak haar studie in Berlijn af omdat ze ‘geen begrip meer vond voor haar onderzoeksdoel’. In 1995 schreef ze een brief aan Holz met de vraag of haar kon begeleiden bij het schrijven van haar masterscriptie. De onorthodox-marxistische, West-Duitse filosoof was sinds 1993 officieel met pensioen, maar bleef als emeritus hoogleraar verbonden aan de vakgroep Dialectische Filosofie van de RUG. In 1996 resulteerde dat in Wagenknechts masterscriptie Zur Hegelkritik des jungen Marx.

Charmant Groningen

Holz hield kantoor in z’n huisje in de Blekerstraat, het bochtige straatje achter de toenmalige faculteit Geestenwetenschappen aan de Kraneweg. Daar ontving hij zijn studenten en werden ongetwijfeld lange, serieuze gesprekken gevoerd, onder meer over Marx en Hegel. Holz had een vast ritme; hij verbleef drie maanden aan de Blekerstraat om dan weer drie maanden onderzoek te doen in zijn huis in Sant’Abbondio, aan de Zwitserse kant van het Lago Maggiore.

Ook Wagenknecht verbleef in het studiejaar 1995/1996 niet permanent in Groningen. ‘Ik heb op en neer gependeld. Ik moet bekennen dat ik graag langer in Groningen had gestudeerd. De stad, met dat pand van de filosofische faculteit aan de Kraneweg, is zo charmant’, vertelde ze in 2014 aan het Dagblad van het Noorden, in een interview met Wierd Duk. Het is een van de weinige keren dat Wagenknecht terugblikt op haar Groningse periode. 

‘Ik studeerde in Jena en in die tijd, halverwege de jaren negentig, werden aan Oost-Duitse universiteiten veel hoogleraren ontslagen omdat ze politiek belast zouden zijn. Dat klopte niet, vond ik, want velen werden vervangen door docenten uit het Westen die aantoonbaar slechter waren’, vertelt Wagenknecht in hetzelfde interview. Hoewel ze Holz niet bij naam noemt en hij bovendien een West-Duitse achtergrond heeft, gold voor hem min of meer hetzelfde: dat er geen gunstige wind waaide voor z’n politieke opvattingen.

‘Toevallig hoorde ik dat in Groningen klassieke Duitse filosofie op hoog niveau werd gegeven, en in het Duits. Toen heb ik mij er ingeschreven. Het onderwijs, in kleine groepen, was in Groningen erg goed. Ik was verbaasd dat niet-Duitstaligen in staat waren om Hegels logica, waar ik al grote moeite mee had, in de oorspronkelijke taal te begrijpen’, aldus Wagenknecht.

Het was in diezelfde periode dat Wagenknecht de naam kreeg een lastige dame of zelfs ruziezoeker te zijn, al zou je haar met hetzelfde gemak standvastig of principieel kunnen noemen. Ondanks haar bedenkingen bij het DDR-regime, ontkwam ook Wagenknecht vlak voor de val van de muur niet aan het lidmaatschap van de SED (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands), de regerende communistische staatspartij. In het Duitsland van na de hereniging kreeg de SED een democratische opvolger, de PDS (Partei des Demokratischen Sozialismus).

Wagenknecht bleef lid en werd in 1991 gekozen in het partijbestuur. ‘Ik vond commentaar geven langs de zijlijn niet voldoende, want ik wilde daadwerkelijk verandering teweegbrengen. Maar dat wilde ik doen als vrijwilliger, niet als beroepspoliticus’, blikte ze terug tijdens een tv-interview bij DW News in 2017. ‘Als ik fulltime politicus zou worden zou ik geen tijd meer hebben gehad voor het schrijven van artikelen en boeken. Als beroepspoliticus heb je minder tijd om echt goed over de zaken na te denken, om te lezen en nieuwe ideeën te ontwikkelen.’

Communistisch Platform

Ze werd woordvoerder van het Communistisch Platform binnen de partij. Het merendeel van de PDS-leden wilde het belaste communistische SED-verleden juist van zich afschudden, maar Wagenknecht was het daar niet mee eens. ‘Het is mode geworden om gebeurtenissen uit het verleden los te zien van de historische context’, zei ze destijds. De spanningen tussen rode Sahra en het partijbestuur bereiken een kookpunt tijdens de partijdagen van de PDS in het Haus am Köllnischen Platz in Oost-Berlijn in 1995, dezelfde periode dat ze werkt aan haar masterscriptie. Ze wordt tijdens de roerige partijdagen de PDS uitgezet. Wagenknecht wordt door de partijtop gezien als te eigenwijs, te marxistisch en te weinig bereid tot compromis.

Ze wordt door tegenstanders binnen de partij ‘staliniste’ genoemd. Ook wordt ze vanaf die tijd regelmatig vergeleken met Rosa Luxemburg, met wie ze naast haar activistisme ook uiterlijke gelijkenissen vertoont. Dan al loopt Wagenknecht er piekfijn bij, volgens een van de verslagen van de partijdagen  ging ze ‘gehuld in zwarte suède laarzen, zwarte rok en witte blouse’. Ook in later jaren kleedt ze zich vaak in plechtig zwart en smetteloos wit, al gaat ze de laatste jaren ook steeds vaker gehuld in bont gekleurde mantelpakjes. Een opvallende verschijning was Wagenknecht al in haar jonge jaren en is ze sindsdien altijd gebleven.  

Volgens Jeroen Bartels, die in dezelfde periode als Holz onderdeel uitmaakt van de de vakgroep dialectische filosofie van de filosofische faculteit aan de RUG, ging de komst van Wagenknecht naar Groningen niet onopgemerkt voorbij. ‘Wagenknecht was toen nog grotendeels onbekend, al had ze al wel een bepaalde reputatie. Er hing een bepaalde lucht om haar heen: ze was communiste en een slimme dame.’

Haar komst was niet geheel onomstreden, vertelt Bartels, al had dat meer te maken met de status van Holz. ‘Er was wel wat onenigheid binnen de faculteit over de master van Wagenknecht bij Holz, die toen al enige jaren met emeritaat was. “Het is niet duidelijk of het formeel kan”, was bij velen de gedachte. “Het gebeurt een beetje achter onze rug” was vooral het punt van ontevredenheid over de gang van zaken.’

