In de Nederlandse pers werd gesproken van hit-and-run-acties. Hit-and-run-acties komen onder hooligans regelmatig voor, maar de essentie ervan is dat ze zich richten op harde-kernsupporters van andere voetbalclubs; in beginsel niet op ‘normale’ supporters of anderen die niets met het voetbal te maken hebben. En cruciaal: de daders van zulke acties zijn hooligangroepen, maar daar was nu ook geen sprake van.

Dit is eerder gebeurd

In de nacht van wat premier Schoof terecht antisemitisch geweld noemde werd gejaagd op Joden. Jagende brigades ondervroegen passanten in Amsterdam op basis van hun uiterlijk naar hun afkomst, nationaliteit of religie. Het doel was om de Joden te vinden. Wie een Israëlisch paspoort had of een Maccabi-shirtje of -sjaal droeg was schuldig.

Het is belangrijk te beseffen dat hoewel de omvang van dit geweld tegen Joden in Nederland ongekend is, de aard dat niet is. Aan het begin van dit millennium speelde dezelfde problematiek als nu al. Er werd in de media geschreven over intimidaties en geweldsincidenten tegen Joden in Amsterdam door Marokkaanse jongeren. Bij de start van de Tweede Intifada in Israël eind 2000 werd er gedemonstreerd voor het Amerikaanse consulaat bij het Museumplein in Amsterdam. Dat liep uit de hand en bezoekers van een synagoge werden aangevallen omwille van het Joods-zijn.

Op 13 april 2002 liep een grote anti-Israël-demonstratie die op de Dam in Amsterdam begon – en mede werd georganiseerd door politieke partijen – uit op de grootste manifestatie van antisemitisme in Nederland sinds 1945. Niets dat als joods werd gezien was veilig, het nationaal monument op de Dam hing vol hakenkruisen en alom werd ‘Hitler’ geroepen, evenals ‘Joden de zee in’.

Wat gebeurde er nu, in 2024, dan precies in Amsterdam? Wie viel wie aan en waarom? En wat kunnen we daarvan leren? Het vele beeldmateriaal van de geweldplegers toont aan dat de daders geen hooligans waren. Er worden geen voetbal gerelateerde leuzen gescandeerd bij het plegen van het geweld tegen de Joden; althans niet op de vele filmpjes die ik heb gezien. Er wordt Nederlands of Arabisch gesproken.

Er wordt ‘kankerJoden’ gescandeerd door een grote menigte mannen die voornamelijk gezichtsbedekkende kleding draagt. De mannen scanderen ook ‘Free Palestine’ en ‘Takbir’ (de erkenning dat Allah het hoogste is). Wat er qua uiterlijk te zien is en qua accenten hoorbaar bij de daders – en ik ben hier wat voorzichtig omdat dit lastiger vast te stellen is – wijst er inderdaad op dat het gaat om mannen met een Noord-Afrikaanse of Midden-Oosterse achtergrond. En nogmaals, het gaat hier dus niet om Ajaxsupporters of herkenbare supporters van een andere club.

‘Free Palestine’

Harde-kernsupporters van Maccabi zouden de avond ervoor een Palestijnse vlag hebben afgescheurd en verwijderd bij een raam in Amsterdam. Ook zou een taxi vernield zijn en een groep zou ‘dood aan de Arabieren’ hebben gescandeerd. Het is onnodig om te zeggen, maar dat is natuurlijk verwerpelijk. Als de reactie van de volgende nacht hier een tegenreactie op zou zijn door een groep harde-kernsupporters van Ajax of een andere club, dan zou die zich richten op harde-kernsupporters van Maccabi. Maar dat was niet het geval. Er werd op alle Joden gejaagd. Daarmee wordt de hele voetbalcontext irrelevant.

Het geweld was politiek, ideologisch of religieus van aard, of waarschijnlijker: een combinatie van alle drie. De politieke component zat met name in het scanderen van ‘free Palestine’ en het dwingen van Joden om dat ook te zeggen, al dan niet voor een filmende telefoon. Er werden Palestijnse vlaggen gedragen. Er werd een Israëlische vlag verbrand. Het ging de plegers kennelijk deels om wat er in de Palestijnse gebieden gebeurt en de vernedering van Joden als vergelding daarop.

Het gelijk van Mona Keijzer

De ideologische of religieuze component wordt zichtbaar bij het scanderen van ‘takbir’. Daarbij gaat het om de grootheid van Allah. ‘Wat heeft de islamitische god hier nu weer mee te maken?’, denkt u wellicht. Die god heeft het niet zo op de Joden, zoals ik eerder op Wynia’s Week uitlegde over de potentiële strafzaak tegen Mona Keijzer. Keijzer had gezegd dat Jodenhaat bijna onderdeel is van de cultuur in sommige landen met een islamitisch geloof. Journalist Geerten Waling stelt in die context terecht dat ‘de Jodenjacht in het Amsterdam van Femke Halsema’ het gelijk van Mona Keijzer bewijst – en het geen zin heeft om, uit angst voor groepsbelediging van moslims, hiervan weg te kijken.

Zoals gezegd werd er geen onderscheid gemaakt tussen harde-kernsupporter – of zelfs supporter – en niet-supporter. Het ging om de Joodse identiteit van de slachtoffers. Er werd op Joden gejaagd. GeenStijl toonde screenshots van een ‘islamitische appgroep’ met Palestijnse vlaggen in de titel van de groep, waarin een ‘Jodenjacht’ werd aangekondigd.

Mensen waarvan werd gedacht dat ze mogelijk Joods waren werden intimiderend aangesproken. Er werd geëist dat ze aangaven waar ze vandaan kwamen. Ook werd naar de paspoorten van mensen gevraagd; een Israëlische nationaliteit betekende immers ‘schuldig’ aan het Jood-zijn.

Dat gebeurde overigens de daaropvolgende nacht nogmaals. Zoals gezegd werden er in de nacht van donderdag op vrijdag Joden ingesloten, bedreigd en geïntimideerd, met vuurwerk belaagd, in elkaar geslagen, tegen het hoofd geschopt, en in de gracht gegooid. Zulk geweld kan conform de definities van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten worden geclassificeerd als terrorisme. Daarvan is namelijk sprake als er vanuit ‘ideologisch motief [op] mensenlevens gericht geweld [wordt gebruikt of maatschappij-ontwrichtende schade wordt veroorzaakt], met als doel om een deel van de bevolking ernstige vrees aan te jagen, maatschappelijke veranderingen te bewerkstelligen en/of politieke besluitvorming te beïnvloeden’ (intelligence-definitie).

In de strafrechtelijke definitie is al sprake van terrorisme bij het ontbreken van een ideologisch motief. Het gaat dan om het ernstige vrees aanjagen van een deel van de bevolking, het wederrechtelijk dwingen van een overheid om iets (niet) te doen, of het ernstig ontwrichten van de fundamentele politieke, constitutionele, economische of sociale structuren van een land. Een grootschalige gewelddadige aanval op mensen omwille van hun religieuze identiteit kan daar onder worden geschaard. Gelet op die ernst moet het debat kunnen gaan over de achtergrond van de plegers, in het kader van preventie en bestrijding.

Het globaliseren van de Intifada

Op sociale media circuleerde vervolgens een filmpje met beelden van het geweld tegen Joden in Amsterdam, met daarop intimiderende teksten gericht tegen Joden in het algemeen. Bij dat filmpje wordt Tufan al-Aqsa vermeld, ‘de codenaam van de Hamas-operatie op 7 oktober’ 2023. Aan het eind van dat filmpje komt in beeld:

‘We dedicate this attack on the Zionists to our Islamic movement Ha*Mas and its victorious brigades, Izz Al-Din Al-Qassam, and to all our noble resistance in Gaza, to show them that we stand side by side in this battle and that we will resist with all our might, and to our people, our children and our women in the steadfast Gaza Strip, and to our prisoners, male and female, for we have treated these dogs as they treat our prisoners in the prisons, and we will continue to avenge our great people. And it is a struggle of victory or martyrdom.’

Is dit wat mensen willen die met bordjes ‘Globalize Intifada’ rondlopen tijdens demonstraties? Het steunen van de overwinning óf het martelaarschap, zonder middenweg? Dat dualisme toont in elk geval het fundamentalisme van de extremisten die zulke filmpjes maken en steunen: er is geen compromis mogelijk in de context van jihad.                                    

Extremisme

De Jodenjacht in Amsterdam in november 2024 is een vreselijke gebeurtenis. Qua omvang was deze ongekend, hoewel de aard in de historische context niets nieuws is. Het ernstige geweld moet niet worden gezien in de context van hooliganisme, maar als (geo-) politiek, ideologisch en islamitisch geweld en daarmee als extremisme.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De Jodenjacht in Amsterdam maakt deel uit van een patroon verscheen eerst op Wynia's Week.

Wellicht had verwacht kunnen worden dat het jihadisme een halt zou worden toegeroepen in de westerse landen na de aanslagen op 11 september 2001 in de Verenigde Staten (ruim 2700 doden) en de terreuraanslagen op het openbaar vervoer in Madrid (maart 2004, 191 doden) en Londen (juli 2005, 56 doden). Aanvankelijk leek die beweging ook in Nederland te zijn ingezet. De politie en de AIVD intensiveerden hun aandacht voor jihadistische cellen.

Toch waren er ook tegenkrachten. In het publieke debat rees in Nederland al direct de vraag of Van Gogh niet zelf schuld had gehad aan zijn dood. Hij had zich immers regelmatig laatdunkend uitgelaten over de islam (hoewel hij op religie in het algemeen kritisch was). Vlak voor de moord had hij samen met de afvallige Ayaan Hirsi Ali de film Submission Part 1 gemaakt. In die film vertelden moslima’s hoe slecht zij – met kennelijke goedkeuring door Allah – door moslimmannen werden behandeld. Op hun schaars geklede lichamen werden Koranteksten afgebeeld die dergelijk gedrag legitimeren. Dat was een regelrechte aanval op de moslimgemeenschap, toch?

