Een soortgelijke ervaring heb ik, wanneer ik me in rechtszaken verdiep en probeer de gedachtengang van rechters te volgen. We hadden deze column ‘Een nerd leest een vonnis’ kunnen noemen.

Niet dat ik rechters per se van ongecijferdheid beticht; dat is niet altijd primair het probleem. Het probleem dat ik wel altijd heb met vonnissen in gecompliceerde kwesties, is dat rechters pretenderen dat hun bewijsvoering met wetenschappelijke objectiviteit onvermijdelijk tot het gegeven vonnis leidt.

Wat ze in werkelijkheid doen, is met veel omhaal van woorden in hun eigen straatje praten.

Zijn we nu af van de rare vonnissen?

Afgelopen week diende het hoger beroep van Shell tegen Milieudefensie in de fameuze klimaatzaak. In 2020 had Milieudefensie van de rechtbank gedaan gekregen, dat die een bevel uitvaardigde aan Shell om in 2030 45% minder CO2-uitstoot te veroorzaken. Die -45% gold niet slechts de uitstoot van de eigen raffinaderijen, olietankers en dergelijke wereldwijd, maar ook de door Shell aan klanten geleverde producten, de zogeheten scope 3 emissies. Aangezien Shell een bedrijf is dat vooral olie en gas levert, komt dat neer op ongeveer de helft van je omzet schrappen.  Die leveranties worden dan uiteraard overgenomen door andere bedrijven, zodat de daarmee geassocieerde uitstoot onverminderd doorgaat.

Hoe haal je het als rechtbank in je hoofd om zo’n vonnis te schrijven, denkt een nuchtere nerd dan. Weliswaar heeft het Gerechtshof in hoger beroep nu gevonnist dat Shell zijn scope 3 emissies in 2030 niet met 45% -of enig ander opgelegd percentage – verminderd hoeft te hebben. Zoals dat heet: het Gerechtshof vernietigt het vonnis van de rechtbank. Dat is de standaard formulering, maar heeft het Gerechtshof inderdaad gehakt gemaakt van dat absurde vonnis? Zijn we nu  in Nederland voor eens en voor altijd gevrijwaard van dit soort rechterlijk activisme?

Zeker niet. Recentelijk besprak Lucas Bergkamp al op Wynia’s Week welke juridische ruimte er na deze halfhartige uitspraak nog ligt voor clubs als Milieudefensie om door te procederen.

In wezen geeft het Gerechtshof Milieudefensie nog steeds op alle moreel gemotiveerde punten gelijk, en sneuvelt hun eis op wat je een technisch detail kunt noemen: de rechters achten die reductie van 45% in 2030 weliswaar nodig om onder de 1,5 graad opwarming te blijven, maar dat is het mondiale reductiepercentage, wat je niet aan een individueel bedrijf mag opleggen.

Net als in de Urgenda-zaak, beginnen de rechters hun vonnis met een uitgebreide uiteenzetting over  broeikasgassen en klimaat, alsof ze willen aantonen dat ze echt heel wat van klimaatwetenschap weten. Jammer dat het al in de eerste alinea fout gaat, waar ze eerst terecht vaststellen dat de natuur en de oceanen een groot deel (ongeveer de helft) van de door de mens uitgestoten CO2 opnemen.

Maar dan: ‘Deze opnamemogelijkheid wordt steeds geringer door ontbossing en door het warmer worden van het zeewater.’ Blijkbaar weten deze rechters niet, dat de aarde als geheel niet ontbost, maar steeds groener wordt, voor een belangrijk deel juist door de opwarming en meer CO2 in de lucht. Toevallig bleek vorige week nog, dat de opname van CO2 door bomen en planten 30 procent hoger is dan tot nu toe gedacht.

Rechters en warm zeewater

Dat warmer zeewater minder CO2 opneemt is op zich correct, maar in feite blijkt de CO2-opname van de oceanen al een eeuw te stijgen, en dat zal nog een eeuw doorgaan. Dat komt simpelweg, omdat die CO2-opnamesnelheid (bij een gegeven temperatuur) evenredig is met hoeveel CO2 er in de lucht zit. Zolang het CO2-gehalte in de lucht blijft stijgen, blijven de oceanen ook steeds sneller CO2 opnemen. Pas in 2100 wordt de piek in de opnamesnelheid bereikt, en dan duurt het nog tot 2300 eer die weer gedaald is tot het huidige niveau. En dan gaan er dus nog steeds miljarden tonnen CO2 per jaar de oceaan in.

Wetenschappelijk samengevat: er zit een sterke negatieve feedback in het klimaatsysteem, wat betekent dat het systeem weerstand biedt tegen verandering en behoorlijk stabiel is.

Zo zouden we nog meer punten kunnen aanwijzen in de edelachtbare uiteenzetting over klimaat, waar de rechters de meest alarmistische of ronduit verkeerde interpretatie lezen in het meest recente IPCC- rapport. Ook shopt het Hof nog in allerlei andere klimaatrapporten die net als het IPCC-rapport geen wettelijke status hebben. 

Maar daar gaat het eigenlijk niet om. De hamvraag is: waarom achten rechters het hun taak om in een vonnis over een onrechtmatige daad die Shell met zijn uitstoot zou plegen, de  wetenschappelijke discussie over de stabiliteit van het klimaat en de ernst van de effecten op de mens van klimaatverandering nog eens dunnetjes over te doen?

Rechters moeten wet toepassen, niet shoppen in rapporten

Rechters moeten de wet interpreteren en toepassen op concrete gevallen, en er is klimaatregelgeving zat. Bedrijven zijn in Nederland en de EU al gebonden aan allerlei wettelijke regels over uitstootvermindering tot 2030 en daarna, en nergens in die regels staat, dat de uitstoot van een bedrijf als Shell onrechtmatig zou zijn, ondanks dat het zich aan die regels houdt. 

Met deze simpele constatering had de rechtbank in eerste aanleg al de hele zaak van tafel moeten  vegen, maar ook het Gerechtshof laat dit nu na.     

Het selectieve geshop in klimaatrapporten zonder wettelijke status door het Hof en andere rechtbanken die zich over klimaatzaken gebogen hebben, dient in wezen het doel, om bovenwettelijke eisen te stellen aan individuele bedrijven of staten op grond van een alomvattende zorgplicht voor het welzijn van mensen – ook van hele generaties die nog niet geboren zijn.

Rechterlijke redeneerkunst

Tekenend voor de willekeurige redeneerkunst van rechters is, dat deze zorgplicht niet de wereldbevolking geldt; volgens het Hof is zulke ‘bundeling’ door Milieudefensie niet toegestaan, en heeft Shell in deze zaak volgens Nederlands recht alleen een zorgplicht voor Nederlanders. Dus hoewel de scope 3 uitstoot van Shell voor het grote merendeel buiten Nederland plaatsvindt, en bijdraagt aan mondiale klimaatverandering die vooral buiten Nederland tot nadelige gevolgen zal leiden, zou Shell toch in 2030 bijna de helft van zijn activiteiten moeten staken om specifiek Nederlanders te beschermen tegen klimaatverandering. Alsof Nederland niet in staat zou zijn om zijn burgers adequaat te beschermen tegen een warmer klimaat door dijkverhoging en andere lokale aanpassingen.

Het Hof verwijst ook met instemming naar een uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens waarin Zwitserland wordt bevolen meer tegen klimaatverandering te doen, omdat een groep van 2500 Zwitserse Klimaseniorinnen anders te veel last zou krijgen van hittegolven.

Het Hof gaat nu weliswaar niet mee in het percentage van -45% uitstoot in 2030 voor Shell, maar neemt niet principieel afstand van deze zwalkende logica. Dat komt omdat deze en andere rechters zich blind staren op het klimaatprobleem, en wat dat betreft zijn ze geen haar beter dan de doorsnee ‘progressieve’ burger: ‘Voor het hof staat vast dat het klimaatprobleem het grootste probleem van deze tijd is.’

Klimaatverandering is mondiaal zeker een belangrijke kwestie, maar het is niet één-dimensionaal. In grote delen van de wereld zal klimaatverandering weinig voorstellen, of zelfs voordelig zijn. Mogelijk zal het in sommige delen van de wereld later deze eeuw het grootste probleem zijn. Maar voor Nederland zeker niet. Iedereen met een beetje verstand van techniek, waterhuishouding, economie en energievoorziening snapt dat. Maar met rechters die geloven dat hittegolven in Zwitserland levensgevaarlijk dreigen te worden voor Zwitserse bejaarden, is er eigenlijk geen beginnen aan.

Hoezo vertegenwoordigen Milieudefensie en Greenpeace ‘algemeen belang’?

Die rechters kunnen we niet vervangen; maar we kunnen het probleem wel aan de voorkant indammen. Clubs als Milieudefensie of Greenpeace kunnen nu klakkeloos beweren dat ze het levensbelang van alle Nederlanders inclusief toekomstige generaties vertegenwoordigen en op grond daarvan de staat of grote bedrijven aanklagen. Maar die mogelijkheid tot collectieve actie door een actiegroep, artikel 3:305a Burgerlijk Wetboek, staat pas sinds 1994 in de wet, met in 2019 iets aangescherpte eisen voor representativiteit van zulke actiegroepen.

Deze regering moet nu urgent werk maken van het wijzigen van dat artikel in het Burgerlijk Wetboek. Er moeten randvoorwaarden komen in hoeverre beslissingen van rechters in zulke zaken democratisch vastgesteld beleid mogen doorkruisen of ‘optoppen’. En het aanspannen van zo’n zaak zou aan net zulke strakke voorwaarden moeten voldoen als het houden van een referendum.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is auteur van De stikstoffuik (2023) en De Klimaatoptimist (2024), over energietransitie in Nederland. De boeken zijn HIER en HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week – ook in 2025 weer 156 keer, plus tientallen video’s en podcasts! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Rechters moeten wet toepassen, geen klimaatactivisme bedrijven. En laat Schoof rechtsgang door activisten aan banden leggen verscheen eerst op Wynia's Week.

Daarom, om te laten zien dat er nog lichtpuntjes zijn in deze donkere tijden: drie voorbeelden van goed nieuws over klimaat en milieu die in alle drukte van de verkiezingsstrijd onderbelicht gebleven zijn.

(1) Het Antarctische ijs is toch teruggekomen!

Groot alarm anderhalf jaar geleden, alle verloven onder oceanografen ingetrokken, want het was helemaal mis aan het gaan met het zee-ijs rond Antarctica. Er was sprake van een ‘5 sigma anomalie’, iets wat door natuurlijke variatie maar eens in de 7 miljoen jaar voor zou komen. Kon ook eens in de 7 miljard jaar zijn, afhankelijk van welke klimaatblog je las.

Hoe dan ook, het was ongeëvenaard wat we hier zagen gebeuren: satellietwaarnemingen toonden aan, dat het drijfijs in de zuidpoolzee die Antarctische winter – van maart tot september  – veel minder snel aangroeide dan in de decennia daarvoor. Zagen we hier een van die gevreesde kantelpunten in het klimaat zich voor onze ogen voltrekken?