‘Maar Holz had wel enig gezag’, zegt Bartels, ’en dus verstomden de protesten vrij snel.’ Hoewel Holz minstens de helft van de tijd in zijn huis aan het Lago Maggiore vertoefde, werkte hij hard, herinnert Bartels zich. ‘Hij deed z’n arbeid in een hoog tempo en altijd zeer serieus. Dat heeft hij gemeen met Wagenknecht. Het zijn geen types die houden van hun tijd verdoen.’

Academicus én politicus

Haar onverwoestbare arbeidsethos blijkt wel uit het feit dat Wagenknecht ook in de decennia erna nooit echt een definitieve keus heeft gemaakt tussen een carrière als politicus en academicus, zonder dat een van de twee eronder lijkt te lijden. Haar masterscriptie werd in 1997 als boek uitgegeven, toen Wagenknecht alweer terug was in Duitsland. Het is haar eerste boekpublicatie in een lange reeks van meer dan twintig titels. Niet toevallig luistert de uitgever van haar masterscriptie naar de naam Pahl-Rugenstein-Verlag, de opvolger van de uitgever die tot 1989 door de DDR werd gefinancierd.

Het verdwijnen van Wagenknecht uit de PDS is van tijdelijke aard. Ze keert enkele jaren later terug en in 2004 wordt ze verkozen tot lid van het Europees Parlement. In 2009 neemt ze plaats in de Bondsdag voor Die Linke, de opvolger van de PDS. Terwijl ze parlementslid is, promoveert ze in 2012 cum laude als econoom aan de Technische Universität Chemnitz met het proefschrift The Limits of Choice: Saving Decisions and Basic Needs in Developed Countries, over de relatie tussen inkomen en sparen. In 2014 trouwt ze met Oskar Lafontaine, nadat de twee al jaren een geheime relatie hebben, iets waar met name Bild regelmatig smakelijk over bericht. De 26 jaar oudere Lafontaine geldt als een politiek zwaargewicht op links. Hij is oud-partijleider van de SPD en stapt later over naar Die Linke.

In haar laatste boek Die Selbstgerechten uit 2021, dat zich het beste laat vertalen als de ‘De zelfgenoegzamen’, zet Wagenknecht zich af tegen politiek links dat zich drukker maakt om het volgen van een bepaalde levensstijl dan om de sociale cohesie in de Duitse samenleving. Volgens Wagenknecht heeft links door de obsessie voor klimaat en identiteitspolitiek geen oog meer voor de noden van de gewone Duitser. Bijna dertig jaar na het gevecht van Wagenknecht met de partijtop van de PDS, herhaalt de geschiedenis zich. De partijbaronnen van Die Linke voelen zich aangesproken en dreigen haar uit de partij te zetten. Dat lukt aanvankelijk niet, maar eind 2023 regisseert ze dan toch zelf haar vertrek.

Machtigste politica sinds Merkel?

Fel, principieel en een ruziezoeker. Welk label je ook op Sahra Wagenknecht plakt, de politica wordt door vriend en vijand beschouwd als een charmante intellectueel en een steeds groter wordende factor binnen de Duitse politiek. In een onrustig politiek landschap lijken de standpunten van de verscheidene partijen zich steeds meer in de richting van de buitenkanten te bewegen, door politiek tegenstanders van BSW en AfD maar al te graag als ‘extremen’ aangeduid.

Of die beweging een voordeel of een nadeel is voor Wagenknecht, zal volgend jaar moeten blijken bij de landelijke verkiezingen. Dan weten we ook of oudgediende Friedrich Merz voldoende naar de buitenkant meebeweegt om zijn CDU/CSU naar winst te stuwen of dat Olaf Scholz tegen alle verwachtingen in zijn tweede termijn als Bondskanselier ingaat. Ook de vraag wie de machtigste vrouwelijke politicus sinds Angela Merkel wordt, zal worden beantwoord. Wordt het Alice Weidel van de AfD of – aan de andere kant van het hoefijzer – misschien toch rode Sahra?

Benno de Jongh is freelance journalist te Groningen en hij publiceert onder meer over sport, politiek en cultuur.

Wynia’s Week is er het hele jaar door. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De Groningse jaren van Sahra Wagenknecht: ‘Ze had toen al een reputatie’ verscheen eerst op Wynia's Week.

In populaire studentensteden in binnen- en buitenland heerst kamernood en zijn de collegezalen overvol. Er zijn zorgen over de gebrekkige integratie van studenten en in Angelsaksische landen over het teruglopende niveau van het Engels op universiteiten. Ook in ons land is het taalniveau een probleem: de kwaliteit van het onderwijs holt mede door de ‘verengelsing’ snel achteruit.

Vertragingstactiek

Ook de taalvaardigheid van toekomstige studenten biedt weinig reden tot optimisme. Onlangs bleek uit onderzoek van PISA dat Nederlandse scholieren van vijftien jaar slechter lezen dan hun leeftijdgenoten in ander Europese landen, op Griekenland na. 

Een meerderheid van de Tweede Kamer – zowel de huidige als de vorige – is voorstander van de beperking van het aantal internationale studenten en het Engelstalig onderwijs. Toch is het maar de vraag of er op korte termijn efficiënte maatregelen komen. Het hoger onderwijs, met name de universiteiten, is niet van plan om zonder slag of stoot aan de politieke wensen te voldoen. Universiteiten kiezen steeds nadrukkelijker voor de tactiek van de vertraging. Demissionair minister Robbert Dijkgraaf van Onderwijs zegt de zorgen van de Kamer te delen, maar maakt tegelijkertijd weinig haast met maatregelen.

Het laatste hoofdstuk in de vertragingstactiek is het besluit van Dijkgraaf om een wetsvoorstel over meer grip op internationalisering niet meer dit kalenderjaar naar de Kamer te sturen. De D66-bewindsman heeft de Onderwijsraad, het hoogste adviesorgaan voor de regering op het gebied van onderwijs, gevraagd om advies, dat medio januari moet verschijnen. Criticasters als Beter Onderwijs Nederland zetten vraagtekens bij de onafhankelijkheid van de Onderwijsraad, die vooral bestaat uit medewerkers van ‘verengelste’ universiteiten als Tilburg, Maastricht en Utrecht. 