Een kwetsende Deense cartoon

Het is belangrijk om bij enkele belangrijke gebeurtenissen sinds de moord op Van Gogh nog eens stil te staan.

Een Deense auteur zocht in 2005 een tekenaar die een afbeelding van de profeet Mohammed wilde maken ter publicatie in een kinderboek, maar zijn zoektocht leverde niets op. Had de moord op Van Gogh daarmee te maken? Het Deense dagblad Jyllands-Posten hoorde van de kwestie en vroeg vervolgens tekenaars om een cartoon van de islamitische profeet te maken. Twaalf ervan werden in september 2005 in de krant afgedrukt.

Volgens veel niet-moslims in het westen waren de cartoons kwetsend en onnodig provocerend. Moslims over de hele wereld waren woedend en er ontstonden diplomatieke rellen. Maar het leidde ook tot geweld. Moslims probeerden een aanslag te plegen op Kurt Westergaard, één van de Mohammed-tekenaars. Iemand drong zijn huis binnen, maar Westergaard vluchtte net op tijd een safe room in. Het Deense consulaat in Beiroet (Libanon) werd in brand gestoken. In het Midden-Oosten vonden ook bij overheidsgebouwen van andere westerse landen gewelddadige protesten plaats. Zelfs in juni 2008 was er nog een aanslag op de Deense ambassade in Pakistan.

In februari 2006 pleitte toenmalig VVD-Tweede Kamerlid Ayaan Hirsi Ali in Berlijn voor het recht om te beledigen. Cabaretier Hans Teeuwen herhaalde dat punt in een discussie met de Meiden van Halal in het televisieprogramma Bimbo’s en Boerka’s; het werd in 2007 uitverkoren tot ‘TV-moment van het Jaar’. Toch bleef het een zeer gevoelig punt.

In 2010 en 2011 werd Geert Wilders vervolgd in verband met ‘beledigende’ uitlatingen in de Volkskrant en zijn in maart 2008 uitgebrachte film Fitna. Na een lang proces volgde vrijspraak.  

In 2012 werd het budget van de AIVD plots met 80 miljoen euro verminderd. Hoogleraar en publicist Afshin Ellian waarschuwde voor de schade die dat zou opleveren: een inlichtingenpositie die gedurende tal van jaren was opgebouwd, werd in één klap afgebroken. Dat laat zich niet makkelijk herstellen.

Waarschijnlijk heeft Nederland geluk gehad dat het internationaal jihadisme zich in die jaren vooral richtte op andere landen in Europa en op de moslimwereld. Maar verdwenen was het natuurlijk niet, zo bleek toen ISIS in 2014 een islamitisch kalifaat uitriep.

Charlie Hebdo

In januari 2015 werd de westerse wereld wakker geschud door de islamitische moordaanslag op het hoofdkantoor van het satirische weekblad Charlie Hebdo in Parijs. Er vielen twaalf doden. Op het internet ging de hashtag #JeSuisCharlie viral. Maar al snel werd het weer oorverdovend stil.

In juni 2015 onthoofde een geradicaliseerde man zijn werkgever in het Franse Saint-Quentin-Fallavier. Het voorval kreeg in Nederland weinig aandacht. Dit in tegenstelling tot de islamitische moordpartij in het theater Bataclan in Parijs, in november 2015, waarbij 89 bezoekers om het leven kwamen. Hoewel Frankrijk voortdurend werd en wordt geteisterd door kleinschalige islamitisch geweld, was het land nu het podium van twee grootschalige terroristische aanslagen in één jaar.

In 2016 draaide de tweede strafzaak tegen Geert Wilders. Het startpunt daarvan was zijn ‘Minder-Marokkanen’-uitspraak uit 2014. In 2020 werd Wilders schuldig bevonden aan groepsbelediging.

Op Bevrijdingsdag 2018 stak Malek Fostok uit naam van Allah meerdere mensen neer nabij station Hollands Spoor in Den Haag. Fostok werd echter vooral gezien als ‘verward’ en ontkwam aan een veroordeling voor een terroristisch misdrijf.

In juni 2018 kondigde Geert Wilders een Mohammed-cartoonwedstrijd aan. Duizenden woeste moslims gingen in Pakistan de straat op om tegen de PVV-leider te demonstreren. In augustus dat jaar reisde de Pakistaan Junaid Iqbal naar Nederland om Wilders te vermoorden. Hij werd voortijdig opgepakt. Diezelfde maand reisde de Afghaanse Jawed Sultani vanuit Duitsland naar Amsterdam en stak daar twee toeristen neer, uit boosheid over de cartoonwedstrijd. Die was door Wilders inmiddels afgeblazen – Sultani wist dat niet – omdat hij meende dat zijn punt reeds was gemaakt: moslims over de hele wereld worden nog steeds zo boos van het tekenen van een plaatje van hun profeet, dat ze bereid zijn tot geweld, al dan niet dodelijk.

Eind 2018 werd leden van een terroristische cel uit Arnhem opgepakt nadat ze op een vakantiepark in Weert wapens testten. Het doel was mogelijk een grootschalige aanslag op de Gay Pride in Amsterdam.  

Op 18 maart 2019 schoot Gökmen Tanis in Utrecht doelgericht op trampassagiers en voorbijgangers. Er vielen vier doden en zes gewonden. Tanis pleegde de aanslag naar eigen zeggen ter verdediging van zijn islamitische geloof.

Samuel Paty

In oktober 2020 werd in de Franse plaats Éragny geschiedenisdocent Samuel Paty onthoofd: door de 18-jarige Russisch-Tsjetsjeense moslim Abdoullakh Anzorov. Paty had in een les over vrijheid van meningsuiting twee Mohammedcartoons uit Charlie Hebdo laten zien. Anzorov pleegde de aanslag ‘in naam van Allah’. De Franse schrijver-journalist Stéphane Simon reconstrueerde de gebeurtenissen in zijn boek De laatste dagen van Samuel Paty.

In september 2021 arresteerde de politie negen terreurverdachten in Eindhoven die een islamitische aanslag aan het voorbereiden waren, gericht op enkele Nederlandse politici.

De afgelopen jaren heeft de anti-islamitische protestbeweging Pegida in Nederland meermaals Korans verbrand of verscheurd. Bij een tegendemonstratie liep het in januari van dit jaar uit de hand: in Arnhem zochten actievoerders de confrontatie met Pegida-voorman Edwin Wagensveld. In Turkije werd vervolgens de Nederlandse ambassadeur op het matje geroepen. Ook de Pakistaanse regering riep Nederland op om actie te ondernemen tegen Pegida. Minister Dilan Yeşilgöz van Justitie waarschuwde voor een verhoogde terreurdreiging en uit voorzorg werden enkele Nederlandse overheidsgebouwen in het buitenland tijdelijk gesloten. Het leek wel een beetje op de Deense cartoonaffaire.

Op 24 mei zei toenmalig BBB-Tweede Kamerlid Mona Keijzer in een talkshow dat veel asielmigranten uit landen komen waar het islamitisch geloof dominant is, en dat jodenhaat daar bijna onderdeel van de cultuur is. Enkele moslims deden aangifte van groepsbelediging. In juli liet het Openbaar Ministerie weten de zaak te seponeren, hoewel het meende dat Keijzers uitspraken strafbaar waren. Maar had Keijzer niet gewoonweg gelijk? Hoe dan ook: zij had haar uitspraak kennelijk niet mogen doen.

Op 19 september stak de 22-jarige Ayoub M. aan de voet van de Rotterdamse Erasmusbrug met twee messen om zich heen. Een man van 32 kwam om het leven, een 33-jarige man raakte gewond. Hoewel M. volgens een vonnis uit 2022 ‘volledig ontoerekeningsvatbaar’ was, wordt hij door het Openbaar Ministerie verdacht van moord en poging tot moord met een terroristisch oogmerk. De man had immers Allah aangeroepen tijdens het steken.

Belangrijke inzichten

Voor zover het nog niet duidelijk was toen Van Gogh nog leefde, hebben de afgelopen twintig jaar in elk geval vijf belangrijke inzichten opgeleverd.

In de eerste plaats: ervaren belediging van de islam, van islamitische symbolen of figuren, en daarmee van Allah zelf, is een trigger voor geweld onder orthodoxe moslims. Soms volgt die duiding uit islamitische jurisprudentie. Of er een intentie was om te beledigen, is in beginsel irrelevant. De legitimering voor het geweld volgt uit de islamitische bronnen (de Koran en de overleveringen van uitspraken en handelingen door Mohammed).

Ten tweede: zulk geweld vindt niet slechts plaats tegen de meest zichtbare personen in het publieke domein, zoals Geert Wilders of Ayaan Hirsi Ali. Ook volstrekt onbekende mensen, zoals een geschiedenisdocent, kunnen het slachtoffer worden van islamitisch terroristisch geweld. De geweldsdreiging richt zich daarmee tot iedereen.

Ten derde: ook veel niet-moslims vinden het ongewenst om de islam te bekritiseren. Daarbij is de redenering dat het in moreel opzicht niet zou deugen om mensen te kwetsen en dat iedereen ‘in z’n waarde’ moet worden gelaten. Ook het ideaal van de multiculturele samenleving speelt een rol. Direct na de moord op Van Gogh werd hij zélf (deels) schuldig verklaard: hij had beter rekening moeten houden met de gevoelens van boze moslims. Toenmalig D66-minister Laurens Jan Brinkhorst (Economische Zaken) noemde Van Gogh zelfs naïef en vergeleek Submission met het opsteken van een sigaret in een munitiemagazijn.

Ten vierde: islamitische aanslagplegers worden frequent neergezet als ‘verward’, het liefst zonder dat hun godsdienstige achtergrond wordt genoemd, waardoor automatisch wordt verondersteld dat er van een verband geen sprake was of kan zijn. Dat is een stelselmatige tekortkoming bij de duiding van het probleem. Wanneer politici, bestuurders of journalisten op deze wijze hun kop in het zand steken, verzaken ze hun taak. En: elke keer wanneer aanslagplegers haarfijn hun religieuze motieven uit de doeken doen, staan hun duiders voor schut.