Tweede Kamerlid Tom van der Lee, klimaatspecialist van GroenLinks, dacht in zijn zalige onwetendheid zelfs dat het zee-ijs rond Antarctica midden in de winter aan het afsmelten was.

Maar ook mensen die er wel verstand van hadden, lieten zich niet onbetuigd. De Australische oceanograaf Doddridge zei tegen ABC-news: ‘Misschien komt het ijs volgende winter terug. Daar kunnen we op hopen. Maar zeker weet ik het niet.’

Terwijl hij dat zei, lag er meer dan tien miljoen vierkante kilometer drijfijs rond Antarctica, en nog elke week vroor een stuk poolzee ter grootte van Frankrijk dicht. Om dan te suggereren dat de zuidelijke poolzee de volgende winter misschien helemaal niet meer zou bevriezen heeft niets meer met klimaatwetenschap te maken. 

Inmiddels kunnen we gewoon kijken of het ijs in de Antarctische winter van 2024 teruggekomen is:

(bron https://www.climate.gov/news-features/event-tracker/2024-antarctic-sea-ice-winter-maximum-second-lowest-record)

We zien de rode groeilijn van 2023 in juli en augustus inderdaad een flink stuk lager lopen dan de rest van de jaren. Daar ging de ophef over. Maar vanaf november, het begin van de Antarctische lente, voegt die lijn zich gewoon weer bij het normale afsmeltingstempo in alle andere jaren. De sigma’s van de anomalie smolten weg als sneeuw voor de zon.

De rode lijn van 2023 loopt na 31 december door als de oranje lijn van 2024 op 1 januari. Het drijfijsminimum was die Antarctische zomer niet bijzonder laag, en het ijs in de winter van 2024 in bijna volle omvang teruggekomen. Niks kantelpunt in het klimaat: het zeeijsmaximum kantelt na het laagterecord van 2023 gewoon weer terug naar min of meer normaal.

(2) De oceanen zijn toch niet aan het overkoken!

Groot alarm een klein jaar geleden, alle verloven onder oceanografen ingetrokken, want de opwarming van de oceanen was op hol geslagen. Zagen we hier een kantelpunt zich voor onze ogen voltrekken? Er was sprake van een ‘5 sigma gebeurtenis’ , iets wat door natuurlijke variatie maar eens in de 7 miljoen jaar voor kon komen. Kon ook eens in de 7 miljard jaar zijn, afhankelijk van welke klimaatblog je las.

Hoe dan ook, het was ongeëvenaard wat we hier zagen gebeuren: satellietwaarnemingen toonden aan, dat de oceaan bijna een halve graad warmer was dan ooit eerder gemeten. 

Detail dat in de opwinding vaak sneuvelde: satellieten meten de SST (sea surface temperature) de temperatuur van de oppervlakte van de oceaan – zeg maar: de bovenste meter water.

(bron https://climatereanalyzer.org/clim/sst_daily/?dm_id=world2)

Misschien herinnert u zich de hyperventilerende opwinding nog, maar is het vervolg u ook bijgebleven? In april begon de SST te dalen, ook deze sigma’s smolten weg als sneeuw voor de zon, en inmiddels is de SST lager dan in 2023 om dezelfde tijd van het jaar. Nog steeds wel aan de hoge kant vergeleken met de afgelopen veertig jaar, maar dat is niet meer dan logisch in een opwarmend klimaat.

Daarom hoort u er niemand meer over. 

Het naarstig zoeken naar de oorzaak van de ongeëvenaarde opwarming maakte onder klimaatwetenschappers plaats voor naarstig zoeken naar de oorzaak van de plotselinge afkoeling. Allebei even futiel, aangezien onder dat metertje warm water een gemiddeld vier kilometer diepe, grotendeels ijzig koude oceaan ligt. Als de oceanen goed doorgeroerd werden, zou de SST overal iets boven de vier graden liggen.

Dat die in grote delen van de wereld veel hoger is, 20 tot wel 30 graden, komt omdat de diepe oceaan en de oppervlakte slechts langzaam water en warmte uitwisselen. De minste of geringste verandering in die uitwisselingssnelheid heeft een grote impact op de SST. Een paar extra orkanen of wat hardere wind over de oceanen zorgt voor meer golven, extra mixing met het diepere water en dus daling van de SST. De tijdelijke ups en downs van de SST zijn meer een weers- dan een klimaatverschijnsel.

(3) Er zijn toch nog koraalriffen in 2100!

Groot alarm, al decennia, onder biologen: over de hele wereld gaan de koraalriffen afsterven. Eind deze eeuw zal 97 procent zijn verdwenen. Deze unieke ecosysemen en reservaten van biodiversiteit zijn ten dode opgeschreven, door opwarming en verzuring (zeewater wordt door opname van extra CO2 iets zuurder).

Lange tijd was de toestand van het Great Barrier Reef aan de oostkust van Australië de kanarie in de kolenmijn: de bedekking van het rif met koraal nam door grote ‘bleaching events’ (het koraal verbleekt door slechte leefomstandigheden, waaronder te warm water) steeds verder af.

Toch is het de laatste tijd nogal stil rond het Great Barrier Reef. Althans, het toerisme aldaar floreert als nooit tevoren, maar we horen er weinig meer over van klimaatactivisten. De reden laat zich raden: het gaat de laatste tijd eigenlijk nogal goed met het Great Barrier Reef. Het heeft zich hersteld van de bleaching events, en de koraalbedekking bereikt recordwaardes.

De rampverhalen over het Great Barrier Reef werden van oudsher de wereld ingestuurd door twee instituten met activistische wetenschappers die al langer werden aangevochten door een dissident, de bij dit establishment in ongenade gevallen oceanograaf Peter Ridd.

Drie jaar geleden al toonde experimenteel onderzoek in Hawaii aan, dat koraal verrassend goed bestand is tegen de te verwachten klimaatverandering gedurende minstens deze eeuw. De onderzoekers bouwden een aantal ‘mesokosmossen’ voor koraal, grote aquaria waar het natuurlijke zeewater uit de omgeving doorheen stroomde, maar waar temperatuur en zuurgraad nauwkeurig regelbaar waren.

Een graadje opwarming van het water bleek zelfs gunstig voor de groei van het koraal, en de invloed van verzuring was heel beperkt. Dezelfde groep heeft dat onderzoek na hun eerste publicatie in september 2021 uiteraard voortgezet, en kwam vorige week met nieuwe, meer uitgebreide resultaten.

Die zijn in grote lijnen hetzelfde: bij 2 graden opwarming en een toename van de zuurgraad (daling van de pH) met 0,2 blijven koraalriffen levensvatbaar, biodivers en in staat om te groeien en hun kalkskeletjes te maken. Die plus 2 graden en min 0,2 pH zijn de verwachting voor 2100 bij het nu ingezette mondiale klimaatbeleid.

Dit nieuwe onderzoek verkondigt in wezen hetzelfde als hun onderzoek uit 2021: het koraalarmageddon is van de baan. Decennia lang was dit een van de belangrijkste rechtvaardigingen voor radicaal klimaatbeleid: al zou de mens zich kunnen aanpassen aan een warmer klimaat, tegen het afsterven van het koraal door opwarming en verzuring was geen aanpassing mogelijk. En nu blijkt het koraal zelf zich gewoon aan te passen.

Drie jaar geleden was dit geen groot nieuws. We hebben toen geen persberichten gezien van het Wereldnatuurfonds of Greenpeace over deze heuglijke tijding, terwijl dat, gezien de officiële doelstelling van deze clubs, terecht zou zijn geweest.

Maar misschien wilden ze niet te vroeg juichen; één zo’n onderzoek kan nog onderuit gehaald worden, zo gaat dat vaak in de wetenschap. Maar na drie jaar is dit onderzoek niet onderuit gehaald, en onderbouwd met meer en langer durende experimenten.  Als het slecht nieuws was geweest over het koraal, waren die persberichten van het Wereldnatuurfonds en Greenpeace allang de deur uit geweest.

Hopelijk kunt u dan nog slapen, als Trump in januari 2025 de VS uit het klimaatakkoord van Parijs haalt. 

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is auteur van De stikstoffuik (2023) en De Klimaatoptimist (2024), over energietransitie in Nederland. De boeken zijn HIER en HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Arnout Jaspers: 3 keer goed nieuws over klimaat en milieu dat u nergens anders las verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie de Volkskrant niet leest en ook niet op X meeleest, kan hier nakijken wat zich in de treursoap rond migratie-expert Jan van de Beek en diens verketteraars heeft afgespeeld. Tot nu toe noteren we: publieke knieval en verwijderde tweets van de hoofdeconoom van het CBS; migratie-ideoloog Leo Lucassen ontmaskerd als knoeier, die daarop met de staart tussen de benen vertrok van X; de opinieredactie van de Volkskrant die mee blijkt te schrijven aan haar welgevallige ingezonden stukken, maar de reactie van Van de Beek ondanks een eerdere toezegging weigerde te plaatsen; de rectificatie van blunders in het artikel van Lucassen/De Haas die zelf weer een blunder blijkt. Het is afwachten of dit nog een staartje gaat krijgen bij de Raad voor de Journalistiek. 

De CBS-cijfers over criminaliteit 

Alles wat raakt aan migratie wordt geïnfecteerd met ideologie, zowel van de kant van woke-links als van radicaal-rechts. Daartussen ligt een belegerd middenveld waar feiten er nog toe doen – mits  je bereid bent naar de data te kijken. Dit was een van de punten waarop Leo Lucassen en Hein de Haas in hun artikel in de Volkskrant de mist in gingen: criminaliteit. Zij zeiden dat er geen CBS-cijfers zijn over criminaliteit, uitgesplitst naar herkomstland, ofwel etniciteit. Niettemin stelden ze – hoe dan, als je geen data hebt? – dat er geen verband is tussen etniciteit en criminaliteit.       

Die CBS-cijfers bestaan wel degelijk, twee muisklikken verder dan de bron die Lucassen/De Haas zelf aanhaalden, en op het eerste gezicht ziet dat er echt lelijk uit: 

(Alle grafieken en data over criminaliteit in deze column komen uit de longread van het CBS over dit onderwerp.)  

Dit zijn alle veroordelingen van vijf jaargangen jongeren, allemaal in Nederland geboren en opgegroeid – dus autochtonen, 2e generatie ‘Marokkanen’, enzovoort. We beperken ons verder tot de mannen, omdat die sowieso veel crimineler zijn dan vrouwen.   

Het toverwoord: ‘corrigeren’ 

Marokkanen spannen de kroon: ruim een kwart van al die jonge mannen is veroordeeld voor een misdrijf, bijna vier keer zo veel als de autochtone jonge mannen. De ranglijst van etnische minderheden is in zulke grafieken eigenlijk altijd hetzelfde: de Marokkanen onbedreigd op kop, dan de Surinamers en Antillianen, op de voet gevolgd door de Turken, en op flinke afstand de autochtonen, terwijl Aziatische minderheden in menig opzicht nog braver zijn dan autochtonen.    