Dijkgraaf doet ook een beroep op universiteiten en hogescholen om zelf met een voorstel te komen voor beheersing en sturing van het aantal internationale studenten. Het is niet de eerste keer dat de minister het hoger onderwijs vraagt om ‘zelfregie’. Medio 2022 sloot Dijkgraaf al een bestuursakkoord met onder meer de Vereniging Universiteiten van Nederland, de koepelorganisatie van de veertien publieke universiteiten. Daarin werd afgesproken dat de universiteiten de actieve werving van internationale studenten en de toename van Engelstalig onderwijs zouden beperken.

‘Niet rücksichtslos doorvoeren’  

De universiteiten hielden zich niet aan de eigen afspraken, waarna Dijkgraaf onder druk van de Kamer een conceptwetsvoorstel indiende om de instroom van internationale studenten te beperken. Maar ook in dit nieuwe wetsvoorstel, waarvan de definitieve versie dus nog moet verschijnen, biedt Dijkgraaf de universiteiten ruimte voor zelfregie.

De universiteiten schuiven niet onder stoelen of banken maar weinig op te hebben met de wensen van de Tweede Kamer. Jouke de Vries, interim-voorzitter van Universiteiten van Nederland, schreef onlangs in een open brief in Trouw dat ‘de politiek de ruiten van universiteiten ingooit door zich terug te trekken achter de dijken’. De Vries vindt dat de terugkeer van het Nederlandstalige onderwijs en de inperking van het aantal buitenlandse studenten vooral niet te rücksichtslos doorgevoerd moet worden. Een van zijn belangrijkste argumenten is dat buitenlandse studenten nodig zijn om de tekorten in bepaalde sectoren op te vangen.

Hoger onderwijs als exportproduct

De Vries is als voorzitter van de Universiteiten van Nederland de opvolger van Pieter Duisenberg, die tijdens Rutte II en Rutte III een cruciale rol speelde in het beleid van de verregaande internationalisering. Het kon niet op. Er lag volgens het toenmalig VVD-Kamerlid een hele markt open van internationale studenten, waarvan onze universiteiten konden profiteren. Buitenlands talent moest onze welvaart vasthouden. De universiteiten en hogescholen moesten een topsector en exportproduct worden.

Voor Duisenberg gold Canada als lichtend voorbeeld. Hij zei de plannen van dat land ‘lineair te willen vertalen’ naar de Nederlandse situatie. Zo moest het aantal internationale studenten omhoog van 75.000 in 2017 naar 225.000 in 2025. Zo’n vaart zal het niet lopen; op dit moment studeren ruim 120.000 internationale studenten in Nederland. De groei van het aantal internationale studenten houdt aan, maar vlakt sinds een paar jaar wel iets af.

Gebeurt er dan helemaal niets om de internationale studentenpopulatie in te dammen? Jawel, demissionair minister Dijkgraaf heeft aangekondigd dat vanaf het collegejaar 2025-2026 Nederlands de voertaal moet worden bij minimaal twee op de drie vakken van een opleiding in de bachelorfase. Dit klinkt als een helder en ferm voorstel, maar de crux zit ’m vooral in de details. Zo zijn er in de voorlopige plannen allerlei uitzonderingen mogelijk, zoals ‘specifieke regionale of economische omstandigheden, de beschikbaarheid van onderwijzend personeel, de internationale positionering van een specifieke opleiding’. Deze formuleringen zijn dusdanig vaag dat de verwachting is dat veel opleidingen een beroep zullen doen op de uitzonderingsgronden.

De vraag is of de centrumrechtse meerderheid in de Tweede Kamer de universiteiten de ruimte wil bieden voor deze uitzonderingsgronden. PVV, VVD, NSC en BBB zullen het tijdens de coalitieonderhandelingen vermoedelijk sneller eens worden over studentenmigratie dan over arbeids- en asielmigratie. Internationale verdragen spelen een kleinere rol en bovendien is er de ‘taalknop’ waaraan kan worden gedraaid.

Significante vermindering van Engelachtige vakken zal, naast de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs, zo goed als zeker leiden tot minder interesse voor het studeren aan universiteiten als de Universiteit van Amsterdam, de Rijkuniversiteit Groningen en de Universiteit Utrecht. Bij buitenlandse studenten die wel bereid zijn Nederlands te leren, is de kans groter dat zij beter integreren en na hun studie langer in ons land blijven.

Angelsaksische landen nemen maatregelen

NSC heeft de duidelijkste ideeën over het onderwerp. Het is nog lang niet zover, maar het zou niet verbazen als de partij van Pieter Omtzigt het voortouw neemt bij het opstellen van deze paragraaf in het regeerakkoord. NSC wil de toestroom van buitenlandse studenten fors omlaag brengen, met enkele duidelijk geformuleerde uitzonderingen per regio en sector.

Canada, het Verenigd Koninkrijk en Australië hebben vanzelfsprekend niet de mogelijkheid om het Engels terug te schroeven om zo studeren aan hun universiteiten minder aantrekkelijk te maken. Dus neemt de politiek in die landen andere maatregelen. In Canada moeten studenten vanaf januari een studievisum aanvragen en bewijzen over voldoende financiële middelen te beschikken. Ze moeten aantonen dat ze ruim 20.000 dollar beschikbaar hebben voor levensonderhoud. De druk op de huizenmarkt is ook in Canada een belangrijke reden om strengere eisen aan internationale studenten te stellen.

Het Verenigd Koninkrijk schort het tweejarig post-studie werkvisum op en verscherpt de regels voor internationale studenten die gezinsleden willen meebrengen. Het Britse kabinet wil zo misbruik voorkomen en de kwaliteit van het hoger onderwijs beschermen.

