Wat een pogrom is, dat wisten we tot nu toe vooral uit geschiedenisboeken en romans. Het meest indringend is een pogrom beschreven door mijn favoriete auteur Joseph Roth in diens boek Tarabas, waarin een groep soldaten samen met christelijke boeren een bloedbad onder de Joodse bevolking van het Russische stadje Koropta aanrichten. Een jood zou namelijk een afbeelding van de Moeder Gods hebben bezoedeld en met blauwe kalk bedekt. ‘Soldaten en boeren met zwepen, stokken en sikkels in hun hand dreven de sombere schare joden door de zwak verlichte, nachtelijke straat […] Er ontstond een krankzinnig tumult. De reusachtige, opengesperde monden braakten in een vreemd, regelmatig, bijna strak ritme onmenselijke kreten uit, waarin gesnik, gekrijs, gejammer, gejubel, gelach, gehuil en dierlijke bronst- en hongerkreten doorklonken.’ En het eindigt zo: ‘Daar, op de binnenplaats en in de kamers, in de ruime gelagkamer en de kelder, verdrongen zich de joden en de boeren. Sommigen waren van schrik, vermoeidheid, alcohol, verdoving en pijn in slaap gevallen. Kinderen schreeuwden in hun slaap, vrouwen snikten. Een paar joden hurkten op de grond, ze hadden niet meer de kracht om op te staan, baden neuriënd en zingend en wiegden hun bovenlichaam op de maat van hun oude melodieën.’ – Enzovoort, en zo verder, onverdraaglijk.

En Tarabas, de bevelhebber die de joden had moeten beschermen, lag met zijn officieren laveloos in de kantine van de barak, nadat zij het na een ruzie op een drinken hadden gezet.

Wegkijkende overheid, of erger

Nu hebben we een pogrom zich voor onze ogen zien ontvouwen. Maar wat is een pogrom eigenlijk precies? Een pogrom is een georganiseerde aanval op een deel van de bevolking dat zich etnisch of religieus van hun omgeving onderscheidt, waarbij fysiek geweld en moord gepaard gaan met vernietiging van huizen en religieuze centra. Een ander kenmerk van een pogrom is ook de passieve of zelfs aanmoedigende houding van de overheid.

We hebben allen de beelden gezien van de jonge Marokkaanse mannen die in de straten van Amsterdam op joden jaagden en hen molesteerden. Zij waren bewust op jacht naar joodse mensen, en als er twijfel over de identiteit van een potentieel slachtoffer bestond, moest hij zijn paspoort laten zien. Als dat Israëlisch was, was hij de klos.

De verontwaardiging was aanvankelijk groot. Woorden als ‘pogrom’ en ‘jodenjacht’ werden gebruikt om de taferelen te typeren. Maar al snel kwam er een kentering, op instigatie van linkse politici en de media. Die supporters van Maccabi Tel Aviv waren ook geen lieverdjes geweest. Ze hadden zich als hooligans schandalig misdragen en islamitisch Amsterdam diep beledigd door een Palestijnse vlag van een gevel te rukken. Ook hadden ze lelijke dingen over ‘Arabieren’ geroepen en het geweld van het Israëlische leger in Gaza verheerlijkt. Dus tja, het lag allemaal toch wat ‘genuanceerder’. Alsof een excuus hetzelfde is als een oorzaak. (De Duitsers hadden ook een excuus voor de Kristallnacht van 9 op 10 november 1938: had de jood Herschell Grynszpan niet de Duitse diplomaat Ernst vom Rath doodgeschoten?)

Sussende rol van de media

Vervolgens richtte de verontwaardiging zich op politici die de aperte uitingen van antisemitisme hadden aangegrepen om lucht te geven aan onversneden moslimhaat. En in de media werden vooral, zo niet uitsluitend, mensen uitgenodigd die dit tegenverhaal vertelden: verontwaardiging over de olie die rechtse politici op het vuur hadden gegooid, begrip voor de acties van de Marokkaanse jongeren want die werden al zo lang gediscrimineerd, en pleidooien voor een zachte oplossing, door bij een kopje koffie of thee het gesprek aan te gaan of jongeren op schoolreisje naar Vught of Westerbork te sturen. Eenzelfde tweedeling tekende zich af in het debat dat de Tweede Kamer van de week aan de Amsterdamse ongeregeldheden wijdde.

Dat er door islamitische jongeren georganiseerd op joden is gejaagd en dat velen van hen zwaar zijn mishandeld, staat niet ter discussie. De vraag is of we deze stand van zaken concreet mogen benoemen – zoals bijvoorbeeld Caroline van der Plas dat deed – of dat we bij dit benoemen van de identiteit van de daders telkens ook naar allerlei verzachtende omstandigheden moeten verwijzen en drie keer in de richting van ‘extreemrechts’ moeten spugen. Van links moet dat. Wie dat niet doet, is een hitser.

Hoezo democratie en rechtsstaat?

Het probleem is dat het concept democratie uitgaat van onderlegde en welwillende mensen die er graag op een vredige manier met elkaar uitkomen. Democratie stoelt op een fundamenteel vertrouwen dat de ander mij niet in mijn bestaan bedreigt en dat we al pratend een oplossing kunnen vinden voor alle belangenconflicten. Zo af en toe blijkt dit concept fictie. Dan blijken er ineens mensen te zijn, delen van bevolkingsgroepen, die niet van goede wil zijn, maar ons stelsel en onze spelregels fundamenteel verwerpen. We hebben het hier dus over pro-Palestina-demonstranten en islamitische jodenjagers. Iedere vorm van tolerantie jegens deze mensen, die zich niet als vriend maar als vijand ontpoppen, is ongepast en suïcidaal.

Het antisemitisme dat in de Amsterdamse pogrom aan het licht is gekomen, moet dus radicaal worden bestreden. Gebeurt dat nu ook?

Streep in het zand

In het Kamerdebat zijn enkele moties aangenomen die de strafbaarstelling van de verheerlijking van terrorisme, de veroordeling van antisemitisme, steun aan de joodse gemeenschap, meer wijkagenten, meer lik-op-stukbeleid in de wijken en meer subsidie voor Westerbork en Vught bepleiten. Het lijkt heel wat, maar gaat aan het belangrijkste voorbij. En dat is die vermaledijde integratie, dat niet accepteren of niet verinnerlijkt hebben van de grenzen van ons bestel en de constitutionele spelregels die we met elkaar hebben afgesproken. Met name de islamitische cultuur staat op grote afstand van deze waarden, en groepen binnen de islamitische gemeenschap trekken daar de conclusie van gewelddadig verzet tegen onze samenleving uit, gedragen door een premoderne mannelijkheid die een moderne samenleving slechts met huiver vervult. Ze ruiken het angstzweet van de autoriteiten, het angstzweet van hun uitvluchten en nuanceringen en hun vergoelijkingen en zachte oplossingen.

Het is nu tijd voor een scherpe streep in het zand, een harde grens. Holocaust-onderwijs of bezoekjes aan herinneringscentra trekken die rode lijn niet. Veel duidelijkere maatregelen zoals het afnemen van paspoorten van mensen met een dubbele nationaliteit die zich aan antisemitisme schuldig maken, geven wel een ondubbelzinnig signaal.

Premier Schoof zei deze week dat er binnen het kabinet ‘weinig taboes’ op ‘vergaande maatregelen’ tegen antisemitisch geweld bestaan. Er komt een ‘strategie tegen antisemitisme’, maar minister Van Weel van Justitie en Veiligheid liet gelijk al weten dat de plannen niet al volgende week bij de behandeling van zijn begroting beschikbaar zullen zijn. Dat uitstel mag echter niet leiden tot een laten verlopen van het gevoel van urgentie dat zich nu van veel politici meester heeft gemaakt. Dit kabinet moet de kantine van de barak uit, en daar niet als een Tarabas laveloos van angst en onmacht achterblijven, terwijl het geweld tegen joden door de straten danst.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week – ook in 2025 zijn er weer 156 edities en tientallen video’s en podcasts! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Kabinet-Schoof moet streep in het zand zetten tegen pogrom-geweld en ander antisemitisme verscheen eerst op Wynia's Week.

Diederik Boomsma hield deze week zijn maidenspeech in de Tweede Kamer. Hij zit in de Tweede Kamer als lid van de geplaagde NSC-fractie. Boomsma stond bij de verkiezingen van november vorig jaar eenentwintigste op de NSC-lijst, en NSC behaalde zoals bekend twintig zetels. Er moesten dus wat mensen doorschuiven voordat hij het hoge ambt van lid van de Staten-Generaal kon gaan bekleden. Voor die tijd was Boomsma eenzaam lid van de gemeenteraad van Amsterdam, en vertegenwoordigde toen het CDA. Hij deed dat niet onverdienstelijk. In 2022 werd hij uitgeroepen tot ‘Beste Raadslid van Nederland’.