Ten vijfde: Nederland is de afgelopen twintig jaar veel minder verdraagzaam geworden. In een gesprek met Nazmiye Oral van de Nederlandse Moslimomroep zei Van Gogh in het najaar van 2002: ‘Ik denk dat de tolerantie jegens andersdenkenden in Nederland steeds kleiner zal worden onder invloed van de islam. Ik denk dat heel veel mensen nu al hun mond houden omdat ze bang zijn. Zeker na de moord op Fortuyn is dat sterker geworden. En je kan toch ook niet verlangen van mensen – die eenvoudig in Nederland zijn opgegroeid – dat ze dan heel erg gestimuleerd worden door de gebeurtenissen op 11 september. (…) Dat laat toch z’n sporen na, vermoed ik.’ Van Gogh wist toen nog niet dat ook zijn eigen dood dergelijke sporen zou nalaten.

Theo van Gogh had gelijk

We lijken twintig jaar na 2 november 2004 weinig te hebben geleerd. Noch over het behoud van onze democratische rechtsstaat, noch over de jihadistische bedreiging daarvan, die wordt gevoed door grootschalige migratie uit niet-westerse landen. Geen enkele krantenredactie zal nog Mohammedcartoons durven publiceren: omdat het letterlijk levensgevaarlijk is. Door te zwichten voor intolerantie worden zo nieuwe normen gecreëerd die niet passen bij een open samenleving.

Theo van Gogh had gelijk: je moet mensen – gelovigen én niet-gelovigen – kunnen beledigen. Het is bedroevend dat zoveel Nederlanders nog steeds niet naar hem luisteren.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Bart Collard: 20 jaar na de moord op Van Gogh hebben we nog weinig geleerd verscheen eerst op Wynia's Week.

Er rijzen dan twee vragen. In de eerste plaats: in hoeverre die beslissing beïnvloed is door Korver of sympathisanten van Korver binnen het OM. Daarover kan en wil – het gaat me niet om de persoon Korver – ik kort zijn. Er is namelijk geen directe aanwijzing bekend geworden waar dit uit blijkt. Maar dat leidt tot een vraag die deze casus overstijgt: in hoeverre komt de neutraliteit van het OM in het algemeen, en een specifieke AG in het bijzonder, in het geding in zo’n casus?

De advocaat-generaal is een mens

Het is goed om bij enkele ogenschijnlijk simpele punten stil te staan. Een advocaat-generaal (AG) is een mens, en mensen hebben ideeën over hoe de wereld eruit zou moeten zien. Voor mensen in maatschappelijke beroepen geldt dat soms wellicht zelfs sterker. Een AG zal dus doorgaans bepaalde politiek-ideologische voorkeuren en afkeren hebben. Dat is onvermijdelijk en niet uit te schakelen, maar hoeft geen onoverkomelijk probleem te zijn.

Voor ik daar verder op in ga, moet ik de volgende vraag beantwoorden: Waarom zou je als AG – of als overheidsmedewerker in soortgelijke posities – je politiek-ideologische voorkeuren, misschien wel delen van je identiteit, moeten uitschakelen of verzachten?

Een AG aan een gerechtshof vertegenwoordigt het Openbaar Ministerie. De AG vertegenwoordigt onze staat bij zo’n hof, in de opsporing en vervolging van strafbare feiten. Een verdachte heeft recht op een eerlijk proces. Tegen een verdachte bestaat een verdenking, maar dat betekent niet dat hij of zij het vermeende strafbare feit heeft gepleegd.

De verdachte moet erop kunnen vertrouwen dat de staat zo objectief mogelijk aan waarheidsvinding doet, in het belang van alle burgers – waaronder het belang van de verdachte. Hoewel absolute neutraliteit of objectiviteit van officieren van justitie (OvJ’s) of rechters een illusie lijkt, is het niet wenselijk dat Geert Wilders wordt vervolgd door een OvJ in een D66-jas. Waarom? Omdat dit de schijn kan doen opwerpen dat die OvJ – hoe bekwaam dan ook – een politiek motief had voor de vervolging: om diens politieke oppositie te doen wegvagen.

Kleur bekennen

Maar is dat niet hypocriet? Dat het oké is dat een AG in het geheim sympathie heeft voor XR of Pegida, maar niet als die AG daarvoor uitkomt? De meeste AG’s zullen sympathieën en afkeren hebben, maar die zijn bij ons simpelweg niet bekend. Is dat geen struisvogelpolitiek? Je zou immers kunnen stellen dat als niemand helemaal objectief is, het handig is om te weten hoe iemand in zo’n machtspositie naar de wereld kijkt. Als een Pegida-sympathisant een strafzaak tegen iemand van Antifa behandelt zou diegene extra terughoudend moeten zijn – of wellicht extra gecontroleerd moeten worden door een collega.

Zulke maatregelen kunnen slechts worden uitgevoerd als er politiek-ideologische openheid bestaat binnen overheidsorganisaties. Daar valt iets voor te zeggen. Maar het bekennen van kleur zou alleen kunnen gebeuren als onderdeel van checks and balances, en alleen binnen die organisaties. Anders komt de schijn van neutraliteit in de buitenwereld in het geding.  

XR staat voor meer dan alleen klimaat

Welke ruimte zou een AG privé moeten hebben? Het is goed om te beseffen dat participeren in een demonstratie iets anders is dan in petit comité – bijvoorbeeld onder vrienden – te sympathiseren met een beweging. Dat heeft te maken met het publieke karakter van de actie, met het actief uitdragen. Maar dat gaat verder dan alleen de uitstraling van neutraliteit behouden. Als het Nederlandse klimaatbeleid je zo ernstig raakt dat je ervoor gaat demonstreren tegen de overheid, in hoeverre ben je dan nog in staat om je eigen gevoelens en ideeën los te laten wanneer je een zaak tegen Shell draait?

Je zou kunnen stellen dat AG’s geen rechtszaken zouden moeten draaien die politiek-ideologisch dichtbij ze staan. Oké, dus Winfried Korver zou geen zaken moeten oppakken tegen klimaatactivisten en geen zaken tegen klimaatveranderingssceptici. Maar XR staat voor meer dan alleen het klimaat. XR strijdt tegen vermeende oneerlijke welvaartsverdeling, kapitalisme an sich, bepaalde (land)bouwmethoden, seksisme, racisme en discriminatie, en voor meer decentralisatie van macht en veganisme. En klimaatveranderingssceptici worden ook met allerlei andere politiek-ideologische voorkeuren in verband gebracht.

Al met al beslaan deze twee uitersten veel potentiële strafrechtelijke thema’s. Zou Korver een huiselijk-geweldzaak moeten mogen draaien waarin de man een nogal klassieke man-vrouwrelatie voorstaat (omdat XR opkomt tegen seksisme)? Daarnaast speelt mee dat de meeste OvJ’s zich niet uitspreken over politiek-ideologische onderwerpen, althans publiekelijk geen kleur bekennen. Van hen weten we dus niet waar zij staan. Moeten zij bij sollicitatie een uitgebreide vragenlijst invullen over hoe ze naar de wereld kijken? Dat gaat nogal ver, naast de praktische rompslomp die het meebrengt.

Dat je als AG een mens bent, met eigen ideeën, een eigen identiteit, maakt eigenlijk niet uit. Je vertegenwoordigt de staat. Voor de verdachte zou het niet moeten uitmaken hoe jij naar de wereld kijkt. Diegene verwacht een eerlijk – en dus objectief – strafproces. De staat moet ideologieneutraal zijn wanneer het gaat om de vervolging van burgers. Dat vloeit voort uit ons sociaal contract. De staat bestaat door en voor ons, omdat wij bepaalde vrijheden hebben afgestaan aan een systeem dat ons in ruil daarvoor moet beschermen tegen grotere vrijheids- of veiligheidsdreigingen.

Een AG dient geen publieke figuur te zijn

Het is belangrijk dat iemand die namens de overheid in een machtspositie functioneert in en naar de buitenwereld zo neutraal mogelijk diens werk doet. Dat is echter niet genoeg. Omdat die machtspositie bestaat bij de gratie van het volk moet het volk erop vertrouwen dat die functie zo neutraal mogelijk wordt vervuld. Daarom moet naast zoveel mogelijk neutraliteit ook de uitstraling van neutraliteit worden hooggehouden. Daartoe helpen transparantie en motiveringen van beslissingen. Maar ook een politiek-ideologisch neutrale uitstraling.

En dus dient een AG geen publieke figuur te zijn. In diens werk dient hij of zij geen D66-jas, PVV-button, hoofddoek, keppeltje, of zichtbaar kruisje om de nek te dragen. De burger moet erop kunnen vertrouwen dat politiek-ideologische factoren geen rol spelen bij de vervolging van verdachten.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Wie belast is met opsporing en vervolging moet ook de schijn van neutraliteit hooghouden verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze terroristische aanslag komt niet onverwacht. Volgens de AIVD vormt het mondiaal jihadisme al jaren ‘de grootste terroristische dreiging tegen Nederland’. Het dreigingsniveau is in december 2023 door de NCTV verhoogd naar substantieel. In haar Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland uit juni waarschuwde de NCTV voor ‘de in april 2024 gestarte campagne van onder andere ISKP om geweld tegen sportevenementen in het Westen aan te moedigen’, waarbij aanslagen met messen veelal genoemd worden.

Wat gebeurde er in Rotterdam?

Volgens de politie begon er ‘tumult’ in een ondergrondse parkeergarage, waarbij een 33-jarige Zwitser zwaar gewond raakte. Toen de dader zich naar boven begaf, de voet van de Erasmusbrug op, zou hij een 32-jarige Rotterdammer – die aan het skeeleren was – hebben vermoord met twee grote vleesmessen door ‘heel vaak’ te steken. Het slachtoffer zou vervolgens van de reling zijn gevallen. De Telegraaf sprak getuigen die berichtten dat de dader ‘er duidelijk op uit was veel slachtoffers te maken’. Volgens getuigen zou de dader tijdens het steken ’Allah u Akbar’ hebben geroepen.