In Australië gaan strengere visumvoorschriften en verhoogde toelatingseisen gelden voor buitenlandse studenten. Australië wil dat studenten de Engelse taal goed onder de knie hebben, omdat dat de kans op een positief aandeel in de maatschappij aanzienlijk vergroot. Deze landen willen met de nieuwe wetgeving ook het welzijn van de internationale studenten zelf waarborgen. Nu worden buitenlandse studenten vaak nog uitgebuit. Zo betalen ze vaak veel te veel voor woonruimte, iets dat ook in Nederland speelt.

Nog steeds wervende teksten en zonnige plaatjes

Bestuurders van universiteiten in Angelsaksische landen zijn in toenemende mate doordrongen van het besef dat een hoog percentage buitenlandse studenten leidt tot maatschappelijke problemen en een lagere kwaliteit van onderwijs. Op de Nederlandse universiteiten moet dat kwartje nog vallen. Zoals wel vaker is de volgeling fanatieker dan de voorganger.

Nu Canada, het Verenigd Koninkrijk en Australië afvallen als aantrekkelijk land om te gaan studeren, zal Nederland voor sommige studenten in beeld komen als alternatief. Op de Engelstalige websites van onze grootste universiteiten is de waarschuwing dat woonruimte lastig te vinden is, nog steeds weggestopt achter zonnige plaatjes en wervende teksten. Desalniettemin lijkt het onomkeerbaar dat de instroom van het aantal internationale studenten beperkt gaat worden. Tot die tijd zullen Kamer en kabinet weerstand moeten bieden aan de vertragingstactieken van universiteiten, die maar geen afscheid kunnen nemen van de international classroom.

Benno de Jongh is freelance journalist te Groningen en hij publiceert onder meer over sport, politiek en cultuur.

Wynia’s Week is er het hele jaar door. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Doorbreek vertragingstrucs universiteiten: beperk de toestroom van buitenlandse studenten verscheen eerst op Wynia's Week.

Een week na de verkiezingen is een centrumrechtse coalitie nog steeds de meest waarschijnlijke. De vraag is nog wel of de PVV, Nieuw Sociaal Contract (NSC) en BBB samen een minderheidscoalitie gaan vormen. Of dat de VVD zich alsnog bij hen voegt en een ‘gewone’ meerderheidscoalitie mogelijk maakt. Hoe dan ook, voor het lot van de NPO maakt het vermoedelijk niet veel uit.

De PVV is het duidelijkst en wil de financiering van de NPO in z’n geheel stoppen. ‘In plaats van eerlijke informatie en ontspanning is het vooral bezig met propaganda. We worden dagelijks getreiterd met klimaatpaniek en diversiteitspropaganda’, aldus het PVV-partijprogramma.

Behalve Wilders zijn ook NSC, BBB en VVD kritisch

Ook de mogelijke toekomstige partners van Wilders zijn kritisch op de inrichting van het omroepbestel. In de plannen van NSC verdwijnt NPO 3. De partij van Pieter Omtzigt wil de publieke omroep terugbrengen tot zijn kerntaken en wil ‘producties stimuleren op het gebied van nieuws, achtergronden, geschiedenis, film, kunst en cultuur’.

BBB maakt in de mediaparagraaf geen melding van het verdwijnen van tv-zenders of anderszins hard saneren van de NPO. Net als op veel andere terreinen vraagt de partij vooral aandacht voor de regio. De partij van Caroline van der Plas wil een versteviging van de samenwerking tussen regionale omroepen en de publieke omroep.‘Verder worden regionale en lokale zenders ingezet voor het behoud van de streektaal’. Omdat ook NSC in het programma schrijft lokale en regionale omroepen te willen steunen, zal men bij de publieke omroep in de regio een stuk minder zenuwachtig zijn dan op het Media Park.

De VVD wil 400 miljoen bezuinigen, een flink deel van het jaarlijkse budget. Voor het beeld: de NPO heeft voor 2024 een budget van 966 miljoen euro gevraagd aan het ministerie van Cultuur. De totale begroting van de NPO komt in 2024 uit op 1,1 miljard euro. In naam heet het omroepbestel pluriform te zijn en de VVD wil dit systeem met de verschillende omroepen in grote lijnen behouden. De partij wil wel af van allerhande frivoliteiten als quizzen, reisprogramma’s en het meningencircus op tv en radio. ‘De belangrijkste taak van de NPO is het uitzenden van feitelijk en waarheidsgetrouw nieuws, onderzoeksjournalistiek en educatie. We hervormen de NPO zodat er meer ruimte is voor omroepen om vanuit hun eigen identiteit programma’s te maken.’

De eclatante verkiezingsoverwinning van de PVV betekent niet voor heel het Media Park slecht nieuws. Zo heeft Ongehoord Nederland (ON!) van D66-staatssecretaris Gunay Uslu (Media)te horen gekregen dat de omroep door mag gaan met uitzenden. De NPO had Uslu voor de verkiezingen verzocht de voorlopige erkenning van ON! in te trekken, omdat de omroep onvoldoende bereid zou zijn tot samenwerking.

Al sinds de eerste uitzending in februari 2022 ligt de omroep van Arnold Karskens onder vuur. De NPO-ombudsman constateerde dat ON! zich schuldig maakt aan het verspreiden van aantoonbaar onjuiste informatie. De omroep betaalde met tegenzin enkele boetes, maar zei er telkens nadrukkelijk bij dat de NPO zich bedient van een dubbele moraal door andere omroepen wel ongestraft onjuiste informatie te laten verspreiden.

Martin Bosma, woordvoerder cultuur en media van de PVV, speelt vermoedelijk een cruciale rol als het gaat om de toekomst van de NPO. Als een van de weinige partijgenoten heeft hij invloed op de ideeën van Wilders. In 2010 was hij als onderhandelaar betrokken bij de vorming van Rutte I, waar de PVV aan meedeed als gedoogpartner.

Rutte I bezuinigde de Wereldomroep weg

Het eerste kabinet-Rutte wilde 200 miljoen bezuinigen op de publieke omroep, onderdeel van bezuinigingen van in totaal achttien miljard euro. Het opheffen van het Muziekcentrum voor de Omroep en de overheveling van de Wereldomroep naar de begroting van Buitenlandse Zaken leverde 78 miljoen euro op. De facto betekende dit het einde van de Wereldomroep. De overige miljoenen schraapten de omroepen her en der weg door doelmatiger te gaan werken.