80.000 euro extra

Die verkiezing had hij vooral te danken aan zijn strijd tegen de gemeentelijke erfpacht. Dat is een zo ingewikkeld systeem dat zelfs ambtenaren die zich uitsluitend met dat onderwerp bezighouden, het eigenlijk ook niet helemaal begrijpen. Maar het kost wel heel veel geld.

Ook hield hij zich bezig met Amsterdamse slachtoffers van de toeslagenaffaire. Hij heeft dus de overheid van zijn heel lelijke kant in het smoel gekeken. ‘De gemeente heeft een systeem opgetuigd waarbij mensen als ze iets te laat hadden ingelogd op een website om een vinkje te zetten, bovenop andere plotselinge en onvoorspelbare verhogingen, nog eens 80.000 euro extra moesten betalen. Letterlijk – zonder dat ze dit hadden kunnen weten. Dan komt de overheid inderdaad over als een roversbende.’

Die typering van de overheid ontleende Boomsma aan Augustinus. ‘Zonder rechtvaardigheid is de overheid, in de woorden van de heilige Augustinus, toch niets anders dan een roversbende, op grotere schaal.’ (Voor de liefhebbers: het citaat komt uit Augustinus’ vuistdikke hoofdwerk over De stad van God, geschreven na de val van Rome in het jaar 410, en het citaat luidt letterlijk: ‘Als de gerechtigheid terzijde is geschoven, wat zijn koninkrijken dan anders dan grote roversbenden? Wat zijn roversbenden anders dan kleine koninkrijken? Zo’n bende is ook een groep mensen, ze wordt door het gezag van een hoofdman geleid, ze wordt bijeengehouden door een verdrag van saamhorigheid en de buit wordt er volgens de regels van een overeenkomst verdeeld.’)

Overheidsbeleid dient dus te beantwoorden aan een norm van buiten: de norm van de rechtvaardigheid. Ze moet zich aan haar fundamentele kerntaken houden en voorkomen dat mensen worden vermalen in de machinerie van de bureaucratie. Gezond verstand en de menselijke maat moeten worden hersteld.

Behoud en vernieuwing

Boomsma hield zich in een vorig leven overigens vooral bezig met natuurbehoud. Hij studeerde in Engeland milieukunde en ecologie, en werkte acht jaar lang in die sector. Toen hij na acht jaar buitenland in Nederland terugkwam en daar eens goed om zich heen keek, realiseerde hij zich dat ‘behoud – en vernieuwing – van onze cultuur minstens zoveel aandacht behoeft’.

In Boomsma begroeten wij dus een dinosauriër, een van de laatste overlevenden uit een vroegere wereld waarin men nog heel conservatief begreep dat politiek en markt moeten worden gedragen door een cultureel fundament.

Hij waagde het zelfs om in zijn maidenspeech niet alleen naar Augustinus maar ook naar Edmund Burke (grondlegger van het conservatisme) te verwijzen en uit te leggen dat een ‘sociaal contract’, waarnaar NSC in haar naam verwijst, geen ‘zakelijke deal’ is maar een verbond, een verbond niet alleen met de mensen die nu leven maar ook met de doden (onze voorvaderen) en met onze achterkleinkinderen. We erven iets en geven dat weer door; op ons berust de verantwoordelijkheid ons een erfenis eigen te maken en die, liefst een beetje verbeterd, weer door te geven, zodat onze ‘achterkleinkinderen’ het minstens zo goed zullen hebben als wij.

Nederland dus als een ‘zorgzame samenleving van vrije burgers die verantwoordelijkheid nemen, voor zichzelf, voor elkaar en voor hun omgeving als een gemeenschappelijk thuis’ – dat is het ideaal. En dat ideaal wordt alleen werkelijkheid als mensen zich niet zien als de bewoners van een ‘willekeurig, neutraal stukje real estate, waarin iedereen alleen maar uit is op eigen rechten en voordelen, maar als leden van een historisch gegroeide ‘cultuurgemeenschap’, met een gedeeld verleden en een gedeelde toekomst.

Nu is Boomsma het woordvoerderschap ‘asiel en migratie’ in de schoot gevallen. De begroting van het ministerie van Marjolein Faber is deze week in de Tweede Kamer behandeld – op een manier die de oppositie en een deel van de coalitie niet bepaald vrolijk stemde. Wat betekenen die conservatieve principes van Boomsma nu concreet als hij ze toepast op de asielcrisis die we in Nederland hebben?

Technocratische tunnels

Het contract, zoals Boomsma dat definieert, is in Nederland onder druk komen te staan. Niet alleen omdat ons land in allerlei technocratische tunnels is gezwommen, maar ook door de ‘ongecontroleerde migratie’. Als Nederland inderdaad, zoals de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen heeft gerapporteerd, naar 23 miljoen inwoners groeit, met daarbij veel nieuwe inwoners met een ‘grote culturele afstand’ tot die Nederlandse ‘cultuurgemeenschap’ en die maar moeilijk in die gemeenschap zullen integreren, dan creëren we daarmee een ‘onhoudbare situatie’.

‘Het roer moet dus om’, aldus NSC bij monde van Boomsma. ‘Er rust een grote verantwoordelijkheid op onze schouders om eindelijk grip te krijgen op alle vormen van migratie’. En daarom steunt NSC de asieldeal die het kabinet in elkaar gesleuteld heeft. Veel migranten zijn gelukszoekers, en in feite zijn het nu de mensensmokkelaars die bepalen wie hier komen, en niet wij zelf. We moeten naar een asielstelsel waarin we zelf kunnen bepalen wie we als echte vluchtelingen kunnen opvangen en wie we willen opnemen omdat ze een bijdrage kunnen leveren aan onze ‘brede welvaart’.

Ook voerde Boomsma een pleidooi voor opvang in de regio en ‘terugkeer zodra dat kan’. Er waait een nieuwe wind in Europa, ‘zelfs in Duitsland en Zweden’, en dit ‘momentum’ betekent dat er steeds meer mogelijkheden komen om binnen Europa deze zaken te regelen via een aanvulling op het asiel- en migratiepact.

Tegelijk wil NSC alle beleidsmaatregelen toetsen aan ‘rechtstatelijk en humanitaire’ principes. Migratiedeals zijn goed, maar wel met een goed protocol om fundamentele mensenrechten’ te waarborgen. Bezuinigingen op IND en COA zijn gewenst, maar niet als die alleen maar tot veel duurdere opvang in hotels leiden. En zeker voor kinderen moet de opvang ‘fatsoenlijk’ zijn.

Er moet een norm zijn

Het klinkt allemaal doordacht en wijs – als een proeve van het herstel van ‘gezond verstand en menselijke maat’, geïnspireerd door een overtuigende visie op een land als cultuurgemeenschap. Migratie als ideaal of als natuurramp – de positie op links – of als een ramp die met slecht doordachte of onrealistische maatregelen moet worden bestreden, zullen geen soelaas bieden. Er moet een ideaal zijn, een norm om te voorkomen dat de staat een roversbende wordt – door óf de grenzen maar open te houden en de cultuurgemeenschap van binnenuit te ondermijnen, óf door de humanitaire grenzen zoals de rechtstaat die aanreikt te overschrijden.

Als Boomsma als asielwoordvoerder deze lijn vasthoudt, kan NSC een positieve bijdrage leveren aan de oplossing van een existentiële dreiging.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Bart Jan Spruyt: Het roer moet om, anders wordt onze overheid een roversbende verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik las van de week op de website van de NOS dat veel mensen in de Verenigde Staten niet durven zeggen op wie zij aanstaande dinsdag gaan stemmen. Zelfs niet tegen hun allernaasten. Een man houdt voor zijn vrouw verborgen op wie hij stemt, en de vrouw zegt niet tegen haar man op wie haar keuze is gevallen. Want dat leidt maar tot discussie en geruzie. De politiek is in Amerika zo gepolariseerd dat die zelfs tot huisvredebreuk en minimaal een scheiding van tafel en bed kan leiden. 