Toch is het een mantra onder criminologen, dat etniciteit niets zegt over criminaliteit. Hoe krijgen ze dat voor mekaar, als je deze grafiek gezien hebt? Het toverwoord is hier: ‘corrigeren’ (het CBS spreekt zelfs van ‘controleren’, in de zin van ‘statistisch onder controle brengen’ ).  

Criminaliteit hangt statistisch ook samen met allerlei sociaal-economische factoren, zoals inkomen, de woon- en gezinssituatie en opleiding. De aanname – eigenlijk een dogma, onder criminologen en de meeste politici en journalisten – is nu, dat het verband tussen etniciteit en criminaliteit slechts schijn is, en dat die sociaal-economische factoren in werkelijkheid de verklaring vormen.   

Zo heeft het CBS de criminaliteit van alle etniciteiten en autochtonen gecorrigeerd voor een heel pakket aan sociaal-economische factoren. De oververtegenwoordiging van etnische minderheden verdwijnt dan in de meeste gevallen bijna helemaal. Alles onder controle dus? Nou nee, want dan willen de Marokkanen nog steeds niet deugen, zoals blijkt uit onderstaande grafiek:   

Alleen Marokkaanse mannen zijn, gecorrigeerd voor alles, nog steeds twee keer zo crimineel als alle andere groepen.   

Pijnlijk. Het onbreekt dus niet aan criminologen en opiniemakers die deze oververtegenwoordiging zonder onderbouwing van data weg willen schrijven op racisme, dat wil zeggen discriminatie, stigmatisering en etnisch profileren door de rechterlijke macht. Maar waarom zouden politie en rechters specifiek racistisch zijn tegen Marokkanen, en niet tegen Turken of Antillianen?          

Voorgebakken conclusie  

Een veel fundamenteler probleem is, dat dit corrigeren voor sociaal-economische factoren sterk bevooroordeeld is ten gunste van de conclusie ‘etniciteit is niet voorspellend voor criminaliteit’. Het meest evident is dat bij de factor ‘crimineel verleden van de ouders’. Het blijkt dat de kinderen van een crimineel relatief vaak zelf ook crimineel worden. Dat geldt zowel voor autochtonen als voor etnische minderheden. ‘Jong geleerd, oud gedaan’ dus. Daarom gaat het gecorrigeerde criminaliteitscijfer uit van de fictie: wat als deze jongeren waren opgegroeid in gezinnen waarvan de ouders net zo weinig crimineel zijn als autochtone ouders?   

In concreto: Marokkaanse jonge mannen mogen vaker crimineel zijn dan autochtone jonge mannen, om gecorrigeerd voor ‘criminele ouders’ toch net zo weinig crimineel te zijn. Maar die criminele ouders behoren per definitie tot diezelfde etnische minderheid. Stel, er was een etnische minderheid, de Crimianen, waar 90 procent van de ouders een crimineel verleden heeft, en 90 procent van hun kinderen wordt ook crimineel. Dan kan, na correctie voor ‘criminele ouders’, de politiek correcte conclusie toch luiden: ‘niks te zien hier, mensen, etniciteit zegt niks over criminaliteit’.  

Corrigeren voor woonomgeving is ook dubieus. Stel, de jongeren van Turkse komaf in dit onderzoek wonen vooral in wijken waar veel Turken wonen, en waar de criminaliteit hoger is. Dan mogen ze qua criminaliteit gewoon meedoen met die wijk, maar wordt hun criminaliteitsscore,  ‘gecorrigeerd voor woonomgeving’, gelijkgetrokken naar het autochtone niveau.   

Het corrigeren voor ‘materiële welvaart’ lijdt aan hetzelfde euvel. Het is een ervaringsfeit bij autochtonen en etnische minderheden, dat de meeste criminaliteit voorkomt onder de minst welvarenden. Dus als een etnische minderheid minder welvarend is dan het gemiddelde, is het ‘logisch’ dat die wat crimineler zijn dan autochtonen, dus die mate van oververtegenwoordiging wordt de leden van die etnische minderheid na correctie niet aangerekend.  

Etniciteit mag geen verklarende factor zijn 

Maar waarom zou ‘armoede’ hier de verklarende factor zijn, en niet etniciteit? Stel, puur hypothetisch, dat een zekere etnische minderheid, de Dombianen, erfelijk minder intelligent is dan het gemiddelde. Zowel armoede als criminaliteit hangen statistisch vrij sterk samen met een laag IQ. Dus zowel de lage welvaart als de hogere criminaliteit van de Dombianen zijn dan toe te rekenen aan hun etniciteit. Maar door criminaliteit te corrigeren voor armoede, haal je etniciteit als mogelijke verklaring er tussenuit, simpelweg omdat het geen verklarende factor mág zijn. 

Een onbevooroordeelde analyse zou niet vooraf poneren dat etniciteit slechts schijnbaar samenhangt met criminaliteit via onderliggende invloeden als welvaart, woonomgeving en criminele ouders, waarvoor dan ‘gecorrigeerd’ moet worden. In zo’n analyse zou etniciteit een van de mogelijke verklarende factoren zijn, net als al die sociaal-economische factoren, en dan kun je statistisch objectief testen welke factor het meest voorspellend is voor criminaliteit. Gezien de enorme verschillen in de eerste, ongecorrigeerde grafiek, kan het bijna niet anders of etniciteit is een van de beste voorspellers van criminaliteit.  

Let wel: op groepsniveau. Omdat zelfs bij Marokkaanse mannen bijna driekwart geen veroordeling op z’n naam heeft staan, is geen van deze factoren een goede voorspeller of persoon X, van welke etniciteit dan ook, een crimineel is of zal worden.  

De vraag is dan ook wat je aan moet met dit gegeven. Uiteraard mag een statistisch verband tussen etniciteit en criminaliteit nooit een reden zijn om een individu rechten te ontzeggen. Een Marokkaanse sollicitant om die reden afwijzen is niet slechts illegaal, maar ook statistisch onzin. Vrijwel alles wat je over een individu te weten komt, geeft je significantere informatie over dat individu dan zulke correlaties op groepsniveau. 

Het taboe op een verband tussen etniciteit en criminaliteit is dus strikt genomen niet nodig, maar criminologen vrezen natuurlijk dat zo’n onderzoeksresultaat misbruikt gaat worden om individuen te stigmatiseren. Dat is dan heel jammer; maar het mag voor wetenschappers geen reden zijn om dan maar te doen – zoals Lucassen en De Haas in de Volkskrant – alsof zulke data niet bestaan. En het mag ook geen reden zijn om die data te analyseren op een manier waar de gewenste conclusie al grotendeels ingebakken zit. 

Selectieve controles zijn effectiever 

Het evidente, ongecorrigeerde verband tussen etnische herkomst en criminaliteit leidt tot nog een conclusie die schuurt: er moet geen taboe zijn op etnisch profileren. Stel, uit onderzoek is gebleken dat een kwart van de drugsrunners in een BMW rijdt, en veel minder vaak in andere automerken. Mag de politie dan bij een grote verkeerscontrole selectief BMW’s naar de fuik dirigeren, ondanks dat verreweg de meeste BMW-rijders geen drugsrunner zijn? Uiteraard mag dat, want het maakt de controles effectiever. Mijns inziens kun je, onder strikte voorwaarden, ook selecteren op uiterlijk bij zulke controles.  

Ander voorbeeld: stel dat er na een ernstig misdrijf drie verdachten in beeld zijn (bijvoorbeeld op camerabeelden), maar je weet dat er slechts één dader is. De drie verdachten zijn een autochtoon, een Chinese Nederlander en een Marokkaanse Nederlander. Aangezien de politie altijd moet woekeren met tijd en middelen, is het in zo’n geval zinnig en terecht om eerst door te rechercheren op de Marokkaanse verdachte. Als die een alibi blijkt te hebben, gaat de rechercheur verder met de autochtoon, en als laatste komt pas de Chinees aan de beurt. Volgens het woke gedachtengoed moet die rechercheur een dobbelsteen opgooien alvorens aan het werk te gaan.     

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is auteur van De stikstoffuik (2023) en De Klimaatoptimist (2024), over energietransitie in Nederland. De boeken zijn HIER en HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe het CBS de hoge criminaliteit van sommige etnische groepen wegverklaart  verscheen eerst op Wynia's Week.

Een greep: Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS, noemde Van de Beek op X een ‘cherrypickende charlatan’. Siem Eikelenboom, senior journalist voor Follow the Money: ‘rechts-extremistische laaienlichter’. Hans Laroes, ex-hoofdredacteur van het NOS Journaal, kon zelf geen creatief scheldwoord verzinnen, maar retweet al die laster. Over de onvermijdelijke Leo Lucassen – al zeker tien jaar hofleverancier van de media voor het enige juiste standpunt over migratie – kom ik zo meteen nog te spreken. Overigens: geen van deze personen had, toen ze zich meldden, Migratiemagneet Nederland gelezen.

Voor mij, als auteur van De Stikstoffuik, is het een feest van herkenning, al valt er niets te vieren. Opnieuw zien we hoe een complete maatschappelijke bovenlaag (ik zal het woord ‘elite’ vermijden) zich op een gênante manier laat kennen. Discussiëren op inhoud? Met argumenten komen? Ze doen niet eens een poging. De ad hominem, de stroman, de verdachtmaking en ook flagrante leugens, daarmee denken ze een cordon sanitaire te kunnen opwerpen tegen Van de Beeks denkbeelden. Ze vrezen namelijk, terecht, dat Van de Beek en zijn boek dezelfde functie gaan vervullen als De Stikstoffuik in de stikstofcrisis: de grote ontmaskering van hoe Nederland al die jaren onmondig is gehouden door de lobbycratie.

Wijdvertakte kongsi

In het geval van de stikstofcrisis gaat het om een wijdvertakte kongsi van ecologen en biologen aan universiteiten en in natuurorganisaties, milieu-adviesbureaus en de ambtelijke top van diverse ministeries en overheidsinstanties. Geen samenzwering, heus niet, maar iets wat je plechtstatig een waardengemeenschap kan noemen, en minder eerbiedig een baantjescarrousel die van groepsdenken aan elkaar hangt.

In zo’n milieu worden echt fundamentele vragen niet meer gesteld. Zoals: wat is er eigenlijk heilig aan biodiversiteit? Welke natuur is nu echt waardevol voor Nederland – dus niet alleen voor Nederlandse ecologen?

Ook rond immigratie is een heel ecosysteem ontstaan, niet alleen van opvangcentra, maar daaromheen nog de inburgeringsindustrie, honderden asieladvocaten en hun belangenvereniging, Stichting Vluchtelingenwerk en eigenaren van hotels en bungalowparken die er ook dik aan verdienen. Is er één asieladvocaat die zich weleens afvraagt ‘waar ben ik eigenlijk mee bezig?’ als hij van belastinggeld nogmaals in beroep gaat om de procedure van een kansloze asielzoeker nog verder op te rekken? Zegt zo’n advocaat ooit tegen zijn cliënt: ‘Man, wat doe je hier? Wees nou eens eerlijk, je bént toch geen asielzoeker?’   