Bosma werkte als financieel journalist jarenlang bij de Wereldomroep en toonde geen mededogen voor z’n ex-werkgever. Volgens het PVV-Kamerlid was door de komst van internet en andere media het brengen van nieuws voor Nederlanders in het buitenland grotendeels achterhaald.

Ruim dertien jaar na de formatie van Rutte I is de liefde tussen de PVV en de publieke omroep er niet groter op geworden. PVV’ers zijn zelden of nooit te zien aan talkshowtafels, al zal dat de komende maanden misschien anders zijn. Als de partij al besproken wordt op nationale tv of radio is dat zelden positief.

Programma’s als Op1 en Nieuwsuur zullen tegenwerpen dat ze Wilders regelmatig uitnodigen, maar dat hij stelselmatig weigert te komen. Dat is slechts een deel van het verhaal, bleek ook in de voorbije verkiezingscampagne. Het debat bij College Tour op zondag 22 oktober gold als onofficiële aftrap van de verkiezingscampagne. Hoewel Wilders op basis van zowel het aantal Kamerzetels als het aantal zetels in de peilingen aanspraak maakte op deelname, besloot de redactie hem niet uit te nodigen. De reden? Wilders werd niet uitgenodigd omdat hij eerder ook nooit te gast was bij College Tour.

Het passeren van de PVV-leider door het KRO-NCRV-programma was niet alleen een bevestiging van de afkeer die veel Hilversumse redacties hebben voor politici van een bepaalde kleur. Maurice de Hond betitelde de gebeurtenis als een van de sleutelmomenten in de campagne. Had Wilders deelgenomen aan het debat bij College Tour, dan was hij mogelijk eerder hoog in de peilingen komen te staan. De campagne had een heel andere dynamiek kunnen krijgen, denkt de opiniepeiler.

Een recenter voorbeeld van beïnvloeding van de verkiezingscampagne door de publieke omroep is de uitzending van Khalid & Sophie van maandag 20 november, twee dagen voor de stembusgang. De aanslag op Thierry Baudet in een Gronings café zo’n anderhalf uur voor het begin van de uitzending bleef onvermeld. Wel werd er expliciet gewaarschuwd voor Wilders en door verschillende mensen aan tafel werd stemadvies gegeven voor D66, Volt en GroenLinks-PvdA.

Bij de NPO heeft nieuws vaak maar één kant

Alsof dat nog niet genoeg was kon Jeroen Pauw in het bijzijn van drie andere journalisten en een opiniepeiler onweersproken vertellen dat NSC het minimumloon niet wil verhogen. Dat terwijl al meerdere malen tijdens debatten ter sprake was gekomen dat Omtzigt dat wel wil doen, al is het in iets minder hoog tempo dan veel linkse partijen.

Ook als er geen verkiezingen voor de deur staan, worden onderwerpen die voor veel Nederlanders van belang zijn vaak van één kant belicht. Zo publiceerden Ruud Koopmans en Arnout Jaspers dit kalenderjaar beiden een boek met thema’s die in hoge mate het publieke debat beheersen, respectievelijk over het Europese immigratiesysteem en het Nederlandse stikstofbeleid. De analyse in beide boeken worden in hoofdlijnen gedeeld door een meerderheid van de kiezers, maar gaan diametraal in tegen de gangbare opinie op Hilversumse en Amsterdamse redacties. En hoewel beide boeken goed werden verkocht, weigerde de NPO aanvankelijk om de auteurs een podium te geven.

Maanden na publicatie van hun bestsellers mochten Koopmans en Jaspers weliswaar heel af en toe komen opdraven op radio en tv. Maar in plaats van een rustig interview waarin de kenners in hun vakgebied uitgebreid hun bevindingen met de kijker konden delen, werden kortademige debatjes georganiseerd met felle tegenstanders.

Van voortschrijdend inzicht is nog geen sprake

Bezien van buiten de NPO-vissenkom is het beeld helder: wanneer je het afzet tegen de stemverhoudingen lijken alleen WNL, Omroep MAX en EO enigszins in het politieke midden te staan. En zelfs die omroepen zitten niet altijd op meningen te wachten die ver afstaan van de communis opinio van media, universiteiten, ambtenarij en gevestigde politieke partijen.

Zover als NRC-columnist Lieke Marsman, die zegt dat de publiek omroep Wilders salonfähig heeft gemaakt, zullen de omroepen zelf niet snel gaan. Maar in de week na de verkiezingen lijkt de NPO niet van zins om ook maar een begin van voortschrijdend inzicht te tonen. Buitenhof besloot zondag na de verkiezingen de usual suspects uit te nodigen: minister van Staat Piet Hein Donner, VNO-NCW voorzitter Ingrid Thijssen, politiek verslaggever van NRC Lamyae Aharouay en schrijver Bas Heijne.

Telegraaf-journalist Wierd Duk merkte op dat als het tv-programma een serieuze poging had willen doen de verkiezingswinst van de PVV te duiden, ze beter andere gasten konden vragen. Als voorbeeld gaf hij  Nausicaa Marbe, Roderick Veelo, René Cuperus, Ewald Engelen of Duk zelf. Maar die zitten om de een of andere reden niet in de rolodex of zijn niet chique genoeg voor het programma van AVROTROS, BNNVARA en VPRO.

De commerciële zenders lijken de temperatuur van de maatschappij beter aan te voelen. Het volkse SBS speelde voor het eerst een rol in de campagne door lijstrekkers uit te nodigen bij Vandaag Inside, de best bekeken talkshow van het land. SBS, dat met de Mediawet weinig van doen heeft, organiseerde ook voor het eerst een verkiezingsdebat. Het Debat van Nederland, onder leiding van Wilfred Genee, ging niet onopgemerkt voorbij. Saar van Bueren, de campagneleider van GroenLinks-PvdA, vond het vreemd dat SBS koos om sympathisanten van PVV en VVD als vragenstellers in het publiek te zetten. Terechte kritiek, maar toch vooral de toon van een slecht verliezer die de veilige NPO-setting gewend is. Want met name het zwakke optreden van Frans Timmermans tijdens het debat viel op.  