Afschrikwekkend scenario 

En inderdaad zijn de verkiezingen in Amerika heftiger dan ooit. We staan voor een historische keuze, zo krijgen we voorgehouden, een waterscheiding. De komende verkiezingen bepalen meer dan ooit de koers van de toekomst. In de Nederlandse media wordt ons een afschrikwekkend scenario geschetst. Als Trump wint, dan breekt de apocalyps uit. Een oude democratie wordt dan langzamerhand getransformeerd in een autocratie, een oude man, een populist pur sang komt dan aan de macht en dat zal funeste gevolgen hebben voor de Amerikaanse rechtstaat, voor de geopolitieke verhoudingen, voor de economie, voor de wereldvrede.  

Nee, dan Kamala Harris: een vrouw, van kleur, een democrate, een progressieve politica van globalisering en internationalisering, van diversiteit en mensenrechten, het enige alternatief om het autocratische gevaar af te wenden. 

Het is een retoriek die ons bekend voorkomt. Ook in Europese landen, en zeker ook in Nederland, wordt ons stelselmatig eenzelfde scenario geschetst. We kiezen of voor ‘de democratische rechtsstaat’ of voor autocratie en populisme, voor GroenLinks-PvdA of voor de PVV. In het eerste geval is een zonnige toekomst gegarandeerd, in het laatste geval pakken de zwartste wolken zich boven ons vaderland samen. 

Ik denk (hoop) dat deze scenario’s een laatste stuiptrekking zijn van een gevoelen dat de afgelopen decennia breed is uitgedragen en geloof heeft gevonden, maar inmiddels door de realiteit is ingehaald. Er dient zich een nieuwe wending aan, een tipping point, waarna we het algemeen gedeelde geloof in kosmopolitische vooruitgang inruilen voor een eerlijke en onbevangen blik op de werkelijkheid. De controverse rondom het migratieboek van Jan van de Beek lijkt mij een teken aan de wand. 

We trappen daar niet meer in 

De tegenstelling die zich aftekent is die tussen de wereld en het denken van de hoogopgeleiden en de laagopgeleiden. Die hoogopgeleiden, gevormd aan hogescholen en universiteiten waaraan de progressieve ideologie met ongekende geloofsijver is uitgedragen, hebben zich als zedenmeesters gewend tot de ondergeschikten die protesteerden tegen de verwaarlozing van hun gerechtvaardigde verlangens. Die zedenmeesterij ging gepaard met een beledigende woordkeuze: wie het credo van de elite niet onderschreef, was op z’n minst ‘fout’, een extreemrechtse tokkie die zich door zijn onderbuik liet regeren. 

Maar we trappen daar niet meer in. Voorbij is de tijd dat mevrouw Clinton rechtse kiezers kon wegzetten als een ‘basket of deplorables’. De Democraten zijn daar van de week hardhandig aan herinnerd toen Biden zijn hart liet spreken en de aanhang van Trump wegzette als ‘garbage’. Trump heeft deze onthullende openhartigheid van de oude president maximaal uitgebuit door zich gehuld in een oranje hesje in een vuilniswagen te laten filmen. Het is zo’n oktober-incident dat wel eens beslissend voor de uitslag van aanstaande dinsdag kan zijn. 

Trump is geen engel. Natuurlijk is hij een narcist, grillig en onvoorspelbaar. Maar uiteindelijk gaan verkiezingen om één centraal thema, en dat is dit keer de vraag of we kiezen voor een wereld waarin het ontwortelde, zogeheten kosmopolitische internationalisme zal domineren of een wereld die het opneemt voor het eigene, en hard werkende en goed bedoelende landgenoten niet als sneue verliezers op de vuilnisbelt van de geschiedenis gooit. Doe mij dus toch maar Trump. 

Trump kan wonderlijke dingen zeggen – maar we doen er goed aan die niet letterlijk te nemen maar wel serieus. En als hij al in de verleiding zou komen tot on-rechtstatelijke acties, dan vertrouw ik erop dat de Amerikaanse constitutie voldoende waarborgen biedt om die eventuele aspiraties te weerstaan. Die constitutie is immers gebaseerd op de gedachte dat de mens engel noch beest is. Omdat wij mensen geen engelen zijn, is er een overheid nodig die de macht van politici begrenst. 

Liever Trump dan Harris aan tafel met Poetin en Xi 

Een keuze voor Trump lijkt mij bovendien geboden omdat we in een snel veranderende wereld leven, waarin een derde wereldoorlog misschien al wel begonnen is. De machtsverhoudingen zijn verschoven. De oude hegemonie waarin Europa een belangrijke rol speelde, is verschoven naar een machtsblok van nieuwe landen, onder andere verenigd in BRICS.  

Als ik een onderhandelingstafel voor me zie waaraan Poetin, Kim Jong Un, Xi Jinping en andere heersers zijn aangeschoven, dan zie ik daar liever Trump dan Harris. Ik kan me niet zo goed voorstellen dat zij aan zo’n tafel erg serieus zal worden genomen. Dat pleit misschien voor haar als persoon, maar niet voor een toekomstige president van het nog altijd machtigste land op aarde. 

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Doe mij dan toch maar Trump verscheen eerst op Wynia's Week.

Nadat duidelijk was geworden dat de oorspronkelijke plannen voor een noodwet op verzet van parlement, ambtenaren en Raad van State zouden stuiten en de daarvoor benodigde ‘dragende motivering’ maar niet op papier leek te kunnen komen, is deze week de voor de hand liggende knoop doorgehakt. Wilders onderhandelde met NSC (de grote dwarsligger binnen de coalitie) en die gesprekken hebben geresulteerd in het oppoetsen van enkele plannen die grotendeels al in het regeerprogramma stonden. En die dus gewoon door Eerste en Tweede Kamer zullen worden behandeld.

Dubbelzinnigheid bij links

‘Geen artikel 110/111-procedure maar wel met spoed fors strengere asielmaatregelen! Erg blij mee. Hoop dat de hele coalitie hier mee instemt!’, juichte Wilders op X. Maar vriend en vijand, van links tot rechts, zegt en schrijft dat de nu aangekondigde maatregelen eigenlijk niet zo heel veel voorstellen. Al staat links er wat dubbelzinnig in. Haha, stelt niks voor, dat pakket. Maar tegelijkertijd – dat dan weer wel – zou dit pakket de ondergang van Nederland als beschaafde natie inluiden: asielzoekers, aldus Volkskrant-columnist Jarl van der Ploeg, zouden in de toekomst alleen nog maar in leven kunnen blijven door zich te prostitueren. En wat nu aan het licht komt, althans volgens singer-songwriter Blaudzun in – opnieuw – de Volkskrant: hoezeer Nederland eigenlijk altijd al een racistisch land is geweest. Terwijl we op de lijst van minst racistische landen ter wereld op nummer drie staan.

Maar goed, het gesloten compromis heet asielnoodrechtwet en de hoofdlijnen ervan luiden zo ongeveer als volgt. Verblijfsvergunningen voor onbepaalde tijd worden afgeschaft. Verblijfsvergunningen voor bepaalde tijd gaan van vijf jaar naar drie jaar.

Er komen grenscontroles, vanaf eind november, zodat asielzoekers die elders in Europa al asiel hebben aangevraagd, direct kunnen worden teruggestuurd. Ongedocumenteerde asielzoekers worden vastgezet. Het nareizen van meerderjarige kinderen en ongehuwde partners (jaarlijks enkele duizenden) moet onmogelijk worden. De dwangwet voor spreiding van asielzoekers wordt mogelijk dit jaar nog afgeschaft. De taakstelling voor gemeenten om statushouders een woning te geven, wordt afgeschaft. Statushouders worden verplicht een aangeboden woonplek te accepteren. Statushouders krijgen geen voorrang meer op sociale huurwoningen. Er komt een aanscherping van het landenbeleid: delen van Syrië worden voortaan als veilig betiteld. In plaats van 500 gaat Nederland maximaal 200 door de VN (UNHCR) geselecteerde vluchtelingen opvangen.

Iedere maatregel is natuurlijk een verbetering van de huidige situatie. En het is een deal. De coalitie is gered en is daarmee de eerste winnaar van maanden discussie. Er komen voorlopig geen nieuwe verkiezingen. Maar brengt deze deal het uiteindelijke doel, het inperken van de asielstroom, dichterbij? Want daar ging het toch allemaal over: bij de val van het kabinet en bij de daaropvolgende verkiezingen van november vorig jaar. Er komen grenscontroles, gezinshereniging wordt bemoeilijkt, door de VN geselecteerde kwetsbare vluchtelingen worden in aantal minder, maar gaan deze maatregelen zorgen voor een grote daling van de instroom (vorig jaar zo’n 48.000 asielzoekers, inclusief nareizigers)?