Na publicatie van De Stikstoffuik heb ik een maand door het land getoerd om lezingen over de stikstofcrisis te geven. Ook Jan van de Beek denkt na over iets dergelijks. Wat ik daarvan heb opgestoken, is hoe diep bij een brede laag van de bevolking het gevoel zit, verraden te zijn door de eigen politieke bovenlaag. Die bovenlaag ontkent niet eens meer dat ze hun belangen niet verdedigen; die eigen belangen zijn namelijk moreel inferieur verklaard aan een hoger doel waar alles voor moet wijken.

Absolute principes

In het geval van de stikstofcrisis is dat de Natuur, in het geval van migratie is dat Medemenselijkheid. Geen snippertje heide of zandverstuiving mag teloorgaan, ook al moeten daarvoor duizend boerenbedrijven verdwijnen. De waarde van Natuur is absoluut, daar valt niet mee te marchanderen. Geen vluchteling die erin slaagt onze grens te bereiken, mag iets geweigerd worden, wat het ook kost, want Medemenselijkheid is absoluut, daar valt niet mee te marchanderen.

Het absoluut verklaren van zulke principes is de afgelopen decennia buitengewoon effectief geweest om gewone mensen de mond te snoeren. Ze voelden instinctief dat hier iets niet klopt, maar ze worden door de boven hen gestelden om de oren geslagen met internationale verdragen, EU-richtlijnen, uitspraken van activistische rechters en de morele inferioriteit van hun overtuigingen. Boeren en hun sympathisanten zijn natuurvernietigers en dierenbeulen, en wie vindt dat statushouders wel erg vaak voorrang krijgen voor een sociale huurwoning is een racist. Dat staat elke week in de Volkskrant, dus dat is zo.

De Stikstoffuik noch Migratiemagneet Nederland onthullen geheimen: alle informatie die het heersende narratief ondermijnt, was beschikbaar. Maar iemand moet het een keer samenhangend, vlot leesbaar, goed onderbouwd, maar zonder enige consideratie met de lange tenen van het establishment opschrijven. En dan krijgen sommigen een rood waas voor de ogen en gaan hele domme dingen zeggen. 

Ook Leo Lucassen – hoogleraar migratiegeschiedenis aan de Universiteit Leiden en directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam – mengde zich in de strijd op X. Ook volgens hem is Van de Beek een charlatan. Hij weigert om met Van de Beek in debat te gaan, met als argument dat Van de Beek geen peer-reviewed publicaties over immigratie op zijn naam heeft staan.

Belachelijke uitvlucht

Dit is een belachelijke uitvlucht. Van de Beek is nota bene gepromoveerd op een migratie-onderwerp, daar heeft hij zijn doctorstitel mee verdiend. Daarna heeft hij er zelf voor gekozen om niet aan de universiteit verder te gaan, omdat hij al had gemerkt dat een open debat en onbevooroordeeld wetenschappelijk onderzoek over migratie daar niet mogelijk is.

Stel, Van de Beek had een artikel geschreven over migratie in Nederland en had dat willen publiceren in een peer-reviewed, Nederlands wetenschappelijk tijdschrift. Dan was Leo Lucassen of een van hem afhankelijke onderzoeker één van de peer-reviewers geweest, want zo klein is dat wereldje. Dat artikel zou dus nooit zijn gepubliceerd. Dat dan als voorwaarde stellen om met iemand in gesprek te gaan, getuigt van een zeldzame arrogantie.    

Die credit moet ik de stikstofexperts wel geven: ik heb met diverse van hen gedebatteerd, wat niet per se vriendelijk verliep, maar niet één was zo kinderachtig om dat te weigeren omdat ik geen peer-reviewed publicaties over stikstof op m’n naam had. Overigens werd dat argument door de half-weters en meelopers met het heersende stikstofnarratief er wel steeds bijgesleept: ik was geen ‘expert’, dus moest m’n mond houden. Merkwaardig is dat zo’n eis nooit wordt gesteld aan degenen die het met de spreker eens zijn.

Andries Knevel van de EO riep op X op tot een nationaal debat over migratie met alle experts die ertoe doen, dus minstens met Van de Beek, Lucassen en Hein de Haas aan één tafel. En dan wat mij betreft ruim de tijd nemen, geen presentator die bij het NOS Jeugdjournaal vandaan komt, geen afgedwongen Jip-en-Janneke-taal, en een groot scherm boven de tafel waar je grafieken en cijfers kunt laten zien. Wie pakt dat op, vroeg Knevel zich af. Het is alsof een spits in het veld die de bal heeft, roept: jongens, wie schiet ‘m erin?  

Kleinzielig en rancuneus

Gaat dat nationaal debat er komen? Het lijkt me zeer twijfelachtig. De onvoorwaardelijke migratieweldoeners hebben ideologisch te veel te verliezen om het op de inhoud aan te laten komen. Ze verschansen zich in hun ongecijferde morele verhevenheid, en schelden vanuit de hoogte iedereen uit die het waagt er anders over te denken.

Dat geldt niet alleen voor migratie, maar is in veel bredere zin het treurige falen van links in de eenentwintigste eeuw: als puntje bij paaltje komt, blijkt links net zo kleinzielig en rancuneus, en heeft net zo weinig respect voor inhoudelijke argumenten als de splinters op rechts die ze zo graag verketteren.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is auteur van De stikstoffuik (2023) en De Klimaatoptimist (2024), over energietransitie in Nederland. De boeken zijn HIER en HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Arnout Jaspers: de rancuneuze migratielobby ontmaskert zichzelf, met dank aan Jan van de Beek verscheen eerst op Wynia's Week.

En niet te vergeten ook door de demagogie rond dit beladen onderwerp. Alleen voor mensen die er vrijwel niks van af weten, zoals Frans Timmermans, is de zaak heel simpel: kernenergie is ‘hartstikke duur’, veel duurder dan de ‘spotgoedkope windenergie’ die wij van ons deel van de Noordzee kunnen halen. 

Mix van privaat en publiek eigenaarschap

Het vorige kabinet zei twee nieuwe kerncentrales te willen bouwen, dit kabinet mikt op vier. Voor de eerste twee had het vorige kabinet 4,5 miljard euro gereserveerd, dit kabinet doet er nog 9,5 miljard euro bovenop, dus 14 miljard euro voor vier grote kerncentrales.

Is dat genoeg om vier grote kerncentrales te bouwen? Nee, maar het kabinet gaat dan ook geen kerncentrales aanschaffen, al lijken journalisten en politici dat wel te denken. Die stroman wordt onder andere opgevoerd in een artikel over de kosten van kernenergie op De Correspondent.

Hoewel over het financieringsmodel nog geen besluiten zijn genomen, zal het zeker niet zo zijn dat de overheid de bouw van die kerncentrales voor honderd procent uit belastinggeld gaat financieren en dan ook volledig eigenaar wordt.

Het andere uiterste, een kerncentrale die volledig eigenaar is van een of meer commerciële bedrijven en volledig autonoom op de vrije markt voor elektriciteit acteert, lijkt ook uitgesloten. Bij kerncentrales in Europa zien we allerlei varianten in de mix van privaat en publiek eigenaarschap, en allerlei varianten in het verdienmodel zodra een kerncentrale stroom gaat produceren.

In het geval van die vier nieuwe Nederlandse kerncentrales is onduidelijk waar de overheid 14 miljard euro aan denkt te gaan uitgeven. Het staat dan ook slechts als een reservering op de begroting. Een mogelijke bestemming voor die miljarden is om goedkope leningen te verstrekken aan de firma’s die deze kerncentrales gaan bouwen. In dat geval komt dat geld met rente terug, weliswaar over een lange periode, 30 à 35 jaar, maar uiteindelijk kost dat de belastingbetaler dus niets. 

Dat kan flink schelen in de totale kosten, want een groot deel daarvan bestaat uit rente, net als bij een 30-jarige hypotheek. Immers, de bouw kost miljarden en duurt jaren, terwijl er pas inkomsten zijn om de schuld mee af te betalen zodra er stroom aan het net geleverd wordt. Lagere rentelasten betekent daarom: een lagere stroomprijs per kilowattuur, wat de consument direct in de portemonnee merkt. 

De zuivere bouwtijd

Voor de Nederlandse kerncentrales zijn nog geen offertes uitgebracht, dus niemand weet wat die gaan kosten. In opdracht van actiegroep Wise heeft adviesbureau Profundo daar nu een verkenning naar gedaan. Wise is een club van anti-kernenergieactivisten die de demagogie zeker niet schuwen, maar het is niet alleen maar feitenvrij geblaat wat ze produceren. Ook het rapport van Profundo geeft, naast zeer aanvechtbare conclusies, interessante informatie.

Een van de mythes over kernenergie is, dat het bouwen van kerncentrales steeds langer duurt en steeds duurder wordt. Anders dan elke andere technologie, zou kernenergie een ‘negatieve leercurve’  hebben. Om dat te onderbouwen, presenteert Profundo twee bekende plaatjes uit een inventarisatie in 2016:

Bovenstaand plaatje laat de zuivere bouwtijd zien van alle elektriciteit leverende kerncentrales die tussen 1970 en 2016 gebouwd zijn. Door elke puntenwolk kun je formeel een ‘regressielijn’  uitrekenen, en dat is hier ook gedaan: de trend is dat de gemiddelde bouwtijd is gestegen van 6,5 jaar in 1970 naar  krap 9 jaar in 2015.

De bouwkosten

Sowieso is dat veel minder dan de bouwtijden van 15 of 20 jaar die vanuit kamp Timmermans de media ingeslingerd worden. Maar bovendien is die regressielijn niet te rechtvaardigen bij een puntenwolk van die vorm. Het is evident, dat vooral in de jaren tachtig veel kerncentrales een zeer lange bouwtijd hadden, maar die is sindsdien drastisch gedaald. Kijk je naar kerncentrales die deze eeuw stroom begonnen te leveren, dan zijn er drie uitschieters van 11, 12 en 13 jaar, terwijl de rest in minder dan 7 jaar gebouwd is.

Het tweede plaatje geeft de bouwkosten in dollars per kilowatt vermogen (want grote kerncentrales zijn uiteraard duurder dan kleine), en de overeenkomst is opvallend: 

Dat komt, zoals gezegd, omdat de kosten voor een groot deel uit rentelasten bestaan: een lange bouwtijd impliceert hoge kosten. Ook door deze puntenwolk is een onzinnige regressielijn getrokken om de mythe van de negatieve leercurve overeind te houden, terwijl de gemiddelde kosten sinds 1990 duidelijk gedaald zijn. De laatste vijf centrales, die vanaf 2010 stroom gingen leveren, kostten 2000 dollar per kilowatt, terwijl de regressielijn dan boven de 4000 dollar per kilowatt uitstijgt. 

Dat is informatief, maar Profundo gebruikt deze gegevens niet om de kosten van de nieuwe kerncentrales in Nederland te schatten. Een moderne EPR-kerncentrale van 1,6 gigawatt zou dan namelijk maar 3,2 miljard dollar (1.600.000 x 2000) kosten, ofwel 3 miljard euro. Koopje!