Een getuige genaamd Reniël Renato David Litecia, een personal trainer, zag het en begon te schreeuwen. Toen de dader dat hoorde begon hij iedereen die in zijn omgeving was aan te vallen. Mensen renden in paniek weg. Reniël haalde ‘sportsticks’ uit zijn tas en rende erheen. Omstanders renden een nabij gelegen restaurant binnen en sloten de deuren. De dader rende vervolgens langs met de twee messen in zijn handen. De dader rende daarna de tentoonstellingsruimte Remastered binnen. Aanwezigen probeerden de dader met stoelen op afstand te houden, terwijl hij hen wilde neersteken met zijn messen. Toen Reniël erbij kwam wilde de dader het pand verlaten. Reniël had hem daarom ‘een paar tikjes moeten geven in zijn gezicht’ met de stokken. Toen de andere aanwezigen hem met stoelen belaagden verloor de dader het bewustzijn.

Omstreeks middernacht deelde Rijnmond TV een interview met de politiewoordvoerder, die verklaarde:

‘Het vermoeden is dat de verdachte het eerste slachtoffer in de parkeergarage heeft gemaakt, dat hij vervolgens naar boven is gelopen en daar een tweede slachtoffer heeft neergestoken. Vervolgens is de verdachte via de horecagelegenheid hierachter over het terras gerend en vervolgens bij deze tentoonstellingsruimte overmeesterd.’

De politiewoordvoerder bevestigde dat ‘meerdere getuigen’ ook tegen de politie hebben verklaard dat de dader de islamitische god Allah heeft aangeroepen tijdens zijn daden.

Allah u Akbar

In de media werd die nacht gesproken van een ‘steekincident’ of ‘steekpartij’. Feitelijk is dat natuurlijk juist, maar het dekt de lading niet. Nergens werd gesproken van een terroristische aanslag of het islamitische motief van de dader, behalve op Geenstijl. Nu.nl spande de kroon met haar uitleg over de uiting Allah u Akbar: ‘Het wordt door moslims vaak gezegd bij een gebed, maar in het verleden is het ook geroepen bij aanslagen door extremistische moslims. De politie heeft nog geen uitspraken gedaan over een mogelijk motief.’

Laat ‘in het verleden’ maar weg. De uitspraak wordt wekelijks, soms dagelijks, geuit bij islamitische terreurdaden. Nu lijkt het primair een onschuldige uiting, maar als u iemand deze uiting – anders dan nabij de speakers van een moskee – hoort roepen in de publieke ruimte is alertheid geboden.

Vrijwel geen informatie

De volgende dag werd bekend dat de dader een 22-jarige man uit Amersfoort is. De politie deelde mee dat de man een bekende van haar is, maar wilde er niet meer over kwijt. Ook kon de politie niets zeggen over het motief van de dader.

Er werd geen persconferentie voor het volk georganiseerd door de driehoek of door individuele partijen daaruit. Er werd vanuit de (lokale) overheid vrijwel geen informatie gedeeld. Wel berichtte de gemeente Rotterdam op de avond van de aanslag omstreeks 23.00 uur op sociale media dat burgemeester Ahmed Aboutaleb is bevorderd tot Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, maar op haar kanalen werd niet gerept over de aanslag. Ondertussen werd tot diep in de nacht gedebatteerd in de Tweede Kamer. Ook daar werd niet gesproken over de terreurdaad. Vanwaar die stilte?

Er zijn primair vier redenen denkbaar. In de eerste plaats: de reden waarom iemand een daad pleegt is moeilijk objectief te bepalen. We kunnen niet in iemands hoofd kijken. Maar dat is te simplistisch denken. Er zijn namelijk allerlei indicatoren die ons – in het dagelijkse leven, in rechercheonderzoeken, in intelligence-operaties – helpen om meer objectief duiding te geven. Dat volgt uit de reeds bekende informatie over de dader, over de slachtofferkeuze, over de locatie van de aanslag, over zijn exacte gedragingen (in hoeverre passen die bij een bepaalde ideologie of groepering? Wat zegt zijn gedrag over zijn intenties? Het ging hier evident niet om een gerichte actie tegen een of twee mensen; de dader wilde veel slachtoffers maken) en zijn uitingen. Dit alles wijst op twee kernwoorden: islamitisch en terroristisch.

In de tweede plaats: de politie twijfelt wellicht of het gaat om een rationeel handelende, mentaal gezonde aanslagpleger of om een ‘verward persoon’. In Nederland zijn de nodige terroristische aanslagplegers de boeken ingegaan als verward en niet als terroristisch – denk aan Malek Fostok die op Bevrijdingsdag 2018 meerdere mensen stak. Maar inmiddels zijn zelfs voorzichtige wetenschappers tot de conclusie gekomen dat psychiatrische problemen en ideologische motieven elkaar niet uitsluiten, en dat een werkelijk ‘verwarde’ man nog steeds een terroristische aanslag kan plegen.

Terreur als theater

Daaraan verwant is, in de derde plaats: islamitisch terrorisme ligt gevoelig – wellicht eens te meer als het om een migrant zou gaan, gelet op het huidige debat over de migratiecrisis – omdat de islam gevoelig ligt in Nederland. De overheid probeert Nederland ‘bij elkaar te houden’ en te voorkomen dat alle moslims over een kam worden geschoren. Het bestaan van teveel islamitische wanplegers past ook niet in het multiculturalistische ideaal.

In de vierde plaats: veel terrorisme-experts hebben geschreven over het dilemma van de overheid om enerzijds het publiek te informeren, maar om tegelijkertijd te voorkomen dat de terrorist krijgt wat hij wil en/of dat grootschalige paniek uitbreekt onder het volk. Modern terrorisme is ook wel omschreven als een theater, met de aanslag zoals die van 9/11 als exemplarisch voorbeeld. Daders, slachtoffers, hulpverleners en omstanders figureren op televisie – en tegenwoordig op sociale media – in een theatervoorstelling die geïnitieerd en deels geregisseerd is door de terroristen.

Met dat theater creëert de terrorist aandacht voor diens zaak en tegelijkertijd angst. Hoewel de kans om te sterven aan kanker of een verkeersongeval vele malen groter is, is de angst voor islamitische terroristische aanslagen reëel. Wereldwijd zijn er veel aanslagen met een islamitische signatuur. Het primaire verschil is dat de impact van een terroristische aanslag significant groter is. Ook als u geen slachtoffer bent, en geen van de betrokkenen kent, doet zo’n aanslag iets met u, terwijl dat wellicht niet zo is als u hoort dat er in een andere stad iemand is overleden aan kanker.

Dat komt door de extremiteit van de terroristische daad, doordat we die daad moeilijk kunnen bevatten (eens te meer omdat de ideologische motivering ons vaak vreemd is) en omdat een terroristische daad niet slechts een daad is tegen een handjevol slachtoffers. Terrorisme is een aanval op onze democratische rechtsstaat, op onze samenleving als geheel, op onze manier van leven. De overheid is genegen om paniek na terroristische aanslagen te onderdrukken. Maar met de juiste boodschap kun je transparant zijn én voorkomen dat er paniek uitbreekt; eens te meer wanneer de dader is aangehouden en er geen indicatie van meerdere daders is.

Organiseer direct een persconferentie

Omwille van die vier redenen bestaat er een belang om zo lang mogelijk niet te spreken van terrorisme. Toch is het belangrijk dat de overheid zo snel mogelijk informatie deelt met de bevolking. Een of enkele dagen wachten met nieuws is dan te lang. Het volk heeft een recht om te weten wat er op veiligheidsgebied speelt in Nederland – zeker na een inbreuk op de publieke veiligheid –, ook als de boodschap niet goed uitkomt voor bestuurders. Bij dit soort gebeurtenissen zou direct een persconferentie moeten worden georganiseerd, wellicht zelfs met de hele driehoek. De islamitische terroristische aanslag in Rotterdam is een voorbeeld van een gebrek aan transparantie naar het volk.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Gebrek aan transparantie rond islamitische terroristische aanslag in Rotterdam is niet te verdedigen verscheen eerst op Wynia's Week.

Verbranden koran zet niet aan tot haat

Mutluer is voor zo’n strafbaarstelling, maar naar eigen zeggen ook voor ruime grenzen van de vrijheid van meningsuiting: ‘Die grenzen worden bereikt wanneer een mening doelbewust aanzet tot geweld en haat en discriminatie, en wanneer bepaalde groepen in de samenleving opzettelijk en in het openbaar in hun bestaan worden beledigd.  (…) In onze beleving kan je ongenoegen of je kritiek over een religie op tal van andere manieren uiten. En daar is het verbranden van welk geschrift dan ook niet voor nodig.’

Het is belangrijk om een deel van haar argumenten direct plat te slaan, zodat de focus gelegd kan worden op twee fundamenten van haar betoog: geweld en belediging. Het verbranden van een koran is een vergaande vorm van het uiten van ongenoegen, maar zet daarmee niet aan tot haat. Mij lijkt niet dat een passant bij het zien van een brandende koran in een emmer van Pegida zal denken: ‘Oh ja, nu begin ik moslims echt te haten.’

Haat tegen de Koran en islam komt doorgaans voort uit hetgeen er in de Koran staat of door – al dan niet ultraorthodoxe – predikers wordt uitgelegd. De afzonderlijke daad van een verbranding draagt daar niet significant aan bij.

Mutluer spreekt over de noodzaak om een bepaalde methode toe te passen. Zij wil het verbranden van korans strafbaar stellen omdat die gedraging weliswaar bijdraagt aan het bekritiseren van de islam, maar niet nodig is omdat je ook gewoon een tweet de wereld in kunt slingeren. Het is zoals argumenteren dat XR geen klimaatmars door een stad hoeft te houden, omdat ze ook op een pleintje kunnen gaan staan; scheelt de burger veel gedoe.