Als de instroom significant daalt, worden ook de problemen in de opvang (de doorstroom) minder. Daarom is binnen de coalitie ook afgesproken dat voorstellen om de instroom te beperken en maatregelen met betrekking tot de opvang rond dezelfde tijd zullen worden ingediend. Dat is in theorie prachtig, maar tegelijk is duidelijk dat verschillende andere maatregelen natuurlijk wel degelijk voor het opstropen van de doorstroom zullen zorgen.

Het is dus nog maar de vraag of dit het pakket is dat niet alleen een zekere daadkracht suggereert, maar ook daadwerkelijk positieve gevolgen zal hebben – en of rechts Nederland hierbij de vingers aflikt.

Typisch Nederlands

Wat verrast is de vraag waarom het eigenlijk niet is gelukt om een ‘gedragen motivering’ voor die noodprocedures uit de Vreemdelingenwet te formuleren. De gevolgen van de immigratie voor het woningentekort, de verzorgingsstaat en de gezondheidszorg – zozeer dat de overheid haar grondwettelijke plichten op dit gebied niet kan nakomen – zijn immers manifest. En daar komt het allerbelangrijkste nog bij, een aspect dat alleen door migratie-expert Jan van de Beek wordt benoemd: ‘de culturele afstand’ van vele nieuwkomers tot de Nederlandse rechtsstaat en waarden en normen. Dat leidt tot een samenleving waarin vertrouwen afbrokkelt, en dat vertrouwen is nu net het fundament van een samenleving.

Wat eveneens verrast is dat deze deal zo Nederlands is, zo achter de dijken gesloten. In heel Europa voltrekt zich een wending naar een streng migratiebeleid. We schuifelen daar voorzichtig achteraan, via een poldercompromis waarin vooral partijbelangen tegen elkaar zijn weggestreept. In niets klinkt enig besef van urgentie door met betrekking tot de culturele consequenties van al te open grenzen. Het is een pakket dat BBB en PVV hebben aangegrepen als laatste kans om iets van hun macht in Tweede en Eerste Kamer in beleid om te zetten. En waarbij de VVD en NSC zijn meegegaan, omdat de VVD niet nog eens kan breken en NSC electoraal op imploderen staat.

Wat heeft de kiezer gewonnen?

De deal is dus vooral het resultaat van klein, achterdijks denken. Die deal komt nu in de Tweede Kamer, en die zal natuurlijk de hele trukendoos opentrekken om de plannen te vertragen en indien mogelijk af te stellen – al dan niet gesouffleerd door NSC, en luidruchtig ondersteund door tal van ‘maatschappelijke organisaties’ die moord en brand zullen schreeuwen.

Wat precies de effecten van alle maatregelen zullen zijn, zullen we niet morgen of volgende week weten, maar die moeten in de loop van de komende jaren duidelijk worden. Dan zal blijken of niet alleen de coalitie maar ook de kiezer hier iets bij gewonnen heeft. Maar nu al kunnen we zeggen dat het eigenlijk en ten diepste verontrustend is dat een bij verkiezingen uitgesproken zorg in de politieke werkelijkheid zo kleintjes wordt doorvertaald.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bart Jan Spruyt: De asieldeal getuigt van klein, achterdijks denken en is geen goede doorvertaling van de verkiezingsuitslag verscheen eerst op Wynia's Week.

In de economie bestaat een theorie die wordt aangeduid met de woorden ‘creatieve destructie’. Die theorie houdt zo ongeveer in dat voortdurende innovatie de enige bron van economische groei is. Wat achterhaald is, wat niet meer werkt, wat is vastgeroest in tunnelvisies, regelgeving en instituties staat economische groei alleen maar in de weg.

Innovatie vernietigt al die verouderde visies en praktijken, creëert nieuwe praktijken die in een proces van trial & error worden getoetst en al dan niet standhouden. Creatieve destructie is een proces dat nooit eindigt, dat oude manieren van werken voortdurend vernietigt, en dat verouderde bedrijven sloopt en nieuwe bedrijven marktmacht geeft.

Populisme is machtigste stroming geworden

Deze klassiek-liberale visie, gepropageerd door de beroemde econoom Joseph Schumpeter (1883-1950), lijkt nu steeds meer over te slaan naar het politieke domein. Al twintig jaar wordt het oude systeem (waarin de oude maar inmiddels vermolmde middenpartijen met elkaar de macht deelden en belangen uitwisselden) door het populisme uitgedaagd. Populisme legt een kloof bloot, en leeft vanuit de vaststelling dat het oude systeem inherent ondemocratisch is geworden omdat het niet langer representatief is.

Grote delen van de bevolking voelen zich niet langer vertegenwoordigd omdat hun zorgen en gerechtvaardigde verlangens geen stem in de volksvertegenwoordiging hebben. In die situatie heeft het populisme zich als het grote alternatief aangediend, met beperkt succes aanvankelijk, maar sinds 22 november vorig jaar als de machtigste politieke stroming in het parlement.

De populistische destructie heeft een einde gemaakt aan een verouderd systeem dat niet langer paste bij de samenleving zoals die zich heeft ontwikkeld. Maar wat is de creatie die het populisme ervoor in de plaats wil stellen?

Die creatie is geen ideologie, zoals de oude partijen elk door een onderscheiden ideologie (christendemocratisch, sociaaldemocratisch, liberaal) werden geschraagd. Het populisme benoemt problemen die jaren lang verwaarloosd zijn en is vervolgens vooral pragmatisch, zo niet schaamteloos opportunistisch. Linksom of rechtsom of recht door het midden – als het probleem maar wordt benoemd en opgelost.

Twee scenario’s

Dat is precies wat we nu zien gebeuren in de vaderlandse politiek. Mensen ‘ervaren’ problemen met de instroom van asielzoekers en, vooral, hun gebrekkige integratie. Deze ervaring is inmiddels uitgeroepen tot een crisis die alleen maar met noodrecht kan worden bestreden. Als ambtelijke adviezen, de Raad van State en een meerderheid in de Eerste Kamer, en ook het tegenstribbelen van coalitiepartner NSC, dat noodrecht onbereikbaar lijken te maken, dan kiezen we voor spoedwetgeving.

Als ik het goed begrijp komen beide scenario’s aanstaande maandag in de ministerraad, en we zien nu al uit naar het vervolg op die discussie in het kabinet. Komen ze er met elkaar uit, komen ze met een voorstel dat ongetwijfeld veel discussie en strijd zal oproepen, of implodeert de boel en leidt de destructie tot chaos in plaats van tot de creatie van een alternatieve, ongekende oplossing?

Innovatie in uitkomst en proces

De politiek van het populisme heeft er ondertussen wel voor gezorgd dat in ‘het asieldossier’ meer dan ooit beweging is gekomen – zowel op Europees niveau (naar minister-president Schoof op zijn eerste Europese Raad in Brussel vaststelde) als op nationaal niveau in de vorm van onaangekondigde improvisaties en proefballonnetjes. Het idee om in Oeganda een ‘hub’ voor in Europa uitgeprocedeerde asielzoekers in te richten, een idee geopperd door een minister die er niet over gaat (PVV’ster Reinette Klever van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp), overviel zelfs Schoof. Maar hij noemde het een ‘innovatief idee’.

Die woordkeuze is verhelderend – het laat precies zien welke politieke kracht zich nu in Nederland breed maakt. De innovatie zit niet alleen in de uitkomst (wat voor beleid gaan we krijgen?), maar ook in het proces – de onvoorspelbare werkelijkheid van onverwachte uitspraken en met aplomb gebrachte voorstellen nemen oude procedures en waarborgen, een hele bestuurcultuur, radicaal op de schop.

De destructie waar Schumpeter het over had, is onweerstaanbaar, als een tsunami, en wie zich ertegen verzet, wordt er vroeg of laat door meegesleurd en gaat ten onder. Dat is in deze coalitie de rol van NSC. Het verzet heeft natuurlijk iets nobels. Schumpeter beschreef zelf al dat innovatie niet alleen oude, vermolmde systemen vernietigt, maar ook de instituties die noodzakelijk zijn voor het voortbestaan van veranderingen en vernieuwingen.

Een verwoestende natuurkracht

Op de politiek toegepast: de creatieve destructie kan zich ook zomaar richten op basisprincipes, op onze Grondwet, op internationale afspraken – allemaal van die zaken die nodig zijn om de kracht van het nieuwe te kanaliseren en in goede banen te leiden.