In plaats daarvan nemen ze zes recente bouwprojecten die niet in bovenstaande grafieken voorkomen als maatstaf, in zes verschillende landen: Finland, Frankrijk, Groot-Brittannië, UAE, Zuid-Korea en de VS. Daar zitten twee brekebenen bij, Flamanville in Frankrijk en Olkiluoto in Finland, die in bovenstaande grafieken tot de extreme uitschieters zouden behoren qua overschrijdingen. Voor Hinkley Point C in Groot-Brittannië, dat enorm veel media-aandacht krijgt als vermeend nucleair fiasco, valt het relatief nog mee, met een overschrijding qua budget met een factor 1,9 en qua bouwtijd met een factor 1,8.

Wisseltruc

Voor de projecten buiten Europa past Profundo een wisseltruc toe die de budgetoverschrijdingen kunstmatig oppompt. In dollars stegen de kosten voor Vogtle 3 en 4 in de VS van 14,3 miljard naar 36,8 miljard, een stijging met een factor 2,6. Dat is heel fors, maar naar de smaak van Profundo blijkbaar nog niet fors genoeg, want ze rekenen dat om naar euro’s, zodat de kosten stegen van 9,2 miljard naar 33,9 miljard, een stijging met een factor 3,7.

Dit verschil zit ‘m in het feit, dat een euro bij het begin van de bouw 1,55 dollar waard was, en op het eind nog maar 1,09 dollar. Het is uiteraard onzin om een Amerikaanse kerncentrale de ontwaarding van de euro ten opzichte van de dollar als kostenoverschrijding in de schoenen te schuiven. Dezelfde truc halen ze uit met de kostenstijgingen voor de Zuid-Koreaanse en Arabische kerncentrales: in de eigen valuta waren de kostenstijgingen respectievelijk een factor 1,26 en 1,23, in euro’s wordt dat een factor 1,6 en 1,7.

Pandemie en politiek gezwalk

Die opgepomte overschrijdingsfactoren worden door Profundo vervolgens wel als maatstaf gebruikt voor de te verwachten budgetoverschrijdingen van de Nederlandse kerncentrales. Die hele exercitie is natuurlijk zeer speculatief: zijn deze zes projecten en hun budgetoverschrijdingen representatief? Hinkley Point C, en waarschijnlijk de andere Europese bouwprojecten ook, hebben alleen al door corona zo’n anderhalf jaar vertraging opgelopen. De Koreaanse bouw werd twee jaar stilgelegd omdat een nieuw aangetreden regering vond dat Korea beter LNG kon importeren om elektriciteit op te wekken.

Moeten we een pandemie en politiek gezwalk in de komende tien jaar nu al verdisconteren in de kostenschatting van Nederlandse kerncentrales, en daar mede de beslissing van af laten hangen om ze überhaupt te bouwen?

Het nadeel van de lange levensduur

Hier is maar één voorbeeld, in een van de vele rapporten, in detail geanalyseerd om te illustreren hoe dubieuze aannames en creatief gecijfer worden ingezet om kernenergie ‘hartstikke duur’ te maken. De kosten voor nieuwe Nederlandse kerncentrales waar ze op uitkomen, zijn niet meer dan een slag in de lucht, u mag ze zelf opzoeken in het rapport. 

De lange levensduur van kerncentrales, 60 tot 80 jaar, werkt gek genoeg ook in hun nadeel als je er de boekhouders op loslaat. De scenariostudies over de kosten van kernenergie, de financiering en de kostprijs per geleverde kilowattuur stroom zijn namelijk allemaal gebaseerd op het terugverdienen van de investering en het afbetalen van alle leningen in 30 of 35 jaar. Voor ‘hernieuwbare’ bronnen als zon en wind is dat ruim: windmolens en zonnepanelen gaan maar zo’n 25 jaar mee.

Maar een kerncentrale die na 30 jaar alle schulden heeft afbetaald, blijft dan nog 30 tot 50 jaar lang spotgoedkope kilowatturen leveren. De maatschappelijke baten en de uitgespaarde CO2-uitstoot daarvan zijn enorm, maar staan voor 0 euro in de spreadsheets van de boekhouders. Geen enkele scenariostudie brengt die vrijwel gratis en vrijwel CO2-vrije stroom na het 30ste bedrijfsjaar in rekening. Het is alsof een huis waarvan je de hypotheek na 30 jaar heb afbetaald, spontaan instort en niets meer waard is.

Een voorbeeld van die absurde boekhouderslogica zien we ook in bovengenoemd artikel op De Correspondent. Auteur Jesse Frederik denkt dat kerncentrales niet teruggeschakeld kunnen worden, en dus op vol vermogen door moeten draaien, ook tijdens uren dat de marktprijs van elektriciteit door een overschot aan zonne- of wind-energie negatief wordt. Dan moet de eigenaar van zo’n kerncentrale voor elke geleverde kilowattuur bijbetalen, en draait dus verlies.

Negatieve energieprijzen zijn een falen van het marktmechanisme dat sowieso uit het systeem gehaald moet worden, ongeacht of je kerncentrales bijbouwt. Dat is waarom onder meer de saldering voor particuliere zonne-energie wordt afgeschaft.

Worden kerncentrales duurder als ze zijn afbetaald?

Maar Frederik denkt dat dit zieke systeem kerncentrales uit de markt gaat drukken: ‘En dat zal natuurlijk naarmate er meer marktaandeel komt voor zon en wind alleen maar toenemen. Wat dat betreft is het ook opvallend dat de scenariostudie eindigt in het jaar 2050. Een kerncentrale staat er echter voor zestig jaar, dus zal ook na 2050 nog geld moeten verdienen.’

Na 2050 zijn de kerncentrales die we nu moeten gaan bouwen ongeveer afbetaald, waardoor hun kosten per kilowattuur drastisch afnemen. Denken dat het dan juist moeilijker wordt om rendabel te blijven, is als geloven dat een huis bewonen veel duurder wordt zodra de hypotheek afbetaald is.

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Arnout Jaspers: Wat gaat een kerncentrale Nederland kosten en wat levert die op? verscheen eerst op Wynia's Week.

Op het moment dat het ‘snoeiharde’ rapport (altijd snoeihard) uitkomt, of het ‘alarmerende’ laatste nieuws over klimaat of milieu (altijd alarmerend), is een nuchtere beoordeling of dit eigenlijk wel belangrijk is, een gepasseerd station. Het is ondenkbaar dat de journalist die er van tevoren op gezet is, na lezing van zo’n rapport bij nader inzien concludeert dat het met een eenkolommertje op pagina 6 wel voldoende gecoverd is.

Momenteel moet er weer flink op de trom geroffeld worden, omdat in november de 29e jaarlijkse VN-klimaatconferentie COP29 gehouden wordt, in een van die onfrisse dictaturen waar de VN zich bijzonder thuisvoelt, Azerbeidjan in dit geval. 

Het klimaatevangelie wordt weer opgedreund

Zo kwam geheel volgens de agendajournalistiek The 2024 state of the climate report op de voorpagina van de Volkskrant terecht, met nog een volle pagina in het binnenwerk er achteraan. Er staat namelijk niks nieuws in dat rapportje (13 pagina’s), en een goed doortimmerd overzicht van de klimaatwetenschap anno 2024 is het ook niet. Het is een pamflet dat voor de zoveelste keer het woke klimaatevangelie opdreunt.

Ter illustratie de eerste vier zinnen: ‘We staan aan de rand van een onomkeerbare klimaatramp. Dit is zonder enige twijfel een mondiale noodtoestand. Een groot deel van het weefsel van het leven op Aarde is in gevaar. We stappen een kritieke en onvoorspelbare nieuwe fase van de klimaatcrisis in.’

Nuchtere vertaling: ‘De opwarming van het klimaat zet zich ook in 2024 voort zoals voorspeld, en dat zal nog wel even zo doorgaan.’

Wetenschappelijke artikelen hebben altijd een bronnenlijst op het eind, om de uitspraken in zo’n artikel met eerdere wetenschap te onderbouwen. Om het niveau van dit pamfletje aan te geven: voor de bewering dat ‘de drie heetste dagen ooit’ optraden in juli 2024, verwijzen ze naar een persbericht van VN-baas António Guterres waarin deze rept van ‘hittegolven over de hele wereld met temperaturen tot 50 graden Celsius. Dat is halverwege kokend (halfway to boiling).’

De soms vileine fysicus Wolfgang Pauli zei, als hem een buitengewoon stupide opmerking ter ore kwam, dat die not even wrong was, niet eensfout. ‘Halverwege kokend’ is er ook zo een.

De belangrijkste boodschap van deze Staat van het Klimaat is dat we momenteel een nieuw tijdperk betreden van onvoorspelbare, volkomen uit de hand lopende klimaatverandering, met een grote kans op de totale ineenstorting van de menselijke maatschappij op aarde. Wat is daarvoor hun onderbouwing? Onderstaande grafiek, die de groei van het aantal artikelen over zo’n totale ineenstorting laat zien: 

De soms vileine fysicus Wolfgang Pauli… oké, laat maar. Overigens is met dit pamfletje het aantal artikelen dat de maatschappelijke ineenstorting door klimaatverandering aankondigt weer met één toegenomen, dus volgens deze logica is die nu nog wat plausibeler geworden.

Obligaat quootje

Ook agendajournalistiek kan niet zonder het obligate quootje van een nominaal onafhankelijke wetenschapper, dus wordt in de Volkskrant Marleen de Ruiter, klimaatrisico-onderzoeker van de VU geciteerd. Haar inzicht wordt groot uitgelicht in het artikel: ‘Afgelopen jaar zagen we een enorme toename in weersextremen. Die uitschieters worden bovendien extremer.’

Onderbouwing voor haar stelling ontbreekt. Dat wordt ook lastig, want er is wel onderbouwing voor het tegendeel. Toevallig kwam afgelopen week een stuk degelijke wetenschap uit over hittegolven (The pace of change of summertime temperature extremes), met een ondubbelzinnig resultaat. De onderzoekers concluderen: ’We laten hier zien, dat zowel in de waarnemingen als de historische modelreconstructies van het klimaat, de heetste zomerdagen in dezelfde mate zijn opgewarmd als de mediaan [een doorsnee zomerdag – AJ]; mondiaal, op elk halfrond afzonderlijk, en in de tropen, van 1959 tot 2023.’

Dus als vroeger in regio X de ergste hittegolf in een jaar een piektemperatuur van 40 graden bereikte, en het klimaat is sindsdien met 1,2 graden opgewarmd, dan komt nu in regio X eens per jaar een hittegolf met piektemperatuur van 41,2 graden voor. Dus niet vijf keer per jaar een hittegolf van 45 graden, of elk jaar een hittegolf van 50 graden, of soortgelijke paniekzaaierij. Deze conclusie is niet gebaseerd op anekdotische waarneming door één klimaatrisico-onderzoeker, maar door alle beschikbare zomertemperatuurmetingen van over de hele wereld statistisch te verwerken.  

Geldt dit alleen voor hittegolven? Nee. Wat is er extremer dan een orkaan? Dus als door klimaatverandering de extremen extreem extremer worden, dan zou dat zeker voor orkanen moeten gelden, toch? Nou, nee. In sommige regio’s zijn geen duidelijke trends, maar Atlantische orkanen zijn de afgelopen decennia in kracht en aantal afgenomen.  