 In de Mediawet staat dat bij programma’s van de NPO een hoge journalistieke standaard de norm moet zijn. Dat lijkt steeds vaker te bijten met het pluriforme karakter van de omroepen. De politieke kleur van redacties helt evident de andere kant op dan die van de meerderheid van de Nederlandse kiezer.

Andere veelgehoorde kritiek op de NPO is doorgeschoten vergadercultuur, de ondoorzichtige besluitvorming (wie bepaalt welke programma’s wanneer worden uitgezonden?), de overdreven vernieuwingsdrang en zoektocht naar jonge kijkers (waaronder de gedwongen verhuizing van NPO 1 naar NPO 2 van voorheen goed bekeken programma’s als Radar en Opsporing Verzocht) en de constructies waarmee presentatoren fors meer verdienen dan de Balkenende-norm.

Haperende berichtgeving over Hamas en Israël

Ook de NOS, door Bosma steevast ‘staatsomroep’ genoemd, ligt steeds vaker onder het vergrootglas. De NOS heeft als zogenoemde taakomroep een specifieke opdracht, namelijk onafhankelijke nieuwsvoorziening. De andere taakomroep binnen het omroepbestel is de NTR, die programma’s maakt over kunst en cultuur, minderheden, jeugd, educatie en achtergrondjournalistiek.

De niet altijd even objectieve berichtgeving over het koningshuis had nog een zekere mate van folklore en hoorde bij de NOS zoals Studio Sport op zondagavond zeven uur. Echter, de constante alarmistische berichtgeving over het klimaat, de anti-Trump-teneur, de overdadige aandacht voor islamitische feestdagen en de haast obsessieve berichtgeving over diversiteit, werpen de vraag op of de omroep niet teveel eenzijdige aandacht besteedt aan identiteitspolitiek en andere veelal Angelsaksische modegrillen.

De kritiek op de NOS verhevigde na de aanval van Hamas-terroristen op Israël op 7 oktober. Niet alleen was de grootste omroep van het land aanvankelijk rijkelijk laat met de berichtgeving, volgens criticasters als oud-NOS-directeur Bauke Geersing wordt sindsdien vooral het perspectief van de Palestijnen of zelfs Hamas gevolgd.

Tenminste één publieke tv-zender zal sneuvelen

Of de eenzijdige berichtgeving bewust beleid is of dat er sprake is van een bepaalde redactiecultuur (of beide), zal voor het vonnis van het turquoise kabinet waarschijnlijk weinig uitmaken. De PVV, NSC, BBB en VVD gelden als pro-Israël en dat zal de kans dat de NOS bezuinigingen ontloopt niet vergoten.

Het is koffiedik kijken, maar de resultante van de drie of (met de VVD) vier partijprogramma’s zou zomaar eens kunnen zijn dat er tenminste één publieke tv-zender verdwijnt, mogelijk zelfs twee. Komt er daadwerkelijk een centrumrechts kabinet, dan lijken daarnaast verregaande bezuinigingen onvermijdelijk. Zelfs als er een coalitieakkoord op hoofdlijnen komt, is er eenvoudig een meerderheid in de Tweede Kamer te vinden voor hard ingrijpen bij de publieke omroep. 

De Hilversumse lobby, die al behoorlijk op stoom komt, zal daar weinig tegenin kunnen brengen. Jan Slagter, baas van Omroep MAX, deed in een emotioneel betoog alvast een beroep op de PVV: ‘Ik hoop dat Wilders ook denkt aan al die ouderen die heel graag naar Omroep MAX en de publieke omroep kijken.’

Dominique Weesie, de baas van PowNed, denkt niet dat de soep zo heet wordt gegeten dat de gehele NPO verdwijnt. Maar om een flinke sanering zal hij geen traan laten, laat hij weten. ‘We zijn de afgelopen jaren overstelpt met allerlei woke-shit. Veel te veel aandacht voor inclusiviteit, genderneutraliteit, of Piet wit moest zijn of regenboogkleuren moest hebben.’

De kans dat de PVV de botste bijl uit de kast haalt, is vermoedelijk niet al te groot. Het compleet opdoeken van de NPO leidt tot zowel wettelijke als praktische bezwaren. Want wie moet dan de taak van rampenzender overnemen? En wat gebeurt er bijvoorbeeld met de registratie en uitzenden van Kamerdebatten?

Coalitieonderhandelingen kennen hun eigen dynamiek, waar bepaalde onderwerpen soms als ruilmiddel voor andere thema’s kunnen dienen. Het gemiddelde van de verkiezingsprogramma’s is dus niet per definitie de logische uitkomst.

Journalist en voormalig omroepbestuurder Ton F. van Dijk denkt dat er nog een kans is dat de schade voor de NPO enigszins beperkt blijft. Maar dan moet de NPO de vlucht naar voren nemen en zelf een pakket met verregaande hervormingen van het omroepstelsel moeten presenteren. En juist dat lijkt met zoveel verschillende omroepen, bestuurders en belangen geen eenvoudige opgave.

In NPO-programma’s zal de komende tijd ongetwijfeld nog vaak alarm worden geslagen over de PVV, onder meer door te zeggen dat bepaalde groepen zich onveilig voelen in dit land. Maar als ze ergens écht moeten vrezen voor de toekomst, dan is het op het Media Park.

Wynia’s Week is er het hele jaar door. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Schokgolf door Hilversum na de verkiezingsuitslag. Verdwijnt de NPO? verscheen eerst op Wynia's Week.

De wens van transgendervrouwen om samen te sporten met biologische vrouwen leidt wereldwijd steeds vaker tot discussie. Het bekendste voorbeeld is misschien wel de Amerikaanse transvrouw Lia Thomas. Deze nu 24-jarige zwemmer behoorde bij de mannen met moeite tot de nationale tophonderd, maar werd na de overstap naar de vrouwen nationaal kampioen op de 500 meter vrije slag voor de NCAA, de organisatie voor universiteitssporten.