Het nieuwe populisme en zijn creatieve destructie van alles wat een pragmatische oplossing van problemen in de weg staat, is een verwoestende natuurkracht. De leider van NSC zit ziek thuis, en zijn partij staat in de peilingen op drie zetels.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bart Jan Spruyt: De innovatieve kracht van het populisme neemt de hele bestuurscultuur op de schop   verscheen eerst op Wynia's Week.

In de Tweede Kamer sneuvelde haar plannetje om bij asielzoekerscentra borden neer te zetten met de waarschuwende tekst dat in die centra aan hun terugkeer wordt gewerkt. Zulke borden had ze gezien tijdens haar werkbezoek aan Denemarken en in het kader van ‘verwachtingsmanagement’ leek het haar een goede gedachte de borden ook hier te plaatsen. Maar de Kamer staat haar dat niet toe. Coalitiepartner BBB zei bij monde van Caroline van der Plas dat er slechts sprake was geweest van een opzichtige poging om asielzoekers te pesten.

Geen meerderheid

In de Eerste Kamer werd deze week duidelijk dat er daar geen meerderheid te vinden is die de beoogde noodwetgeving van dit kabinet steunt. Die noodwetgeving is een mogelijkheid die de Vreemdelingenwet zelf biedt, maar impliceert wel dat het parlement tijdelijk moet toezien hoe het kabinet via een Koninklijk Besluit en Algemene Maatregelen van Bestuur de immigratie inperkt. Dat kan wanneer ‘bijzondere omstandigheden’ om dergelijke wetgeving vragen. En van die ‘bijzondere omstandigheden’ is volgens de Eerste Kamer, inclusief een conservatieve partij als de SGP, geen sprake.

En ook in Europa liep Faber een blauwtje. Op een bijeenkomst van Europese ministers in Luxemburg kreeg zij van haar collega’s (op Sandor Pinter uit Hongarije na) te horen dat een zogeheten ‘opt-out’ (een Nederlandse uitzonderingspositie op het Europese migratiebeleid) ‘ongewenst’ is en om niet minder dan een verdragswijziging vraagt.

Al deze tegenslagen betekenen ondertussen niet dat Faber het hoofd in de schoot legt. De bijeenkomst in Luxemburg was haar nog ‘meegevallen’, en voortgejaagd door haar partijleider Geert Wilders wil zij volgende week haar noodwet, voorzien van een ‘dragende motivering’, in het kabinet presenteren.

Maar ondanks die vasthoudendheid is duidelijk dat er een impasse dreigt. NSC heeft zich uitgeroepen tot hoedster van de rechtstaat en minister Judith Uitermark van Binnenlandse Zaken heeft al gewaarschuwd. ‘Ik zal ervoor waken dat we grenzen overschrijden. Wij zullen altijd handelen binnen de kaders van de rechtsstaat’, zei zij van de week bij de behandeling van haar begroting. ‘Ik laat mijn morele kompas nooit thuis, dat draag ik altijd bij me’. En als mensen over morele kompassen beginnen, dan weet je het wel.

Zoals het er nu dus naar uitziet, moet Faber nog altijd een ‘dragende motivering’ formuleren, zullen haar plannen zelfs binnen het kabinet (het NSC-smaldeel) op een zeer kritische houding stuiten, moeten die plannen nog langs de Raad van State, en zelfs als deze hordes en de horde van de Tweede Kamer wordt genomen, zullen die plannen op het verzet van een meerderheid in de Eerste Kamer stuiten.

Dreigende impasse

Deze dreigende impasse, en de reële kans dat de plannen voor noodwetgeving zullen sneuvelen, zou de coalitie moeten nopen om de knopen te tellen. Het lijkt me geboden om plannen voor ‘dragend gemotiveerde’ noodwetgeving uit te werken – niet alleen vanwege de effecten van migratie op volkshuisvesting, gezondheidszorg en arbeidsmarkt, maar ook vanwege de sociaal ontwrichtende werking van massa-immigratie. Nu al is het zo dat een relatief kleine groep moslims met parlementaire en buitenparlementaire steun en met gebruikmaking van de macht en invloed van tal van parallelle organisaties ons land ondermijnt. De demonstraties op 7 oktober hebben opnieuw duidelijk gemaakt dat er grote groepen immigranten zijn die niet alleen Israël maar ook ons eigen land als een soort neokoloniale macht verachten en verwerpen.

Dat probleem moet eerst maar eens worden opgelost, voordat we die groep zouden laten groeien. Het is een citaat dat de afgelopen twintig jaar uit ten treure is herhaald, maar dat in zijn eenvoud de kern van de discussie helder samenvat, en afkomstig is van Pim Fortuyn: ‘Niet dweilen met de kraan open’.

Maar tegelijkertijd moeten we ervoor oppassen dat de discussie over noodwetgeving geen prestigekwestie wordt en dat het beste de vijand van het goede wordt. Op 22 november vorig jaar heeft de Nederlandse bevolking niet voor een noodwet gestemd maar voor adequate maatregelen om de immigratie terug te dringen. Dat is dus het doel, de beoogde uitkomst, en het proces, de weg ernaar toe, is daarbij van ondergeschikt belang. Het middel dat in het regeerprogramma is gekozen – die noodwetgeving dus waarvoor de Vreemdelingenwet zelf de mogelijkheid biedt – is het proberen meer dan waard. Maar wanneer de discussie daarover ertoe leidt, dat alle anti-immigratieplannen alsnog op niets uitlopen, dan worden doel en middel heilloos met elkaar verwart. Het vorige kabinet is op migratie gevallen, de PVV heeft de verkiezingen op dit thema gewonnen, en de samenstelling van het huidige kabinet is de logische vertaling van die uitslag. Het kabinet moet dan ook leveren, met de grootst mogelijke spoed, met of zonder noodwet.

Er is een momentum

En deze urgentie dringt te meer omdat er ook in het huidige Europa meer dan ooit tevoren mogelijkheden zijn om de asielwetgeving aan te scherpen. Samen met Oostenrijk (waar de FPÖ recent aan de macht kwam) heeft Nederland een plan uitgewerkt om de terugkeer van afgewezen asielzoekers gemakkelijker te maken, inclusief zogeheten ‘hubs’, detentiecentra buiten de Europese Unie. In Finland, Zweden en Italië zijn recent rechtse regeringen aangetreden, de coalities in Duitsland en Frankrijk hebben zich, geconfronteerd met de gevolgen van de duurzame ontwrichting die migratie veroorzaakt, genoodzaakt gezien tot een koerswijziging. Voor het Nederlands-Oostenrijkse voorstel bestaat in vijftien landen uit het Schengengebied al steun.

Er is dus een momentum, nationaal en internationaal. Het zou zonde en ongepast zijn om dat moment door partijpolitiek gekrakeel in een impasse van prestige te laten verzanden.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bart Jan Spruyt: Noodwetgeving moet geen prestigekwestie worden, het doel is belangrijker dan het proces verscheen eerst op Wynia's Week.

Er is een man aan wie ik dit jaar vaak heb moeten denken. Zijn naam weet ik helaas niet meer. Ik ontmoette hem een jaar of tien geleden, toen ik in Israël, op het terrein van Yad Vashem, een cursus over Holocaustonderwijs volgde. We kregen colleges over wat er was gebeurd, en leerden hoe je die beoogde verdelging van de Joden ter sprake brengt in een tijd van vergetelheid en van aversie tegen de herinnering aan die zwarte bladzijde.

Minachting

Een van de mannen die een lezing gaf, was geen geleerde maar een ervaringsdeskundige. Een al oude maar zeer vitale man, afkomstig uit Nederland, aan het begin van de oorlog een jonge man, die het had overleefd en toen per zeilboot van Nederland naar Israël was gevaren.

Het was een mooi verhaal, dat hij afsloot met een boodschap, een les die hij had geleerd na zijn ervaringen tijdens de oorlog en zijn jaren in Israël: ‘Eerst probeerden ze ons allemaal om te brengen, en nu komen ze ons vertellen hoe we het moeten doen.’ Hij spuugde van minachting voor die ‘ze’: Europese politici en beleidmakers die vooral kritiek hadden op de manier waarop Israël zichzelf verdedigt en te midden van vele vijanden probeert te overleven.

Ik vond toen al dat hij gelijk had. En hij heeft alleen maar meer gelijk gekregen.

Het is nu bijna een jaar geleden dat Hamas vanuit Gaza Israël binnenviel, honderden willekeurige Joden doodde of als gijzelaar naar Gaza meenam. Deze pogrom was bedoeld om aandacht te vragen voor de Palestijnse zaak, en dat is gelukt: al snel ging de sympathie niet uit naar de Joden die zoveel slachtoffers hadden te betreuren, maar naar de bevolking van Gaza die te maken kreeg met Israëlische bombardementen en invallen.