Een kritische bespreking van alle losse flodders in deze Staat van het Klimaat zou langer worden dan het pamflet zelf. Maar laten we deze publicatie eens over dezelfde kam scheren als ‘klimaatsceptische’ publicaties. Een punt van kritiek is dan altijd dat ze veelal niet peer-reviewed zijn. Deze Staat van het Klimaat is gepubliceerd in het tweederangs tijdschrift Bioscience. De redactie ontving het op 4 augustus 2024, en het werd goedgekeurd voor publicatie op 13 augustus. In iets meer dan een week kun je geen peer-review laten doen.

Bij klimaatsceptische publicaties wordt ook altijd een enorm punt gemaakt van ‘wie betaalt jou’? Goede vraag: wie betaalt deze ‘handelaren in paniek’? Een van hen is nota bene Naomi Oreskes, die de bestseller Merchants of Doubt schreef, over door het bedrijfsleven betaalde klimaatontkenners. Wel, deze auteurs worden betaald door Roger Worthington, een advocaat die schatrijk geworden is met asbestprocessen voeren in de VS. Daarmee heeft hij naar verluidt 2,5 miljard dollar binnengehaald.

‘Deskundigen’ zijn te koop

Een ruime schadevergoeding voor echte slachtoffers, dat is mooi, maar de letselschade-industrie in de VS stinkt een uur in de wind. ‘Deskundigen’ zijn voor elk standpunt te koop en lekenjuries kennen, niet gehinderd door feitenkennis, astronomische schadevergoedingen toe aan klagers.

Wat er zelden bijgezegd wordt, is dat hun advocaten een aanzienlijk deel van zo’n schadevergoeding inpikken. What could possibly go wrong? Maar het maakt vast niets uit door wie je betaald wordt als je woke-gecertificeerd bent.

Een travestie van echte wetenschap

Journalisten en klimaatverontrusten schijnen het ook indrukwekkend te vinden, dat deze Staat van het Klimaat door 15.000 wetenschappers ondertekend is (waaronder door Marleen de Ruiter). Dat alleen al geeft aan, dat dit geen wetenschappelijk onderzoek is, maar een pamflet. Als je naam onder een wetenschappelijk artikel staat, impliceert dit, dat je er inhoudelijk iets aan bijgedragen hebt.

Daar is in dit geval uiteraard geen sprake van. Zo’n stuk wordt als deugspam naar talloze academische instellingen gemaild. Vele duizenden wetenschappers krijgen dat via hun werkgever in hun inbox. Misschien kijken sommigen even waar het vandaan komt, zien bij de auteurs Michael Mann en Naomi Oreskes staan, en dan wordt dat massaal, deugblind en by default, ondertekend. Want op menig instituut heb je aan de koffietafel pas echt wat uit te leggen als je niet tekent.

Zo wordt consensuswetenschap gefabriceerd, een travestie van echte wetenschap.

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Arnout Jaspers: Alwéér een woke pamflet vermomd als wetenschappelijk klimaatrapport – en iedereen trapt erin verscheen eerst op Wynia's Week.

Over glyfosaat was ‘ophef’, omdat het door Greenpeace en geestverwante clubs tot duivels product is verklaard. Het werd namelijk geproduceerd door Monsanto (nu Bayer), die ook een grote speler was op de markt voor genetisch gemodificeerde gewassen.

Wereldwijde consensus

Deze ‘ophef’ had er al voor gezorgd, dat op de veiligheid van glyfosaat een vierdubbele veiligheidscheck gedaan is: normaliter hoeft maar één EU-land een gewasbeschermingsmiddel grondig te toetsen, en dan geldt de toelating voor de hele EU. Voor glyfosaat is het hele dossier door vier EU-landen doorgelicht – waaronder door het CTGB in Nederland (het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden).

Naar de effecten van glyfosaat wordt al decennia onderzoek gedaan, en de vier beoordelingsinstanties concludeerden na het doorvlooien van ook de meest recente onderzoeken unaniem: de toelating van glyfosaat kan gewoon verlengd worden. De EU trok daarmee dezelfde conclusie als beoordelingsinstanties in onder meer Australië, Japan en de VS. Er is wereldwijde consensus dat glyfosaat bij het toegelaten gebruik veilig is voor de mens en voor de natuur buiten het landbouwgebied.

Hoe het dan verder gaat: In een wereld waar respect voor feiten, wetenschap en rationele argumenten leidend zijn, zou het glyfosaat-verhaal nu klaar zijn. Maar daarvoor moet je niet bij de milieubeweging en hun spreekbuizen binnen de NPO zijn. Daar heerst onverkort het dogma: glyfosaat is des duivels, dus het moet en zal kanker veroorzaken.

Spreekbuis van dienst in deze kwestie is het tv-programma Zembla. Zonder het met zoveel woorden te zeggen, insinueert het al tijden dat de Europese toelating van glyfosaat een geheime coup is van Big Pharma en Big Agro, die de beoordelingsinstanties misleid en/of omgekocht zouden hebben. 

Deugnarratief

Niks bijzonders: alle tv-programma’s van de NPO die pretenderen onderzoeksjournalistiek op het gebied van klimaat of milieu te bedrijven, volgen slaafs het GroenLinks/PvdA/D66/PvdD-deugnarratief waarbij de conclusies altijd van tevoren vaststaan: bedrijfsleven slecht, overheid liegt, actiegroepen hebben gelijk. Ik kijk zulke programma’s al jaren niet meer.

Tot voor kort kwamen de redacties van Zembla of Pointer makkelijk weg met hun kwaadaardige cherry picking, hun verdachtmakingen door guilt by association, hun meten met twee maten. Andere journalisten keken beleefd de andere kant op, want collega’s val je niet publiekelijk af, en politici zijn als de dood om beschuldigd te worden van het aanvallen van de vrije pers.

Manipulatief en intimiderend

Maar vorige week doorbrak Maarten Keulemans van de Volkskrant op Twitter deze omerta (zoals hij het zelf noemde). Hij deed een boekje open over het manipulatieve en intimiderende gedrag van Zembla’s prima donna’s Ton van der Ham en Vincent Harmsen, toen Keulemans weigerde om zich door Zembla te laten interviewen voor hun uitzending van afgelopen week.

Iedereen die eerder te maken heeft gehad met Zembla, weet namelijk hoe schaamteloos de redactie alle opnames in hun eigen straatje knipt en plakt.

Michiel van Andel, een boer die voor zijn mening durft uit te komen en ook even figureert in die Zembla-uitzending, kan er inmiddels ook over meepraten. Eerder al bracht bioloog en landbouwjournalist Hidde Boersma naar buiten hoe de redactie van Zembla onder valse voorwendselen geprobeerd had bij anderen privé-emailconversaties van hem op te eisen. Zembla hoopte zo beter met modder te kunnen smijten naar Boersma. Iedereen met enige invloed die het niet met Ton van der Ham en Vincent Harmsen eens is, moet namelijk verdacht gemaakt worden.

Hoewel het in dit geval juist Zembla is dat tegen de wetenschappelijke consensus van beoordelingsinstanties over de hele wereld ingaat, is Zembla druk bezig om juist degenen die daar op wijzen, in een Orwelliaanse omkering te framen als ‘de twijfelbrigade’.

Partijen als Zembla, maar ook GroenLinks-politici of Greenpeace verwijzen dan altijd naar de tabakslobby in de VS. In de jaren vijftig en zestig hebben die inderdaad systematisch geprobeerd twijfel te zaaien over het wetenschappelijke bewijs dat roken kanker veroorzaakt. Dat faalde: allang gelooft niemand nog dat roken onschadelijk is, en zelfs fabrikanten van sigaretten geven tegenwoordig toe dat roken longkanker veroorzaakt.

‘De twijfelbrigade’

Toch moet die compleet mislukte desinformatie-campagne van zestig jaar geleden als bewijs dienen, dat allen die nu tegen het ‘progressieve’ deugnarratief ingaan, loten aan dezelfde stam zijn: stiekem door de industrie betaalde ‘handelaren in twijfel’ (naar de bestseller Merchants of Doubt van Erik Conway en Naomi Oreskes).

Iedereen die het waagt om in het publieke debat af te wijken van dit deugnarratief, krijgt een ‘Oreskes’ naar het hoofd: jij bent een corrupt lid van ‘de twijfelbrigade’. De Oreskes is de milieu-variant van de Godwin: immers, als je publiekelijk iets over immigratie, diversiteit of Israël zegt, krijg je binnen de kortste keren een wilde opmerking over de Tweede Wereldoorlog naar je hoofd met de strekking dat je een nazi bent. Net zo mag op straffe van een Oreskes, niet aan de stikstofdoelen in Nederland getwijfeld worden, noch aan de klimaatcrisis, noch aan de funeste invloed van alle pesticiden, herbiciden en PFAS op onze natuur en gezondheid. 

Afgelopen week publiceerde veteraan wetenschapsjournalist Simon Rozendaal zijn nieuwste boek, Paniek om Niets, dat ook gaat over de vaak hysterische angst in Nederland (en meer algemeen het Westen) voor gif en milieuvervuiling. Paniek om Niets wijt die angst bij het grote publiek aan de in de afgelopen decennia enorm verbeterde meetmethodes.

Vroeger konden we misschien microgrammen (0,000001 gram) van een verdachte stof opsporen, terwijl het tegenwoordig mogelijk is om picogrammen (0,000000000001 gram) glyfosaat of PFAS in slootwater of de urine van actrice Carice van Houten aan te tonen. Logisch dat Carice daar van over de zeik raakt: die heeft geen idee van het verschil tussen micro-, nano- en pico, noch dat het altijd de dosis van een stof is die de eventuele schadelijkheid bepaalt.

Groepsdenken

Terecht wijst Rozendaal ook op de kwalijke trend bij de overheid om normen voor potentieel schadelijke stoffen niet af te stemmen op welke concentratie van die stof merkbare schade kan toebrengen (met een ruime veiligheidsmarge, uiteraard), maar op de kleinst mogelijke concentratie die überhaupt nog meetbaar is. Zo is de norm voor PFAS recentelijk met een factor miljoen aangescherpt, zonder enige onderbouwing over gezondheidsschade bij die minuscule hoeveelheden. Dat is opnieuw een illustratie hoe het voorzorgsbeginsel de ene na de andere nep-crisis veroorzaakt.

Toch is Rozendaal nog vrij lankmoedig over de effecten van deze revolutie in de meettechniek, alsof dit een natuurverschijnsel betreft. Maar deze paniek over picogrammen ontstaat niet spontaan; die moet worden aangejaagd door de media. Onder journalisten heerst brede consensus dat je ‘kritisch’ moet zijn, wat op zich uiteraard klopt, maar die kritische houding is bij de meesten ontaard in zeer eenzijdig groepsdenken: ‘bedrijfsleven slecht, overheid liegt, actiegroepen hebben gelijk’.

Wat dat betreft is Zembla slechts een van de meer flagrante voorbeelden van dat groepsdenken.    