Mutluer licht later toe: ‘Nogmaals, wij stellen een duidelijke grens, want laten we eerlijk zijn: wie heeft nou in godsnaam bedacht dat het verbranden van boeken de ultieme vorm van vrijheid van meningsuiting is? Want daar heb ik namelijk hele andere associaties bij.’

De associaties waar Mutluer op duidt zijn waarschijnlijk die met de nazi’s of christelijke kerken. In die omstandigheden werden de verbrandingen echter geïnitieerd, uitgevoerd of werd ertoe opgeroepen door machthebbers. Edwin Wagensveld is ‘slechts’ een burger en Pegida is een tamelijk kleine beweging zonder macht.

Warm brandend vuurtje

Zo bezien kun je je afvragen of het verbranden van boeken niet juist een van de meer ultieme vormen van vrijheid van meningsuiting is. Als je iemands woorden verafschuwt kun je daar kritiek op uiten, of je kunt die woorden of persoon ridiculiseren. Maar het verbranden van die woorden zou in dat opzicht gezien kunnen worden als ultieme vorm van die vrijheid.

Noemenswaardig is dat Mutluers standpunt an sich erop zou kunnen duiden dat dit het geval is. Nu ben ik geen fan van het verbranden van welk goed dan ook uit onvrede, en als auteur al helemaal niet van het verbranden van boeken, maar als iemand dat wil doen: schaf mijn boek vooral aan in honderdvoud voor een warm brandend vuurtje.

Waarom mag je niet-religieuze geschriften wel verbranden?

Michiel van Nispen van de Socialistische Partij vraagt waarom religie volgens Mutluer meer bescherming verdient dan andere zaken die voor mensen van groot belang zijn. Ietwat paniekerig haar blaadjes omdraaiend beantwoordt zij die vraag niet. Van Nispen stelt die belangrijke vraag uiteindelijk driemaal, maar krijgt geen antwoord.

Een term als ‘heilige geschrift’ brengt overigens direct problemen met zich mee, want het gaat dan niet om ‘ervaren heiligheid’, omdat die heiligheid als feitelijkheid wordt verondersteld. De zogenaamde heilige geschriften van het jodendom, het christendom en de islam sluiten elkaar echter uit. Als de Koran juist is dan is de Bijbel dat niet, en andersom. Als je zo’n geschrift niet zou mogen verbranden, waarom On Liberty van John Stuart Mill dan wel? Dat boek heeft significant bijgedragen aan onze liberale open samenleving – in tegenstelling tot een boek als de Koran – en zou daarmee eerder zo’n beschermde status behoren te genieten.

In het debat blijkt overigens dat Mutluer Mill niet goed begrepen heeft wanneer zij stelt: ‘In mijn beleving houdt de grens op als de vrijheid van de een de vrijheid van de ander bedreigt.’ Wiens vrijheid wordt bedreigd door een koranverbranding? In elk geval niet die van Allah en Mohammed, want die hebben er geen last van. Die van moslims dan? Maar zij hoeven niet toe te kijken, toch? Kunnen zij dat niet negeren? De vrijheid van de een eindigt niet bij het kwetsen van de ander: dan zou het hek van de dam zijn.

Mutluer licht nog wel toe: ‘Religiekritiek mag, maar waar wij echt wel een punt van maken is dat we een duidelijke grens stellen bij daden die aanzetten tot haat en tot geweld. En dat is in mijn beleving geen beperking van die vrijheid van meningsuiting, maar bescherming van de verdraagzaamheid.’

Koranverbrander gebruikt geen geweld

Het is goed om stil te staan bij dat geweld, want zij begrijpt dat organisaties als Pegida zelf geen geweld gebruiken. Ze erkent namelijk dat sommige moslims tot geweld bereid worden als de islam wordt bespot. Ze benoemt in haar bijdrage dat Pegida aanzet of oproept tot geweld, en dat de nationale veiligheid in het geding komt, in de verschijningsvorm van een reactie op de koranverbranding. Oftewel, zij verwijt de koranverbrander dat anderen zo boos worden op de koranverbrander dat zij geweld zullen gaan gebruiken.

Hier wordt de logica van blaming the victim gevolgd. Jij moet niet in een rok over straat lopen in Amsterdam-West. Dan word je ook niet seksueel lastiggevallen. Om dat te voorkomen wordt het dragen van een rok verboden. Of: je hoort tijdens het uitgaan niet dat dure horloge te dragen waar je hard voor gewerkt en gespaard hebt, en dat je zo mooi vindt. Om beroving te voorkomen, wordt het dragen van die Rolex strafbaar gesteld.

Wie is er nou radicaal?

Maar zou de focus niet juist moeten liggen op degene die de bestaande wet overtreedt? Degene die geweld toepast? Op degene die zich laat beledigen en daardoor ontoelaatbaar gedrag vertoont? Dat is precies wat groeperingen als Pegida willen aantonen. Vrij vertaald: ‘Wij verbranden een boekje – normaliter zonde maar de meeste mensen zullen hun schouders ophalen – en moslims zijn bereid om als reactie erop te doden. Wie is er nou radicaal? Waar zit het werkelijke probleem?’

Van Nispen van de SP benadrukt dat het aanzetten tot haat en geweld reeds strafbaar is, en vraagt Mutluer waarom zij deze gedraging dan expliciet strafbaar wil stellen. Daarop volgde slechts als antwoord: ‘En ik vind dat wij als wetgever normen moeten vaststellen. En ik vind ook dat het onze taak is om duidelijkheid te geven aan onze burgers, aan onze handhavers, aan onze rechters, over wat wel en niet strafbaar is. En we kunnen burgemeesters – lees ook de brief van de burgemeester in Arnhem – en rechters niet in het ongewisse laten. En in mijn beleving kan een verbod op het vernietigen van dit soort religieuze geschriften voor die duidelijkheid zorgen.’

Dat Mutluer geen enkele duidelijkheid kan geven, blijkt uit de vraag van Ingrid Michon (VVD) waar dan de grens ligt? Mag je een koran dan niet verbranden, maar wel verscheuren? Door de lucht gooien? Vertrappen? Erop dansen? Aan een hondenriem achter je aan slepen? Er volgt geen antwoord.

Daarnaast rijst ook de vraag waarom zo’n verbod beperkt moet blijven tot boeken. Heeft het afbeelden van Allah of de profeet Mohammed niet een soortgelijke betekenis? Of het nuttigen van niet-halalproducten nabij een moskee? Of een protest tegen de azam (gebedsoproep)?

Zoek een therapeut

In een open samenleving zouden zulke gedragingen niet strafbaar horen te zijn. Als mensen tot geweld bereid worden bij de verbranding van een boek kunnen zij beter een goede therapeut zoeken, dan hun heil zoeken in een nieuwe strafbaarstelling. De linkse partijen die nu bereid zijn om individuele vrijheden af te schaffen om een religie te beschermen – en omdat het om de islam gaat: het multiculturalisme – zouden zich achter de oren moeten krabben. Zij nemen telkens meer afstand van datgene waar links ooit voor stond: individuele vrijheid, secularisme, en daarmee het vrije woord.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER. 

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht GroenLinks/PvdA verkwanselt haar eigen seculiere achtergrond in korandebat verscheen eerst op Wynia's Week.

De vraag die bij een opvallend lange storing rijst, is natuurlijk of het hier ging om een cyberaanval, zoals die in het verleden plaatsvonden vanuit landen als China, Rusland en Iran. Defensie ontkende dit in een persbericht, maar tegenover NRC was het ministerie iets genuanceerder: ‘tot dusver’ lijkt het niet te gaan om sabotage maar er is nog geen ‘volledige duidelijkheid’.

Lopend kwetsbaarheidsonderzoek

Het probleem in deze casus zou zitten in het Netherlands Armed Forces Integrated Network (NAFIN). ‘Deze kabel,’ zo valt te lezen op de website van de Algemene Rekenkamer, ‘is het product van een publiek-private samenwerking tussen Defensie en onder meer KPN. Dit “gesloten” glasvezelnetwerk is zo’n 3.300 kilometer lang en is noodzakelijk voor vitale overheidstaken. Het verbindt niet alleen zo’n 180 defensielocaties met elkaar, maar ook 70 locaties die niet van Defensie zijn. Dit zijn onder meer de ministeries en hun datacenters, politielocaties, het centrale deel van het C2000-netwerk waarmee de hulpdiensten communiceren, maar ook enkele NAVO-hoofdkwartieren en de koppeling met de militaire netwerken van België en Duitsland.’

Kritische infrastructuur dus voor Nederland geldt, maar ook voor de NAVO. Vermeldenswaard is dat de Algemene Rekenkamer daarom sinds november 2023 bezig is te onderzoeken ‘hoe de minister van Defensie ervoor zorgt dat het NAFIN weerbaar is tegen zowel fysieke als digitale cyberaanvallen’. Ook wordt onderzoek gedaan naar de detectiemogelijkheden van cyberaanvallen – het is immers niet altijd duidelijk dat het om een aanval gaat – en hoe daarop wordt gereageerd: welke protocollen liggen er klaar als er niet meer op de systemen kan worden vertrouwd en in hoeverre zijn die protocollen bekend en werkbaar?

Technologische ontwikkelingen kunnen het leven veiliger en makkelijker maken, maar die ontwikkelingen gaan nu sneller dan ooit tevoren. Het is daarom essentieel om kritisch na te denken over hun betekenis, om normatieve vragen te stellen en om de data-ethische kant te belichten. Zoals ik in Het Recht op Misinformatie schrijf, is het belangrijk om niet blindelings mee te gaan in narratieven over het ‘aanpakken’ van bijvoorbeeld misinformatie. Want wat betekent het om op internet berichten te verwijderen? En zou het medicijn niet erger kunnen zijn dan de kwaal?