Fysieke dominantie kan gevaarlijk zijn

Thomas mag niet deelnemen aan de Olympische Spelen in Parijs in 2024, want de Wereldzwembond FINA heeft onlangs de regels aangescherpt. Alleen transvrouwen die voor hun twaalfde de transitie van jongen naar meisje hebben afgerond, mogen meedoen aan internationale wedstrijden. Thomas zegt hier zelf over: ‘De nieuwe regelgeving is zeer verontrustend. Het is discriminerend en zal alleen maar schade toebrengen aan alle vrouwen.’

De wereldatletiekbond hanteert nog duidelijker regels in de strijd tegen competitievervalsing. De bond besloot in maart dat transgenders helemaal zijn uitgesloten van vrouwenwedstrijden. Veel meisjes en vrouwen zitten ook helemaal niet te wachten op een biologische man in hun nabijheid tijdens het omkleden en douchen, zeggen onder meer groeperingen die zich inzetten voor vrouwenrechten. De fysieke dominantie van transgendervrouwen kan tijdens het sporten bovendien tot gevaarlijke situaties en zelfs blessures leiden, met name in contactsporten.

De Tweede Kamer verklaarde afgelopen donderdag de Transgenderwet controversieel. Het debat en de stemming over de wet worden dus over de verkiezingen heen getild. Dit betekent mogelijk goed nieuws voor de tegenstanders van deelname van transvrouwen in de sport.

Als de wet er in de huidige vorm alsnog komt, is het voor iedereen (ook voor jongeren onder de 16 jaar) mogelijk om zonder deskundigenverklaring van geslacht te veranderen voor de wet. Vervolgens is het de vraag of bonden en verenigingen überhaupt nog de mogelijkheid hebben om transvrouwen te verbieden mee te doen met vrouwensporten.

Sommige transvrouwen hebben een geslachtsveranderende operatie ondergaan en gebruiken hormonen waardoor onder meer hun testosteronniveau lager is. Anderen willen met behoud van hun mannelijke genitaliën meedoen met vrouwen.

Geen fundamenteel verschil

In Nederland zijn er vooralsnog vooral voorbeelden bekend uit de amateursport. Marjolein Schepers is 32 jaar geleden als man geboren en onderging drie jaar geleden een geslachtsoperatie tot vrouw. Vorig jaar is die transitie ook geregistreerd bij de KNVB. Schepers wilde aanvankelijk meedoen met een team met minderjarige meisjes. ‘Mijn natuurlijke ontwikkeling heb ik niet doorgemaakt zoals dat bij cis-vrouwen gebeurt. Ik heb tijd nodig om me verder te ontwikkelen als vrouw’, gaf ze als verklaring. De KNVB stak hier een stokje voor en Schepers voetbalt nu in een senioren dameselftal.

Voorstanders van toegang van transgendervrouwen tot vrouwensporten en -kleedkamers, zijn van mening dat er geen fundamenteel verschil is tussen transgendervrouwen en biologische vrouwen. De logische consequentie van die gedachte is in hun ogen dat er geen barrières moeten zijn voor transvrouwen om deel te nemen aan vrouwensporten, zowel in de breedte- als de topsport.

Handreiking NOC*NSF

Op dit moment heeft niemand goed zicht op de regelgeving. Om te beginnen hanteren sportbonden verschillende regels en definities om te beoordelen of iemand vrouw is of niet. Is een (geslachts)operatie noodzakelijk, voldoet een hormoontherapie, is identificatie als vrouw afdoende of is wat in het paspoort staat leidend? Daarnaast lopen talloze handreikingen, documenten, wettelijke eisen en juridische componenten door elkaar, waarvan het soortelijk gewicht onduidelijk is.

Het document van sportkoepel NOC*NSF getiteld ‘Handreiking gender- en seksediverse personen’ speelt een belangrijke rol in hoe veel sportbonden de regelgeving benaderen. Meerdere grote bonden verwijzen desgevraagd naar deze handreiking. Dit document verscheen in februari 2023, maar is een zogenoemd ‘levend’ document, dus kan naar hartenlust aangepast worden.

De handreiking is ontwikkeld in samenwerking met de sportbonden zelf, Alliantie Gelijkspelen, belangenorganisaties voor gender- en seksediverse personen en ervaringsdeskundigen. Het NOC*NSF heeft bij het opstellen van dit document ook goed gekeken naar het adviesrapport ‘Towards More Gender Equality in Sport’ van de Europese Commissie.

Omkleden en douchen

In ‘Handreiking gender- en seksediverse personen’ komen termen als inclusie, diversiteit, acceptatie en zorgvuldigheid vaak voor. Het document is niet in eerste aanleg geschreven om de veiligheid van biologische vrouwelijke sporters te waarborgen. Of zoals de sportkoepel het zelf zegt: ‘Deze handreiking gaat in op de drempels die gender- en seksediverse personen mogelijk ervaren binnen de sport en hoe sportbonden, -clubs, professionals en vrijwilligers deze kunnen wegnemen.’

Onder paragraaf ‘4.7 Omkleden en douche’ wordt de olifant in de kamer benoemd. Daar kunnen we lezen dat ‘iedere sporter veilig gebruik moet kunnen maken van de kleedkamer en douchefaciliteiten op de club’. Maar ook deze tekst is vooral geschreven vanuit het perspectief van de transvrouw. Er wordt met geen woord gerept over wat vrouwen kunnen doen die bezwaar maken tegen de nabijheid van biologische mannen in de kleedkamer, doucheruimte en op het  sportveld.  

In dezelfde paragraaf lezen we: ‘Discriminatie op basis van geslachtskenmerken, genderidentiteit en genderexpressie is niet toegestaan, zoals beschreven in de Algemene wet gelijke behandeling (artikel 1, lid 2). Omkleden en douchen zijn onderdelen van een teamproces. Niet omkleden en/of douchen in dezelfde ruimte leidt mogelijk tot uitsluiting en kan iemand het gevoel geven ‘anders’ te zijn.’

Wat is een vrouw?

In de handreiking van het NOC*NSF is ook een lijst van definities opgenomen, waaronder die van een vrouw: ‘Een volwassene die leeft en zich identificeert als vrouw, hoewel er misschien wordt gezegd dat ze bij de geboorte een ander geslacht hebben. Deze definitie omvat zowel cis vrouwen als transgender vrouwen.’