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Arnout Jaspers: Hoog tijd om de echte twijfelbrigade aan te pakken: Zembla en zijn kruistocht tegen glyfosaat verscheen eerst op Wynia's Week.

De belangrijkste punten waren sinds het hoofdlijnenakkoord van mei 2024 natuurlijk al bekend, en het leek er op, dat er weliswaar wat zou worden bijgestuurd ten opzichte van de Jetten-agenda, maar dat het kabinet-Schoof echte keuzes uit de weg gaat.

Het regeerakkoord, dat het hoofdlijnenakkoord verder uitwerkt, bevestigt nu die voorlopige conclusie. Onheilspellend is dat al in het begin van dat hoofdstuk over de energietransitie de term ‘koploper’ opduikt: ‘De koploperspositie van Nederland in een verduurzamende wereld versterken we en bouwen we uit.’ De verantwoordelijke minister van Klimaat en Groene Groei, Sophie Hermans, sleept hier dus ballast van D66 het klimaatbeleid binnen. ‘Koploper’ is typisch een D66-mantra; hun partijprogramma stond er vol mee.

Geen kennis, geen ruggengraat

Hermans heeft behalve die mantra ook de topambtenaren van de vorige klimaatminister Rob Jetten geërfd, en zelf heeft ze blijkbaar noch de kennis, noch de politieke ruggengraat om hier resoluut afstand van te nemen. De energietransitie is geen internationale deugrace, en al zou de koploper aan de meet een erespeldje krijgen van VN-opperclown António Guterres, dan nog rechtvaardigt dit niet het aan de bedelstaf brengen van het eigen land met onhaalbare verduurzamingsdoelen.   

Een tweede berucht buzzwoord is ‘ambitie’. Een persoon of bedrijf kan een gezonde ambitie hebben en daar hoeft niks mis mee te zijn, want die doen dat voor eigen rekening en worden door de markt afgerekend op de resultaten. Maar de politiek onderneemt per definitie projecten van andermans geld. Zodra een politicus over ambitie begint, is dat vrijwel een garantie voor zelfoverschatting en onbetaalbaar deugbeleid.

En zo lezen we in het regeerprogramma: ‘Met de ambitie om 50 gigawatt windenergie op zee in 2040 te realiseren, voeren we de huidige Routekaart voor 21 gigawatt onverkort uit. Windturbines komen zoveel mogelijk op zee, in plaats van op land.’ Hermans neemt dus integraal het megalomane plan-Jetten over om in de komende dertig jaar de hele Noordzee vol te zetten met windmolens. Om deze getallen in proportie te plaatsen: Nederland verbruikt nu op de piekmomenten ongeveer 23 gigawatt aan stroom.

De eerste consequentie van die Routekaart is dat ook de ‘stekker op zee’ – in feite een hoogspanningsnet op de bodem van de Noordzee dat net zo groot is als ons hoogspanningsnet op land – ‘onverkort’ moet worden aangelegd. Kosten: naar ruwe schatting honderd miljard euro, al zijn deze bedragen niet in de rijksbegroting (de Miljoenennota) opgenomen. De stekker op zee wordt namelijk betaald door netbeheerder Tennet, formeel een bedrijf dat geen overheidsinstantie is (maar de staat is 100 procent aandeelhouder). Wat wel op de begroting staat voor de komende drie jaar: een lening aan Tennet van 44 miljard euro. In theorie worden die 44 miljard met rente terugbetaald tot 2042, maar dat geld komt, via de kosten voor netbeheer op uw energienota, net zo goed uit uw portemonnee als de belastingen.

De tweede consequentie van die 50 gigawatt (piekvermogen) aan windmolens op de Noordzee is dat er voor tientallen gigawatts aan elektrolysecapaciteit moet worden gebouwd. Elektrolyse maakt uit water en groene stroom groene waterstof, en dat is nodig om de gigantische stroompieken van de windmolenparken op zee op te vangen. Deze groene waterstof moet dan ondergronds worden opgeslagen als brandstof voor conventionele elektriciteitscentrales als het niet waait, en als buffer voor in de winter, als er veel meer behoefte aan stroom zal zijn dan in de zomer. Voldoende elektrolysecapaciteit is essentieel; zonder dat zijn die windmolens weggegooid geld, omdat ze meestal hun stroom niet kwijt kunnen en stilgezet moeten worden.  

Deplorabel rendement

Nog los van het deplorabele rendement van deze cyclus (driekwart van de primaire elektriciteit gaat verloren), ontbreekt in het regeerprogramma of de Miljoenennota elke indicatie van wat deze waterstofeconomie gaat kosten. Maar goedkoper dan die stekker op zee zal het vast niet worden. Wie in de begroting op zoek gaat naar een totaalbedrag, vindt alleen een relatief kleine bijdrage voor een paar pilotprojecten op het gebied van elektrolyse.  

Zou Hermans enig idee hebben van de kolossale omvang van haar ‘ambitie’? Over Jetten hoor ik uit betrouwbare bron dat hij weliswaar toen hij aantrad van toeten noch blazen wist, maar als minister wel in staat is gebleken bij te leren.

De parallellen tussen de loopbanen van Jetten en Hermans zijn nogal duidelijk: Jetten is afgestudeerd in bestuurskunde en heeft, behalve een blauwe maandag als regiomanager bij ProRail, nooit een baan buiten het Haagse D66-reservaat gehad. Hermans is afgestudeerd als politicoloog en heeft, behalve een blauwe maandag als medewerker bij een maatschappelijk adviesbureau, nooit een baan buiten het Haagse VVD-reservaat gehad.

Ik vrees dat ook zij bij haar aantreden van toeten noch blazen weet. Op z’n minst had in het regeerprogramma iets moeten staan over de samenhang tussen kerncentrales en windmolens: elke nieuwe kerncentrale maakt een groot windmolenpark (plus evenredig deel van de stekker op zee, plus bijbehorende elektrolyzers) overbodig.

Dit kabinet zet in op het bouwen van vier nieuwe, grote kerncentrales. Die leveren samen circa 6 gigawatt altijd beschikbare, regelbare elektriciteit. Als je dan nuchter naar het hele elektriciteitssysteem kijkt, maakt dat circa 20 gigawatt aan windmolenparken op zee en 10 gigawatt aan elektrolysecapaciteit overbodig.

Over deze cijfers valt tot op zekere hoogte te twisten; anderen zullen dit misschien te optimistisch vinden. Maar de notie dat kerncentrales windmolenparken overbodig maken, ontbreekt bij Hermans en dit kabinet. Ook een nuchtere kosten-batenafweging tussen enerzijds een kerncentrale en anderzijds een equivalent windmolenpark plus stekker op zee plus elektrolyzers is nergens te vinden.

Stel een adviseur aan

Het hele idee dat kernenergie een oplossing is die andere problemen doet verdwijnen, is blijkbaar bij dit kabinet nog niet ingedaald. Zoals ook blijkt uit dit citaat uit het regeerprogramma: ‘Voor de verduurzaming van de industrie zoekt het kabinet zoveel mogelijk aansluiting op het uitroltempo en beschikbaarheid van hernieuwbare energie, zoals windenergie op zee.’

Geachte minister Hermans, u kunt de industrie ook uitstekend verduurzamen met kerncentrales, daar is niet per se ‘hernieuwbare energie’ voor nodig. Sterker nog, met kernenergie gaat dat veel efficiënter dan met die ‘hernieuwbare’ wiebelstroom. Stel een adviseur aan die dat beseft, en die dat uw topambtenaren inpepert.   

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Arnout Jaspers: Nee minister Hermans, de energietransitie is geen deugrace waarin we koploper moeten zijn verscheen eerst op Wynia's Week.

In 2027 moet al ons oppervlaktewater ‘schoon’ zijn, dat wil zeggen alle plassen, meren en rivieren moeten voldoen aan de verscherpte normen die dan gaan gelden voor een stuk of honderd stoffen. Zoals je kan verwachten zitten daar allerlei afval -en gifstoffen tussen, zoals bestrijdingsmiddelen, anticonceptiehormonen (‘de pil’) en PFAS, maar er komen ook nieuwe normen voor nutriënten, ofwel voedingsstoffen voor planten, namelijk fosfor en stikstof.

Nederland creëert zelf crises

Vroeger waren crises een act of God, zoals de Engelsen dat noemen: onverwachte, heftige externe gebeurtenissen waarover de mens geen controle heeft. Tegenwoordig zijn crises, althans in Europa, volledig door de mens zelf gecreëerd – en dat is iets waar Nederland echt koploper in is.

Op de watercrisis van 2027 wordt nu al voorgesorteerd door lokale overheden, ecologen, adviesbureaus en serieprocedeerders, want dit belooft nog groter en profijtelijker te worden dan de Stikstofcrisis. Eerste voorwaarde is natuurlijk, dat we, net als voor stikstofdepositie, veel strengere normen aanleggen dan onze buurlanden. Dit garandeert dat er vanaf 2027 vanuit de buurlanden heel veel vuil water binnenkomt, zodat we tenminste zeker weten dat Nederland dan een enorm probleem krijgt.

Bekend voorbeeld is de nitraat-norm voor oppervlaktewater. Nitraat is onder andere afkomstig van mest die op landbouwgrond wordt uitgereden. De EU stelt geen normen voor nitraat in oppervlaktewater, alleen in grondwater, en die norm is 50 milligram per liter. Saillant detail: Nederland voldoet nu aan die norm.

Duitsland houdt dat ook aan voor oppervlaktewater: 50 milligram per liter. Logisch: waarom zou de norm voor oppervlaktewater strenger moeten zijn dan voor grondwater? Dat zijn communicerende vaten. Toch is Vlaanderen veel strenger: 4 milligram per liter. En dan Nederland. Daar mogen de waterschappen hun eigen nitraatnormen bepalen, en die kiezen voor normen variërend van 1,3 tot 2,8 milligram. Dus niet alleen moet Nederland weer koploper zijn in de EU, maar de waterschappen doen onderling ook nog een wedstrijdje milieu-koploperschap.

Soms overschrijdt de natuur zelf de normen

Omdat er een stuk of zes rivieren en riviertjes vanuit Duitsland over de Nederlandse grens heen stromen, is dat vragen om moeilijkheden. Hoewel er dus geen Europese norm voor nitraat in oppervlaktewater is, moeten de lidstaten per 2027 wel zorgen dat al hun oppervlaktewateren aan de door henzelf gestelde normen voldoen. Dus in die zin – en dat gaan we nog heel vaak horen – ‘moet dit van Europa’. 

Het kan nog zotter. Sommige waterschappen stellen normen die door de natuur zelf al ruimschoots overschreden worden, waar de landbouw of enige andere menselijke activiteit geen enkele schuld aan heeft. Onlangs verkleurde de provincie Zeeland op de waterkaarten van groen naar rood: het oppervlaktewater aldaar voldeed opeens niet meer aan de norm voor fosfor. Wat bleek: het Waterschap Scheldestromen had deze norm afgelopen jaar verlaagd van 2,5 naar 0,11 milligram per liter, ruim twintig keer zo streng.