Systemen waarin politie- of GGD-medewerkers gezamenlijk het verloop van een melding kunnen verwerken, zijn ontzettend handig. Er kan dan effectiever en efficiënter worden gewerkt. Maar wat als het systeem er plots mee stopt? Weten de medewerkers dan wat ze moeten doen? De reeds aangevraagde rijbewijzen van burgers zijn al geprint en liggen klaar in de gemeentehuizen, maar de verwerking van de afgifte kan in het systeem niet plaatsvinden. Een systeemprobleem wordt zo ook een bureaucratisch probleem. De overkoepelende vraag is: zijn we niet te afhankelijk geworden van bepaalde technologieën? Kunnen we nog functioneren zonder die hulpmiddelen?

Wat als banksaldo’s worden gewist?

Dit soort vragen geven ook te denken over andere ontwikkelingen. Er zijn initiateven als een Europese id-wallet en een digitale euro; we doen nu onze meeste geldzaken al digitaal en veel mensen hebben geen significante hoeveelheden contant geld meer in huis. Maar wat als burgers door een storing geen toegang meer hebben tot hun rekening? Of nog erger: wat als banksaldo’s op een of andere manier worden gewist?

Uit de storing bij Defensie moet lering worden getrokken, of het nu ging om een cyberaanval of om een pijnlijke menselijke fout. De casus toont de kwetsbaarheid van het systeem aan en de afhankelijkheid van technologie voor allerlei vitale processen in onze samenleving. Het belang van cybersecurity kan nauwelijks worden overschat.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER. 

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Storing bij Defensie toont aan: zonder cybersecurity staat Nederland stil  verscheen eerst op Wynia's Week.

Nadat entrepreneur Elon Musk had aangekondigd dat hij op 12 augustus – live op zijn platform X – in gesprek zou gaan met presidentskandidaat Donald Trump, kwam er een reactie van Thierry Breton. De Franse EU-commissaris voor de Interne Markt stuurde ‘Dear Mr. Musk’ een brief – met cc naar de ceo van X – die hij ook publiceerde op het platform. Bij de brief plaatste hij de tekst: ‘With great audience comes greater responsibility #DSA As there is a risk of amplification of potentially harmful content in EU in connection with events with major audience around the world, I sent this letter to @elonmusk.’ 

Breton kreeg op X steun, maar er waren ook veel verontwaardigde reacties. Musk reageerde met een meme met daarop de tekst: ‘Take a big step back and literally, fuck your own face!’ 

‘Proportionele maatregelen’ 

Waar was het Breton precies om te doen? In zijn brief – die bleek te zijn verstuurd zonder medeweten van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen – wijst hij Musk op diens verantwoordelijkheid om zich aan ‘de wetten van de EU’, en dan met name de Digital Services Act (DSA), te houden, aangezien een derde van de 300 miljoen X-gebruikers zich in de EU zouden bevinden. Een jaar geleden schreef ik in Wynia’s Week al over de gevaren van deze DSA die toen van kracht werd voor de grootste online platforms en zoekmachines. 

Breton stelt dat Musk weliswaar vrijheid van meningsuiting heeft, maar dat hij ervoor moet zorgen dat ‘proportionele en effectieve verzachtende maatregelen klaarstaan met betrekking tot de versterking van schadelijke inhoud gerelateerd aan relevante evenementen, waaronder live streams, die, als ze ongeadresseerd blijven, het risicoprofiel van X zouden kunnen vergroten en nadelige effecten kunnen genereren voor het publieke discours en de publieke veiligheid. Dit is belangrijk tegen de achtergrond van recente voorbeelden van publieke onrust die voortkwam uit de versterking van inhoud die haat, wanorde, aanzettingen tot geweld, of andere gevallen van desinformatie promoten.’ 

Kennelijk houdt de EU een risicoprofiel bij per online platform, want Breton dreigt hier met een verhoogd aantal risicopunten voor X. Wat de gevolgen daarvan zouden zijn, laat hij onvermeld. Breton benadrukt daarnaast dat er niet mag worden gediscrimineerd in de moderatie van de gebruikersgemeenschap en de content, ‘including yourself as a user with over 190 million followers’.  

Aangezien de content die Musk in de Verenigde Staten maakt, zal ‘overwaaien’ naar Europa, heeft hij volgens een Breton een verplichting. ‘Daarom monitoren we de potentiële risico’s in de EU die worden geassocieerd met de verspreiding van content die aan kan zetten tot geweld, haat en racisme, in samenspel met grote politieke – of maatschappelijke – evenementen in de wereld, waaronder debatten en interviews in de context van verkiezingen.’ 

Breton voegt er nog dreigend aan toe dat Musk op de hoogte is van een ‘formeel proces dat reeds loopt tegen X onder de DSA’. Hij verzoekt Musk om Bretons team vooraf te informeren over de genomen preventieve maatregelen en sluit af met de woorden: ‘Mijn diensten en ik zullen extreem alert zijn tegenover elk bewijs dat wijst richting overtredingen van de DSA en zullen niet twijfelen om onze toolbox, met inbegrip van het nemen van voorlopige maatregelen, volledig in te zetten, mocht dit gerechtvaardigd zijn om EU-burgers tegen serieus letsel te beschermen.’   

Het gevaar van controle 

De brief van Breton maakt duidelijk hoe groot de gevaren zijn die gepaard gaan met sterk beperkende controlemechanismen – zoals in de DSA – over wat online geplaatst mag worden en wat niet. Wat aanzet tot haat of discriminatie en wat desinformatie is, is niet altijd duidelijk te bepalen. Bovendien – ik schreef het ook in mijn boek Het Recht op Misinformatie – rijst de principiële vraag waarom onjuiste informatie niet zou mogen worden gedeeld. Is het niet aan burgers om te bepalen of ze wel of niet kennis willen nemen van onzin?  

In de tweede plaats is het belangrijk om te beseffen dat Breton de brief preventief naar Musk stuurde, nog voordat het gesprek met Trump had plaatsgevonden. De assumptie was kennelijk dat Musk en Trump in elk geval op het punt van desinformatie (of beter misinformatie: omdat de intentie van de verspreider van informatie vaak onduidelijk is) over de schreef zouden gaan. Zou Breton voortaan ook brieven gaan sturen naar Nederlandse journalisten die mensen spreken of interviewen die een ander perspectief op de wereld hebben dan hij? Het lijkt niet ondenkbaar als de journalist of diens medium voldoende volgers heeft.  

Wat Breton heeft gedaan, kan bovendien worden gekwalificeerd als inmenging in de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Is die beïnvloeding wenselijk? Wanneer niet-lidstaten zich zouden bemoeien met verkiezingen in een EU-land, is het hek – uiteraard – van de dam. Zo bezien getuigt Bretons brief van een arrogantie die we doorgaans juist aantreffen onder leiders die we gewend zijn autoritair te noemen.   

We worden zo – niet voor het eerst – gewezen op het probleem dat de EU niet goed uit te voeten lijkt te kunnen met Verlichtingsidealen als de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid, hoewel die idealen het fundament heten te zijn van de Europese samenwerking. De EU bemoeit zich met zaken die de autonomie van de burger aantasten. Aan het vrije woord worden beperkingen opgelegd, zogenaamd om ‘aanstoot’ te voorkomen. Zo ontstaat een wereld die voortdurend wordt geïndoctrineerd met beschermingsdrang en totale risico-uitsluiting. In plaats daarvan zou het vrije woord in de EU de hoogste bescherming moeten genieten en zou de DSA daarom direct op de helling moeten.  

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, zoals ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER. 

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Waar bemoeit Eurocommissaris Thierry Breton zich in hemelsnaam mee?  verscheen eerst op Wynia's Week.

De voorstelling schoot sommige christenen en politici in het verkeerde keelgat. Van orthodoxe christenen die tegen travestieten en transgenders zijn, is dat wellicht te begrijpen, maar ook progressievere gelovigen tekenden protest aan. Nu zou ik de performance zelf ook onsmakelijk noemen, puur om esthetische redenen, maar esthetiek is niet relevant in de kunst wanneer het om woke gaat.

Een muurschildering kan niet heilig zijn

Tweede Kamerlid Don Ceder van de ChristenUnie typeerde de voorstelling als ‘ontheiliging’. Hij zag daarbij over het hoofd dat het ging om een parodie op een muurschildering die – hoe fantastisch mooi ook – in christelijke zin moeilijk heilig kan worden genoemd. De ontheiliging heeft waarschijnlijk meer te maken met de parodie op zichzelf: Jezus en zijn volgelingen uitgebeeld door dragqueens, een trans model en een halfnaakte zanger. Is de ChristenUnie daarmee tegen travestieten of transgenders? Of is dat niet het geval, zolang Jezus maar niet als ‘zoiets walgelijks’ wordt weggezet?

Details over Jezus’ seksuele geaardheid en genderidentiteit zijn helaas moeilijk vast te stellen, want betrouwbaar bronnenmateriaal over zijn leven is schaars. Algemeen wordt verondersteld dat hij een vrijwillig celibataire man was. Hoewel bijvoorbeeld het prachtige schilderij Magdalena Penitente van Domenico Tintoretto en de bijzondere rol van Maria Magdalena in het leven van Jezus ook de vraag zou kunnen oproepen of Jezus wellicht homoseksueel is geweest. We zullen het nooit weten.

Ceder vindt het laf ‘dat (opnieuw) christenen het mikpunt zijn van bespotting’. Daar is niks lafs aan. Alles mag worden bespot, dat is zelfs een goede zaak. De monotheïstische religies genieten op dit punt allerlei privileges die het seculiere humanisme niet heeft.

Gelukkig erkent Ceder dat de parodie juridisch toelaatbaar is en moet zijn. En, zegt hij op X: ‘Als je echt moedig en risqué wilt zijn en de vrijheid van expressie wil benadrukken, had je ook andere religies kunnen bespotten. Denk aan de islam of hindoeïsme etc.’