De oorlog is alleen zoet voor degenen die er niet mee te maken hebben, wist Erasmus al (dulce bellum inexpertis). Oorlog is verschrikkelijk, en de beelden die ons sinds 7 oktober vorig jaar bijna dagelijks hebben bereikt, getuigen van oneindig leed, een bron van levenslange trauma’s en wraakgevoelens.

‘Genocide’

Maar ook nu moet je je prioriteiten en loyaliteiten op orde hebben. Ten diepste en uiteindelijk staat het bestaansrecht op het spel van een volk dat bijna was uitgemoord, dat daaruit onder andere heeft geleerd dat je nooit op de vermeende welwillendheid van anderen kunt vertrouwen, en dat je je lot in eigen hand moet nemen. In je eigen land, met veiligheidsdiensten en een leger die dag en nacht, alle minuten van de dag, alle dagen in de week en alle weken in het jaar paraat staan – omdat je wordt omringd door volken met een oneindig territorium die jou je kleine plekje op aarde niet gunnen en het ten diepste betreuren dat de heer Adolf H. zijn klus niet heeft weten te klaren.

De eeuwen door zijn er in de publieke opinie redenen en argumenten voor antisemitisme gevonden: religieuze (‘godsmoordenaars’), raciale of politieke (‘kapitalistische samenzweerders’, ‘revolutionairen’). Het nieuwe, actuele voorwendsel is dat Joden een integraal onderdeel uitmaken van de blanke (‘witte’), westerse onderdrukkers. Daarom kunnen hun zelfverdediging en alle militaire acties die erop zijn gericht om in vrede en rust dat kleine stukje land aan de Middellandse Zee te kunnen bewonen, gebrandmerkt worden als ‘genocide’.

Haat en agressie

Een kwalijke alliantie tussen islamo-fascisten en progressief links heeft deze boodschap in het afgelopen jaar in talloze demonstraties en sit-ins op treinstations kunnen uitdragen. En laten we onder ogen zien dat ons eigen land in de ogen van deze activisten wat dit betreft uiteindelijk niet voor Israël onderdoet en dus ook een grondige verbouwing behoeft. Zelfs aanstaande maandag, op de herdenkingsdag zelf dus, zijn er nieuwe ‘pro-Palestijnse’ sit-ins aangekondigd, en in vele kranten maken columnisten er gewoon reclame voor. ‘Als je kunt, kom alsjeblieft’, schreef Volkskrant-columniste Asha ten Broeke.

Dat is misschien wel een van de schokkendste lessen die we in het afgelopen jaar hebben geleerd. We hebben altijd geleefd, dachten we althans, bij het ‘Nie wieder’ als grote les van de Tweede Wereldoorlog. Maar we wisten niet hoe zeer het antisemitisme nog virulent aanwezig was, verborgen veelal, totdat het dit jaar naar buiten barstte toen moslims en radicaal-links in hun Arafatsjalen de straten en pleinen bezoedelden met hun kreten van haat en agressie. De rot zit diep, al dan niet geïmporteerd. Politieagenten mogen zich zo laten inroosteren dat ze geen Joodse doelen meer hoeven te beschermen.

Schokkend was ook de welwillendheid waarmee deze stemmen in de media een podium kregen, en sowieso de ongekende bevooroordeeldheid van de media in dit conflict. Toen Israël Hezbollah aan ging vallen – een terroristische organisatie, proxy van het sjiitische Iran, die de acties van Hamas al een jaar lang met raketaanvallen vanuit Libanon ondersteunt – heette het dat Israël een nieuwe oorlog begon. Nora Stel, ‘Libanon-expert’ van de Radboud Universiteit, mocht in Nieuwsuur komen vertellen dat Israël eigenlijk net zo’n terroristische organisatie is als Hezbollah.

We zijn dus erg naïef geweest, zo blijkt na dit jaar. Niet alleen in eigen land, maar ook internationaal. Hezbollah in Libanon, Hamas in Gaza, de Houthi’s in Jemen: zij zijn onderdeel van de machtspolitiek van Iran, en het vrije Westen laat het gebeuren. Zelfs de ontwikkeling van kernwapens door de theocratische moellahs wordt niet effectief voorkomen.

Existentiële confrontatie

Verhelderend was een interview met een Israëlische arabist, docent aan de bar-Ilan Universiteit, Mordechai Kedar. Hij zei:

‘Stel je voor wat er kan gebeuren als de Iraanse moellahs straks een kernwapen hebben. Hoe kan het Westen dit accepteren? Intussen demonstreren in westerse hoofdsteden woke-studenten, samen met islamisten, vóór Hamas, Hezbollah en Iran. De postkoloniale schuld die deze activisten zeggen te voelen – over al het slechts dat het Westen historisch heeft aangericht – de behoefte om te boeten voor de zondes van hun voorouders door de halve wereld als immigranten op te nemen, leidt uiteindelijk tot de ondermijning van het Westen: een regio bovendien met enorme demografische problemen omdat jullie geen kinderen voortbrengen. Op deze manier stevent het Westen regelrecht af op de eigen ondergang.’

Zo bezien is een terugblik op het afgelopen jaar meer dan een journalistiek moetje, maar een existentiële confrontatie met onszelf, met onze loyaliteiten en keuzes: een keuze voor het leven, zoals de Joden dat vieren, of een keuze voor de dood, de ideologie van de islamisten en hun westerse fellow-travellers.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Een jaar na 7 oktober: de rot in onze samenleving zit diep verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat is een held? En hoe gaan wij met helden om?

Volgens Van Dale is een held ‘een dapper krijgsman, een strijder die door moed uitblinkt’ danwel ‘iemand die uitblinkt door grootse daden’. Heldenverering is dan natuurlijk de verering die wij iemand schuldig zijn die zich door een daad van dapperheid en moed heeft onderscheiden. Terwijl anderen niet konden of durfden, heeft hij een daad gesteld, een redding verricht. We zijn hem daarom dankbaarheid verschuldigd en willen hem om die reden publiekelijk eren.

Een carrière-politicus weten wij te eren

Als iemand dezer dagen publieke eer te beurt valt, is het de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb. Donderdag nam hij in de gemeenteraad afscheid als burgemeester van de stad, maandag draagt hij zijn ambtsketen over aan zijn opvolgster, Carola Schouten. Ruim vijftien jaar heeft hij de stad in dit ambt gediend, nadat hij eerder wethouder in Amsterdam en staatssecretaris in het vierde kabinet-Balkenende was geweest.

Een carrière-politicus weten wij te eren. Bij zijn afscheid ontving Aboutaleb de hoogste gemeentelijke onderscheiding, de Johan van Oldenbarnevelt-penning, en werd hij bevorderd tot commandeur in de Orde van Oranje-Nassau. En daar zal het wel niet bij blijven.

Voor velen is Aboutaleb niet minder dan een held. Zoon van een imam uit het Riftgebergte, kwam hij in 1976 op vijftienjarige leeftijd naar Nederland. Hij deed de LTS, de MTS en de HTS, was actief in de journalistiek en de persvoorlichting, werd directeur van Forum, solliciteerde bij Pim Fortuyn maar koos toch voor de PvdA, en werd wethouder. Een harde werker dus, een sterke persoonlijkheid, een man die ondanks of dankzij zijn afkomst carrière heeft gemaakt, de eerste burgemeester van Marokkaanse afkomst, Nederlander van het jaar in 2014, een man die veel waardering heeft ontvangen.

Het antwoord op de vraag waar het hem als burgemeester van de grote, multiculturele havenstad vooral om was gegaan, gaf hij zelf bij zijn afscheid: ‘Mijn moeilijkste taak was niet het voorzitterschap van de raad of het college, maar het bewaken en bewaren van de sociale vrede, samen met bewoners en partners in de stad. Dag en nacht’, zei Aboutaleb in zijn laatste speech in de gemeenteraad. ‘Dat wierp zijn vruchten af in de vorm van zichtbare, voelbare rust. Maar de lijn tussen rust en onrust is dun, en behoeft voortdurend alertheid en onderhoud.’

Alsnog door het stof

Maar dat was pech hebben. Tijdens zijn afscheidsdiner in De Doelen, toen hij zijn lintje opgespeld kreeg, speelde zich een paar honderd meter verderop, onder de Erasmusbrug een drama af. Een ’22-jarige man uit Amersfoort’ begon daar met messen om zich heen te meppen, ‘allahoe akbar’ roepend, en doodde daarbij een man. Een andere persoon raakte zwaargewond.