Perverse logica

Tot voor kort gold in Zeeland een hogere norm voor fosfor, omdat daar veel fosforrijke kwel voorkomt. Dit betekent dat er fosforrijk zeewater opwelt uit waterbodems, een volkomen natuurlijk proces. Ook als de mens Zeeland geheel evacueert, zal de natuur daar deze nieuwe fosfornorm dik overschrijden. Niet dat de natuur zelf daar last van heeft, maar regels zijn regels, nietwaar?    

Na deze onthulling door Stichting Agrifacts voelde het waterschap zich genoodzaakt te reageren. Ook die reactie staat nu op de website van Agrifacts. De overschrijding van de fosfornorm had niet in de landelijke rapportage van de waterkwaliteit moeten worden meegenomen, zo schrijven ze. De waterkaart van Zeeland had niet rood mogen kleuren.

Dan volgt in hun reactie een schoolvoorbeeld van de perverse logica van de natuurbescherming in dit land: ‘Een aantal jaar geleden is voor nutriënten het one-in-all-in principe ingevoerd. Dit betekent dat een waterlichaam voldoet voor (totaal) nutriënten, zoals dat aan de EU gerapporteerd wordt, wanneer één van de nutriënten (stikstof of fosfor) voldoet. Vanwege de hoge norm voor fosfor leken toen de brakke wateren onterecht te voldoen voor nutriënten, terwijl er wel een opgave is voor stikstof. De oplossing hiervoor was (cursivering aj) om de norm voor fosfor aan te passen naar de landelijke defaultnorm, zodat de score voor totaal nutriënten de praktijk beter weergeeft (namelijk de toestand voor stikstof).’

Dus de Zeeuwse wateren voldeden aan de Europese norm voor nutriënten, en zo had dat ook aan Brussel gerapporteerd moeten worden. Maar dat kon het waterschap natuurlijk niet laten gebeuren, dat het Zeeuwse water in orde was, ’terwijl er wel een opgave is voor stikstof’. Dus is de ‘oplossing’  van het waterschap om de norm voor fosfor, in strijd met de natuurlijke toestand, zover te verlagen dat geen van beide nutriënten nog aan de norm voldoet. Missie geslaagd: Nederland kan toch aan Europa rapporteren dat het slecht gesteld is met de Zeeuwse wateren. Ondertussen moeten we voor de nationale rapportage over de Zeeuwse waterkwaliteit blijkbaar wel de hogere norm voor fosfor aanhouden.

Slecht voor de natuur is goed voor het bestuur

Dit shoppen en sjoemelen met normen om de slechtst mogelijke uitkomst te krijgen is schandalig, maar het is schering en inslag in wat hier te lande door moet gaan voor natuurbescherming (zie ook deze column over de Natuurdoelanalyses). Als het slecht gaat met de natuur, gaat het goed met het lokaal bestuur, want dan gaan de nationale en Europese subsidiepotten open.

Dan is het allermooiste uiteraard om normen te stellen die door geen enkele menselijke inspanning haalbaar zijn omdat de natuur zelf ze al overschrijdt. Want dan worden de doelen nooit bereikt en zullen de subsidiestromen nooit opdrogen.

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Arnout Jaspers: Lokaal bestuur sjoemelt met normen om de slechtste uitkomst te krijgen want dan volgt subsidie verscheen eerst op Wynia's Week.

Drie Amerikaanse onderzoekers claimen nu in vakblad Science dat ze met Artificial Intelligence (AI) mensen wél uit hun schuttersputjes kunnen krijgen. Complotdenkers zijn na gemiddeld nog geen tien minuten converseren met hun speciale debunkbot 20 procent minder zeker van overtuigingen als ‘9/11 was doorgestoken kaart’ of ‘de maanlandingen waren fake‘. Dat vertaalt zich volgens hen naar een kwart van de complotdenkers wier overtuiging onder de 50 procent zakt, dus die er eigenlijk niet meer in geloven.

De onderzoekers hebben dit getest met ongeveer tweeduizend online gerekruteerde proefpersonen, die zelf verklaarden in een complot te geloven. Ze werden door de debunkbot uitgenodigd om dat complot te beschrijven, en welk bewijsmateriaal ze dachten dat daar voor bestaat.

De debunkbot – een gespecialiseerde variant van het chatprogramma GPT-4 Turbo – levert binnen enkele seconden uitgebreide weerleggingen en context bij wat de complotdenker aandraagt. Het grote verschil met allerlei bestaande factchecks is dus dat de complotdenker een voor hem of haar op maat gemaakt antwoord krijgt.

Reëel effect of niet? 

Als dit resultaat standhoudt, is dat opzienbarend, want vooral complotdenkers zouden psychisch niet in staat zijn om op grond van feiten hun oordeel bij te stellen. Hun geloof in deze of gene complottheorie zou voldoen aan een diepe psychische behoefte en daarom moet de complotdenker feiten die daarmee in strijd zijn, negeren of ontkennen.

Science organiseerde hierover een online persconferentie, waarop de onderzoekers veel vertrouwen uitstraalden dat dit een doorbraak is. Gordon Pennycook zei: ‘Iedereen denkt dat je niks tegen complottheorieën kunt doen. Dit werk werpt een heleboel theorie omver, want mensen blijken opmerkelijk gevoelig voor feiten.’ Z’n collega David Rand: ‘In de gedragswetenschap is 20 procent een zeer groot effect.’

Natuurlijk blijven er bij zo’n volledig online onderzoek twijfels of het effect wel reëel is. De proefpersonen rapporteerden zelf hoe zeker – met een percentage tussen 0 en 100 procent – ze waren dat het complot echt bestond. Ze deden dat vlak vóór het gesprek met de debunkbot, vlak erna, na tien dagen en na twee maanden. Daaruit bleek dat hun mate van zekerheid gemiddeld relatief met 20 procent daalde, en dat dit effect ook na twee maanden nog standhield. 

Het binaire uitgangspunt van het onderzoek is ook niet onproblematisch: een opvatting is wel of niet een complottheorie; iemand is wel of niet een complotdenker, en het zou in alle gevallen mogelijk zijn om objectief dat onderscheid te maken door het geloof van zo iemand te factchecken.  

Echter, dit factchecken is in hoge mate circulair: die legt een standpunt langs de meetlat van het gangbare narratief, en als het daar op wezenlijke punten tegenin gaat, is het een complottheorie. De aanhangers van het gangbare narratief bepalen dus de criteria waaronder iets een complottheorie is en beweren dan dat dit objectief is aangetoond.

Maar het gangbare narratief kan zelf op den duur gaan schuiven onder de druk van nieuwe, of eindelijk erkende feiten. Wat twintig jaar geleden een complottheorie was, hoeft dat nu niet meer te zijn.

Niet dat er geen gradaties zijn in de zotheid van complottheorieën. Een wereldwijd complot om ons allemaal wijs te maken dat de aarde geen platte schijf is, is uitzonderlijk ongeloofwaardig. Daarentegen kan je met enige mate van plausibiliteit beweren dat er een langlopend complot bestaat om in Nederland de intensieve landbouw de nek om te draaien.

Levensecht en doelgericht

Dat was een mooie gelegenheid om de debunkbot zelf uit te proberen. Eerst schetste ik in opzettelijk ongenuanceerde bewoordingen de Nederlandse stikstofcrisis. De debunkbot vraagt vervolgens standaard naar je bewijsmateriaal:  

Toen deed de debunkbot iets opmerkelijks: het erkende dat mijn opvatting over de stikstofcrisis geen complottheorie is: 

Uiteraard wilde ik er best over doorpraten met de debunkbot. In antwoord op mijn opmerkingen produceerde het een paar A4-tjes tekst die indrukwekkend levensecht en doelgericht waren. 

Nergens ontaardde de tekst in het fabuleren waar Chat-GPT en soortgelijke chatbots berucht om zijn. Volgens de onderzoekers komt dat, omdat er op het internet – waar zulke bots hun trainingsdata vandaan halen – heel veel informatie over, en voorgebakken debunking van complottheorieën beschikbaar is.

Niet verrassend is dat de debunkbot door de onderzoekers bijna overdreven beleefd en vriendelijk is ingesteld. Je wilt immers iemand overtuigen. Niettemin, zeiden de onderzoekers op de persconferentie, hadden ze ook experimenten gedaan met een onvriendelijker bot, en die verlaagde nog steeds de mate van zekerheid die de proefpersonen over hun favoriete complot hadden. Feiten bleken dan nog steeds werkzaam.

Duidelijk is ook, dat de debunkbot stevig verankerd is in het gangbare narratief over een onderwerp, in dit geval dus stikstof.  Alle bekende argumenten die je in de Volkskrant en NRC kunt lezen over de vermeende noodzaak van focussen op stikstof voor natuurbehoud, waarom de extreem lage grenswaarde van 0,005 mol vierduizend keer zo laag moet zijn als in Duitsland, en waarom in Nederland een totaal ander natuurbeschermingsbeleid moet worden gevoerd dan in elk ander EU-land, vind je bij de debunkbot terug.

Gelukkig was hij niet beledigd of gekwetst door mijn standpunt dat dit alles niet politiek of wetenschappelijk te rechtvaardigen valt: ‘Het is duidelijk dat je diep betrokken bent bij deze kwestie, en jouw kritische stem heeft een belangrijk aandeel in het debat.’

Nu hoort u het ook eens van een onpartijdige buitenstaander!

Een alternatief voor censuur

Als een debunkbot complotdenkers echt aan het twijfelen kan brengen, is dit mogelijk een optie om de strijd aan te binden met desinformatie op sociale media. Er is momenteel een zorgwekkende trend om desinformatie – zoals gedefinieerd door de overheid – te weren van sociale media. Dat komt dus neer op censuur.

Sociale media zouden bij controversiële onderwerpen met één muisklik een bezoekje aan een debunkbot aan kunnen bieden, terwijl alle informatie wel beschikbaar blijft.

Blijkbaar vinden mensen het minder bedreigend om van een chatbot gerichte informatie te krijgen die hun overtuigingen aantast, dan van een echt mens. Ze schieten minder in de verdediging, omdat ze weten dat het maar een computer is. Je kunt dus stilletjes gaan schuiven met je standpunt, zonder dat meteen een stoet twittertrollen gaat zieken dat je ‘gesloopt’ bent in een online discussie. Ook kan zo’n debunkbot nuttig zijn voor mensen die het niet eens zijn met complotdenkers, maar die niet in een halve minuut een paar op maat gemaakte A4-tjes vol tegenargumenten en relevante context paraat hebben. Je kunt je zelfs voorstellen, dat assistentie van een debunkbot in online discussies net zo gewoon wordt als snel even iets googelen.

Zoals een van de onderzoekers op de persconferentie hoopvol concludeerde: ‘Eindelijk een toepassing van AI die iets goeds doet.’

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Wynia’s Week is vijf jaar jong! En gaat door met nog meer afleveringen van ons internetmagazine en vele tientallen video’s en podcasts. Dat alles wordt mogelijk gemaakt door de duizenden donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Feiten doen er toch toe: de debunkbot brengt complotdenkers aan het twijfelen verscheen eerst op Wynia's Week.