Christendom hoeft niet ontzien

Inderdaad. Met name de islam wordt onmiskenbaar ontzien als het gaat om bekritisering en bespotting. Ceder heeft gelijk wanneer hij stelt dat islam het eerste mikpunt van religieuze bespotting zou moeten zijn, maar dat hoort niet te leiden tot het ontzien van het christendom. Ceder flirt op X overigens slechts kort met de gedachte om het vizier op de islam te richten, want hij snapt ‘heel goed waarom’ dat niet gebeurt en hij ‘moedigt dat ook niet aan’.

Het aardige is dat de wokisten in de organisatie van de Olympische Spelen hier een koekje van eigen deeg krijgen. Ik kan me niet herinneren dat christenen eerder zo hoog van de toren bliezen in bewoordingen die ook door moslims worden gebruikt wanneer de islam wordt bespot.

PVV-leider Geert Wilders sloeg de spijker beter op z’n kop dan Ceder. ‘Wat heeft deze woke onzin in hemelsnaam met de Olympic Games te maken?’ vroeg hij zich af op X. Vervolgens raakte hij de kern van het probleem: ‘So mocking Christianity is ok but when I publish some Muhammad cartoons the left cries blasphemy and radical imams issue fatwas. Double standards of the worst kind.’

VVD-Tweede Kamerlid Ulysse Ellian liet zich op X in soortgelijke bewoordingen uit: ‘Leuk of niet, de essentie van vrijheid van expressie is dat je andermans religie belachelijk mag maken en over smaak valt gelukkig te twisten. Punt is natuurlijk wel dat men dit niet durft te doen met Mohammed of de Koran want dan was de wereld letterlijk te klein geweest…’

Dat is een verschil met wat Ceder zegt. Wilders en Ellian vinden niet dat het christendom, of welke religie dan ook, ontzien moet worden. Spot hoort bij het vrije woord. Wel lijken Ceder, Wilders en Ellian elkaar te vinden als het gaat om hun vermoeden dat de organisatoren van de Olympische Spelen hun leven niet zeker waren geweest als de parodie betrekking had gehad op Mohammed en zijn volgelingen. Frankrijk zou dan vermoedelijk te maken hebben gekregen met een nieuwe aanslagenreeks door islamitische terroristen. 

Een politiek-ideologische uiting

De parodie op de muurschildering van Leonardo da Vinci was een politiek-ideologische uiting. Waarschijnlijk moesten LHBTIQ+-belangen prominent en herinneringswaardig in beeld komen bij de opening van de Olympische Spelen. Esthetisch verantwoord hoefde de voorstelling niet te zijn: de vele politiek correcte kijkers zouden sowieso wel klappen en juichen.

Tony Estanguet, de voorzitter van het organisatiecomité, zei tegen Sky Sports dat het zijn bedoeling was ‘reflectie aan te wakkeren’. ‘En tegelijkertijd wilden we een scène creëren waarin onze waarden en principes naar voren kwamen. We wilden een duidelijke boodschap meegeven. Natuurlijk hebben we het internationale karakter van de Spelen in acht genomen. Maar dat gezegd hebbende: het is een Franse ceremonie voor de Spelen in Frankrijk. We hebben in Frankrijk vrijheid van meningsuiting en dat wilden we uitdragen.’

Maar als Estanguet en zijn organisatiecomité zo graag de Franse vrijheid van meningsuiting wilde uitdragen, waarom kozen ze dan níet voor het tonen van de Mohammedcartoons van Charlie Hebdo, het nota bene in Parijs gevestigde satirische weekblad waarop in 2015 een bloedige islamitische aanslag werd gepleegd met twaalf doden? 

Uit pure angst. Wat wat we zagen bij de openingsceremonie was niet het uitdragen van de vrijheid van meningsuiting, maar het zwichten voor agressieve minderheden. Wat eigen is aan het Westen mag maximaal worden bespot, maar het vreemde niet. Of concreter: het christendom mag met de vloer worden gelijkgemaakt, maar over de islam geen kwaad woord. Wilders en Ellian hebben gelijk: dat is een dubbele standaard.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, zoals ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER.

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Olympische parodie getuigt van een dubbele standaard verscheen eerst op Wynia's Week.

In mijn artikel legde ik uit waarom geen sprake is van groepsbelediging en waarom Keijzer zelfs een punt heeft, waarbij ik me primair baseerde op de Koran en op de islamitische overleveringen. Het OM heeft op 12 juli een persbericht verspreid waarin het stelt de aangiftes tegen Keijzer te seponeren. Goed zo, denkt u wellicht. Het OM stelt echter ook dat de uitingen van Keijzer ‘in beginsel strafbaar zijn’.

Daar hoort een historische context bij. In oktober 1993 vond in Wenen een grootschalige bijeenkomst plaats van de Raad van Europa. De Europese regeringsleiders – Ruud Lubbers namens Nederland – spraken daar met elkaar af dat er een gemeenschappelijke aanpak moest komen van ongewenste ‘extreemrechtse’ politici: door ‘intolerantie’ dan wel ‘onverdraagzaamheid’ te introduceren als een nieuw strafrechtelijk thema. Voortaan kon iedereen die onverdraagzaamheid bevorderde, daarvoor worden veroordeeld, vooral door het Mensenrechtenhof in Straatsburg.

Het OM stelt nu met betrekking tot Mona Keijzer:

‘Het OM is van oordeel dat de uitlatingen die door Keijzer zijn gedaan op zichzelf beledigend zijn over een groep mensen wegens ras en godsdienst en, ook in de context van het publieke debat, onnodig grievend zijn. Keijzer heeft naar het oordeel van het OM onvoldoende verantwoordelijkheid genomen om te voorkomen dat haar uitingen die zij in de talkshow Sophie & Jeroen heeft gedaan zouden aanzetten tot onverdraagzaamheid.’

Wie niet onderbouwt, wordt vervolgd

Die redenering van het OM ligt in het verlengde van de in 1993 gemaakte Europese afspraken. Dat Keijzer zou kunnen hebben aangezet tot onverdraagzaamheid maakt dat er sprake is van groepsbelediging, een ernstig strafbaar feit. Het OM legt overigens nog nader uit waarom de uitspraken onnodig grievend waren:

‘Als politicus zou Keijzer in staat moeten zijn om haar woorden zorgvuldig te kiezen en haar stellingen te onderbouwen, ook tijdens een talkshow op live televisie. Dat geldt bij uitstek voor uitingen over minderheidsgroepen. Zij zijn extra kwetsbaar wanneer zij belasterd worden. Keijzer is hierin onvoldoende zorgvuldig geweest. (…) Bovendien presenteerde ze de beweringen als feiten, zonder ze op dat moment van een gedegen onderbouwing te voorzien.’

Daarmee is Keijzer in de ogen van het OM strafbaar. Maar is dat wel zo?

Hek van de dam

In de eerste plaats is het lastig om tijdens een talkshow elk standpunt gedegen te onderbouwen met feiten. Daarvoor is doorgaans geen tijd en de host zit daar meestal ook niet op te wachten, want het vertraagt het gesprek. Ook speelt mee dat de spreker wellicht niet alle achterliggende feiten zondermeer kan reproduceren als gevolg van een onverwachte vraag, terwijl de conclusie nog steeds kloppend kan zijn.

Ten tweede, als een bewering niet als feit mag worden gepresenteerd zonder onderbouwing, dan is het hek van de dam voor wat betreft groepsbelediging. Dan mogen de politie en het OM een aparte afdeling openen die strafzaken draait tegen mensen die aan talkshowtafels plaatsnemen. Het ontbreken van een gedegen onderbouwing bij uitspraken lijkt daar immers eerder regel dan uitzondering te zijn.

Maar toch een sepot

Toch gaat het OM niet tot vervolging over omdat ‘strafrechtelijke vervolging van de politicus in dit geval in strijd is met de vrijheid van meningsuiting’. Het OM wijst op het risico van een chilling effect bij vervolging:

‘Het sanctioneren van een uiting kan anderen ervan weerhouden om hun mening te uiten. Dat geldt bij uitstek voor politici. Een vrije politieke discussie is in een democratische samenleving van fundamenteel belang.’

Een ‘gewone’ burger zou dus wellicht wel vervolgd worden. En precies daar wringt het. Waarom wordt getolereerd dat Keijzer dit zegt, maar geldt dit niet voor u en mij? En wat als die uitspraak feitelijk juist zou zijn? Mag die dan nog steeds niet gedaan worden? Een andere beschermende factor is volgens het OM overigens dat Keijzer reageerde op Sophie Hilbrand en niet zelf het initiatief tot de uitspraak nam. Maar maakt dat werkelijk veel uit in dit geval? 

Het wordt echter nog ernstiger. In de brief aan de aangevers stelt het OM:

‘Ondanks dat Keijzer in het fragment duidelijk probeert te maken dat het niet om alle asielmigranten uit islamitische landen en moslims gaat, is de beschuldiging ernstig genoeg om het beeld over in ieder geval een deel van deze groepen aan te tasten. Daarmee zijn de uitingen van Keijzer in de uitzending van Sophie & Jeroen op zichzelf beledigend over een groep wegens ras en godsdienst.’

Er zijn twee interpretaties van deze passage mogelijk. In de eerste plaats dat Keijzer strafbaar zou zijn voor wat ze niet heeft gezegd. Haar nuances doen er niet toe, omdat sommige mensen er sowieso aanstoot toe nemen. Het gaat erom hoe mensen haar woorden interpreteren en niet om wat zij gezegd heeft.

Een tweede interpretatie is dat Keijzers nuances er niet toe doen, omdat zij nog steeds uitspraken doet over een deel van de groep. Maar dat is precies haar doel. Zij legt de vinger op een zere plek, door te benoemen hoe problematisch een groep orthodoxe of radicale mensen naar joden kijkt. En eens te meer: wat als haar uitgesproken zorg juist is? Mag die waarheid dan niet geuit worden?

Het OM lijkt zich hier te veel met politiek te bemoeien. Toen Geert Wilders in 2008 de film Fitna online zette, werd ook hem het bijdragen aan onverdraagzaamheid verweten. Het OM wilde Wilders echter aanvankelijk niet vervolgen, maar moest dat alsnog doen als gevolg van een artikel-12-procedure. Ook in de brief aan de aangevers in de zaak tegen Mona Keijzer staat vermeld dat de aangevers een zogeheten klaagschrift in kunnen dienen, conform artikel 12 Wetboek van Strafvordering. Dan kan alsnog tot vervolging worden overgegaan.