Het gebeurde dus tijdens zijn afscheidsfeestje. En pas de volgende dag reageerde Aboutaleb, waarbij hij nogal in de fout ging door op te merken dat hij zelf ook ‘wel tientallen keren per dag’ de woorden ‘allahoe akbar’ bezigt. Dat riekte op z’n minst naar een opzichtige poging het steekincident te bagatelliseren, en dat terwijl het OM heeft verklaard dat onderzoek wordt gedaan naar een terroristisch motief bij de dader. En zo moest hij alsnog door het stof, in de media en in zijn gemeenteraad.

Maar hoe is het ondertussen met Reniël Renato David Litecia? Dat is de Rotterdammer, een sportinstructeur, die op het moment van de aanslag een klant training gaf onder de Erasmusbrug, zag hoe de dader met zijn twee dertig centimeter lange keukenmessen om zich heen maaide, die aanvankelijk wilde wegrennen maar toen bedacht: ‘Dat moet anders’. Hij wist de man met een quatstang uit te schakelen, en heeft daarmee ongetwijfeld heel veel verder leed voorkomen. In de media is hij uitgeroepen tot een ‘totale held’.

Is deze held op het gemeentehuis ontvangen? Heeft hij een lintje gekregen?

Elders doen ze dat anders en beter. We herinneren ons het jaar 2015, het jaar van de islamitische aanslag op de Parijse redactie van Charlie Hebdo – toen Aboutaleb niet zei dat ook hij meerdere keren per dag ‘allahoe akbar’ prevelde maar jihadisten nog oproep om ‘op te rotten’. Twee dagen na die aanslag, op 9 januari 2015, werd er ook een jihadistische, antisemitische aanslag gepleegd op een Joodse supermarkt (Hyper Cacher) in de buitenwijk Porte de Vincennes. De terrorist, Amedy Coulibaly, doodde vier mensen en nam zeventien mensen in gijzeling om die te ruilen tegen de gebroeders Kouachi, die twee dagen eerder bij die aanslag op Charlie Hebdo twaalf mensen om het leven hadden gebracht. Coulibaly werd die dag door de politie gedood.

Frankrijk weet zijn helden te eren, wij niet

Het had allemaal nóg erger kunnen zijn als er geen illegale Malinees in de winkel had gewerkt, Lassana Bathily (1990). Hij wist zes personen, onder wie een baby, via een gangetje naar een ruimte te brengen waar ze veilig waren en de aanslag overleefden. Hij wist zelf de winkel te ontvluchten en informeerde de politie over de stand van zaken binnen in de winkel, zodat die gericht en daadkrachtig te werk konden gaan.

Bathily werd niet vergeten. Een moslim uit Mali had Joodse levens gered. Binnen een week kreeg hij alsnog de Franse nationaliteit. Tijdens de ceremonie, live op televisie uitgezonden, kreeg hij een brief van president Hollande, zijn paspoort en een medaille overhandigd. Bathily mocht wat zeggen, en zei dat hij weliswaar tot held was uitgeroepen, maar gewoon menselijk had gehandeld. Hij had gedaan wat zijn hart hem had ingegeven. Deze zomer behoorde hij tot de estafettelopers die de olympische vlam naar het stadion brachten.

Frankrijk weet zijn helden te eren. Wij niet. We zijn een klein gruttersland. Laten we Reniël alsnog op het Catshuis ontvangen en hem danken voor zijn heldendaad. Met gevaar voor eigen leven redde hij de levens van anderen. Op een moment dat Aboutaleb faalde, groeide hij boven zichzelf uit. Dan ga je niet over tot de orde van de dag. Zo’n daad markeer je met een gepast eerbetoon.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bart Jan Spruyt: Wie is de held van Rotterdam: Ahmed Aboutaleb of Reniël? verscheen eerst op Wynia's Week.

Is het crisis, en rechtvaardigen ‘bijzondere omstandigheden’ noodwetgeving buiten het parlement om, of is er helemaal geen sprake van een crisis en moet het kabinet met spoedwetgeving gewoon langs Eerste en Tweede Kamer om de asielproblematiek aan te pakken?

Deze vraag vormde de kern van het debat dat het kabinet-Schoof tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen met de Tweede Kamer voerde.

Buitengewone omstandigheden

Het kabinet wil noodwetgeving, zo staat te lezen in het regeringsprogramma dat het op 13 september presenteerde. Voor de duidelijkheid: het gaat hier niet om een beroep op art. 103 van de Grondwet, waarin sprake is van een ‘uitzonderingstoestand’ omdat de nationale veiligheid op het spel staat. Waar het wel om gaat is het in werking stellen van de ‘uitzonderingsbepaling’ van de Vreemdelingenwet uit het jaar 2000. Dat voorziet in de mogelijkheid om bij Koninklijk Besluit artikel 111 van die Vreemdelingenwet in werking te stellen, en met een beroep op ‘buitengewone omstandigheden’ via een serie Algemene Maatregelen van Bestuur een tijd lang af te wijken van de geldende regels voor het verblijf in Nederland van vreemdelingen.

Het kabinet is dus van mening dat die ‘buitengewone omstandigheden’ er zijn: de asielketen loopt vast, en de druk op woningen en de voorzieningen van de verzorgingsstaat is door de aanhoudende immigratie en daaruit voortvloeiende bevolkingsgroei gewoon te groot. Die druk is zo groot dat de overheid nu niet meer in staat is om haar grondwettelijke taak om voor voldoende huisvesting te zorgen en de gezondheidszorg en het onderwijs behoorlijk vorm te geven, te vervullen. Dat is de crisis, dat zijn de ‘buitengewone omstandigheden’. En het is aan minister Faber van Asiel en Migratie (PVV) om een juridisch ‘dragend gemotiveerd’ voorstel aan de ministerraad voor te leggen.

Dat moet nog gebeuren, zo’n voorstel plus onderbouwing aan de ministerraad, juridisch onderbouwd, teneinde een Koninklijk Besluit te ‘slaan’ (zo heet dat), enkele Algemene Maatregelen van Bestuur te nemen en de periode vast te stellen waarin dit alles van kracht is (het voortduringswetsvoorstel). Er zijn al wel ambtelijke adviezen ingewonnen over de mogelijkheid van deze route. En daarmee begon het gedoe afgelopen donderdag.

De oppositie in de Kamer wilde die adviezen zien, want die verzet zich tegen dit traject waarin Tweede en Eerste Kamer immers in eerste instantie worden gepasseerd. Timmermans (GL/PvdA), Jetten (D66) en Bontenbal (CDA) noemen de gang van zaken ‘vandalisme’, een ‘rechtstreekse aanval op de democratische rechtstaat’. Zij zeggen inmiddels wel (opmerkelijk genoeg) overtuigd te zijn van de urgentie van alle kwesties rondom migratie en asiel (beter laat dan nooit!), maar willen bij de besluitvorming niet buiten spel worden gezet en zeggen zich constructief te willen opstellen bij het realiseren van spoedwetgeving.

NSC sloot zich aan bij oppositie

Bij het verzoek, aan het begin van het debat, om openbaarmaking van die stukken, begon Schoof opzichtig te wiebelen. Want hij hoeft dat helemaal niet te doen. Er bestaat een ‘Beleidslijn actieve openbaarmaking nota’s’, vastgesteld in juni 2022, en die bepaalt dat onderliggende stukken pas openbaar behoeven te worden gemaakt nádat de ministerraad een besluit heeft genomen. En dat is nog niet het geval, zoals we zagen, want Faber moet het juridisch onderbouwde voorstel om dat artikel 111 uit de Vreemdelingenwet te activeren, nog aan de ministerraad voorleggen. Dat duurt nog twee tot vier weken. We kunnen op grond van het regeerprogramma hooguit vaststellen dat het kabinet het voornemen heeft zo’n besluit te nemen.

Schoof had dus wel wat fermer op de drang en dwang vanuit de oppositie kunnen reageren. Maar in feite kon hij niet anders toen NSC, vertegenwoordigd door Nicolien van Vroonhoven, zich met een (onterecht) beroep op art. 68 van de Grondwet bij het oppositionele verzoek aansloot, waarmee zich een Kamermeerderheid tegenover Schoofs aanvankelijke weigerachtigheid had gevormd.