De definitie die de sportkoepel hanteert staat haaks op de definitie die biologen en de Dikke van Dale geven. Biologen zeggen dat de sekse bij mensen binair is, omdat het ene geslacht weinig grote gameten maakt, ofwel eicellen, en het andere geslacht veel kleine gameten, ofwel zaadcellen, maakt. Volgens het woordenboek is een vrouw ‘een volwassen mens van het vrouwelijk geslacht’.

Complex landschap

‘Handreiking gender- en seksediverse personen’ geeft ook definities voor onder meer de termen ‘non-binair’ en ‘genderfluïde’. Het document vermeldt niet expliciet hoe sportverenigingen, medesporters, coaches en tegenstanders met deze personen –  die zich soms identificeren als man, soms als vrouw en soms als geen van beiden – dienen om te gaan.

Dat de handreiking weinig concrete aanbevelingen bevat, geeft het NOC*NSF in zoveel woorden toe op de laatste pagina, waar een schema staat getiteld ‘Handreiking Stroomschema’. De sportkoepel schrijft: ‘Bovenstaande visual geef het complexe landschap aan diverse richtlijnen, documenten, handreikingen en beleid weer. Iedere nationale sportbond dient zich te verhouden tot deze organisaties om zelf coherent beleid te kunnen voeren, en positiebepaling en beleidsadviezen te kunnen geven.’

Grote sportbonden

Voetbalbond KNVB zegt de richtlijnen van het NOC*NSF te volgen en voegt daaraan toe: ‘Daarnaast hebben we multidisciplinaire groepen die aanvragen beoordelen en kijken we naar medische en juridische veiligheid. We behouden ons het recht toe het van individu tot individu te bekijken.’

De Atletiekunie houdt zich voor de breedtesport, inclusief competitie, aan de richtlijnen van NOC*NSF. Voor de topsport, inclusief Nederlands Kampioenschappen, volgt de nationale bond de striktere richtlijnen van World Athletics.

Ook hockeybond KNHB verwijst naar de handreiking: ‘Het uitgangpunt is en blijft dat iedereen mag meedoen. Voor de nationale teams gelden over het algemeen de richtlijnen van de eigen internationale sportfederatie of het IOC’, aldus de woordvoerder.

Volleybalbond Nevobo volgt voor alle spelniveaus tot en met de topdivisie, het op één na hoogste niveau, de handreiking van NOC*NSF. Waar het gaat om de hoogste divisies (eredivisie en internationale (club)competities) volgt de bond de lijn van de wereldvolleybalbond FIVB.

Duursporten

De KNZB volgt voor de breedtesport in grote lijnen het document van de sportkoepel. Een woordvoerder van de zwembond noemt het ‘een heel ingewikkeld onderwerp, waar we zorgvuldig mee moeten omgaan’.

De bond wil voor het eind van het jaar beslissen welke regelgeving ingevoerd wordt. De zwembond heeft vijf expertgroepen gevraagd naar het onderwerp te kijken. Onder de experts zijn transgenders, medici, vertegenwoordigers van de overheid en sportpsychologen. ‘Ook voor waterpolo moeten we de regels onder de loep nemen en goed met elkaar bespreken wat veilig kan’, aldus een woordvoerder. ‘Sport is per definitie nooit eerlijk. En het is niet altijd gezegd dat transgendervrouwen even sterk zijn als toen ze nog man waren. Transitie doet ook wat met een lichaam.’

‘Derde categorie’

De Wereldzwembond hanteert striktere regels, maar heeft onlangs wel bekendgemaakt te gaan experimenteren met een zogenoemde ‘derde categorie’. Deze ‘open klasse’ is bedoeld voor mensen die niet willen of mogen meedoen in de categorieën man en vrouw.

Ook in de wielersport is volop discussie over wie wel en wie niet mag deelnemen aan vrouwenwedstrijden. De nationale wielerbond KNWU volgt de UCI, de internationale unie. De UCI heeft recentelijk haar regelgeving gewijzigd en transgendervrouwen uitgesloten van deelname aan wedstrijden bij het vrouwenwielrennen. Dat is gebeurd op basis van onderzoek van British Cycling. ‘De vraag of transvrouwen een oneerlijk voordeel hebben is neergelegd bij een commissie binnen de KNWU. Ik verwacht in oktober een antwoord te ontvangen’, zegt een woordvoerder.

De KNLTB laat weten bij toernooien en competitie op recreatief niveau soepeler om te gaan met deelname van transgendervouwen dan bij topsport. ‘Wanneer een man of vrouw op recreatief niveau in transitie is, dan verlenen we hiervoor geslachtsdispensatie, totdat het geslacht in het paspoort gewijzigd kan worden’, aldus de woordvoerder van de tennisbond. ‘Indien het gaat om een prestatieve speler, die deelneemt aan het NK of de Junioren Tour, dan worden de regels van de wereldbond ITF gevolgd.’

De Nederlands Basketball Bond legt in de breedtesport veel verantwoordelijkheid bij verenigingen zelf, vertelt een woordvoerder. ‘We hebben als bond wel het eindwoord. Als de transitie voltooid is, dan is het een uitgemaakte zaak, ook voor de wet.’

Discussie moet nog losbarsten

Het aantal transgenders – door identificatie en/of operatie of anders – zal de komende tijd toenemen. Daarmee zullen ook steeds meer transvrouwen willen deelnemen aan vrouwensporten. In het buitenland spreken prominente vrouwelijke (ex-)topsporters zich regelmatig uit over dit thema, iets dat in Nederland vooralsnog niet of nauwelijks gebeurt.

Voorlopig is het aan verenigingen, teams, coaches en individuele sporters om er het beste van te maken, ondanks de onduidelijke regelgeving. De vraag is niet of, maar wanneer de discussie over transvrouwen in vrouwensporten ook in ons land echt gaat losbarsten.

Wynia’s Week is er het hele jaar door. Met onafhankelijke, verrassende berichtgeving. Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. De lezers, kijkers en luisteraars maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Chaos: sportbonden worstelen met regels rond ‘transvrouwen’ verscheen eerst op Wynia's Week.