Religiekritiek in de beklaagdenbank

Mona Keijzer uitte slechts kritiek op een cultuur, en dan met name op het religieuze deel van die cultuur. Als die kritiek strafbaar is, dan lijkt daarmee religiekritiek te worden gecriminaliseerd. In een liberale samenleving moeten burgers echter bijna alles kunnen zeggen. De nuancering ‘bijna’ zit erin dat niet tot geweld mag worden opgeroepen. Als de waarheid niet gezegd mag worden omdat een vermeend kwetsbare culturele groep tegen die waarheid beschermd moet worden, dan wordt het multiculturalisme boven de liberale grondgedachte geplaatst dat burgers alles mogen doen zolang andere burgers daardoor niet worden geschaad.

Het OM geeft daarmee de belangrijkste argumenten tegen de strafbaarstelling van groepsbelediging: het conflict met vrijheid van meningsuiting en het eventueel uitspreken van de waarheid, het subjectieve karakter van belediging, de moeilijkheid om tot een eenduidig oordeel over de uiting te komen, de ogenschijnlijk weinig consistente vervolging van soortgelijke casussen en het chilling effect.

Het is de hoogste tijd om groepsbelediging te decriminaliseren en uit het Wetboek van Strafrecht te halen.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, zoals ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER.

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Zaak Mona Keijzer bewijst: hoog tijd om groepsbelediging uit het Wetboek van Strafrecht te halen verscheen eerst op Wynia's Week.

Veel politieke dissidenten hebben te maken gehad met bedreigingen naar henzelf en intimidaties of geweld naar hun familieleden in Iran, zoals onder andere opgetekend in De Amerikaan van Karadj van Keyvan Shahbazi.

Steekpartij

In 2015 werd Mohammad Reza Kolahi Samadi – die in Nederland leefde als Ali Motamed; later de Enecoman genoemd – vermoord in Almere en in 2017 onderging Ahmad Mola Nissi hetzelfde lot. Van beide moorden wordt aangenomen dat deze in opdracht van het Iraanse regiem zijn gepleegd.

Diezelfde vermoedens bestonden ook over een steekpartij in Leeuwarden in juni 2020 waarbij een 64-jarige Iraniër 22 keer gestoken werd door een landgenoot. De moord op Ali Motamed werd echter uitgevoerd door de Mocro Maffia; die op Nissi mogelijk ook door een crimineel netwerk. Iran lijkt regelmatig gebruik te maken van criminelen om liquidaties te plegen, zo blijkt ook uit een recente casus in Nederland.

Begin mei werd geprobeerd om in te breken in de woning van de 47-jarige Iraanse activist en journalist Siamak Tadayon Tahmasbi in Haarlem. De Iraniër sliep vervolgens een maand slecht en at amper. Uit angst hield hij voortdurend de camerabeelden van zijn woning in de gaten. Op 6 juni zag hij twee zich vreemd gedragende mannen bij zijn woning en hij belde de politie. Toen de politie ter plekke kwam renden de twee weg, maar de politie kon ze aanhouden. De Franse Tunesiër Mehrez A. en een 27-jarige Colombiaan hadden vuurwapens bij zich en leken Siamak Tadayon Tahmasbi te hebben willen omleggen.

Mehrez A. bleek internationaal te worden gezocht. Hij zou zijn betrokken bij de moordpoging op de 78-jarige Spaanse politicus Alejo Vidal-Quadras van de islam-kritische partij Vox. Hij was kritisch op het Iraanse regiem en had contact met opppositiegroeperingen in het land. Vidal-Quadras werd op straat in het gezicht geschoten, maar overleefde de aanslag. Volgens El Mundo gaat het onderzoeksteam van de politie ervan uit dat het Iraanse regiem de opdracht voor de moordpoging heeft gegeven en dat deze binnen slechts drie maanden is voorbereid.

Ook critici buiten Iran moeten vrezen voor hun leven

Volgens de Spaanse krant lag de uitvoering mogelijk bij de Mocro Maffia, die vervolgens Mehrez A. heeft ingehuurd. De aanleiding voor dat vermoeden is een vermeend financieel geschil. Mehrez wilde geld zien, dat de Mocro Maffia niet zou hebben willen geven omdat Vidal-Quadras nog leeft. Mehrez A. geldt als een hardliner. Vlak voor de aanslag op de politicus vermoordde hij een politie-informant op brute wijze. Hij stenigde de man dusdanig dat het lichaam nauwelijks herkenbaar was. Waarschijnlijk wilde hij er een boodschap mee afgeven.

Spanje verzoekt Nederland daarnaast om de 27-jarige Chahinez K. uit Den Bosch uit te leveren op verdenking van het financieren en voorbereiden van de aanslag op de politicus. Zij zou 250 euro hebben overgemaakt aan haar ex-man, die voorverkenningen zou hebben gepleegd voor de aanslag in Spanje. Zelf beweert ze te zijn misbruikt, wat mogelijk lijkt. De aanslag op Alejo Vidal-Quadras toont aan dat het niet slechts Iraanse dissidenten zijn die te vrezen hebben voor de lange arm van Teheran. Ook critici die zijn geboren en getogen in Europa hebben te vrezen voor het regiem.

Verhoogde aandacht geboden

Siamak Tadayon Tahmasbi, het beoogde slachtoffer in Haarlem, vertelde later dat hij regelmatig intimiderende boodschappen van de Iraanse inlichtingendienst kreeg, meestal via bekenden. In een van die berichten werd geïnsinueerd dat zijn lot hetzelfde zou zijn als dat van Mohammad Reza Kolahi Samadi die in Almere werd vermoord.

Naar aanleiding van schriftelijke vragen van VVD-Kamerlid Ulysse Ellian stelde de minister van Justitie en Veiligheid aanvankelijk dat Nederland niet betrokken was bij het onderzoek naar de aanslag in Spanje. Gisteren vroeg Ellian aan de minister of er nu wel actief wordt ingezet op het blootleggen van de rol van het Iraanse regiem bij deze moordaanslag en de poging daartoe in Haarlem. Verhoogde aandacht voor acties van vreemde statelijke actoren op Nederlands grondgebied lijkt geboden te zijn.

Aantasting soevereiniteit

De Nederlandse staat bepaalt wat er op haar grondgebied niet mag gebeuren. In onze democratische rechtsstaat stellen volksvertegenwoordigers wetten vast. Zo mag niemand moorden en ligt het geweldsmonopolie bij de politie. Wie toch geweld gebruikt – en in het ultieme geval een moord pleegt – kan een gevangenisstraf krijgen.

Als een andere staat op Nederlands grondgebied opereert en daar gewelddadige acties pleegt, dan tast die staat daarmee de soevereiniteit van de Nederlandse overheid aan. Sterker nog, het gaat om een ernstige ondermijning van de democratische rechtsstaat. Ons systeem van regels en rechtshandhaving, dat aan de basis staat van onze liberale samenleving, wordt daarmee genegeerd. Zonder een adequaat en sterk tegengeluid ontstaat de boodschap voor kwaadwillende statelijke actoren dat politiek geweld probleemloos uitgevoerd kan worden in Nederland.

Digitale light-variant koude oorlog

We verkeren in een digitale light-variant van een koude oorlog met landen als Rusland, China en Iran. Over Rusland en China deelt de AIVD relatief veel in haar jaarverslagen, waarin met name wordt gewaarschuwd voor cyberaanvallen en spionagepogingen. Maar Iran is ook actief in de fysieke wereld, met klassieke inlichtingenoperaties.

De AIVD wist dat er een dreiging uitging tegen Ahmad Mola Nissi uit Den Haag, maar wist de moord niet te voorkomen. Hoewel de AIVD er aandacht voor heeft, hebben al deze liquidaties en pogingen daartoe plaatsgevonden op Nederlands grondgebied. Schieten de AIVD, MIVD en politie dan tekort daarin?

Het toont in elk geval dat er meer aandacht mag komen voor de dreiging van statelijke actoren. Eens te meer als die dreiging hand in hand gaat met terrorisme en georganiseerde misdaad (de zogenaamde crime-terror nexus), want dat maakt dat staten zich meer kunnen veroorloven. Als zij liquidaties op politieke tegenstanders zelf niet hoeven uit te voeren, maar kunnen uitbesteden, dan is het risico om – bewijsbaar – onderkend te worden als opdrachtgever vele malen kleiner.

Zo’n gewelddadige ondermijning van de democratische rechtsstaat kan niet worden toegestaan. Oorlogvoering gaat niet altijd over het gooien van bommen en granaten tussen staten. Het kan plaatsvinden door uitholling van een rechtsstaat om aan te tonen dat die niet weerbaar is. Het kan gaan om een technologische cyberstrijd, waarbij economische schade wordt aangericht of informatie wordt gestolen.

Diplomatieke signalen

Door het zwakker worden van de ene staat kan de andere profiteren. Er moet voorkomen worden dat Iran van zo’n situatie profiteert ten koste van Nederland. Dat begint met het opschalen op dit thema binnen de politie en inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Meer mensen moeten zich actief bezighouden met dit thema.

Maar er moeten ook diplomatieke signalen worden afgegeven. Aanwezigheid van onze ambassadeur bij de inauguratie van massamoordenaars zoals Ebrahim Raisi – de president die recentelijk stierf in een helikoptercrash – geeft een verkeerd signaal. Nederland dient te beseffen dat Iran niet het stoute jongetje van de klas is, nee, het regiem is de vijand van het Westen, van de liberale verworvenheid die wij kennen. Een bedreiging voor onze open samenleving, voor onze manier van leven.

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER.

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Nederland moet beseffen dat het Iraanse regiem onze vijand is en dat schending van onze soevereiniteit onacceptabel is verscheen eerst op Wynia's Week.