En toen moest het recht voor de macht buigen. En dus kwamen de ambtelijke adviezen alsnog naar de Kamer, eerst gelakt, later gewit, en die waren kritisch. Het activeren van het noodrecht om buiten de Kamer om strenge maatregelen te nemen om de immigratie terug te dringen, was onverantwoord, en ‘niet aanvaardbaar vanuit democratisch en rechtsstatelijk oogpunt’.

Aan het einde van de dag hielden de coalitiepartijen elkaar vast en bleven zij, ook NSC, bij het voornemen om zo’n voorstel ondanks die adviezen toch voor te bereiden, maar door het machtsspel van NSC en het daarop volgende gewiebel van Schoof is er wel een nieuwe politieke constellatie ontstaan. Ook de SGP steunt het plan voor een noodrecht-plan niet, zei woordvoerder Chris Stoffer nadat hij de adviezen had gelezen. En in een bijzinnetje voegde hij eraan toe dat zijn partij toch echt nodig is voor een meerderheid in de Eerste Kamer.

Ongekend precedent

Schoof concludeerde dan ook dat die noodwet na het debat niet dichterbij is gekomen. Alles wat van de week in de Kamer is gezegd, zou hij meenemen naar de discussies in het kabinet over de besluitvorming over zo’n noodwet.

Terwijl hij dat niet hoefde te doen, heeft Schoof de Kamer dus inzage gegeven in stukken die de twijfel aan een noodwet versterkten en onderbouwden, en daarmee heeft Schoof zelf onder druk van NSC een politieke werkelijkheid gecreëerd waarin die noodwet uit het zicht lijkt te verdwijnen. Een ongekend precedent brengt de bestaansreden en de missie van dit kabinet in direct gevaar, want Wilders zal natuurlijk op zo’n noodwet blijven aandringen.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bart Jan Spruyt: Schoof wiebelde en bracht daarmee de noodwet tegen immigratie in gevaar verscheen eerst op Wynia's Week.

Minister Faber heeft aangekondigd dat het kabinet via een Koninklijk Besluit (dus buiten de Tweede Kamer om) de ‘noodtoestand’ zal afkondigen en de Vreemdelingenwet via enkele Algemene maatregelen van bestuur grotendeels buiten werking zal stellen. Dan heeft dit kabinet de handen vrij om de instroom van asielzoekers te beperken, onder andere door de gezinshereniging (tijdelijk) stop te zetten, geen verblijfsvergunningen voor onbeperkte duur meer af te geven, het ‘stapelen’ (het indienen van meerdere asielverzoeken) tegen te gaan en weer controles aan onze grenzen in te voeren. Deze inperking zal er ook voor zorgen dat het niet meer nodig zal zijn om gemeenten te dwingen om asielzoekers op te vangen.

Uitzonderingsbepaling

Het oppositionele deel van de Tweede Kamer is natuurlijk verbolgen over deze zet van Faber, en juristen roepen al dat ook dit helemaal niet kan omdat er in Nederland geen sprake is van de ‘uitzonderlijke situatie’ die noodmaatregelen zou rechtvaardigen. 

Volgens Faber is er wel van zo’n uitzonderlijke situatie sprake omdat ‘de mensen een asielcrisis ervaren, de systemen vastlopen op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs en huisvesting’, zodat de regering zijn grondwettelijke taken niet meer kan vervullen. De uitzonderingsbepaling van de Vreemdelingenwet 2000 maakt dan het uitroepen van een ‘noodsituatie’ mogelijk.

Deze nieuwe politiek is in een geheel ander perspectief komen te staan door de ontwikkelingen in Duitsland. Na de aanslag in Solingen en de verkiezingswinst van de AfD in Saksen en Thüringen – en het vooruitzicht van verkiezingen in Brandenburg, op 22 september – is het linkse kabinet van kanselier Olaf Scholz overgegaan tot onorthodoxe maatregelen. Er komen controles aan álle Duitse grenzen en asielzoekers die vanuit een veilig land in Duitsland asiel willen aanvragen, worden niet toegelaten. Merkels ‘Wir schaffen das’ is verleden tijd. De migratie, het islamitisch terrorisme en de grensoverschrijdende criminaliteit moet een halt worden toegeroepen. Nationale veiligheid en de openbare orde voorop. De verordening van Dublin staat deze beperking op het Schengenverdrag (open grenzen) toe, en sowieso: de Duitse Grondwet staat boven Europese wet- en regelgeving, zoals het Constitutioneel Hof in Karslruhe heeft vastgesteld.

Deze Duitse Wende maakt het voor Timmermans moeilijk om met een geloofwaardig verhaal de nieuwe kabinetsplannen te bestrijden. Als zijn politieke vrienden in Duitsland nationale belangen laten prevaleren op Europese afspraken, waarom zou Nederland dat in de huidige situatie dat dan niet kunnen doen? En als hij zich al bij Scholz zou willen aansluiten, dan zal de radicale chic van zijn GroenLinkse bondgenoot hem daarvan wel willen afhouden. De ontwikkelingen in Duitsland, in Frankrijk en in Zweden, en vooral de in november uitgedrukte volkswil maken het verzet van links tegen strenge migratieplannen bij voorbaat tot een verkrampt achterhoedegevecht – waarbij volgende week opnieuw de woorden ‘omvolking’, ‘onbarmhartig’ en ‘extreemrechts’ de lucht zullen vullen.

Scholz heeft Merz nodig

Maar het wordt vooral interessant hoe het CDA zich zal opstellen. Zoals Timmermans in verlegenheid wordt gebracht door Scholz, zo wordt Henri Bontenbal dat door Friedrich Merz. Dat vraagt misschien om enige toelichting.

Merz (1955) is de leider van de christendemocratische CDU (de grote broer van het CDA) en daarmee leider van de oppositie tegen de regering van SPD (sociaaldemocraten), FPD (liberalen) en Grünen (GroenLinks) die door Scholz wordt geleid. Maar Scholz heeft hem nodig. Om in de deelstaten meerderheidscoalities te kunnen vormen, en landelijk omdat de steun van de Grünen voor zijn migratieplannen allerminst zeker is. Scholz en Merz zijn nu dan ook in harde onderhandelingen met elkaar verwikkeld.

Merz is een interessante man. In 2002 verloor hij de strijd om het leiderschap van zijn partij van Angela Merkel, maar hij is terug. Hij is economisch liberaal en sociaal conservatief. Hij heeft sterke pleidooien gevoerd voor wat in Duitsland ‘Verfassungspatriotismus’ heet (Grondwetspatriotisme). Dat is een vorm van vaderlandsliefde (patriotisme) die niet op etniciteit is gebaseerd, maar op het delen van bepaalde waarden. Een natie is een gemeenschap van burgers die een bepaalde geschiedenis met elkaar delen, een cultuur en waarden die de grondslag van de democratie vormen. Dat heet ook wel ‘Leitkultur’, een leidende cultuur van onopgeefbare en ononderhandelbare kernwaarden. In Nederland heeft Maxime Verhagen het wel eens aangedurfd deze noties ter sprake te brengen – een vriend overigens van Merz, met wie hij samen in het Europees Parlement zat.

Het migratiedebat kent vele facetten maar gaat in de kern om de vraag of open grenzen niet tot de toestroom leiden van mensen die afkomstig zijn uit een cultuur met andere waarden, die uiteindelijk onverzoenlijk en onverenigbaar zijn met de westerse. Met andere woorden: of de opgehemelde diversiteit niet een bedreiging vormt voor de sociale cohesie en alle andere problemen die op tal van terreinen uit voortvloeien.

Democratisch ethos

Dit Grondwetspatriottisme is precies wat we in Nederland nodig hebben. In 1953 hebben we de fout gemaakt om grondwettelijk vast te leggen dat Europese regels niet alleen boven onze eigen wetten maar zelfs boven onze eigen Grondwet uitgaan. Zolang die fout niet is hersteld, moet iedere mogelijkheid om binnen de bestaande regelgeving (en de ontwikkelingen in Duitsland hebben onder andere duidelijk gemaakt dat er veel meer mogelijk is dan ons altijd wordt voorgehouden) het migratieprobleem scherp aan te pakken. De nationale orde en veiligheid staan immers op het spel, en iedere patriot gaat dat ter harte.

Als Bontenbal inderdaad een man van ‘democratisch ethos’ is, dan zou hij het concept van zijn grote Duitse broer expliciet moeten omarmen, en moeten begrijpen dat het uitroepen van een ‘noodtoestand’ nu inderdaad ‘Gebot der Stunde’ is. Ik ben benieuwd.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt altijd, twee keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Wat we moeten overnemen van de Duitsers: Grondwetspatriottisme verscheen eerst op Wynia's Week.